Dit Boekenweekgeschenk wordt u aangeboden door uw boekverkoper

Salman Rushdie

Woede

Vertaald door Karina van Santen, Jan Pieter van der Sterre
en Martine Vosmaer

Een uitgave van de Stichting CPNB ter gelegenheid
van de Boekenweek 2001

==

Woede werd door Uitgeverij Contact geproduceerd voor de Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek ter gelegenheid van de Boekenweek 2001

==

© 2001 Salman Rushdie, used by permission of The Wylie Agency (UK) Limited

© 2001 Nederlandse vertaling Karina van Santen, Jan Pieter van der Sterre en Martine Vosmaer

Oorspronkelijke titel Fury

Omslagontwerp Rick Vermeulen en Gérard Konings

Foto auteur Nick Vaccaro

Typografie Sander Pinkse Boekproductie

Druk- en bindwerk Koninklijke Wöhrmann, Zutphen

Productie e-boek Perfect Service, Reeuwijk

==

NUGI 301

ISBN 90 74336 63 9

ISBN 978 90 5965 911 7 (e-boek)

Deel een

1

Professor Malik Solanka, ideeënhistoricus in ruste, heetgebakerd poppenmaker en sinds zijn recente vijfenvijftigste verjaardag uit eigen (veel bekritiseerde) verkiezing celibatair en solitair, bereikte zijn zilveren jaren in een gouden eeuw. Buiten zijn raam bakte en zweette een lange, klamme zomer, het eerste warme seizoen van het derde millennium. De stad kookte over van het geld. Huren en onroerendgoedprijzen waren hoger dan ooit en in de kledingindustrie was men er alom van overtuigd dat mode nog nooit zo in de mode was geweest. Elk uur werden er nieuwe restaurants geopend. Winkels, handelaren en galeries deden hun uiterste best om aan de overstelpende vraag naar nog meer inne producten te voldoen: exclusieve olijfolie, kurkentrekkers van driehonderd dollar, op maat gesneden Humvee-terreinwagens, de nieuwste anti-virussoftware, escortservices met slangenmensen en tweelingen, video-installaties, outsider-kunst en vederlichte sjaals gemaakt van het kinpluis van uitgestorven berggeiten. Zoveel mensen waren hun appartementen aan het verbouwen dat er werd gevochten om hoogwaardig sanitair en accessoires. Voor baden, deurknoppen, geïmporteerd hardhout, namaakantieke schouwen, bidets en marmeren tegels bestonden wachtlijsten. Ondanks de recente daling van de Nasdaq-index en de aandelen Amazon had de nieuwe technologie de stad in een houdgreep: de gesprekken draaiden nog steeds om opstarten, IPO’s, interactiviteit, de onvoorstelbare toekomst die net was begonnen met beginnen. De toekomst was een casino en iedereen gokte en iedereen verwachtte te winnen.

In professor Solanka’s straat hingen welgestelde blanke jongeren die modieus nooddruft simuleerden op rooskleurige stoepen te wachten op het miljardairschap dat zeer binnenkort zou komen. Vooral een lange, groenogige jonge vrouw met hoge, Midden-Europese jukbeenderen trof zijn celibataire maar nog steeds dolende blik. Haar rossige stekelhaar stak clownesk uit onder een zwarte D’Angelo ‘Voodoo’-honkbalpet, haar volle lippen stonden spottend en ze giechelde brutaal achter een plichtmatige hand toen de ouderwetse, fatterige, wandelstokzwaaiende kleine Solly Solanka met zijn strooien panama en crèmekleurige linnen pak op zijn middagwandeling langskwam. ‘Solly’: de universitaire bijnaam die hem nooit had gezind maar die hij niet helemaal had kunnen afschudden.

‘Hé, meneer? Meneer, mag ik even?’ Het blondje riep hem op een dwingende toon die om een reactie vroeg. Haar satrapen raakten alert, als een Pretoriaanse garde. Hier werd een regel van het grotestadsleven doorbroken, schaamteloos doorbroken, want ze kende haar macht, vertrouwde op haar turf en posse, en was nergens bang voor. Gewoon mooie-meisjesbravoure; niets aan de hand. Professor Solanka bleef staan en keerde zich om naar de hanggodin van de drempel, die onverstoord verder ging met haar ondervraging. ‘U loopt wel veel. Ik bedoel, ik zie u vijf, zes keer per dag ergens naartoe lopen. Ik zit hier, ik zie u komen, ik zie u gaan, maar u hebt geen hond, en u komt niet terug met vriendinnen of spullen of zo. En de tijdstippen zijn ook raar, u kunt niet naar uw werk gaan. Dus vraag ik me af, waarom wandelt hij altijd in z’n eentje? Er loopt een kerel door de stad met een blok beton die vrouwen op hun hoofd timmert, misschien hebt u daarvan gehoord, maar als ik dacht dat u een engerd was zou ik niet tegen u praten. En u hebt een Brits accent, dat maakt u ergens ook interessant. We zijn zelfs een paar keer achter u aan gegaan, maar u ging nergens naartoe, alleen maar wandelen, alleen maar kilometers maken. Ik kreeg het idee dat u ergens naar op zoek was, en toen dacht ik, ik ga gewoon vragen wat dat dan wel is. Gewoon uit vriendelijkheid, meneer, gewoon als buurvrouw. U bent een soort mysterie. Voor mij in elk geval.’

Plotseling werd hij boos. ‘Waar ik naar op zoek ben,’ blafte hij, ‘is met rust gelaten worden.’ Er trilde een veel grotere razernij in zijn stem door dan haar ongevraagde opmerking verdiende, een razernij die hem schokte elke keer dat hij als een vloedgolf door zijn zenuwstelsel stroomde. Bij het horen van zijn heftigheid deinsde de jonge vrouw achteruit en trok zich terug in stilzwijgen.

‘Man,’ zei de grootste, meest beschermende van de Pretoriaanse garde, haar minnaar ongetwijfeld, haar peroxideblonde centurio, ‘voor een vredesapostel zit je behoorlijk vol oorlog.’

Ze deed hem aan iemand denken, maar hij kon zich niet herinneren aan wie, en die kleine geheugenstoornis, dat ‘bejaardenmoment’, knaagde tergend aan hem. Gelukkig was ze er niet meer, was er niemand meer, toen hij terugkwam van het Caribische carnaval met klamme hoed en doorweekte kleren nadat hij was overvallen door een harde, lauwe regenbui. Bij het passeren van de Shearith Israel Congregatie aan Central Park West (een wit monster van een gebouw met een driehoekig timpaan gesteund door vier, jawel, vier heuse kolossale Corinthische zuilen), dacht professor Solanka dravend door de stortbui aan het dertienjarige meisje dat net haar bar mitswa had gedaan en dat hij door de zijdeur had gezien, terwijl ze met een mes in de hand op de ceremonie van het zegenen van het brood stond te wachten. Geen enkele godsdienst heeft een ceremonie van het Tellen van Zegeningen, peinsde professor Solanka: je zou denken dat op z’n minst de anglicanen daar iets mee hadden kunnen doen. Het gezicht van het meisje straalde door de invallende duisternis, de jonge, ronde gelaatstrekken leken vol vertrouwen dat ze aan de hoogste verwachtingen zou voldoen. Ja, een gezegende tijd, als je graag woorden als ‘gezegend’ gebruikte; en dat deed een scepticus als Solanka niet.

In de buurt, op Broadway en Amsterdam Avenue, was een zomerstraatfeest aan de gang met een markt die ondanks de buien goede zaken deed. Professor Solanka vermoedde dat op het grootste deel van de planeet de goederen die in stapels op deze kortingskarren lagen de schappen en vitrines van de meest exclusieve boetieks en topwarenhuizen zouden hebben gevuld. In heel India, China, Afrika en een groot deel van het Zuid-Amerikaanse continent zouden mensen met genoeg tijd en geld voor mode –of op de armere breedtegraden voor het aanschaffen van wat dan ook –een moord hebben gedaan voor de straathandel van Manhattan, en ook voor de afgedankte kleren en gordijnen die te vinden waren in de luxe tweedehandswinkels, of voor het afgekeurde serviesgoed en de couturekoopjes in de discountpaleizen in de stad. Amerika beledigde de rest van de planeet, dacht Malik Solanka ouderwets, door dit soort overdaad af te doen met de schouderophalende achteloosheid van de onbillijk rijken. Maar New York was in deze tijd van overvloed voorwerp en doel van ’s werelds genotzucht geworden en de ‘belediging’ maakte de rest van de planeet alleen maar begeriger dan ooit. Op Central Park West draafden de koetsjes heen en weer. Het getingel van de belletjes aan de teugels klonk als het gerinkel van geld.

In de succesfilm van het seizoen werd een portret geschilderd van de decadentie in het keizerlijke Rome van Caesar Joaquin Phoenix, waar eer en waardigheid, en niet te vergeten plezier en vertier op leven en dood, alleen te vinden waren in de computersimulatie van de grote gladiatorenarena, het Flavische amfitheater of Colosseum. Ook New York kende zowel spelen als brood: een musical over lieve leeuwen, een wielerwedstrijd op Fifth Avenue, Springsteen in de Garden met een song over de eenenveertig politiekogels die de onschuldige Amadou Diallo hadden gedood, de daaruit volgende dreiging van de politievakbond om het concert van de ‘Boss’ te boycotten, Hillary versus Rudy, de begrafenis van een kardinaal, een film over lieve dinosaurussen, de rondritten van twee grotendeels uitwisselbare en absoluut onlieve presidentskandidaten (Gush en Bore), Hillary versus Rick, het onweer dat het concert van Springsteen en een honkbalwedstrijd in het Shea Stadium verstoorde, de wijding van een kardinaal, een animatiefilm over lieve Britse kippen en zelfs een literair festival; plus een reeks ‘exuberante’ parades ter ere van de vele etnische, nationale en seksuele subculturen van de stad die (soms) uitliepen op steekpartijen en aanrandingen van (gewoonlijk) vrouwen. Professor Solanka, die zichzelf zag als een oprechte voorstander van gelijkheid en een geboren en getogen grotestedeling met een het-platteland-is-voor-koeien-overtuiging, kuierde op paradedagen zwetend zij aan zij met zijn medeburgers. De ene zondag verbroederde hij zich met de gay-pride-huppelaars met hun smalle heupen, het volgende weekend zwaaide hij zijn heupen tegen de brede kont van een Porto Ricaanse met de nationale vlag als bh. Hij vond deze massa’s niet opdringerig, integendeel. Er heerste een bevredigende anonimiteit in de menigte, een afwezigheid van opdringerigheid. Niemand hier had belangstelling voor mysteries. Iedereen kwam hier om zichzelf te verliezen. Dat was de onuitgesproken magie van de massa, en op het ogenblik was zichzelf verliezen zo ongeveer het enige doel in het leven van professor Solanka. Dit bewuste regenachtige weekend hing er een calypsobeat in de lucht, niet de geijkte nostalgische Jamaicaanse liedjes van Harry Belafonte en de ezelachtige deuntjes uit Solanka’s enigszins schuldbewuste, dierbare herinneringen (‘Hey man, luister goed naar mij: / Laat mijn ezel, laat hem vrij. / Hij gaat balken, hij gaat springen. / Hey man, laat mijn ezel vrij. / O yeah.’), maar de echte satirische muziek van de Jamaicaanse polemistische troubadours Banana Bird, Cool Runnings en Yellowbelly, live in Bryant Park en uit schouderhoge gettoblasters overal langs Broadway.

Toen hij thuiskwam van de parade werd professor Solanka toch weer overvallen door melancholie, de gebruikelijke geheime droefheid die hij sublimeerde in het publieke domein. Er was iets mis met de wereld. Omdat de optimistische love-and-peace-filosofie uit zijn jeugd hem had verlaten, wist hij niet meer hoe hij zich moest verzoenen met een steeds onechtere (hij had in deze context een hekel aan het verder voortreffelijke woord ‘virtuele’) werkelijkheid. Hij werd gekweld door gedachten over machtskwesties. De oververhitte burgerij at al deze lotussoorten, maar wie weet waar de heersers van de stad intussen mee wegkwamen; niet de Giuliani’s en Safirs die zo lauw reageerden op de klachten van mishandelde vrouwen totdat amateurvideo’s van de incidenten op het avondnieuws werden vertoond, niet die grove handpoppen, maar de hogere heersers die er altijd waren, die altijd hun onverzadigbare verlangens stilden, naar het nieuwe zochten, schoonheid verslonden, en altijd, altijd meer wilden? De nimmer ontmoete maar immer aanwezige vorsten van de wereld –de goddeloze Malik Solanka kende deze menselijke fantomen liever niet de gave van alomtegenwoordigheid toe –, de nukkige, dodelijke caesars, zoals zijn vriend Rhinehart zou zeggen, de koudbloedige Bolingbrokes, de tribunen met hun vingers in de Coriolanussen van de burgemeester en de commissaris van politie... Professor Solanka huiverde even bij dit laatste beeld. Hij kende zichzelf goed genoeg om zich bewust te zijn van de vulgaire kant aan zijn karakter; toch was hij geschokt door zijn eigen platvloerse grapje.

Poppenspelers lieten ons allemaal balken en springen, mokte Malik Solanka. Wie rukt er aan onze touwtjes wanneer wij dansen, wij marionetten?

De telefoon ging toen hij de deur binnenkwam, terwijl de regen nog van de rand van zijn hoed droop. Hij griste de draadloze telefoon van zijn basis in de hal van het appartement en zei kortaf: ‘Ja, hallo?’ In zijn oor klonk de stem van zijn vrouw via een kabel op de bodem van de oceaan of misschien, in deze dagen dat alles veranderde, via een satelliet hoog boven de oceaan, hij wist het niet. In deze dagen dat het tijdperk van de impuls moest wijken voor het tijdperk van de toon; dat de periode van het analoge (dus ook van de rijkdom van de taal, van de analogie) moest wijken voor de digitale tijd, de eindoverwinning van de gecijferden over de geletterden. Hij had altijd van haar stem gehouden. Vijftien jaar geleden in Londen belde hij Morgen Franz, een bevriende uitgever die toevallig niet op zijn plaats zat, en nam Eleanor Masters in het voorbijgaan het rinkelende toestel op; ze hadden elkaar nog nooit gezien maar bleven een uur in gesprek. Een week later aten ze bij haar thuis, waarbij geen van beiden zinspeelde op de ongepastheid van een zo intieme omgeving voor een eerste afspraak. Er volgde een samenzijn van anderhalf decennium. Hij werd dus eerder verliefd op haar stem dan op de rest van haar. Dat was altijd hun lievelingsverhaal over elkaar geweest, terwijl het in deze wrede nasleep van de liefde, nu herinnering terugkwam als pijn, nu ze alleen nog stemmen aan de telefoon hadden, natuurlijk een van de droevigste was geworden. Professor Solanka luisterde naar het geluid van Eleanors stem en stelde zich met licht afgrijzen voor hoe die in kleine pakketjes gedigitaliseerde informatie werd opgebroken, hoe haar prachtige lage stem eerst werdverteerd en dan uitgebraakt door een mainframecomputer die waarschijnlijk in Hyderabad-Dekan of zo’n soort plaats stond. Wat is het digitale equivalent van prachtig? vroeg hij zich af. Wat zijn de cijfers die schoonheid coderen, omsluiten, transformeren, overseinen en decoderen maar niet in staat zijn ergens onderweg de ziel ervan te strikken of verstikken? Niet dankzij maar ondanks de technologie komt schoonheid, die geest, die schat, ongeschonden door de nieuwe machines heen.

‘Malik. Solly.’ (Dat was om hem te treiteren.) ‘Je luistert niet. Je bent weer eens in gedachten op een van je stokpaardjes weggegaloppeerd en het simpele feit dat je zoon ziek is, dringt niet eens tot je door. Het simpele feit dat ik elke ochtend als ik wakker word moet luisteren naar de vraag –de onverdraaglijke vraag –waarom zijn vader niet thuis is, dringt niet door. Om nog maar te zwijgen van het allersimpelste feit, namelijk dat je ons zonder een flintertje reden of een splintertje geloofwaardige uitleg in de steek hebt gelaten, dat je de oceaan bent overgestoken en alle mensen die je het meest nodig hebben en liefhebben, die dat ondanks alles nog steeds doen, rotzak, hebt verraden.’ Het was gewoon een hoestje, de jongen had niets levensbedreigends, maar ze had gelijk, professor Solanka had zich in zichzelf teruggetrokken: dat gold voor dit telefoontje net zo goed als voor de grotere kwestie van hun leven, eens samen en nu apart, hun huwelijk, dat eens onverbrekelijk werd geacht, de beste relatie die hun vrienden ooit hadden meegemaakt; en voor hun gezamenlijke ouderschap van Asmaan Solanka, nu een onwaarschijnlijk mooie, zachtaardige driejarige, het wonderbaarlijk geelharige product van donkerharige ouders, die hem zo’n hemelse naam hadden gegeven (Asmaan, zn. m. lett. de hemel, maar ook fig. het paradijs) omdat hij het enige paradijs was waarin ze beiden van harte en onvoorwaardelijk geloofden.

Professor Solanka verontschuldigde zich tegenover zijn vrouw voor zijn verstrooidheid, waarop ze in huilen uitbarstte, een hard toeterend geluid dat hem door zijn hart sneed, want harteloos was hij beslist niet. Hij wachtte zwijgend tot ze ophield. Toen het zover was, sprak hij zo formeel mogelijk, zonder zichzelf –en haar –het geringste spoortje emotie te gunnen. ‘Ik geef toe dat wat ik gedaan heb voor jou onverklaarbaar moet lijken. Maar ik herinner me dat jij me zelf hebt geleerd hoe belangrijk het onverklaarbare’ –toen hing zij op, maar hij maakte toch zijn zin af –‘bij, eh, Shakespeare is.’ Deze niet-gehoorde conclusie riep het beeld op van zijn vrouw in ongeklede toestand, van Eleanor Masters vijftien jaar geleden in haar langharige, vijfentwintigjarige glorie, zoals ze naakt met haar hoofd in zijn schoot lag met een beduimeld Verzameld werk, gebonden in blauw leer, ondersteboven op haar driehoekje.

Dat was de onbetamelijke maar heerlijk vlotte afloop van dat eerste etentje geweest. Hij had de wijn meegenomen, drie dure flessen Tignanello Antinori (drie! Bewijs van de overdrijving van de verleider), terwijl zij een lamsschenkel voor hem had gebraden en ook, ter begeleiding van het naar komijn geurende vlees, een sla van verse bloemen had opgediend. Ze droeg een korte zwarte jurk en trippelde op blote voeten door een flat vol toegepaste kunst van de Bloomsbury Group en als extra attractie een papegaai in een kooi die haar lach nadeed: een volle lach voor zo’n tengere vrouw. Zijn eerste en laatste blind date bleek haar stem volledig te evenaren; niet alleen mooi maar ook slim, op de een of andere manier zelfverzekerd en toch kwetsbaar, en daarbij een geweldige kokkin. Na het eten van veel Oost-Indische kers en het overvloedig drinken van zijn Toscaanse rode wijn begon ze uit te leggen waar haar doctoraalscriptie over ging (ze lagen nu op de vloer van haar woonkamer, uitgestrekt op een handgeweven kleed van Cressida Bell), maar ze werd onderbroken door kussen, want professor Solanka was halsoverkop verliefd geworden. Tijdens hun vele goede jaren ruzieden ze vrolijk over de vraag wie de eerste stap had gedaan, waarbij ze altijd fel (maar met twinkelende ogen) ontkende dat zij ooit zo brutaal had kunnen zijn, terwijl hij volhield –al wist hij dat het niet waar was –dat zij zich op hem had geworpen.

‘Wil je het nog horen of niet?’ Ja, had hij geknikt, met zijn hand om een kleine, fraai gevormde borst. Ze legde haar hand op de zijne en stak van wal met haar redenering. Haar stelling luidde dat achter elke grote tragedie niet te beantwoorden vragen over liefde schuilgaan en dat we, om de stukken te begrijpen, moeten proberen die onuitlegbaarheden op onze eigen manier uit te leggen. Waarom wachtte Hamlet, die van zijn dode vader hield, eindeloos met zijn wraak terwijl hij in plaats daarvan Ophelia ombracht, die van hem hield? Waarom hoorde Lear, die meer van Cordelia hield dan van zijn andere dochters, niet dat haar eerlijkheid in de eerste scène liefde was en viel hij ten prooi aan de onliefhebbendheid van haar zusters? En waarom liet Macbeth, een man voor mannen, die zijn koning en zijn vaderland liefhad, zich zo makkelijk door de erotische maar liefdeloze Lady M. naar een met bloed bezoedelde troon leiden? Professor Solanka in New York, die nog steeds afwezig de telefoon in zijn hand hield, dacht met ontzag terug aan de stijve tepel van de naakte Eleanor onder zijn bewegende vingers; en ook aan haar ongelooflijke antwoord op het probleem van Othello, dat voor haar niet de ‘ongemotiveerde boosaardigheid’ van Jago was maar eerder het gebrek aan emotionele intelligentie van de Moor, ‘Othello’s ongelooflijke domheid in de liefde, de waanzinnige jaloezie die hem ertoe brengt de vrouw die hij ogenschijnlijk liefheeft te vermoorden op grond van een flinterdun bewijs.’ Eleanors oplossing was: ‘Othello houdt niet van Desdemona. Dat idee kwam gewoon op een dag bij me op. Er ging ineens een lichtje branden. Hij zegt van wel maar het kan niet waar zijn. Want als hij van haar houdt, slaat de moord nergens op. Voor mij is Desdemona Othello’s trofee, zijn meest waardevolle, status-verlenende bezit, het fysieke bewijs van zijn gestegen status in de blanke wereld. Snap je? Dáár houdt hij van, niet van háár. Othello zelf is natuurlijk geen zwarte maar een “Moor”: een Arabier, een moslim, zijn naam is waarschijnlijk een latinisering van het Arabische Attallah of Ataullah. Hij is dus niet een schepsel uit de christelijke wereld van zonde en verzoening, maar eerder uit het islamitische morele universum, waar de polariteiten eer en schaamte zijn. De dood van Desdemona is een “eremoord”. Ze hoefde niet schuldig te zijn. De beschuldiging was genoeg. De aanval op haar deugdzaamheid viel niet te verenigen met Othello’s eer. Dat is de reden dat hij niet naar haar luistert, of haar het voordeel van de twijfel gunt, of haar vergeeft, of wat dan ook doet wat een man die van een vrouw houdt zou doen. Othello houdt alleen van zichzelf, van zichzelf als minnaar en leider, van wat Racine, een bombastischer schrijver, zijn flamme, zijn gloire zou hebben genoemd. Ze is zelfs geen persoon voor hem. Hij heeft een ding van haar gemaakt. Ze is zijn Oscar-Barbie-beeldje. Zijn pop. Tenminste, dat beweerde ik, en hij gaf me mijn bul, misschien alleen als beloning voor schaamteloosheid, louter voor mijn lef.’ Ze nam een flinke slok Tignanello, rondde haar rug, sloeg haar armen om zijn hals en trok hem op zich neer. Alle tragedie verdween uit hun gedachten.

Nu, vele jaren later, stond professor Solanka onder een hete douche om warm te worden na zijn natte uitstapje met de calypsofeestvierders, en voelde zich een opgeblazen idioot. Eleanor om de oren slaan met een citaat uit haar eigen scriptie was een wreedheid die hij haar makkelijk had kunnen besparen. Wat verbeeldde hij zich toen hij zichzelf en zijn verachtelijke actie zo’n verheven shakespeareaanse pretentie gaf? Durfde hij zich echt op één lijn te stellen met de Moor van Venetië en Koning Lear, zijn nederige mysteries met de hunne te vergelijken? Zoveel ijdelheid was zeker meer dan voldoende reden voor een echtscheiding. Hij zou haar terug moeten bellen om haar dat te zeggen, als verontschuldiging. Maar ook dat zou verkeerd vallen. Eleanor wilde niet scheiden. Ze wilde hem nog steeds terug. ‘Je weet best dat alles in orde zou komen als je besloot op te houden met dat stomme gedoe van je,’ had ze meer dan eens gezegd. ‘Het zou helemaal in orde zijn. Ik kan niet uitstaan dat je dat niet doet.’

En dat was de vrouw die hij had verlaten! Als er iets op haar aan te merken viel, dan was het dat ze niet wilde pijpen. (Zijn eigen afwijking was dat hij niet wilde dat zijn kruin werd aangeraakt tijdens de liefdesdaad.) Als er iets op haar aan te merken viel, dan was het haar scherpe reukvermogen, dat hem het gevoel gaf dat hij de lucht verpestte. (Maar ten gevolge daarvan was hij zich vaker gaan wassen.) Als er iets op haar aan te merken viel, dan was het dat ze dingen kocht zonder ooit te vragen wat ze kostten, een ongebruikelijk trekje voor iemand die niet, zoals je dat noemt, van oud geld was. Als er iets op haar aan te merken viel, dan was het dat ze eraan gewend was geraakt onderhouden te worden en meer geld aan Kerstmis kon besteden dan de helft van de bevolking in een jaar verdiende. Als er iets op haar aan te merken viel, dan was het dat haar moederliefde haar blind maakte voor de verlangens van de rest van de mensheid, waaronder die van professor Solanka, om het cru te zeggen. Als er iets op haar aan te merken viel, dan was het dat ze meer kinderen wilde. Dat ze niets anders wilde. Al was het al het goud van Arabië.

Nee, ze was volmaakt: een tedere, attente minnares, een verbluffend goede moeder, charismatisch en fantasievol, ongelooflijk ontspannen en genoeglijk in de omgang, geen grote prater maar wel een verstandige (zie dat eerste telefoongesprek), en daarbij wist ze niet alleen veel van eten en drinken, maar ook van het menselijk karakter. Een glimlach van Eleanor Solanka-Masters was een subtiel, prettig compliment voor de ontvanger. Haar vriendschap was een klop op de schouder. En dat ze scheutig was met geld, wat dan nog? De Solanka’s waren onverwacht rijk geworden dankzij de bijna schokkende wereldwijde populariteit van een vrouwelijke pop met een brutale grijns en de verwaande nonchalance die sinds kort ‘attitude’ werd genoemd, en waarvan Asmaan Solanka, die acht jaar later werd geboren, griezelig precies een blonde, donkerogige, zachtmoedige belichaming in vlees en bloed leek. Hoewel hij heel duidelijk een jongen was –bezig met graafmachines, stoomwalsen, ruimteschepen en locomotieven, en geboeid door de ik-kan-het-best-ik-kan-het-best-ik-wist-het-wel-ik-wist-het-wel-vastbeslotenheid van Casey Jones, het ontembare circusslepende locomotiefje uit Dombo –werd Asmaan voortdurend, onuitstaanbaar, voor een meisje aangezien, waarschijnlijk vanwege zijn langwimperige schoonheid, maar misschien ook omdat hij mensen deed denken aan zijn vaders eerdere schepping. De naam van de pop was ‘Breinmeisje’.

2

Aan het eind van de jaren tachtig had professor Solanka schoon genoeg van het academische leven met zijn bekrompenheid, stammenstrijd en ongebreidelde provincialisme. ‘Het graf gaapt voor ons allen, maar voor de wetenschappelijke staf gaapt het van verveling,’ verkondigde hij tegen Eleanor en voegde er, ten onrechte zoals later bleek, aan toe: ‘Bereid je maar voor op armoede.’ En tot consternatie van zijn collega’s maar met de onvoorwaardelijke instemming van zijn vrouw gaf hij zijn vaste positie op King’s College in Cambridge op –waar hij onderzoek had gedaan naar de ontwikkeling van de idee dat de staat verantwoordelijkheid was voor zijn burgers, en van de parallelle en soms tegenstrijdige idee van het soevereine ik –en verhuisde naar Londen (Highbury Hill, binnen schreeuwafstand van het Arsenal-stadion). Kort daarna stortte hij zich, jawel, op televisie, waarmee hij zich veel voorspelbare afgunstige wrok op de hals haalde, vooral toen de BBC hem opdracht gaf voor een populair-wetenschappelijke serie laat op de avond over de geschiedenis van de filosofie, met als hoofdpersonen professor Solanka’s beroemde collectie poppen met buitenmodel eivormige hoofden, allemaal eigenhandig gemaakt.

Dat ging eenvoudig te ver. Wat eerst de toelaatbare excentriciteit van een gerespecteerde collega had geleken, veranderde nu in de ontoelaatbare dwaasheid van een abjecte overloper, en De avonturen van Breinmeisje werden nog voor ze op het scherm verschenen unaniem belachelijk gemaakt door ‘intelluelen’, groot en klein. Toen gingen ze de lucht in en groeiden tot verbijstering van iedereen en tot verdriet van de kankeraars binnen één seizoen uit van een geheim genoegen van een intellectualistische coterie tot een cultklassieker met een bevredigend jeugdige en snel toenemende schare fans, totdat het programma uiteindelijk waardig werd geacht verplaatst te worden naar het felbegeerde tijdstip na het avondjournaal. Daar bloeide het op tot een rasechte primetime hit.

Aan King’s College was algemeen bekend dat Malik Solanka als vijfentwintigjarige eens in Amsterdam was geweest –om voor een linksig instituut, dat was opgericht met Fabergé-geld, over religie en politiek te spreken –en daar tijdens een bezoek aan het Rijksmuseum enthousiast was geworden over de poppenhuizen die tussen de andere schatten stonden opgesteld, zorgvuldig in stijl ingericht, als unieke beschrijvingen van het Hollandse binnenhuis door de eeuwen heen. Ze waren aan de voorkant open, alsof de gevels door bommen waren weggeslagen; of als kleine theatertjes die hij voltooide door daar te zijn. Hij was hun vierde muur. Hij begon alles in Amsterdam in miniatuur te zien: zijn eigen hotel aan de Herengracht, het Anne Frank Huis, de onmogelijk aantrekkelijke Surinaamse vrouwen. De geest kon via een truc het menselijk leven in miniatuur zien, tot poppenformaat teruggebracht. De jonge Solanka was tevreden met het resultaat. Enige bescheidenheid over de schaal van menselijke inspanningen was gewenst. Zodra je die knop in je hoofd had omgedraaid was het moeilijk dingen nog op de oude manier te zien. Houd het klein, zoals Schumacher in die tijd verkondigde.

Dag na dag bezocht Malik de poppenhuizen in het Rijksmuseum. Hij was nog nooit eerder in zijn leven op het idee gekomen iets met zijn handen te maken. Nu zat zijn hoofd vol beitels en lijm, lappen en naalden, scharen en stijfsel. Hij stelde zich behang en bekledingsstoffen voor, droomde van lakens, ontwierp badkamers. Maar na een paar bezoeken werd het hem duidelijk dat hij niet genoeg zou hebben aan louter huizen. Zijn verzonnen omgevingen moesten bevolkt worden. Zonder mensen hadden ze geen zin. Ondanks al hun raffinement en schoonheid, en ondanks hun gave om zijn verbeelding te meubileren en aan te kleden, deden de Nederlandse poppenhuizen hem in feite denken aan het eind van de wereld, een vreemde catastrofe die bezit onbeschadigd had gelaten terwijl alle ademende wezens waren vernietigd. (Dat was vele jaren voor de uitvinding van de neutronenbom, de opperste wraak van het onbezielde op het levende.) Toen dat idee bij hem was opgekomen, begon de plek hem tegen te staan. Hij kreeg visioenen van achterkamers in het museum vol gigantische bergen miniatuurdoden: vogels, dieren, kinderen, bedienden, acteurs, dames, heren. Op een dag liep hij het grote museum uit om nooit meer naar Amsterdam terug te keren.

Eenmaal weer in Cambridge begon hij onmiddellijk zijn eigen microkosmos te bouwen. Vanaf het begin waren zijn poppenhuizen het product van een heel eigen visie. Ze waren eerst grillig, zelfs fabelachtig; een sciencefictionduik in de geest van de toekomst in plaats van het verleden, dat al ongeëvenaard was vastgelegd door de Nederlandse meesters van het miniatuur. Die sf-fase duurde niet lang. Solanka leerde al gauw hoe waardevol het was om, net zoals de grote matadors, dichter bij de stier te werken, dat wil zeggen het materiaal van zijn eigen leven en onmiddellijke omgeving te gebruiken en, door de alchemie van de kunst, te vervreemden. Zijn inzicht, dat Eleanor een ‘lampjesmoment’ zou hebben genoemd, leidde uiteindelijk tot een serie poppen van ‘Grote Geesten’, vaak opgesteld in kleine tableaus: Bertrand Russell die in de oorlog door een politieman werd neergeknuppeld tijdens een pacifistische demonstratie, Kierkegaard die tijdens de pauze naar de opera ging zodat zijn vrienden niet zouden denken dat hij te hard werkte, Machiavelli die onderworpen werd aan de ondraaglijke marteling van de zogeheten strappado, Socrates die zijn onvermijdelijke dollekervel dronk en Solanka’s lievelingspop, een Galilei met twee gezichten en vier armen: het ene gezicht mompelde binnensmonds de waarheid terwijl één paar armen een klein model van een rond de zon draaiende wereld in de plooien van zijn kleding verborg; het andere gezicht herriep, met neergeslagen ogen en berouwvol onder de strenge blik van de roodgejurkte mannen, in het openbaar zijn kennis, terwijl het tweede stel armen vroom een bijbel omklemde. Jaren later, toen Solanka de universiteit verliet, zouden ze voor hem gaan werken, deze poppen, en de speurende kennisvergaarster die hij schiep om hen op televisie te interviewen en als publiek op te treden, de door de tijd reizende pop Breinmeisje, die uitgroeide tot een ster en in grote aantallen over de hele wereld werd verkocht. Breinmeisje, zijn hippe, modebewuste, maar nog idealistische Candide, zijn Valiant-voor-de-Waarheid in stadsguerrilla-outfit, zijn stekelharige Basho-meisje, dat met een bedelnap in de hand tot in het diepe noorden van Japan reisde.

Breinmeisje was slim, vlot, nergens bang voor, oprecht geïnteresseerd in diepte-informatie, in het verkrijgen van degelijke wijsheid; niet zozeer als leerling maar als agent provocateur met een tijdmachine prikkelde ze de grote geesten aller tijden tot verrassende onthullingen. Zo bleek de favoriete schrijver van de zeventiende-eeuwse ketter Baruch Spinoza bijvoorbeeld P.G. Wodehouse te zijn, een verbazend toeval, want de favoriete filosoof van de onsterfelijke, zwalkende butler Reginald Jeeves was natuurlijk Spinoza. (Spinoza die onze touwtjes doorsneed, die God de kans gaf zich terug te trekken uit zijn positie van verheven marionettenspeler en die geloofde dat de openbaring niet boven de menselijke geschiedenis stond maar er middenin. Spinoza die altijd bij elkaar passende overhemden en dassen droeg.) De Grote Geesten in De avonturen van Breinmeisje konden ook door de tijd springen. De Iberische Arabische denker Averroës was, net als zijn joodse tegenhanger Maimonides, een grote fan van de yankees.

Breinmeisje ging maar één keer te ver. In haar interview met Galileo Galilei gaf ze de grote man op de bierzuipende, vuilbektoon van de nieuwe grrls haar eigen ik-laat-me-niet-naaien-visie op zijn problemen. ‘Man, ik had dat gezeik nooit gepikt.’ Ze leunde naar hem over en zei fel: ‘Als de een of andere paus had geprobeerd me te laten liegen, dan was ik godverdomme een revolutie begonnen, ik wel. Ik had zijn huis in de fik gestoken. Ik had godverdomme zijn hele stad platgebrand.’ Nou ja, de straattaal werd al in een vroeg stadium van de productie afgezwakt tot ‘verdorie’, maar dat was het probleem niet. Brandstichting in het Vaticaan was te veel voor de bazen van de ether en Breinmeisje kreeg voor het eerst te maken met de verlammende vernederingen van censuur. En kon er niets tegen doen, behalve misschien samen met Galilei de waarheid mompelen: En toch beweegt hij. En toch zou ik het allemaal in vlammen op laten gaan...

Terug naar Cambridge. Zelfs ‘Solly’ Solanka’s eerste pogingen –zijn ruimtestations en cabineachtige woonconstructies om op de maan in elkaar te zetten –getuigden van een originaliteit en verbeeldingskracht die, volgens de luide borrelpraatmening van een Franse-literatuurspecialist en Voltaire-kenner, ‘verfrissend afwezig’ waren in zijn wetenschappelijke werk. De schimpscheut wekte veel hilariteit bij iedereen binnen gehoorsafstand.

‘Verfrissend afwezig’. Dat is de academische manier van praten, dat losse, schertsende strooien met beledigingen die absoluut niet ernstig bedoeld en toch bloedserieus zijn. Professor Solanka raakte nooit gewend aan de hatelijkheden en voelde zich vaak diep gekwetst, maar hij deed altijd of hij de humor ervan inzag, terwijl dat nooit zo was. Vreemd genoeg had hij dat gemeen met zijn voltairiaanse opponent, de man met de verontrustende naam Krysztof Waterford-Wajda, ‘Dubdub’ in de wandeling, met wie hij zelfs een hoogst onwaarschijnlijke vriendschap had gesmeed. Waterford-Wajda was net als Solanka onder druk van zijn meedogenloze collega’s bedreven geraakt in de conversatiestijl die van hem werd verwacht, maar ook hij voelde zich daar niet bij op zijn gemak. Solanka wist dat en nam hem daarom het ‘verfrissend afwezig’ niet kwalijk. Maar het gelach van de toehoorders vergat hij nooit.

Dubdub was een joviale, stinkend rijke oud-leerling van Eton, aan de ene kant het snoepje van de week voor debutantes, aan de andere kant een Poolse somberaar, zoon van een gedrongen, geïmmigreerde glazenmaker met het uiterlijk, het taalgebruik en de drankinname van een straatvechter, een selfmade man die fortuin had gemaakt met dubbele ramen en tot afgrijzen van de landhuiskliek een verbazend goed huwelijk sloot (‘Sophie Waterford is met een Pool getrouwd!’). Dubdub was een sluikharige man met de aantrekkelijkheid van een Rupert Brooke maar dan met ingevallen wangen, een garderobe vol opzichtige tweedjasjes, een drumstel, een snelle auto en geen vriendin. Op het eerstejaarsbal werd hij afgewezen door de geëmancipeerde jonge jaren-zestigvrouwen die hij ten dans vroeg, en riep klaaglijk uit: ‘Waarom zijn alle meisjes in Cambridge zo onbeschoft?’ Waarop een of andere harteloze Andrée of Sharon antwoordde: ‘Omdat de meeste mannen zijn zoals jij.’ In de rij voor het eten bood hij, als jofele bon-vivant, een andere jonge schoonheid zijn worstje aan. Waarop die uitgestreken Sabrina, die Nicki die gewend was ongewenste bewonderaars af te kappen, zonder een spier te vertrekken poeslief antwoordde: ‘O, maar er zijn beesten die ik echt nooit eet.’

Toegegeven, ook Solanka had zich meer dan eens schuldig gemaakt aan het jennen van Dubdub. Tijdens hun gezamenlijke afstudeerdag in de explosieve zomer van 1968, toen ze in toga, opgetogen en omringd door ouders op het gazon voor het college stonden en even durfden te dromen over de toekomst, kondigde de onschuldige Dubdub verbijsterend genoeg aan dat hij van plan was schrijver te worden. ‘Zoals Kafka misschien,’ zei hij peinzend, en grijnsde zijn beau-mondegrijns, zijn moeders hockeyaanvoerstersgrijns die nooit was verduisterd door een wolkje pijn, armoede of twijfel, en niet leek te passen onder de erfenis van zijn vader, de overhuivende donkere wenkbrauwen die deden denken aan de onvertaalbare ontberingen van zijn voorouders in de weinig roemrijke stad Lódz. ‘In het rattenhol. Constructie van een machine zonder doel. Woede. Dat soort dingen.’

Solanka toomde zijn vrolijkheid in en hield zich welwillend voor dat ergens in het conflict tussen die glimlach en die wenkbrauwen, tussen het Engeland van de zilveren lepel en het Polen van de tinnen beker, tussen dat stralende, een meter tachtig lange Cruella de Vil-modeplaatje van een moeder en die gedrongen tank van een vader met zijn platte gezicht, inderdaad ruimte was waar een schrijver kon ontkiemen en bloeien. Wie zou het zeggen? Het zou zelfs de juiste kweekbodem kunnen zijn voor die onwaarschijnlijke hybride, een Engelse Kafka.

‘Anders,’ overwoog Dubdub, ‘zou de meer commerciële hoek een optie zijn. De poppenfluisteraar. En dan is er nog de gelukkige middenweg, halverwege het intellectuele en de rotzooi. De meeste mensen behoren tot de middenmoot, Solly, ontken het maar niet. Ze willen een beetje stimulans, maar niet zo allejezus veel. En over het algemeen niet zo allejezus lang. Niet van die grote hotemetoten, zoals Tolstoj, of Proust. Dunne boekjes waar je geen hoofdpijn van krijgt. De grote klassiekers –beknopt –naverteld als pulp. Othello in een nieuw jasje als De moorden van de Moor. Wat dacht je daarvan?’

Dat ging te ver. Beneveld door de vintage champagne van Waterford-Wajda –zijn eigen ouders hadden het geen van beiden nodig gevonden uit Bombay te komen om zijn afstuderen bij te wonen, en Dubdub had hem gul een glas ingeschonken en dat herhaaldelijk bijgevuld –barstte Solanka los in een hartstochtelijk protest tegen Krysztofs absurde voorstellen en sprak de hoop uit dat de wereld gespaard zou mogen blijven voor de literaire ontboezemingen van de schrijver Waterford-Wajda. ‘Alsjeblieft, geen duister dreigende landhuiskronieken: Brideshead in de stijl van Het kasteel. Metamorfose op Blandings. Genade. En wat seksueel gestoei betreft moet je je al helemaal inhouden. Je bent meer Alex Portnoy dan Jackie Susan, die ooit heeft gezegd, weet je nog, dat ze het talent van meneer Roth bewonderde maar hem niet de hand zou willen schudden. En dan wil ik het al helemaal niet hebben over je kassuccesklassiekers. Het Cordelia-mysterie? Onrust op Elsinore? O, o, o.’

Na nog een paar minuten van dat soort vriendschappelijk-onvriendschappelijke pesterij liet Dubdub zich goedgemutst vermurwen: ‘Nou, dan wor’ ik toch filmregisseur. We gaan net naar Zuid-Frankrijk. Daar hebben ze vast regisseurs nodig.’

Malik Solanka had altijd een zwak voor de malle Dubdub gehad, gedeeltelijk omdat hij dit soort opmerkingen kon maken, maar ook vanwege het fundamenteel goede en open karakter dat onder al het bekakte gebalk schuilging. Bovendien was hij hem iets schuldig. Tijdens een koude herfstnacht in 1965 in het studentenhuis van King’s College aan Market Hill moest de achttienjarige Solanka gered worden. Hij had de hele eerste dag op het college in een toestand van verwilderde, overweldigende depressiviteit doorgebracht, niet in staat zijn bed uit te komen, en geplaagd door demonen. De toekomst was als een open muil die hem wilde verslinden zoals Kronos zijn kinderen had verslonden, en het verleden –Solanka’s banden met zijn familie waren zwaar versleten –, het verleden was een gebroken kruik. Het enige dat hij overhad, was dit onverdraaglijke heden waarin hij niet bleek te kunnen functioneren. Het was veel makkelijker in bed te blijven en de dekens tot onder zijn kin op te trekken. In zijn fantasieloze, moderne kamer met Noors hout en stalen raamkozijnen barricadeerde hij zich tegen de dingen die zouden komen. Er klonken stemmen aan de deur; hij gaf geen antwoord. Voetstappen kwamen en gingen. Maar om zeven uur ’s avonds riep een stem die anders was dan de andere, luider, geaffecteerder en volledig overtuigd antwoord te krijgen: ‘Iemand daar binnen een verdomd grote hutkoffer met een rare koffiebonennaam erop kwijt?’ En Solanka sprak, tot zijn eigen verbazing. Zo eindigde de dag van angst, van schijndood en begon zijn universitaire leven. Dubdubs ontzaglijke stemgeluid had, als de kus van een prins, de betovering verbroken.

Solanka’s wereldse goederen waren per ongeluk afgeleverd bij het studentenhuis op Peas Hill. Krys –hij was nog geen Dubdub –haalde een kar en hielp Solanka de hutkoffer erop hijsen en naar zijn eigen huis duwen, waarna hij de ongelukkige eigenaar van de koffer meesleepte voor een biertje en een maaltijd in de eetzaal van het college. Later zaten ze naast elkaar in diezelfde zaal te luisteren naar de verblindend stralende provoost van King’s College die hun duidelijk maakte dat ze in Cambridge waren voor ‘drie dingen: Intellect! Intellect! En intellect!’ en dat ze de komende jaren het meest zouden leren, meer dan in welke examen- of collegezaal ook, van de tijd die ze ‘in elkaars kamers door zouden brengen om elkaar te bevruchten’. Waterford-Wajda’s onontkoombare gebalk –‘HA-ha-ha-HA’ –verbrak de verbijsterde stilte die op deze opmerking volgde. Met die oneerbiedige schaterlach nam hij Solanka onmiddellijk voor zich in.

Dubdub werd geen schrijver of filmregisseur. Hij deed zijn onderzoek, haalde zijn doctoraal, kreeg uiteindelijk een betrekking aangeboden en greep die dankbaar aan, met de blik van iemand die net het probleem van zijn hele verdere leven heeft opgelost. In die uitdrukking zag Solanka iets van de Dubdub achter het masker van de veelbelovende jongen, de jongeman die wanhopig graag wilde ontsnappen uit de zilveren-lepelwereld waarin hij was geboren. Solanka probeerde bij wijze van verklaring een leeghoofdige societymoeder en een lompe bruut van een vader voor hem te verzinnen, maar zijn verbeelding schoot tekort; de ouders die hij had ontmoet waren absoluut sympathiek en leken veel van hun zoon te houden. Toch was Waterford-Wajda beslist wanhopig geweest en in dronken buien noemde hij de aanstelling aan King’s College zelfs ‘een verdomde reddingsboei, het enige dat ik heb’. En dat terwijl hij volgens ieders maatstaven zoveel bezat: de snelle auto, het drumstel, familiebezit in Roehampton, een trustfonds, connecties in de beau monde. Met een gebrek aan inlevingsvermogen waar hij later veel spijt van zou krijgen, zei Solanka tegen Dubdub dat hij zich niet zo in zelfbeklag moest wentelen. Dubdub verstijfde, knikte en lachte luid –’HA-ha-ha-HA’ –en praatte jarenlang niet meer over persoonlijke zaken.

De kwestie van Dubdubs intellectuele vermogen bleef voor veel van zijn collega’s een vraagteken: het Dubdub-dubio. Hij kwam vaak zo dwaas over –een bijnaam die nooit aansloeg omdat hij te onaardig was, zelfs voor mensen op Cambridge, was ‘Poeh’, naar de onsterfelijke Beer met het Kleine Brein –maar met zijn academische prestaties verwierf hij een goede naam. Het proefschrift over Voltaire waarmee hij zijn doctorstitel behaalde en dat als springplank diende voor zijn latere roem, las als een pleidooi voor Pangloss –zowel voor het aanvankelijke leibniziaanse overdreven optimisme van de imaginaire geleerde als voor zijn latere omhelzing van beschermende berusting. Dat paste zo slecht bij de anti-utopische, collectivistische, politiek geëngageerde stroming van de tijd waarin hij schreef dat het voor Solanka en anderen behoorlijk schokkend was. Dubdub gaf jaarlijks een serie colleges onder de titel ‘cultiver son jardin’. Er waren maar weinig colleges in Cambridge –behalve die van Pevsner en Leavis –die zoveel mensen trokken. De jonge toehoorders (of eigenlijk jongere toehoorders, want Dubdub had ondanks zijn ouderwetse uiterlijk zeer zeker zijn jeugd nog niet afgezworen) kwamen om te interrumperen en te joelen maar vertrokken veel rustiger en nadenkender, verleid door zijn oprechte vriendelijkheid, door dezelfde blauwogige onschuld en de daarmee gepaard gaande zekerheid een welwillend oor te vinden die Malik Solanka uit zijn eerstedagdepressie had geholpen.

De tijden veranderen. Op een ochtend halverwege de jaren zeventig sloop Solanka de collegezaal van zijn vriend binnen. Wat nu indruk op hem maakte was de doorwrochtheid van Dubdubs betoog en de manier waarop dat ontkracht werd door zijn sterk contrasterende, bijna orakelige plagerigheid. Als je naar hem keek zag je een in tweed gehulde dandy die totaal geen contact had met de Zeitgeist, zoals het toen nog werd genoemd. Maar als je luisterde, hoorde je iets heel anders: een alomvattende beckettiaanse zwaarmoedigheid. ‘Verwacht niets, weet je wel,’ hield Dubdub de linkse radicalen en de met kralen behangen langharigen voor, zwaaiend met een aftands exemplaar van Candide. ‘Geen mallemoer. Daar gaat het om. Dat is wat dit boek der boeken zegt. Het leven zal niet beter worden dan het is. Gruwelijk nieuws, ik weet het, maar zo is het nu eenmaal. Beter dan dit wordt het niet. De vervolmaakbaarheid van de mens is alleen maar een slechte grap van God, zou je kunnen zeggen.’

Tien jaar eerder, toen diverse marxistische en hippie-Utopia’s binnen handbereik leken en intelligente jongeren door economische welvaart en volledige werkgelegenheid de kans kregen hun briljante, geschifte fantasieën van drop-out-walhalla’s of revolutionaire eldorado’s uit te leven, was hij misschien gelyncht, of op z’n minst door interrupties tot zwijgen gebracht. Maar dit was het Engeland van na de mijnstakingen en de driedaagse werkweek, een verscheurd Engeland naar het beeld van Lucky’s grote monoloog, toen de mens kortweg leek te krimpen en te slinken en dat gouden moment van optimisme, waarop de beste van alle mogelijke werelden binnen handbereik leek, snel vervaagde. Dubdubs stoïcijnse visie op Pangloss –geniet van de wereld, met alle gebreken, want het is alles wat je hebt en daarom zijn genot en wanhoop onderling inwisselbare termen –won snel terrein.

Solanka werd er zelf ook door beïnvloed. Wanneer hij zijn gedachten over het eeuwige probleem van autoriteit en het individu onder woorden probeerde te brengen, hoorde hij soms hoe Dubdubs stem hem aanspoorde. Dit waren etatistische tijden en Waterford-Wajda bood hem een kans niet met de meute mee te hoeven huilen. De staat kon je niet gelukkig maken, fluisterde Dubdub hem in het oor, kon je niet goed maken of een gebroken hart helen. De staat bestuurde scholen, maar kon hij je kinderen liefde voor het lezen bijbrengen of was dat jouw taak? Er bestond een ziekenfonds, maar wat kon dat doen aan het hoge percentage mensen dat naar de dokter ging als het niet nodig was? Er bestond een woningwet, jazeker, maar burenzin was geen speerpunt voor de overheid. Solanka’s eerste, bescheiden boek, Wat we nodig hebben, een beschrijving van de historische veranderingen in de Europese houding ten opzichte van het probleem staat versus individu, werd door beide zijden van het politieke spectrum aangevallen en later beschreven als een van de eerste thatcheriaanse teksten. Professor Solanka, die de pest had aan Margaret Thatcher, gaf schuldbewust toe dat de aantijging een grond van waarheid bevatte. Het conservatisme van Thatcher was het resultaat van een ontspoorde alternatieve cultuur: het koesterde evenveel wantrouwen tegen de centra van de macht als zijn generatie had gedaan, en gebruikte hun oppositietaal om de oude machtsblokken te ondermijnen: niet om de macht aan het volk te geven, wat dat dan ook mocht betekenen, maar aan een netwerk van steenrijke makkers. Dit was de trickle-up-economie, en het was de schuld van de jaren zestig. Zulke overwegingen droegen veel bij aan professor Solanka’s besluit de wereld van de wetenschap vaarwel te zeggen.

Eind jaren zeventig was Krysztof Waterford-Wajda een soort ster geworden. Academici hadden charisma gekregen. De overwinning van de wetenschap, waarbij fysica de nieuwe metafysica zou worden, en de microbiologie zich, in plaats van de filosofie, zou verdiepen in de grote kwestie van de betekenis van het mens-zijn, lag nog in het verschiet; literaire kritiek had glamour en de literaire reuzen stapten met zevenmijlslaarzen van continent naar continent om op een steeds groter internationaal podium te paraderen. Dubdub reisde zo stormachtig de wereld over dat zijn voortijdig zilveren lokken zelfs binnenshuis verwaaid zaten, zoals bij Peter Sellers in The Magic Christian. Soms werd hij door gretige afgevaardigden aangezien voor de machtige Fransman Jacques Derrida, maar die eer wuifde hij weg met een bescheiden Engelse glimlach en een frons van zijn Poolse wenkbrauwen vanwege de belediging.

Het was de tijd waarin de twee grote industrieën van de toekomst werden geboren. De komende decennia zou de ideologie-industrie vervangen worden door de cultuurindustrie, die ‘primair’ zou worden zoals economie dat ooit was, en de weg zou vrijmaken voor een geheel nieuwe nomenclatuur van culturele commissarissen, een nieuw ras van apparatsjiks dat werkzaam was op de ministeries van Definitie, Uitsluiting, Revisie en Vervolging, en voor een dialectiek gebaseerd op het nieuwe dualisme van verdediging en aanval. En als cultuur het nieuwe secularisme van de wereld was, dan was beroemdheid de nieuwe religie, en de industrie –of liever gezegd de Kerk –van de faam zou zinvol werk verschaffen aan een geheel nieuwe ecclesia, een missie om zieltjes te winnen en dat onontgonnen gebied te veroveren door het bouwen van blitse celluloid transportmiddelen en beeldbuisraketten, door het ontwikkelen van nieuwe brandstof uit roddel, en door de Uitverkorenen naar de sterren te laten vliegen. En de schaduwzijde van het nieuwe geloof was zo nu en dan een mensenoffer of een loodrechte, vleugelverschroeiende val.

Dubdub was een vroege, Icarus-achtige valler. Solanka zag hem niet veel in zijn gouden tijd. Het leven scheidt ons met schijnbaar achteloos toeval en als we op een dag ons hoofd schudden alsof we wakker worden uit een droom zijn onze vrienden vreemden geworden en niet meer terug te halen: ‘Kent niemand hier meer de arme Rip van Winkle?’ vragen we klaaglijk, en nee hoor, niemand. Zo ging het ook met de twee oude studievrienden. Dubdub zat nu meestal in Amerika, waar aan Princeton een of andere leerstoel voor hem was verzonnen, en eerst waren er telefoontjes over en weer, toen kerst- en verjaarskaarten en toen stilte. Totdat in 1984, op een milde zomeravond dat het oude centrum van Cambridge op z’n sprookjesachtigst was, een Amerikaanse vrouw aanklopte op de eikenhouten buitendeur van professor Solanka’s kamers –ooit bewoond door E.M. Forster –aan Trap A, boven de studentenbar. Haar naam was Perry Pincus, ze was klein, donker, sexy, met grote borsten, jong, maar gelukkig niet jong genoeg om studente te zijn. Al die dingen maakten meteen een goede indruk op Solanka’s melancholieke geest. Hij was aan het herstellen van het einde van een eerste, kinderloos huwelijk, en Eleanor Masters was nog toekomst. ‘Krysztof en ik zijn gisteren in Cambridge aangekomen,’ zei Perry Pincus. ‘We logeren in het Garden House. Dat wil zeggen, ík zit in het Garden House. Hij ligt in het Addenbrooke. Gisteravond heeft hij zijn polsen doorgesneden. Hij is de laatste tijd erg depressief. Hij vroeg naar jou. Heb je iets te drinken?’

Ze kwam binnen en nam de omgeving keurend op. Overal stonden de huizen, kleine en vrij grote, en menselijke figuren, in de huizen natuurlijk piepkleine figuurtjes, maar ook andere, buiten de huizen, op professor Solanka’s meubels, in de hoeken van zijn kamers, zachte en harde figuren, mannelijke en vrouwelijke, vrij grote maar ook kleine. Perry Pincus was zorgvuldig maar zwaar opgemaakt, haar oogleden werden omlaag getrokken door zwarte kunstwimpers, en ze droeg het complete strijdtenue van een stoeipoes: een kort, strak pakje en naaldhakken. Niet de gebruikelijke uitdossing voor een vrouw wier geliefde net een zelfmoordpoging heeft gedaan, maar ze verontschuldigde zich niet. Perry Pincus was zo’n jong letterenfaculteittypje dat bij voorkeur met de sterren van haar steeds minder afgezonderde wereld neukte. Als liefhebster van de vluchtige ontmoeting had ze het niet op consequenties (echtgenotes, zelfmoorden). Toch was ze slim en levendig en vond ze van zichzelf (doen we dat niet allemaal?) dat ze een acceptabel en misschien zelfs goed mens was. Na haar eerste wodka –professor Solanka had altijd een fles in het vriesvak –zei ze terloops: ‘Het is een klinische depressie. Ik weet niet wat ik ermee aan moet. Hij is lief, maar mannen met problemen zijn niks voor mij. Ik ben niet zo’n verpleegsterstype. Ik houd van kerels die het initiatief nemen.’ Na twee glazen zei ze: ‘Volgens mij was hij nog maagd toen hij mij tegenkwam. Kan dat? Hij gaf het niet toe, natuurlijk. Zei dat hij waar hij vandaan kwam als een goede partij werd beschouwd. Dat blijkt waar te zijn, financieel gezien, maar ik ben niet het geldwolftype.’ Na drie glazen zei ze: ‘Het enige dat hij eigenlijk wilde was gepijpt worden of anders mij in mijn kont naaien. Dat vond ik best, weet u, ze doen maar. Dat heb ik vaak. Zo zie ik eruit. Jongen met tieten. Dat trekt seksueel verwarde types. Neem dat maar van me aan. Ik kan het weten.’ Na vier glazen zei ze: ‘Over seksueel in de war gesproken, professor, fantástische poppen.’

Hij besloot dat hij wel zin had, maar ook weer niet zoveel, leidde haar beleefd de trappen af naar King’s Parade en zette haar in een taxi. Ze keek hem door het raampje met doorgelopen, niet-begrijpende ogen aan, zakte achterover, deed haar ogen dicht en haalde even haar schouders op. Je doet maar. Achteraf hoorde hij dat ‘Perry Peniskus’ op haar manier wereldberoemd was in letterkundige kringen. Je kunt tegenwoordig overal beroemd om zijn, dat bleek maar weer.

De volgende ochtend ging hij Dubdub opzoeken, niet in het gewone ziekenhuis maar in een fraai oud bakstenen gebouw op een groen, bosachtig terrein ergens aan Trumpington Road: als een landhuis voor de hopelozen. Dubdub stond bij een raam een sigaret te roken, gekleed in een frisse pyjama met brede strepen onder zijn oude kamerjas, van school zo te zien, een versleten, vlekkerig geval dat misschien de rol van knuffeldekentje speelde. Zijn polsen zaten in het verband. Hij zag er dikker en ouder uit, maar die verdomde societyglimlach was nog in volle glorie aanwezig. Als hijzelf door zijn eigen genen veroordeeld was om elke dag van zijn leven zo’n masker te dragen, dacht professor Solanka, had hij al lang geleden hier met verband om zijn polsen gestaan.

‘Iepenziekte,’ zei Dubdub en wees naar de kale stammen. ‘Verschrikkelijke toestand. De iepen van het oude Engeland, voor altijd verloren.’ Professor Solanka zei niets. Hij was hier niet om over bomen te praten. Dubdub keek hem aan en begreep de boodschap. ‘Verwacht niets, dan zul je niet teleurgesteld worden, hè,’ fluisterde hij jongensachtig beschaamd. ‘Ik had naar mijn eigen colleges moeten luisteren.’ Solanka gaf nog steeds geen antwoord. Toen legde Dubdub voor het eerst in vele jaren de oude Eton-pose af. ‘Het heeft met lijden te maken,’ zei hij uitdrukkingsloos. ‘Waarom lijden we allemaal zo. Waarom is er zo veel lijden. Waarom kun je het nooit stoppen. Je kunt dijken bouwen, maar het komt er altijd doorheen sijpelen en op een dag houdt de dijk het niet meer. En dat slaat niet alleen op mij. Ik bedoel, het slaat op mij maar het slaat op iedereen. Het slaat ook op jou. Waarom gaat het steeds maar door. We gaan eraan kapot. Ik bedoel ik. Ik ga eraan kapot.’

‘Dat klinkt een beetje abstract,’ probeerde professor Solanka vriendelijk.

‘Ach ja.’ Dat klonk beslist als een klap. De afweerschilden zaten weer op hun plaats. ‘Het spijt me dat ik niet tiptop ben. Het valt niet mee om “de Beer met het Kleine Brein” te zijn.’

‘Vertel het alsjeblieft,’ vroeg professor Solanka.

‘Dat is het ergste,’ zei Dubdub. ‘Er valt niets te vertellen. Geen directe of voor de hand liggende reden. Je wordt gewoon op een dag wakker en je maakt geen deel meer uit van je leven. Dat weet je. Je leven is niet van jou. Je lichaam is niet van jóú, ik weet niet hoe ik je duidelijk moet maken hoe sterk dat is. Er is alleen leven, het leven zelf. Je bezit het niet. Je hebt er niets mee te maken. Dat is alles. Het klinkt niet erg indrukwekkend, maar geloof me, het is alsof je iemand hypnotiseert en hem ervan overtuigt dat er een enorme stapel matrassen onder zijn raam ligt. Hij ziet geen reden meer om niet te springen.’

‘Ik herinner het me, of een zwakkere versie ervan,’ beaamde professor Solanka en dacht terug aan die nacht in Market Hill lang geleden. ‘En jij was degene die me eruit haalde. Nu is het mijn beurt dat voor jou te doen.’ De ander schudde zijn hoofd. ‘Dit is niet iets waar je zo uit gehaald kunt worden, ben ik bang.’ De aandacht die hij had gekregen en zijn status van beroemdheid hadden Dubdubs existentiële crisis verhevigd. Hoe meer hij een Persoonlijkheid werd, hoe minder persoon hij zich voelde. Ten slotte had hij besloten zich terug te trekken in de afzondering van de traditionele academische wereld. Geen globetrottende Magic Chistian Derridada meer! Geen performance meer. Opgepept door dit nieuwe voornemen was hij teruggevlogen naar Cambridge met de letterkundige groupie Perry Pincus, een schaamteloze seksuele vlinder, in de oprechte overtuiging dat hij met haar kon gaan samenwonen en een stabiel leven rond hun relatie kon opbouwen. Zo ver was hij heen.

Krysztof Waterford-Wajda zou nog drie zelfmoordpogingen overleven. En toen, net een maand voordat professor Solanka zich overdrachtelijk van zijn eigen leven beroofde door van alles en iedereen die hem dierbaar was afscheid te nemen en koers te zetten naar Amerika met in zijn armen een piekharige pop –een Breinmeisje uit een speciale, vroege, beperkte oplage; in slechte staat, met gescheurde kleren en een beschadigd lichaam –, viel Dubdub dood neer. Drie slagaders bleken ernstig dichtgeslibd. Een eenvoudige bypassoperatie had hem kunnen redden, maar dat weigerde hij en hij viel als een Engelse iep. En dat was misschien, mocht je op zoek zijn naar dat soort verklaringen, mede aanleiding voor professor Solanka’s metamorfose. Toen professor Solanka in New York terugdacht aan zijn dode vriend, realiseerde hij zich dat hij Dubdub in veel dingen had gevolgd: in bepaalde denkbeelden om te beginnen, maar ook in zijn weg naar le monde médiatique, naar Amerika, naar een crisis.

Perry Pincus was een van de eersten geweest die de band tussen hen had aangevoeld. Ze was teruggekeerd naar haar geboorteplaats San Diego en doceerde daar nu op een college het werk van een aantal critici en schrijvers die ze in den vleze had gekend. ‘Pincus 101’ noemde ze het schaamteloos als altijd in een van de jaarlijkse kerstkaarten die ze professor Solanka zonder mankeren stuurde. ‘Het is mijn eigen collectie grootste hits, mijn Top-Twintig,’ schreef ze, en voegde daar licht sarcastisch aan toe: ‘U staat er niet in, professor. Ik kan niet rondlopen in iemands werk als ik niet weet welke ingang hij het prettigst vindt.’ Haar kaart ging merkwaardig genoeg altijd vergezeld van een speelgoedbeest: een vogelbekdier, een walrus, een ijsbeer. Eleanor moest altijd erg lachen om de jaarlijkse pakjes uit Californië. ‘Omdat je niet met haar wilde neuken,’ kreeg professor Solanka van zijn vrouw te horen, ‘kan ze je niet als minnaar zien. Dus probeert ze in plaats daarvan je moeder te worden. Hoe voelt het om het zoontje van Perry Peniskus te zijn?’

3

In zijn comfortabele gemeubileerde appartement in de Upper West Side, een mooi dubbel benedenhuis met een majestueuze eiken lambrisering, hoge plafonds en een bibliotheek waaruit het hoge niveau van de eigenaren sprak, omklemde professor Solanka een glas rode Geyserville-zinfandel en rouwde. Weggaan was helemaal zijn eigen besluit geweest, en toch treurde hij om zijn oude leven. Wat Eleanor ook zei door de telefoon, de breuk was vrijwel zeker onherstelbaar. Solanka had zichzelf nooit gezien als iemand die snel wegloopt of opgeeft, maar toch was hij vaker van huid verwisseld dan een slang. Land, familie en niet één maar twee vrouwen had hij in zijn kielzog achtergelaten. En nu ook een kind. Misschien was het verkeerd om zijn laatste vertrek als iets ongebruikelijks te zien. De wrange werkelijkheid was eerder dat hij niet tegen zijn natuur handelde maar er juist aan toegaf. Als hij naakt voor de ongepolijste spiegel van de waarheid stond, was dit wat hij werkelijk was.

Toch vond hij net als Perry Pincus zichzelf een goed mens. Vrouwen vonden dat ook. Omdat ze in hem een felle betrokkenheid voelden die zeldzaam was bij moderne mannen, hadden vrouwen zichzelf vaak toegestaan verliefd op hem te worden en zich verbaasd –die wereldwijze, voorzichtige vrouwen! –over de snelheid waarmee ze in echt diep emotioneel water raakten. En hij stelde hen niet teleur. Hij was lief, begrijpend, gul, slim, grappig, volwassen en de seks was goed, die was altijd goed. Dit is voor altijd, dachten ze, omdat ze het hem ook zagen denken; ze voelden zich bemind, gekoesterd en veilig. Hij vertelde hun –elk van zijn vrouwen op haar beurt –dat voor hem familiebanden waren vervangen door vriendschap en, meer dan vriendschap, liefde. Dat klonk aardig. Dus lieten ze hun verdediging zakken en gaven zich ontspannen over aan al het goede zonder ooit het verborgen worstelen in hem te zien, de vreselijke, prangende twijfel, tot de dag dat hij doorsloeg en er een buitenaards wezen uit zijn buik barstte, dat vele rijen tanden ontblootte. Ze zagen het einde nooit aankomen tot ze de klap voelden. Zijn eerste vrouw, Sara, degene die alles zo plastisch kon verwoorden, stelde het zo: ‘Het voelde als een bijlmoord.’

‘Het probleem met jou is dat je eigenlijk alleen verliefd bent op die kutpoppen,’ zei Sara witheet tegen het eind van hun laatste ruzie. ‘De wereld in onbezield miniatuur is zo ongeveer het enige dat je nog aankunt. De wereld die je kunt maken, ongedaan maken en manipuleren, vol vrouwen die je niet tegenspreken, vrouwen met wie je niet hoeft te neuken. Of maak je ze tegenwoordig met kutten, houten kutten, rubberen kutten, neuk je opblaasbare kutten die piepen als ballonnen als je erin en eruit glijdt; heb je ergens in een schuur een levensgrote neukpoppenharem verborgen, zullen ze die vinden als je op een dag wordt opgepakt voor het verkrachten en in stukken hakken van een goudblond achtjarig meisje, een arme levende kutpop waar je mee speelde om haar daarna weg te gooien? Ze vinden haar schoen in een heg en er komt een beschrijving van een busje op tv en ik zit te kijken en jij bent niet thuis en dan denk ik, jezus, ik ken dat busje, dat is het ding waarin hij zijn kutspeelgoed vervoert als hij naar zijn perverse jij-mag-mijn-poppetje-zien-als-ik-het-jouwe-mag-zien-bijeenkomsten gaat. Dan ben ik de vrouw die nergens van wist. Dan ben ik die kuttekoeienkop van een vrouw op tv die gedwongen is jou te verdedigen alleen om mezelf te verdedigen, mijn eigen onvoorstelbare stomheid omdat ik tenslotte voor jou heb gekozen.’

Het leven is woede, dacht hij. Furie –seksueel, oedipaal, politiek, wreed –voert ons naar onze fraaiste hoogten en grofste diepten. Uit furia komt schepping, inspiratie, originaliteit en passie voort, maar ook geweld, pijn, zuivere, onbevreesde vernietiging, het geven en krijgen van klappen waar we nooit van herstellen. De Furiën vervolgen ons; Shiva danst zijn woedende dans om te scheppen en ook om te vernietigen. Maar hoezo goden! Sara, die tegen hem tekeerging, vertegenwoordigde de menselijke geest in zijn zuiverste, minst gesocialiseerde vorm. Dit is wat we zijn, wat we met onze beschaving bedekken, het angstaanjagende beestmens in ons, de uitzinnige, transcendente, zelfvernietigende, ongeremde meester van de schepping. We brengen elkaar tot grote hoogten van genot. We scheuren elkaar verdomme in stukken.

Haar naam was Lear, Sara Jane Lear, ergens in de verte familie van de schrijver en aquarellist, maar er was bij haar geen spoor van de onsterfelijke nonsens van de kluchtige Edward. Wat aardig, ik ken Sara Lear, die heeft wel geheugen voor vier! Ze lijkt misschien wat merkwaardig, maar ik vind haar zelf erg aardig. Deze bewerking van het versje bracht nog geen schaduw van een glimlach teweeg. ‘Als je wist hoe vaak mensen me precies diezelfde woorden hebben voorgedragen, dan begrijp je waarom ik niet onder de indruk ben.’ Ze zat een jaar of zo boven hem en schreef een scriptie over Joyce en de Franse nouveau roman. In haar flat op de tweede verdieping aan Chesterton Road ploegde hij zich uit ‘liefde’ –die achteraf meer weg had van angst, van een zich vastklampen aan elkaars reddingsboei, onderwijl verdrinkend in twintigers-eenzaamheid –tweemaal door Finnegans Wake. En door de stugge bladzijden van Sarraute, Robbe-Grillet en Butor. Wanneer hij treurig opkeek van hun grote bergen trage, duistere zinnen, merkte hij dat ze vanuit de andere leunstoel naar hem zat te kijken en dat hoekige duivelsmasker van een mooi, maar spottend gezicht op hem richtte. De spottende dame van Cambridge. Hij kon de uitdrukking op haar gezicht niet lezen. Misschien minachting.

Ze trouwden te snel, zonder na te denken en voelden zich bijna onmiddellijk gevangen door de vergissing. Toch bleven ze nog verscheidene ellendige jaren bij elkaar. Achteraf, toen hij zijn levensverhaal aan Eleanor Masters vertelde, gaf Solanka zijn eerste vrouw de rol van de ontsnappingsstrateeg, de speler die er waarschijnlijk als eerste de brui aan zou geven. ‘Alles waar ze het meest naar verlangde liet ze altijd onmiddellijk weer vallen. Voor ze ontdekte dat ze het niet aankon.’ Sara was de opzienbarende universiteitsactrice van haar generatie geweest, maar had er een punt achter gezet en de schmink en het publiek zonder een woord van spijt voorgoed achter zich gelaten. Later gaf ze haar scriptie op om de reclame in te gaan, kroop uit de pop van haar blauwkousgarderobe en spreidde schitterende vlindervleugels uit.

Dat was kort na het einde van hun huwelijk. Toen Solanka dit ter ore kwam, kreeg hij een korte woedeaanval. Al dat vermoeiende lezen voor niets! En niet alleen lezen. ‘Dankzij haar,’ tierde hij tegen Eleanor, ‘heb ik L’Année dernière à Marienbad drie keer op één dag gezien. We hebben het hele weekend zitten klooien met dat stomme lucifersspelletje dat ze doen. “Je wint nooit, weet je... Het is geen spel als je niet kunt verliezen... Ik kan wel verliezen maar dat gebeurt gewoon nooit.” Dat spel. Dankzij haar zit het nog steeds in mijn hoofd, maar zij is opgesodemieterd naar de wereld van heerlijk helder, vakmanschap is meesterschap, er kan er maar één de beste zijn en gouden lampen. Ik zit hier vast in de kolere-couloirs van de Franse literatuur en zij zit in een Jill Sander-powersuit in een hoekkantoor op de negenenveertigste verdieping aan Sixth Avenue ongetwijfeld zakken vol geld te verdienen.’

‘Ja, maar laten we wel wezen, jíj hebt háár gedumpt,’ merkte Eleanor op. ‘Jij vond de volgende en ruilde Sara in, liet haar ijskoud zitten. Je had natuurlijk nooit met haar moeten trouwen, dat is je enige excuus. Dat is de grote, niet te beantwoorden vraag over liefde die jouw Koningin Lear stelde: waar was je in godsnaam mee bezig? Bovendien kreeg je je vet toen de volgende, die wagneriaanse walkure met een Harley, je dumpte voor welke componist was het ook weer?’ Ze wist het antwoord heel goed maar het was een verhaal dat ze allebei leuk vonden. ‘Fucking Rummenigge,’ grijnsde Solanka iets kalmer. ‘Ze werkte als assistente bij een van zijn projecten voor drie orkesten en een Sherman-tank en naderhand stuurde hij haar een telegram. Wees zo vriendelijk af te zien van elke seksuele omgang tot we de diepe band die blijkbaar tussen ons bestaat kunnen onderzoeken. En de volgende dag een enkele reis München, waarna ze voor jaren in het Zwarte Woud verdween. Maar ze was niet gelukkig,’ ging hij verder. ‘Wist niet wanneer ze het goed had, weet je.’ Toen Solanka Eleanor verliet voegde ze een bitter postscriptum aan die overpeinzingen toe. ‘Ik zou hun kant van het verhaal weleens willen horen,’ zei ze tijdens een moeizaam telefoongesprek. ‘Misschien was je gewoon altijd al een gevoelloze rotzak.’

==

Malik Solanka, alleen op weg naar een late voorstelling van twee KieSlowski-films in Lincoln Plaza, probeerde zich zijn eigen leven voor te stellen als een film uit de Dekalog. Een Korte Film Over Verlating. Welke geboden zou zijn verhaal kunnen toelichten, of ter discussie stellen, zoals de KieSlowski-kenner die de episoden van vorige week had ingeleid het liever noemde? Er waren veel geboden tegen de zonden van onoorbaar handelen. Hebzucht, overspel, lust, dat soort dingen waren vervloekt. Maar waren er wetten tegen de zonden van onoorbaar nalaten? Gij Zult Niet Een Afwezige Vader Zijn. Nu We Het Er Toch Over Hebben, Gij Zult Niet Uw Leven Verloochenen Zonder Een Verdomd Goede Reden, Vader, En Wat Gij Tot Nu Toe Hebt Volbracht Lijkt Nergens Op. Wat Denket Gij Wel? Dat Gij Alles Kunt Uitvreten Wat Gij Begeert? Wie Dacht Gij Wel Dat Gij Waart: Hugh Hefner? De Dalai Lama? Donald Trump? En Waar De Kuierlatten Nog Aan Toe Zijt Gij Op Uit? Nou, Vriend? Nou???

Sara Lear was waarschijnlijk hier in de stad, dacht hij plotseling. Ze zou nu eind vijftig zijn, een hoge tante met een vette orderportefeuille, de geheime reserveringsnummers van tenten als Pastis en Nobu, en een weekendhuisje ergens ten zuiden van de snelweg in, hoe heet het daar ook weer, Amagansett. Godzijdank was het niet nodig haar op te sporen, op te zoeken, te feliciteren met de keuzes in haar leven. Wat zou ze hebben gejubeld! Want ze leefden al lang genoeg om de absolute overwinning van de reclame te hebben meegemaakt. In de jaren zeventig, toen Sara het serieuze leven inruilde voor het frivole, was werken in advertentieland nog lichtelijk beschamend. Je bekende het aan je vrienden met gedempte stem en neergeslagen blik. Reclame was zwendel, verlakkerij, de notoire vijand van beloften. Het was –een vreselijke gedachte in die tijd –puur kapitalistisch. Dingen verkopen was minderwaardig. Maar nu wilde iedereen –vooraanstaande schrijvers, grote schilders, architecten en politici –een deel van de buit. Bekeerde alcoholisten plugden drank. Iedereen en alles was te koop. Advertenties waren kolossen geworden die als King Kong de muren van gebouwen beklommen. En bovendien waren ze geliefd. Als hij tv keek zette Solanka nog steeds het geluid zacht tijdens de reclame, maar hij wist zeker dat ieder ander het geluid harder zette. De meisjes in de reclame –Esther, Bridget, Elizabeth, Halle, Gisele, Tyra, Isis, Aphrodite, Kate –waren aantrekkelijker dan de actrices in de programma’s ertussenin; jezus, de mánnen in de reclame –Mark Vanderloo, Marcus Shenkenberg, Marcus Aurelius, Mark Anthony, Marky Mark –waren aantrekkelijker dan de actrices in de programma’s. En ze presenteerden niet alleen de droom van een ideaal mooi Amerika waarin alle vrouwen stukken waren en alle mannen Marks, want na het nuchtere werk van het verkopen van pizza’s, 4?×?4’s en smeerbaar de lekkerste, afgezien van de geldstroom en het nieuwe puntjepuntjepuntje van de dotcoms, verzachtte de reclame Amerika’s pijn, de hoofdpijn, de buikpijn, het hartzeer, de eenzaamheid, de pijn van de babytijd en de oude dag, van ouder-zijn en van kind-zijn, de pijn van mannelijkheid en vrouwenpijn, de pijn van succes en die van mislukking, de goede pijn van de atleet en de slechte pijn van de schuldige, de angst voor eenzaamheid en voor onwetendheid, de messcherpe kwelling van de steden en het doffe, dwaze lijden van de lege vlakten, de pijn van willen zonder te weten wat je wilde, de kwelling van de huilende leegte in elk toekijkend, halfbewust ego. Geen wonder dat reclame populair was. Het maakte dingen beter. Het wees je de weg. Het maakte geen deel uit van het probleem. Het loste dingen op.

Toevallig woonde er een copywriter in hetzelfde gebouw als professor Solanka. Hij droeg rode bretels en Hathaway-hemden en rookte zelfs pijp. Die middag had hij zich voorgesteld bij de brievenbussen in de hal, met een stel opgerolde ontwerpen in zijn hand. (Wat was er met Solanka’s eenzaamheid, vroeg de professor zich in stilte af, dat zijn buren zich blijkbaar gedwongen voelden die te verstoren?) ‘Mark Skywalker, van de planeet Tattooine.’

Je doet maar, zou Perry Pincus hebben gezegd. Solanka was niet geïnteresseerd in deze typisch on-Jedi-achtige jongeman met vlinderdas en bril, en als voormalig sciencefictionfanaat minachtte hij de onintelligente spacesoap van de Star Wars-cyclus. Maar hij had al geleerd niet in discussie te gaan met zelfmaakbaarheid in New York. Ook had hij geleerd bij het noemen van zijn eigen naam het ‘professor’ weg te laten. Geleerdheid irriteerde mensen en formaliteit was een vorm van machtsmisbruik. Dit was het land van de voornamen. Zelfs winkels en eetgelegenheden werden snel vertrouwelijk. Om de hoek vond je Andy’s, Bennie’s, Josie’s, Gabriela’s, Vinnie’s, Freddie & Pepper’s. Het land van de terughoudendheid, van het understatement en het ongezegde had hij achter zich gelaten, en dat was over het algemeen maar goed ook. Bij Hana’s (medische hulpmiddelen) kon je zo naar binnen lopen en een MASTECTOMIE BH kopen. Het onzegbare lag openlijk in de etalage in rode letters van dertig centimer hoog. Dus, hoe dan ook, hij antwoordde neutraal: ‘Solly Solanka’, en was zelf verrast over het gebruik van de ongewenste bijnaam; waarop Skywalker zijn wenkbrauwen fronste. ‘Ben je een Landsman?’ Solanka kende de term niet en verontschuldigde zich. ‘O, dan ben je het niet,’ knikte Skywalker. ‘Ik dacht vanwege “Solly” misschien. En, neem me niet kwalijk, iets met uw neus.’ De betekenis van het onbekende woord werd snel duidelijk uit de context en wierp een interessante vraag op, die Solanka voor zich hield: waren er dan joden op Tattooine?

‘Brits, nietwaar?’ ging Skywalker verder. (Solanka verloor zich niet in postkoloniale migratiefinesses.) ‘Dat heb ik van Mila. Doe me een lol. Werp hier eens een blik op.’ Mila was waarschijnlijk de jonge koningin van de straat. Solanka hoorde zonder genoegen de welluidende samenklank van hun namen: Mila, Malik. Als de jonge vrouw dat ontdekte, zou ze het ongetwijfeld niet kunnen laten dat tegen hem te zeggen. Hij zou gedwongen zijn het voor de hand liggende uit te leggen, namelijk dat klanken geen betekenissen waren en dit niet meer was dan een intertalige echo waaruit niets, en al zeker geen menselijke band, hoefde te volgen. De jonge reclameman rolde de ontwerpen uit en legde ze op de tafel in de hal. ‘Ik wil graag je eerlijke mening,’ legde Skywalker uit. ‘Het is een corporate image-campagne.’ De ontwerpen toonden over dubbele pagina’s skylines van beroemde steden bij zonsondergang. Solanka maakte een vaag gebaar omdat hij niet wist hoe hij moest reageren. ‘De copyline,’ drong Skywalker aan. ‘Is die okay?’ Alle foto’s hadden dezelfde kop. De Zon Gaat Nooit Onder Boven American Express International Banking Corporation. ‘Goed. Hij is goed,’ zei Solanka zonder te weten of de tekst eigenlijk wel goed, matig of verschrikkelijk was. Kennelijk was er altijd ergens ter wereld een American Express-kantoor open, dus de bewering klopte waarschijnlijk wel, maar waarom zou het nuttig zijn voor pakweg iemand in Londen om te weten dat de banken in Los Angeles nog open waren? Dit hield hij allemaal voor zich en hij keek, hoopte hij, oordeelkundig en goedkeurend. Maar Skywalker wilde blijkbaar meer. ‘Als Brit,’ peilde hij, ‘zijn de Britten volgens u niet beledigd?’

Daar begreep hij niets van. Solanka keek verbaasd. ‘Vanwege het Britse Rijk, bedoel ik. Waar de zon nooit ondergaat. Het is niet bedoeld als belediging. Daar wil ik zeker van zijn. Dat de zin niet overkomt als een belediging van het roemrijke verleden van je land.’ Professor Solanka voelde een enorme irritatie opwellen in zijn borst. Hij kreeg een sterke drang om te krijsen tegen die knaap met zijn stomme alias, hem uit te schelden en misschien zelfs een klap in zijn gezicht te geven. Het kostte hem moeite zich in te houden en op kalme toon stelde hij de ernstige jonge Mark in zijn David Ogilvy-kloon-outfit gerust dat zelfs de meest opgeblazen kolonels in Engeland nauwelijks van hun stuk zouden raken door deze banale formulering. Toen rende hij zijn appartement in, sloot met bonzend hart de deur, leunde tegen de muur, deed zijn ogen dicht, snakte naar adem en beefde. Ja, dat was de andere kant van de medaille van zijn nieuwe hi-how-you-doin’, openhartige, recht voor je raap, MASTECTOMIE BH-omgeving: deze nieuwe culturele hypergevoeligheid, deze bijna pathologische angst om te beledigen. Okay, dat wist hij, iedereen wist het, daar ging het niet om. Hier ging het om: waar kwam al die boosheid vandaan? Waarom werd hij steeds opnieuw overvallen door golven van razernij die zijn wil bijna verlamden?

Hij nam een koude douche. Daarna lag hij twee uur in zijn verduisterde slaapkamer met de airconditioning en de plafondventilator op vol vermogen om de hitte en vochtigheid te bestrijden. Ademhalingsoefeningen hielpen en hij gebruikte ook visualisatietechnieken om te ontspannen. Hij stelde zich de boosheid voor als een fysiek voorwerp, een zachte, donkere, kloppende klont, en tekende er in gedachten een rode driehoek omheen. Dan maakte hij langzaam de driehoek kleiner tot de klont oploste. Dat werkte. Zijn hartslag werd weer normaal. Hij zette de televisie in de slaapkamer aan, een suizend en rammelend oud monster dat dateerde uit een vroegere technologiegeneratie, en keek naar El Duque op zijn heuveltje, zijn verbazingwekkende, hyperbolische actie. De pitcher krulde zich op tot zijn knie bijna zijn neus raakte, en ontrolde zich daarna als een zweep. Zelfs in dit ongeregelde, bijna paniekerige seizoen in de Bronx straalde Hernández kalmte uit.

Professor Solanka beging de vergissing even naar CNN te zappen, waar het een en al Elián was, de hele tijd. Professor Solanka walgde van de eeuwige behoefte van de mens aan totems. Een jongetje was gered uit een rubberband op zee, zijn moeder was verdronken, en onmiddellijk begon de religieuze hysterie. De dode moeder werd bijna een Maria-figuur en er waren affiches met het opschrift Elián, red ons. De cultus, voortgekomen uit Miami’s onontkoombare demonologie –die inhield dat Castro de duivel, Hannibal-the-Cannibal Castro, de jongen levend zou opeten, zijn onsterfelijke ziel zou uitrukken en met een paar tuinbonen en een glas rode wijn weg zou kauwen –genereerde meteen ook een clerus. De vreselijke, mediageile oom werd gezalfd tot paus van het eliánisme, en zijn dochter, de arme Marisleysis met haar ‘zenuwzwakte’, was er precies het type voor om getuige te worden van de eerste wonderen van de zevenjarige jongen, het kon nu ieder moment gebeuren. Er was zelfs een visser bij betrokken. En natuurlijk apostelen die het woord verspreidden: de fotograaf die in Eliáns slaapkamer woonde, de tv-filmmensen die met contracten wapperden, uitgeverijen die hetzelfde deden, CNN zelf en alle andere cameraploegen met hun schotelantennes en donzige microfoons. Onderwijl werd in Cuba het jongetje tot een heel andere totem gemaakt. Een stervende revolutie, een revolutie van de oude man met de woeste baard, gebruikte het kind als bewijs van hernieuwde jeugd. In deze versie werd de Elián die uit de wateren verrees een leugen over onsterfelijkheid. Fidel, die ouwe ongelovige, hield eindeloze toespraken met een Elián-masker voor.

En een hele tijd bleef de vader, Juan Miguel González, in zijn woonplaats Cárdenas en zei weinig. Hij zei dat hij zijn zoon terug wilde, wat misschien waardig was, en misschien genoeg. Terwijl hij zat te piekeren wat hij zou doen als zijn ooms en neven tussen hem en Asmaan zouden komen, brak professor Solanka een potlood doormidden. Daarna zapte hij terug naar de honkbalwedstrijd, maar het was te laat. El Duque, zelf een vluchteling uit Cuba, zou hier beslist andere gedachten over koesteren dan Solanka. Die gedachten, waarin Asmaan Solanka en Elián González door elkaar begonnen te lopen, bereikten weer het kookpunt toen het tot hem doordrong dat er in zijn geval geen verwanten tussen hem en zijn kind hoefden te komen. Hij had de breuk zonder hulp van buitenaf bewerkstelligd. Toen de hulpeloze razernij in hem oprees gebruikte hij opnieuw zijn beproefde sublimatietechnieken, en richtte de boosheid naar buiten, naar de ideologisch verdwaalde leden van de bende uit Miami die door hun ervaringen waren veranderd in wat ze het meest haatten. Hun vlucht voor fanatisme had hen tot fanaten gemaakt. Ze schreeuwden tegen journalisten, scholden politici uit die het niet met hen eens waren en schudden hun vuist naar voorbijkomende auto’s. Ze hadden het over het gevaar van hersenspoelen, maar hun eigen hersenen waren overduidelijk niet erg schoongespoeld. ‘Niet gespoeld maar besmeurd,’ hoorde Solanka zichzelf hardop tegen de Cubaanse pitcher op de tv roepen. ‘Jullie zijn door jullie leven behersensmeurd. En die kleine jongen op een schommel met honderd camerasnuiten die aan zijn verwarring snuffelen: wat vertellen jullie hem over zijn vader?’

Hij moest er weer helemaal doorheen: het beven, het bonzen, het snakken naar lucht, de douche, het duister, de ademhalingsoefeningen, de visualisatie. Geen medicijnen; die had hij afgezworen, en hoofdendokters vermeed hij ook. Gangster Tony Soprano ging dan misschien naar een psych, maar lazer op, die was fictief. Professor Solanka had zich voorgenomen zijn demon zelf aan te pakken. Psychoanalyse en chemie voelden als vals spel. Als het duel eerlijk gewonnen moest worden, als de demon die hem bezat tegen de mat moest worden gewerkt en naar de hel gestuurd, moesten ze met z’n tweeën ertegenaan, in hun blote kont, zonder reserve, in een gevecht op leven en dood met blote vuisten.

Het was donker toen Malik Solanka zich in staat voelde het appartement te verlaten. Aangeslagen, maar met gespeelde zwierigheid, ging hij op weg naar het KieSlowski-programma. Als hij een Vietnamveteraan was geweest of zelfs een verslaggever die te veel had gezien, dan was zijn gedrag begrijpelijker geweest. Wanneer Jack Rhinehart, een Amerikaanse dichter en oorlogscorrespondent die hij al twintig jaar kende, door een telefoon wakker werd gebeld, sloeg hij ook nu nog meestal het toestel kapot. Hij kon zich niet inhouden, hij sliep nog half als het gebeurde. Jack versleet een hoop telefoons maar aanvaardde zijn lot. Hij was beschadigd, en vond dat hij geluk had dat het niet erger was. Maar de enige oorlog die professor Solanka had meegemaakt was het leven zelf, en het leven had hem goed behandeld. Hij had geld en een gezin dat de meeste mensen ideaal vonden. Zijn vrouw en zijn kind waren allebei bijzonder. Toch had hij midden in de nacht in de keuken gezeten met moord in zijn hoofd; echte moord, niet een metaforische versie. Hij was zelfs met een vleesmes naar boven gelopen en had een verschrikkelijke, verdoofde minuut boven het lichaam van zijn slapende vrouw gestaan. Toen had hij zich omgedraaid, was in de logeerkamer gaan slapen en de volgende ochtend had hij zijn koffers gepakt en het eerste vliegtuig naar New York genomen zonder een reden te geven. Wat gebeurd was ging elke reden te boven. Hij moest zorgen dat er een oceaan, minstens een oceaan, tussen hem en wat hij bijna had gedaan kwam te liggen. Dus mevrouw Mila, de koningin van West 70th Street, was dichter bij de waarheid geweest dan ze wist. Dan ze ooit mocht weten.

Hij stond in gedachten verzonken in de rij bij de bioscoop. Ineens klonk achter zijn rechteroor de stem van een jongeman die onbeschaamd luid, onverschillig voor wie er meeluisterde, zijn verhaal vertelde aan een metgezel maar ook aan de hele rij, aan de stad; of het de stad wat kon schelen. In Metropolis wonen was weten dat het uitzonderlijke even alledaags was als cola-light, dat abnormaliteit de popcornnorm was: ‘Dus afijn bel ik d’r en ik zeg iets van: hai, ma, hoegatie, en zij van: wil je weten wie hier in Noppestown aan tafel zit, wie hier je moeders gehaktbrood zit te eten, we hebben de kerstman. De kerstman zit hier aan het hoofd van de tafel op dezelfde plek waar je kwal slang bunzing van een vader zijn stomme klotekont altijd liet zakken. Ik zweer het je. Ik bedoel het is drie uur ’s middags en ze is al helemaal van de wereld. Dat zei ze godverdomme letterlijk. De kerstman. Ik van: tuurlijk mam, en waar zit Jezus. En zij gelijk terug van: Menéér Jezus Christus voor jou, jongeman, en je mag weten dat Meneer Jezus H. Christus de vis voor zijn rekening neemt. Nou ja, meer kon ik niet hebben dus ik van: tot ziens mam, doe de groeten aan de heren en prettige dagen.’ Naast de mannenstem klonk nu een harde, verschrikte vrouwenlach. HA-ha-ha-HA.

In een film van Woody Allen (een deel van Husbands and Wives was zelfs in Solanka’s appartement opgenomen) zouden op dit punt de bioscoopbezoekers zich in het gesprek hebben gemengd, partij hebben gekozen, eigen anekdotes hebben verteld om het verhaal dat ze net hadden gehoord te evenaren of te overtreffen, en precedenten voor de monoloog van de boze, gekke moeder hebben gevonden in een late Bergman, bij Ozu, bij Sirk. In een film van Woody Allen zou Noam Chomsky of Marshall McLuhan, of tegenwoordig misschien Gurumayi of Deepak Chopra, van achter een palm te voorschijn zijn gestapt en een paar woorden zalvend, beschaafd commentaar hebben gegeven. De hopeloze toestand van de moeder zou even onderworpen worden aan een angstige Woody-overpeinzing –had ze de hele dag waanbeelden of alleen met etenstijd? Wat voor medicijnen gebruikte ze en stonden de bijwerkingen wel duidelijk op het etiket van het flesje? Wat betekende het dat ze mogelijk van plan was het niet met één maar met twee belangrijke symbolen aan te leggen? Wat zou Freud te zeggen hebben over dit ongebruikelijke triootje? Wat vertelde de behoefte van de vrouw aan bezittingen in cadeaupapier en aan de verlossing van haar onsterfelijke ziel ons over haar? Wat vertelde het ons over Amerika?

Bovendien, als er echte mannen bij haar in de kamer zaten, wie waren dat dan? Misschien voortvluchtige moordenaars die zich schuilhielden in de keuken van deze van whisky doordrenkte dame? Was ze echt in gevaar? Zouden we aan de andere kant als vrijdenkers niet open moeten staan voor de mogelijkheid, ten minste in theorie, van een echt dubbel wonder? In dat geval, wat voor kerstcadeau zou Jezus dan aan de kerstman vragen? En, okay, de Zoon van God nam de tonijn voor zijn rekening, maar zou er genoeg gehaktbrood zijn voor allemaal?

Op dit alles zou Mariel Hemingway nauwgezet maar flauw commentaar leveren; en vervolgens zou het even snel weer voor altijd vergeten zijn. In een film van Woody Allen zou de scène in zwart-wit zijn opgenomen, volgens dat volstrekt onrealistische procédé dat tegenwoordig realisme, integriteit en kunst betekende. Maar de wereld is in kleur en heeft minder goede scripts dan de film. Malik Solanka draaide zich abrupt om, deed zijn mond open om te protesteren en keek in het gezicht van Mila en haar footballspeler-centuriovriendje. Door aan haar te denken had hij hen opgeroepen. En achter hen stond –leunend, hangend, hurkend of poserend –de rest van de indolente stoeptroep.

Ze zagen er schitterend uit, moest Solanka toegeven; hun daagse Hilfiger-uniform was afgeworpen om plaats te maken voor een heel andere, bekaktere stijl gebaseerd op Calvins klassieke wit-met-beige zomerkleding, en ze hadden allemaal een zonnebril op ondanks het moment van de dag. Er speelde een commercial in de bioscopen waarin een groep modebewuste vampiers –dankzij Buffy op tv waren vampiers in –op een duin met hun Ray-Bans de zonsopgang zat af te wachten. Degene die zijn zonnebril had vergeten werd gebakken toen de zonnestralen hem raakten en terwijl hij explodeerde lachten zijn makkertjes hun slagtanden bloot. HA-ha-ha-HA. Misschien, dacht professor Solanka, waren Mila & Co. vampiers en was hij de sufferd zonder beschermingsfactor. Maar dat zou dan betekenen dat hij ook een vampier was, ontsnapt aan de dood, in staat de wetten van de tijd te trotseren... Mila zette haar zonnebril af, keek hem uitdagend aan en onmiddellijk wist hij weer op wie ze leek.

‘Kijk nou eens, meneer Garbo die alleen wil zijn,’ zei de peroxide centurio gemeen, om aan te geven dat hij klaarstond voor alle problemen die de knarsend-oude professor Solanka op zijn pad zou willen leggen. Maar Malik was gevangen door Mila’s blik. ‘O hemel,’ zei hij. ‘O, neem me niet kwalijk, het is Breinmeisje. Neem me niet kwalijk, maar het is mijn pop.’ De reuzencenturio vond dat een ondoorgrondelijke en derhalve ontoelaatbare opmerking, en er lag in Solanka’s gedrag inderdaad iets meer dan verrassing; iets korzeligs, bijna vijandigs, iets wat afkeer had kunnen zijn. ‘Hou je gedeisd, Greta,’ zei de grote jongeman, waarbij hij de palm van een enorme hand tegen Solanka’s borst legde en een indrukwekkende hoeveelheid druk uitoefende; Solanka struikelde naar achteren tegen een muur aan.

Maar de jonge vrouw floot haar waakhond terug. ‘Het is okay, Ed. Eddie, echt, niets aan de hand.’ Op dat moment begon de rij gelukkig snel te bewegen. Malik Solanka stormde naar voren, de zaal in, en ging een eindje van de vampiergroep af zitten. Toen de lichten doofden zag hij die doordringende groene ogen fel over de filmhuismenigte heen naar hem kijken.

4

Hij bleef de hele nacht op stap, maar vond nergens rust, zelfs niet toen hij door het holst van de nacht liep, laat staan in het al drukke uur na zonsopgang. Er was geen holst van de nacht. Hij kon zich zijn route niet precies meer herinneren, hij dacht dat hij naar de andere kant van de stad was gelopen en waarschijnlijk terug over Broadway, maar het volume van alle soorten geluid kon hij zich wel herinneren. Hij kon zich het geluid herinneren dat in abstracte vormen voor zijn rood omrande ogen danste. Het jasje van zijn linnen pak hing zwaar en vochtig van zijn schouders, maar in naam van het fatsoen, van hoe dingen gedaan zouden moeten worden, hield hij het aan; ook zijn panama bleef op. Het geluid van de stad nam bijna dagelijks toe, of misschien was het zijn gevoeligheid voor het geluid, dat tot krijshoogte was opgevoerd. Vuilniswagens bewogen zich brullend door de stad, als gigantische kakkerlakken. Hij was nooit buiten gehoorsafstand van een sirene, een alarm, de achteruitpiepjes van een vrachtwagen, de dreun van de een of andere onverdraaglijke muziek.

De uren gingen voorbij. KieSlowski’s personages bleven bij hem. Wat waren de wortels van onze daden? Twee broers, vervreemd van elkaar en van hun dode vader, werden bijna krankzinnig door de macht van zijn waardevolle postzegelverzameling. Een man kreeg te horen dat hij impotent was en merkte dat hij niet kon leven met het idee dat zijn liefhebbende vrouw een seksuele toekomst zonder hem zou hebben. We worden allemaal door mysteries gedreven. We vangen niet meer dan een glimp op van hun gesluierde gezicht maar hun macht stuwt ons voort, naar het duister. Of naar het licht.

Toen hij zijn straat in liep begonnen zelfs de gebouwen tegen hem te spreken op de sonore toon van de super-zelfbewusten, van de heersers van de wereld. De School van de Heilige Communie bekeerde met in steen gehakt Latijn. Parentes Catholicos Hortamur Ut Dilectae Proli Suae Educationem Christianam et Catholicam Procurant. Het gevoel raakte geen snaar bij Solanka. Op het gebouw ernaast schalde een tegeltjesachtiger gevoel in vergulde letters vanaf een machtige DeMille-Assyrische entree. Als broederliefde de mensheid verbond hoe mooi zou dan de wereld zijn. Driekwart eeuw geleden was dit gebouw –dat van een opzichtige schoonheid was in de brutaalste stijl van de stad –‘aan het pythianisme’ gewijd zonder dat iemand zich druk had gemaakt over de botsing tussen Griekse en Mesopotamische metaforen. Dat in het wilde weg plunderen van het pakhuis van de wereldrijken uit het verleden, deze smeltkroes of métissage van vroegere macht, was de ware graadmeter voor huidige kracht.

Pytho was de oude naam van Delphi, het huis van de Python waarmee Apollo worstelde; en, beroemder nog, van het Orakel van Delphi, en de Pythia was de voorspellende priesteres daar, een schepsel van waanzin en extase. Solanka kon zich niet voorstellen dat die betekenis van ‘pythiaans’ de bouwers voor ogen had gestaan: gewijd aan stuiptrekkingen en epileptische aanvallen. En zo’n episch huis kon ook niet bedoeld zijn voor het nederige –het grootse, machtig nederige –uitoefenen van poëzie. (Pythische verzen zijn geschreven in dactylische hexameters.) Waarschijnlijk was een algemene verwijzing naar Apollo bedoeld, Apollo in zijn muzikale en in zijn atletische incarnatie. Sinds de zesde eeuw voor Christus werden de pythische spelen, een van het grote kwartet van pan-Helleense festivals, in het derde jaar van de Olympische cyclus gehouden. Er waren muziek- en sportwedstrijden, en de grote strijd van de god en de slang werd ook heropgevoerd. Misschien was een flintertje hiervan bekend bij de mensen die deze schrijn voor halfkennis hadden gebouwd, deze tempel gewijd aan de overtuiging dat onwetendheid, gesteund door voldoende dollars, wijsheid werd. De tempel van Jojo Apollo.

Naar de duivel met die klassieke hutspot, riep professor Solanka in stilte uit. Want er was een grotere godheid overal om hem heen: Amerika, op het hoogtepunt van zijn hybride, omnivore macht. Amerika, waar hij heen was gegaan om zichzelf uit te wissen. Om vrij van gehechtheid en dus ook van boosheid, angst en pijn te zijn. Eet me, bad professor Solanka in stilte. Eet me op, Amerika, en schenk me vrede.

Recht tegenover Pythia’s nep-Assyrische paleis ging op dat moment net het beste surrogaat van een Weens Kaffeehaus in de stad open. Hier kon je de Times en de Herald Tribune vinden aan houten stokken. Solanka ging naar binnen, dronk een sterke koffie en liet zich opgaan in het eeuwige imitatiespel van deze vluchtigste aller steden. Met zijn inmiddels verfomfaaide linnen pak en strooien panama kon hij doorgaan voor een van de schlemieligste habitués van Café Hawelka aan de Dorotheergasse. In New York keek niemand erg goed en maar weinig mensen hadden oog voor de oude Europese subtiliteiten. De ongesteven kraag van het doorzwete witte overhemd van Banana Republic, de stoffige bruine sandalen en de verwilderde wijd uitstaande baard (noch netjes geknipt noch beschaafd gepommadeerd) vielen hier niet uit de toon. Zelfs zijn naam, als hij die ooit zou moeten geven, klonk vaag Mitteleuropäisch. Wat een oord, dacht hij. Een stad van halve waarheden en echo’s die op de een of andere manier de wereld overheerst. En haar smaragdgroene ogen die in je hart kijken.

Toen hij bij de toonbank met de gekoelde uitstalling van de beroemdste taarten van Oostenrijk kwam, sloeg hij de heerlijk uitziende Sachertorte over en vroeg in plaats daarvan om een stuk Linzertorte, waarop hij een blik van volmaakt Latijns-Amerikaans onbegrip kreeg en hij tot zijn ergernis moest wijzen. Toen kon hij eindelijk gaan nippen en lezen.

De ochtendkranten stonden bol van het recent gepubliceerde rapport over het menselijke genoom. Ze noemden het de beste versie tot nu toe van het ‘lichtende levensboek’, een uitdrukking die afwisselend wordt gebruikt om de bijbel en de Roman te beschrijven, ook al was deze nieuwe verlichting helemaal geen boek maar een elektronische boodschap op Internet, een code geschreven in vier aminozuren, en professor Solanka was niet goed in codes, het was hem nooit gelukt elementair achteruitpraten te leren, laat staan seinen met vlaggen of het inmiddels verdwenen morse, afgezien van wat iedereen wist. Ti ti ti taa taa taa ti ti ti. Help. Of in het achteruits: pleh. Iedereen speculeerde over de wonderen die zouden volgen op de genoomtriomf, bijvoorbeeld extra ledematen die we konden laten aangroeien om het probleem van lopende buffetten op te lossen, zodat je een wijnglas en een bord kon vasthouden en eten tegelijk; maar wat Malik betreft waren er maar twee zekerheden. Ten eerste: wat voor ontdekkingen er ook werden gedaan, ze zouden te laat komen om voor hem nog enig nut te hebben; en ten tweede: dit boek –dat alles veranderde, dat de filosofische aard van ons wezen transformeerde, dat zo’n enorme kwantitatieve verandering in onze zelfkennis bevatte dat het ook een kwalitatieve verandering werd –zou hij nooit kunnen lezen.

Hoewel die mate van inzicht niet voor mensen was weggelegd, konden ze zich troosten met de gedachte dat ze zich allemaal in hetzelfde moeras van onwetendheid bevonden. Nu Solanka wist dat ergens iemand wist wat hij nooit zou weten, en hij bovendien besefte dat het essentieel was om te weten wat geweten werd, voelde hij de doffe irritatie, de trage woede van de dwaas. Hij voelde zich een dar, een werkmier. Hij voelde zich een van de schuifelende duizenden in de oude films van Chaplin en Fritz Lang, de gezichtlozen die gedoemd waren hun lichaam te breken op het rad van de maatschappij terwijl kennis van bovenaf macht over hen uitoefende. De nieuwe tijd had nieuwe keizers en hij zou hun slaaf zijn.

‘Meneer. Meneer.’ Er stond een jonge vrouw over hem heen gebogen, onaangenaam dichtbij, gekleed in een potlooddunne, knielange blauwe rok en een keurige witte blouse. Haar blonde haar was strak naar achteren getrokken. ‘Ik moet u vragen weg te gaan, meneer.’ Het Zuid-Amerikaanse personeel achter het buffet keek gespannen toe, klaar om in te grijpen. Professor Solanka was volledig overdonderd: ‘Is er een probleem, juffrouw?’

‘Is er een probleem, meneer? Wel zeker is er een probleem, namelijk dat u lelijke taal hebt gebruikt, obscene woorden, en luid bovendien. Zogezegd het onuitsprekelijke uitgesproken. Uitgeschreeuwd hebt u het. En nu vraagt u merkwaardig genoeg of er een probleem is. Meneer, u bent zelf het probleem. U gaat nu weg, alstublieft.’ Eindelijk een moment van waarachtigheid, dacht hij tijdens deze verbale schop onder zijn kont. Er is hier ten minste één Oostenrijker. Hij stond op, trok zijn uitgezakte jasje om zich heen, zette zijn hoed recht maar zijn gedrag niet en ging weg. Er was geen verklaring voor de ongewone toespraak van de vrouw. Toen hij nog met Eleanor sliep, beschuldigde ze hem van snurken. Hij lag tussen slapen en waken, en dan stootte zij hem aan en zei: ga op je zij liggen. Maar hij was bij zijn volle bewustzijn, wilde hij zeggen, hij kon haar horen praten, dus als hij zelf een geluid had gemaakt zou hij dat hebben gehoord. Na een poosje stoorde ze hem niet meer en viel hij in een gezonde slaap. Tot de keer dat dat niet gebeurde. Nee, niet weer dat gedoe, niet nu. Niet opnieuw nu hij bij zijn volle bewustzijn was en er allerhande geluiden in zijn oren klonken.

Toen hij zijn huis naderde zag hij een werkman die in een bakje voor zijn raam hing om reparaties te verrichten aan de buitenkant van het gebouw en in luidkeels, rollend Punjabs instructies en schuine moppen schreeuwde naar zijn maat die beneden op het trottoir een bidi stond te roken. Malik Solanka belde onmiddellijk zijn huisbazen, het echtpaar Jay, rijke biologische boeren die de zomer in het noorden doorbrachten bij hun groente en fruit, en deed omstandig zijn beklag. Deze brute herrie was onverdraaglijk. In het huurcontract stond duidelijk dat het werk niet alleen extern zou zijn, maar ook stil. Bovendien werkte het toilet niet goed; als hij had doorgetrokken kwamen er kleine stukjes fecaliën weer bovendrijven. In zijn huidige stemming bezorgde hem dat een staat van ontreddering die niet in verhouding stond tot het probleem, en hij uitte zijn gevoelens met verve tegen Simon Jay, de vriendelijke, verbijsterde eigenaar van het appartement, die daar dertig jaar lang met zijn vrouw Ada tot volle tevredenheid had gewoond, zijn kinderen in die kamers had opgevoed, hen op datzelfde watercloset zindelijk had gemaakt, en elke dag van zijn verblijf een eenvoudig, onverdeeld genoegen had gevonden. Solanka was niet geïnteresseerd. Hij gaf toe dat een tweede keer doortrekken altijd het probleem oploste, maar dat was niet acceptabel. Er moest een loodgieter komen, en snel.

De loodgieter bleek net als de Punjabse bouwvakkers een prater, een tachtigjarige man die Schlomo Beuys heette. Kaarsrecht en tanig kwam Schlomo met zijn witte Albert Einstein-haar en Bugs Bunny-voortanden de deur binnen, door een soort defensieve trots gedreven om zijn weerwoord klaar te hebben voordat iemand een opmerking kon maken. ‘Zeg maar niets, nein, iek ben te oud denkt u mieskien, of mieskien ook niet, dat iek gedachten kan lezen beweer iek niet, maar ein betere loodgieter vindt u in de waaide omtrek niet, en fiet als een hoentje, of iek mag geen Beuys heten.’ Het zware, onverzachte accent van de overgeplante Duitse jood. ‘U vindt maain naam komisch? Lach maar. Die herr, meneer Simon, noemt me Afvoer Beuys, voor zaain frau Ada ben iek ook Verwarmings Beuys, al noemen ze me Beuyswater daar heb iek kein last van, dit is een vraai land, maar in maain arbeid heb iek nichts an humor. In Lataain is humor focht uit de augen. Dat is van Heinrich Böll, Nobelprijs negentientweeënzeventig. In zaain werk beweert haai dat het nuttig is maar in maain baan geeft het problemen. Geen vochtige augen voor maai, nein? En geen grapjes in maain gereedschapstas. Iek wiel allein het werk prompt doen, ook prompt betaald kraaigen, als u me volgt. Zoals de schwarzer in de film zegt, hier met het geld. Denkt u dat iek uw klaaine flutding niet maken kan na een ganse oorlog lekken dichten in een nazi-U-Boot?’

Een gestudeerde loodgieter met een verhaal, realiseerde Solanka zich met een wee gevoel. En dat terwijl hij bijna te moe was om op zijn benen te staan. De stad leerde hem een lesje. Er viel niet te ontsnappen aan indringers, aan geluid. Hij was de oceaan overgestoken om zijn leven van het leven te scheiden. Hij was stilte komen zoeken maar had meer lawaai gevonden dan hij had achtergelaten. Het geluid zat nu in hem. Hij zag ertegenop de kamer binnen te gaan waar de poppen waren. Misschien zouden die ook tegen hem gaan praten. Misschien zouden ze tot leven komen en gaan babbelen, roddelen en kwekken zodat hij ze voorgoed de mond moest snoeren, zodat hij door de alomaanwezigheid van leven, door de koppige weigering van het leven om op te hoepelen, door het absoluut ondraaglijke, verdomde, hoofdpijn creërende volume van het derde millennium gedwongen was hun kutkoppen eraf te rukken.

Ademen. Hij concentreerde zich op een langzame, diepe ademhaling. Goed dan. Hij zou de babbelziekte van de loodgieter als een straf aanvaarden. Daarmee omgaan zou een oefening in nederigheid en zelfbeheersing zijn. Dit was een joodse loodgieter die aan de vernietigingskampen was ontkomen door letterlijk onder te duiken. Zijn vaardigheden als loodgieter zorgden ervoor dat de bemanning hem beschermde, ze verlieten zich op hem tot de dag van hun capitulatie toen hij als vrij man naar Amerika ging met achterlating, of anders gezegd, medeneming van zijn geesten.

Beuys had het verhaal al duizend keer verteld, duizend maal duizend keer. Het rolde eruit in routinematige frasen en toonzettingen. ‘Schtel u eens voor. Een loodgieter in een onderzeeboot is al een beetje komisch, maar daarbovenuit geeft het nog de ironie, de psychologische complexiteit. Iek hoef het niet te verklaren. Maar iek schta hier voor u. Iek heb maain leben geleebd. Iek heb maain afspraak gehouden, of?’

Een leven als een roman, moest Solanka toegeven. Als een film ook. Een leven dat een geslaagde, bescheiden speelfilm zou kunnen opleveren. Dustin Hoffman misschien als de loodgieter, en wie als kapitein van de onderzeeboot? Klaus Maria Brandauer of Rutger Hauer. Maar waarschijnlijk zouden de rollen naar jongere acteurs gaan van wie Malik de namen niet kende. Ook dat verminderde met de jaren, de filmkennis waar hij altijd zo trots op was geweest. ‘U moet het opschrijven en er patent op nemen,’ zei hij te luid tegen Beuys. ‘Het is zoals ze dat noemen een wereldidee. Een kruising tussen Das Boot en Schindler’s List. Misschien een tragikomedie zoals die van Benigni. Nee, harder dan die van Benigni. Noem het De onderzeejood.’ Beuys verstijfde; en voor hij zijn volledige, gekwetste aandacht aan het toilet wijdde, richtte hij zijn bedroefde, walgende blik op Solanka. ‘Geen humor,’ zei hij. ‘Zoals iek u al heb gezegd. Neem maai niet kwalijk maar u bent ein respectlozer mensch.’

En in de keuken beneden was de Poolse werkster Wislawa gearriveerd. Ze was inbegrepen bij de huur, weigerde te strijken, liet spinnenwebben onaangeraakt in hoeken zitten, en als ze weg was kon je in het stof op de schoorsteen een streep tekenen. Positief aan haar waren haar vriendelijke karakter en brede, honingzoete glimlach. Maar als je haar maar even de kans gaf, en zelfs als je dat niet deed, kwam ook zij met lange verhalen. De gevaarlijke, niet te onderdrukken macht van het verhaal. Wislawa was vroom katholiek, maar haar geloof was ernstig aan het wankelen gebracht door een schijnbaar waar gebeurd verhaal dat ze van haar man had gehoord, en die had het van zijn oom, die het weer van een betrouwbare vriend had, die de persoon in kwestie kende, ene Ryszard, die jarenlang de persoonlijke chauffeur van de paus was geweest, natuurlijk voordat hij werd verkozen op de Heilige Stoel. Toen de tijd kwam voor die verkiezing reed Ryszard, de chauffeur, de toekomstige paus dwars door Europa, een Europa dat op een keerpunt in de geschiedenis stond, op de drempel van grote veranderingen. Ach, de kameraadschap tussen de twee mannen, de eenvoudige menselijke geneugten en ergernissen van zo’n lange reis! En toen ze in de Heilige Stad kwamen werd de geestelijke omringd door zijn gelijken en bleef de chauffeur wachten. Ten slotte steeg de witte rook op, weerklonk de kreet habemus Papam, en daalde een geheel in het rood geklede kardinaal de enorme brede trap met gele treden af, langzaam zijwaarts stappend als een figuur uit een film van Fellini, en aan de voet van de trap stond het rokende autootje met de opgewonden chauffeur te wachten. De kardinaal bette zijn voorhoofd en boog zich puffend voorover naar het raampje van de bestuurder; Ryszard had het al neergedraaid in afwachting van het nieuws. En dus kon de kardinaal de persoonlijke boodschap van de nieuwe, Poolse paus overbrengen: ‘Je bent ontslagen.’

Solanka was niet katholiek, niet gelovig, niet erg geïnteresseerd in het verhaal al zou het waar zijn, in de verste verte niet overtuigd dat het waar was, en hij had geen enkele behoefte voor scheidsrechter te spelen bij de worsteling van de werkster met het duiveltje van de twijfel dat haar onsterfelijke ziel nu in een wurggreep hield, had het liefst helemaal niet met Wislawa gesproken, had gewild dat ze door het appartement zweefde om het smetteloos en bewoonbaar te maken, dat ze de was deed, streek en opvouwde. Maar ondanks de achtduizend dollar die hij per maand aan huur betaalde, inclusief werkster, had het lot hem in een tamelijk onmogelijke positie gemanoeuvreerd. Hij wenste waarachtig geen commentaar te leveren op Wislawa’s gereserveerde plaats in de hemel die gevaar liep; toch kwam ze voortdurend op het thema terug. ‘Hoe de ring van zo’n Heilige Vader kussen, hij is van mijn eigen volk, maar, o God, een kardinaal sturen, en zomaar, zo gemakkelijk, ontslaan. En niet de Heilige Vader, dan zijn priesters, en niet de priesters, dan hoe biechten en absolutie, en hier openen zich onder mijn voeten de ijzeren poorten van Hel.’

Professor Solanka’s geduld raakte uitgeput en hij kwam dagelijks sterker in de verleiding iets onaardigs te zeggen. Hij overwoog Wislawa te vertellen dat het paradijs een oord was waar alleen cool en machtig New York het geheime nummer van had. Als gebaar in de geest van democratie werden ook enkele gewone stervelingen toegelaten die met een passend eerbiedig gezicht zouden aankomen, het gezicht van mensen die weten dat ze voor die ene keer echt mazzel hebben gehad. De gretige opwinding van die provinciaaltjes zou bijdragen aan de blasé zelfvoldaanheid van de incrowd, en natuurlijk van de Eigenaar zelf. Maar gezien de wetten van vraag en aanbod was het hoogst onwaarschijnlijk dat Wislawa een van de gelukkigen zou zijn op de publieke tribune, de door de zon gekuste staanplaatsen van de eeuwigheid.

Dat en nog vele andere dingen hield Solanka met moeite voor zich. In plaats daarvan wees hij op spinnenwebben en stof, met als enige reactie die honingzoete glimlach en een gebaar van Krakówiaans onbegrip. ‘Ik werk voor mevrouw Jay lang.’ In Wislawa’s ogen maakte dat antwoord korte metten met alle klachten. Na de tweede week vroeg Solanka niets meer maar stofte zelf de schoorsteenmantels af, haalde de spinnenwebben weg en bracht zijn overhemden naar de goede Chinese wasserij vlak om de hoek aan Columbus Avenue. Maar haar ziel, haar non-existente ziel, bleef zich met tussenpozen aan zijn pastorale, onzorgzame zorg opdringen.

Solanka werd een beetje duizelig. Slaapdronken en met tollend hoofd ging hij op weg naar zijn slaapkamer. Achter zich hoorde hij in de zware, vochtige lucht hoe zijn poppen, die achter hun gesloten deur tot leven waren gekomen, zaten te kwebbelen en elkaar luidruchtig hun ‘oerverhaal’ vertelden, het verhaal van hoe hij of zij tot stand was gekomen. Het fantasieverhaal dat hij, Solanka, voor elk van hen had verzonnen. Een pop zonder oerverhaal had weinig marktwaarde. Dat gold voor poppen net zo goed als voor mensen. Het was wat we meebrachten op onze reis over oceanen en grenzen, door het leven heen: ons voorraadje anekdotes, ons en-toen-en-toen, ons persoonlijke er-was-eens. Wij waren onze verhalen en na onze dood zou onze onsterfelijkheid, als we veel geluk hadden, in net zo’n verhaal zitten.

Dat was de grote waarheid waar Malik Solanka zich voor had afgesloten. Dat was precies wat hij wilde vernietigen, zijn ‘oerverhaal’. Deed er niet toe waar hij vandaan kwam of door wie de moeder van de kleine Malik in de steek was gelaten toen hij nog maar net kon lopen en van wie hij daarmee toestemming had gekregen om jaren later hetzelfde te doen. Naar de hel met alle stiefvaders, duwtjes op het hoofd van een kleine jongen, verkleedpartijen, zwakke moeders, schuldige Desdemona’s en de hele nutteloze bagage van bloed en stam. Hij was naar Amerika gekomen zoals zovelen vóór hem om de zegen te ontvangen van Ellis Island, van het nieuwe begin. Amerika, geef me een naam, maak een Buzz, Chip of Spike van me. Baad me in geheugenverlies en hul me in je krachtige onwetendheid. Neem me op in je gelederen in hun vrijetijdskleding en geef me mijn pet met Mickey Mouse-oren! Laat me geen geschiedkundige meer zijn maar een man zonder geschiedenissen. Ik ruk mijn leugenachtige moedertong uit en spreek in plaats daarvan jouw gebroken Engels. Scan me, digitaliseer me, straal me op. Als het verleden de zieke oude Aarde is, wees dan mijn vliegende schotel, Amerika. Vlieg me naar de rand van de ruimte. De maan is niet ver genoeg.

Toch kwamen de verhalen door het slecht sluitende slaapkamerraam binnenstromen. Wat zouden Saul en Gayfryd doen –‘zij werd de Davis Cup onder de trofeevrouwen toen trofeevrouwen even banaal waren als Porsches’ –nu ze aan hun laatste veertig of vijftig miljoen dollar toe waren?... En hoera, Muffie Potter Ashton is zwanger!... En was dat niet Paloma Huffington de Woody die zo lief deed tegen S.J. ‘Yitzhak’ Perelman op Gibsons Beach in Sagaponack?... En heb je gehoord van Griffin en zijn grote mooie Dahl?... Wat, is Nina van plan een parfúm te lanceren? Maar jeetje, ze is al zo belegen dat ze begint te ruiken naar snelwegwild... En Meg en Dennis, net naar Uitelkaartown verhuisd, bakkeleien niet alleen over de verdeling van de cd-verzameling, maar ook over de goeroe... Welke bekende Hollywood-actrice heeft ook weer gefluisterd dat de opkomst van een nieuwe ster sapfische achtergronden heeft waar een belangrijke studiobaas bij is betrokken?... En heb je de laatste van Káren gelezen, Een leven lang dunne dijen?... En Lotus, de coolste nachtclub, heeft de verjaarspartij van O.J. Simpson getorpedeerd! Dat is Amerika, jongens, dat is nou Amerika!

Met zijn handen tegen zijn oren, en nog steeds zijn bedorven linnen pak aan, viel professor Solanka in slaap.

5

Om twaalf uur ’s middags werd hij wakker gebeld. Jack Rhinehart, de telefoonrammer, nodigde professor Solanka uit om naar de kwartfinale Nederland-Joegoslavië van Euro 2000 te komen kijken op het sportkanaal. Tot beider verbazing nam Malik de uitnodiging aan. ‘Blij dat ik je uit je molshoop kan halen,’ zei Rhinehart. ‘Maar als je van plan bent voor de Serviërs te zijn kun je beter thuisblijven.’ Solanka voelde zich vandaag fris: minder bedrukt, en ja, hij had behoefte aan een vriend. Ook in deze dagen van afzondering had hij dergelijke behoeften. Een heilige man op een Himalaya kon leven zonder voetbal op tv. Solanka was niet zo rein van hart. Hij liet het pak waarin hij had geslapen op de grond vallen, douchte, kleedde zich snel aan en ging de stad in. Toen hij bij Rhineharts huis uit de taxi klom, werd hij bijna omvergelopen door een vrouw met een zonnebril die wilde instappen, en voor de tweede keer in twee dagen had hij het verwarrende gevoel dat de vreemde persoon iemand was die hij kende. In de lift wist hij het: het knijp-me-en-ik-praat-popje wiens naam het eigentijdse synoniem was geworden voor smakeloze ontrouw, Onze-Lieve-Vrouwe van de Sigaar. ‘O, jezus, Monica,’ zei Rhinehart. ‘Ik loop haar de hele tijd tegen het lijf. Het was hier vroeger Naomi Campbell, Courtney Love en Angelina Jolie. Nu is het Minnie Mouth. Daar gaat de buurt, vind je niet?’

Rhinehart probeerde al jaren te scheiden maar zijn vrouw had het tot haar levenswerk gemaakt hem dat te misgunnen. Ze waren een mooi, volmaakt contrasterend ebbenhouten-ivoren stel geweest, zij lang, traag en bleek, hij even lang, maar een pikzwarte Afro-Amerikaan, en bovendien hyperactief, jager, visser, weekendbestuurder van supersnelle auto’s, marathonloper, fitnessbeest, tennisser en sinds kort, dankzij de successen van Tiger Woods, ook bezeten golfer. Vanaf de eerste dagen van hun huwelijk had Solanka zich afgevraagd hoe zo’n energieke man het uithield bij zo’n lethargische vrouw. Ze waren met veel pracht en praal in Londen getrouwd –Rhinehart had het grootste deel van zijn oorlogsjaren zijn basis liever buiten Amerika gehad –en in het palazzo vol keramiek en mozaïek, dat ze voor de gelegenheid hadden gehuurd van een liefdadigheidsinstelling die het gebruikte als opvanghuis voor geestelijk gestoorde mensen, had Malik Solanka als getuige een toespraak gehouden met een spectaculair misplaatste strekking die profetisch toepasselijk bleek: op een bepaald moment zei hij in zijn destijds beroemde W.C. Fields-imitatie dat het huwelijk even gevaarlijk was als ‘vanaf zes kilometer hoogte uit een vliegtuig springen en proberen op een baal hooi te landen’. Maar zoals de meesten uit hun kring had hij Bronislawa Rhinehart in één essentieel opzicht onderschat: ze had de kleefkracht van een bloedzuiger.

(Er waren in elk geval geen kinderen, dacht Solanka toen zijn, en ieders, bedenkingen tegen de verbintenis gerechtvaardigd bleken. Hij dacht aan Asmaan aan de telefoon. ‘Waar ben je, pappie, ben je hier?’ Hij dacht aan hoe hij zelf lang geleden was. Dat bleef Rhinehart tenminste bespaard, de langzame, diepe pijn van een kind.)

Rhinehart had haar slecht behandeld, dat viel niet te ontkennen. Als reactie op het huwelijk begon hij een verhouding en als reactie op de problemen die een clandestiene relatie gaf, begon hij er nog een, en toen zijn maîtresses allebei vonden dat hij zijn leven op orde moest brengen, toen ze allebei beslist de beste startpositie wilden hebben in zijn persoonlijke autorally, wist hij onmiddellijk plaats te vinden voor nog een vrouw in zijn lawaaiige, overvolle bed. Minnie Mouth was misschien niet zo’n ontoepasselijk symbool voor de buurt. Na een paar jaar van dat soort gedoe en een verhuizing van Holland Park naar de West Village vertrok Bronislawa –hoe zat dat met al die Polen die voortdurend op verschillende punten bleven opduiken? –uit het appartement aan Hudson Street, en gebruikte de rechtszaal om Rhinehart te dwingen haar stijlvol te onderhouden in een kleine suite van een modieus hotel in de Upper East Side, met een gigantisch creditcardkrediet. Ze vertelde hem liefjes dat ze niet wilde scheiden maar van plan was de rest van zijn leven tot een hel te maken en hem langzaam leeg te zuigen. ‘En zorg dat je geld niet opraakt, schat,’ adviseerde ze hem. ‘Want dan moet ik achter de dingen aan waar je echt van houdt.’

Waar Rhinehart echt van hield was eten en drinken. Hij had een buitenhuisje in The Springs met een schuurtje achter in de tuin dat hij had ingericht als wijnopslagplaats en voor een aanzienlijk hoger bedrag verzekerd dan het huisje zelf, dat als kostbaarste voorwerp een zespits Viking-fornuis bevatte. Rhinehart was in die tijd een turbogastronoom, en zijn vriezer zat vol karkassen van dode vogels die wachtten om tot jus gereduceerd –verheven! –te worden. In zijn koelkast verdrongen de delicatessen der aarde zich: leeuweriktongetjes, emoetestikels en dinosauruseieren. Maar toen Solanka op de bruiloft van zijn vriend tegen Rhineharts moeder en zuster begon over de exquise geneugten van diners aan Jacks tafel, had hij hen beiden verbijsterd en verbaasd. ‘Jack en koken? Déze Jack?’ vroeg zijn moeder en wees ongelovig naar haar zoon. ‘De Jack die ik ken kon nog geen blikje bonen opendraaien als ik hem niet liet zien hoe hij de blikopener vast moest houden.’ ‘De Jack die ík ken,’ voegde zijn zuster eraan toe, ‘kon nog geen pan water koken zonder alles te laten aanbranden.’ ‘De Jack die ík ken,’ besloot zijn moeder definitief, ‘kon de kéúken nog niet vinden zonder geleidehond.’

Diezelfde Jack kon zich nu meten met de grote chef-koks van de wereld, en Solanka verwonderde zich voor de zoveelste keer over het menselijke vermogen tot automorfose, tot transformatie van het ik; volgens Amerikanen hun specifieke, kenmerkende eigenschap. Dat was niet zo. Amerikanen hingen altijd overal het logo van Amerika aan: American Dream, American Buffalo, American Graffiti, American Psycho, American Tune. Maar ieder ander had ook dat soort dingen, en in de rest van de wereld leek de toevoeging van een nationalistisch voorvoegsel niet veel betekenis toe te voegen. Engelse Psychopaat, Indiase Graffiti, Australische Buffel, Egyptische Droom, Chileense Melodie. De behoefte van Amerika om dingen Amerikaans te maken, ze te bezitten, dacht Solanka, was het symptoom van een vreemde onzekerheid. En natuurlijk was het ook, prozaïscher gezien, kapitalistisch.

Bronislawa’s bedreiging van Rhineharts drankschat trof doel. Hij ging niet meer naar oorlogsgebieden maar begon lucratieve profielen te schrijven van de supermachtigen, superberoemden en superrijken voor hun uitverkoren week- en maandbladen: hij behandelde uitvoerig hun liefdes, hun transacties, hun lastige kinderen, hun persoonlijke tragedies, hun loslippige dienstmeisjes, hun moorden, hun operaties, hun liefdadige doelen, hun kwalijke geheimen, hun spelletjes, hun vetes, hun seksuele praktijken, hun krenterigheid, hun gulheid, hun verzorgers, hun uitlaters, hun auto’s. Vervolgens schreef hij ook geen gedichten meer maar waagde zijn pen aan romans die in dezelfde wereld speelden, de onechte wereld die de echte regeerde. Vaak vergeleek hij zijn onderwerp met dat van de Romein Suetonius. ‘Dit zijn de levens van de hedendaagse caesars in hun paleizen,’ vertelde hij Malik Solanka en eenieder die bereid was te luisteren. ‘Ze slapen met hun zussen, vermoorden hun moeders en benoemen hun paarden tot senator. Het is een puinhoop daar in de paleizen. Maar weet je wat het is? Als je buiten staat, als je de meute op straat bent, oftewel als je ons bent, zie je alleen dat de paleizen paleizen zijn, dat al het geld en alle macht daar binnen zijn, se hoefe maar met se fingers te knippe, de hele planeet koewispelt met se staart.’ (Rhinehart had de gewoonte om af en toe over te schakelen op een taaltje dat het midden hield tussen Eddie Murphy en Broer Konijn, voor meer nadruk of voor de lol.) ‘Nu ik schrijf over die miljardaire in coma, of over die rijkeluiskinderen die hun ouders ingevroren hebben, nu ik dit met diamanten bestrooide pad volg, zie ik meer van de werkelijkheid dan in die kloterige Desert Storm of zo’n sluipschuttersstraatje in Sarajevo, en geloof me, het is even makkelijk, makkelijker zelfs om op zo’n klotelandmijn te trappen en aan flarden gereten te worden.’

Als professor Solanka in die tijd zijn vriend voor de zoveelste keer een versie van zijn betoog hoorde houden, ving hij een steeds sterkere ondertoon van onoprechtheid op. Toen Jack de oorlog in trok –als bekende, jonge, radicale zwarte journalist met een aanzienlijke staat van dienst als onderzoeker van Amerikaans racisme en een daaruit voortvloeiende reeks machtige vijanden –koesterde hij veel van de angsten die een generatie eerder werden verwoord door de jonge Cassius Clay: beducht voor een kogel in de rug, voor de dood door iets wat toen nog niet bekendstond als ‘bevriend vuur’. Maar in de daaropvolgende jaren werd Jack keer op keer geconfronteerd met de tragische gave van zijn soort om het begrip etnische solidariteit te negeren: de wreedheden van zwarten tegen zwarten, Arabieren tegen Arabieren, Serviër tegen Bosniër en Kroaat. Ex-Joegoslavië, Iran-Irak, Rwanda, Eritrea, Afghanistan. De bloedbaden op Timor, de slachtpartijen van burgers onderling in Meerut en Assam, het eindeloze kleurenblinde cataclysme van de aarde. Ergens in die jaren kreeg hij het vermogen hechte vriendschappen op te bouwen met zijn blanke collega’s uit de VS. Zijn etiket veranderde. Hij was niet langer Afro-Amerikaan maar gewoon Amerikaan.

Solanka, die gevoelig was voor de bijgeluiden van dat soort nieuwe labels, begreep dat die transformatie voor Jack gepaard ging met veel teleurstelling, zelfs veel boosheid die gericht was tegen ‘zijn eigen soort’, zoals blanke racisten het gretig zouden hebben betiteld; en dat dat soort boosheid zich maar al te makkelijk tegen de boze partij keert. Jack bleef weg uit Amerika, trouwde met een blanke vrouw en bewoog zich in weldenkende kringen waarin ras ‘geen onderwerp’ was: bijna iedereen was namelijk blank. Terug in New York, van tafel en bed gescheiden van Bronislawa, bleef hij uitgaan met ‘de dochters van Bleekgezicht’, zoals hij het noemde. Het grapje kon de waarheid niet verhullen. Op dat ogenblik was Jack zo’n beetje de enige zwarte man die Jack kende, en Solanka waarschijnlijk de enige bruine. Rhinehart was een grens gepasseerd.

En nu passeerde hij er misschien nog een. Jacks nieuwe baan gaf hem een passe-partout voor alle paleizen, en hij genoot. Hij schreef over dat vergulde milieu met giftig venijn, verpulverde het vanwege de botheid, blindheid, geestloosheid en onmetelijke oppervlakkigheid, maar de uitnodigingen van de Warren Redstones en Ross Buffetts, van de Schuylers, Muybridges, Van Burens en Kleins, van Ivana Opalberg-Speedvogel en Marlalee Booken Candell bleven binnenstromen, want ze hadden hem aan de haak en dat wisten ze. Hij was hun huisneger en het kwam ze goed van pas hem als een soort huisdier aan te houden, vermoedde Solanka. ‘Jack Rhinehart’ was een praktische, niet typisch zwarte naam, zonder de gettoconnotaties van een Tupac, Vondie, Anfernee of Rah’schied (het waren tijden van innovatieve naamgeving en creatieve spelling in de Amerikaanse zwarte gemeenschap). In de paleizen hadden mensen niet zulke namen. Mannen heetten geen Biggie of Hammer of Shaquille of Snoop of Dre, en vrouwen geen Pepa of LeftEye of D:Neece. Geen Kunta Kintes of Shaznays in de klatergouden zalen van Amerika, waar een man wel de bijnaam Beuker of Knuppel kan hebben als seksueel compliment, en de vrouwen Blaine of Brooke of Horne kunnen heten, en alles wat je wenste waarschijnlijk tussen satijnen lakens lag te stralen in die slaapkamer daar, waarvan de deur op een piepklein kiertje staat.

Ja, vrouwen, natuurlijk. Vrouwen waren Rhineharts verslaving en achilleshiel, en dit was de Vallei van de Lekkere Wijven. Nee, het was de berg, de Everest van de Lekkere Wijven, de legendarische Hoorn des Overvloeds van Lekkere Wijven. Als die vrouwen zijn kant op kwamen, de Christies en Christy’s en Kristens en Chrystèles, de reuzinnen over wie het grootste deel van de planeet druk fantaseerde, met wie zelfs Castro en Mandela op de foto wilden, ging Rhinehart braaf liggen (of opzitten) en bedelen. Onder talloze lagen coolheid school dit verachtelijke gegeven: hij was verleid, en zijn verlangen om geaccepteerd te worden in deze club van blanken was het duistere geheim dat hij aan niemand kon toegeven, misschien niet eens aan zichzelf. En dat zijn de geheimen die boosheid opwekken. In die donkere bedden groeien de kiemen van woede. En hoewel Jack een harnas droeg, hoewel zijn masker nooit afgleed, wist Solanka zeker dat hij in de vlammende ogen van zijn vriend het zelfverachtende vuur van de razernij kon zien. Het duurde even voor hij toegaf dat Jacks onderdrukte woede de spiegel van de zijne was.

Rhineharts jaarinkomen lag momenteel in de middelste tot hoogste regionen van de bedragen met vijf nullen, maar hij beweerde, en dat was niet eens helemaal een grapje, dat hij vaak op zwart zaad zat. Bronislawa had drie rechters en vier advocaten versleten en onderweg een fabelachtig talent –een Indiaas talent zelfs, dacht Solanka –voor obstructie en vertraging van de rechtsgang ontwikkeld. Daar was ze (misschien letterlijk) waanzinnig trots op geworden. Ze had geleerd hoe ze de plot moest verdraaien en aandikken. Als praktiserend katholiek beweerde ze aanvankelijk dat ze geen scheiding zou aanvragen, ook al was hij eigenlijk de verpersoonlijking van de duivel. De duivel, legde ze haar advocaten uit, was klein en blank, droeg een groene pandjesjas, een varkensstaart en muiltjes met hoge hakken, en leek sprekend op de filosoof Immanuel Kant. Maar hij kon elke vorm aannemen, die van een rookzuil, van een weerspiegeling, en van een lange, zwarte, uitzinnig energieke echtgenoot. ‘Mijn wraak op satan,’ vertelde ze de verbijsterde advocaten, ‘zal zijn dat ik hem de gevangene van mijn ring maak.’ In New York, waar de wettelijke gronden voor scheiding beperkt en streng omschreven waren en de schuldeloze scheiding niet bestond, had Rhinehart weinig verweer tegen zijn vrouw. Hij probeerde het met overreding, omkoping en bedreiging. Zij gaf geen krimp en diende geen aanklacht in. Uiteindelijk ondernam hij gerechtelijke actie, waar zij briljant en vastbesloten een ontzagwekkend, bijna mystiek gebrek aan activiteit tegenover stelde. Zelfs Gandhi zou waarschijnlijk onder de indruk zijn geweest van de felheid van haar passieve verzet. Tien jaar lang voerde ze met succes een reeks geestelijke en lichamelijke ‘breakdowns’ op die zelfs voor de knulligste soapserie te gortig zouden zijn geweest, en zevenenveertig keer was ze veroordeeld voor belediging van het hof, zonder ooit de gevangenis in te gaan omdat Rhinehart niet bereid was het hof te vragen haar te vervolgen. Zo betaalde hij als veertiger nog voor zijn zonden als dertiger. Intussen bleef hij promiscue en loofde de gulheid van de stad. ‘Voor een vrijgezel met een paar piek op de bank en een neus voor de juiste feestjes, zijn die stukjes onroerend goed die van de Mannahatto’s werden gepikt absoluut de eeuwige jachtvelden.’

Maar hij was geen vrijgezel. En in die elf jaar had hij ruimschoots de gelegenheid gehad de staatsgrens over te steken, bijvoorbeeld naar Connecticut, waar schuldeloze scheiding wel bestond, of de ongeveer zes weken vrij te maken die vereist waren om wettelijk inwoner van Nevada te worden en zijn gordiaanse knoop door te hakken. Dat had hij niet gedaan. Een keer had hij met een stuk in zijn kraag Solanka toevertrouwd dat er een addertje onder het gras zat bij het multiplechoice vrouwenaanbod dat de gulle stad de dankbare man bood. ‘Ze willen allemaal het grote woord,’ protesteerde hij. ‘Ze willen voor eeuwig, serieus, heftig, lange termijn. Als het geen grote hartstocht is, gebeurt er niets. Daarom zijn ze zo eenzaam. Er zijn niet genoeg mannen, maar ze willen niet winkelen als ze niet kunnen kopen. Ze staan niet open voor het concept van huren, timesharing. Ze zijn opgefokt, man. Ze zoeken onroerend goed op een markt die waanzinnig overspannen is, maar ze weten dat het binnenkort nog erger wordt.’ In deze versie van de waarheid gaf Rhineharts onvoltooide scheiding hem lucht, Lebensraum. Vrouwen wilden het met hem proberen, want hij was mooi en charmant, en bleven wachten tot ze er schoon genoeg van kregen aan het lijntje te worden gehouden.

Er was ook een andere interpretatie van de situatie mogelijk. Waar Rhinehart nu meestal vertoefde, op de Grote Smulrots, de Reuzendiamant, leefde hij letterlijk boven zijn stand, en zodra hij in de val liep en wilde hebben wat daar op de Olympus geboden werd, zou hij de grond onder zijn voeten verliezen. Hij was tenslotte hun speeltje, en meisjes willen wel met speelgoed spelen maar ze willen er niet mee trouwen. Dus misschien was dat half getrouwd zijn, het vastzitten in die eindeloze scheidingstoestand, voor Rhinehart ook een manier om zichzelf voor de gek te houden. In werkelijkheid stonden ze waarschijnlijk niet echt voor hem in de rij. Als ouder wordende vrijgezel –hij was nu veertig –was hij bijna passé. Bijna geen aantrekkelijke partij meer: een vernietigende omschrijving voor elke ambitieuze rokkenjager.

Malik Solanka, ruim tien jaar ouder dan Jack Rhinehart en tientallen keren geremder, had vaak met jaloerse bewondering toegekeken en geluisterd als Rhinehart het leven zo onbeschaamd mannelijk aanpakte. De oorlogsgebieden, de vrouwen, de gevaarlijke sporten, het leven van een daadkrachtige man. Zelfs de poëzie, die hij inmiddels had opgegeven, was van de viriele Ted Hughes-school geweest. Vaak had Solanka het gevoel gehad dat Rhinehart ondanks het leeftijdsverschil de meester was en hij de leerling. Een eenvoudige poppenmaker moet het hoofd buigen voor een windsurfer, skydiver, bungeejumper, rotsbeklimmer, een man die voor de lol twee keer per week naar Hunter College ging om op en neer te rennen naar de veertigste verdieping. Een jongen zijn –maar dat kwam te dicht bij zijn verboden, uitgewiste oerverhaal –was een vaardigheid die Malik Solanka zich niet volledig eigen had kunnen maken.

Patrick Kluivert maakte een doelpunt voor de Nederlanders en Solanka en Rhinehart sprongen op, joelden en zwaaiden met flesjes Mexicaans bier. Toen ging de bel en zei Rhinehart plompverloren: ‘O, ik denk trouwens dat ik verliefd ben. Ik heb haar ook uitgenodigd. Hopelijk vind je dat niet erg.’ Dat was geen originele opmerking. Traditioneel kondigde het de komst aan van de nieuwe serveerster, zoals Rhinehart het onder vier ogen noemde. Maar wat volgde was nieuw. ‘Het is er een van jullie,’ zei Rhinehart over zijn schouder toen hij opstond om open te doen. ‘Indiase diaspora. Honderd jaar dienstbaarheid. Rond achttiennegentig gingen haar voorouders als contractarbeiders in hoe heet het ook weer werken. Lilliput-Blefuscu. Nu hebben ze de suikerrietproductie in handen en zou de economie instorten zonder hen, maar je weet hoe het gaat overal waar Indiërs komen. Mensen houden niet van ze. Se oewerke te hard en se lope met derlui neus in de luch. Iedereen weet het. Idi Amin weet het.’

Op de televisie speelde Nederland subliem voetbal, maar de wedstrijd was opeens irrelevant geworden. Malik Solanka vond de vrouw die zojuist Rhineharts woonkamer binnen was gekomen verreweg de mooiste Indiase vrouw –überhaupt de mooiste vrouw –die hij ooit had gezien. Vergeleken met het bedwelmende effect van haar aanwezigheid was de fles Dos Equis in zijn linkerhand geheel alcoholvrij. Er waren op de wereld vast nog meer vrouwen van een meter tachtig met zwart haar tot hun middel, veronderstelde hij; en zulke grijze ogen waren ongetwijfeld ook elders te vinden, evenals zulke fraaie gevulde lippen, zulke slanke halzen en zulke oneindig lange benen. Misschien hadden er nog meer vrouwen zulke borsten. Nou en? Om met ‘Bernardine’ te spreken, een stom liedje uit de jaren vijftig, opgenomen tijdens een van de zwoelere buien van zijn moeders favoriete zanger, de christelijk-conservatieve Pat Boone: ‘Je losse delen zijn niet bijzonder / maar samen vind ik ze een wonder.’ Precies, dacht professor Solanka terwijl hij verdronk. Alles samen...

Op de rechterbovenarm van de vrouw zat het twintig centimeter lange visgraatpatroon van een litteken. Toen ze hem ernaar zag kijken, sloeg ze meteen haar armen over elkaar en legde haar linkerhand over het litteken, niet begrijpend dat ze er mooier van werd, dat het haar schoonheid vervolmaakte door er een essentiële onvolmaaktheid aan toe te voegen. Door te laten zien dat ze gewond kon raken, dat die verbazingwekkende pracht in een oogwenk aangetast kon worden, benadrukte het litteken alleen maar wat er was zodat je het des te meer koesterde... grote goedheid, dacht Solanka, wat een woord om te gebruiken over een vreemde!

Extreme lichamelijke schoonheid trekt al het beschikbare licht naar zich toe en wordt een stralend baken in een overigens verduisterde wereld. Waarom zou je in de omringende schemer turen als je naar deze vriendelijke vlam kon kijken? Waarom praten, eten, slapen en werken als er zoveel prachtigs te bewonderen viel? Waarom iets anders doen dan kijken, de rest van je nietige leven? Lumen de lumine. Starend naar de onwezenlijke sterrenhemel van haar schoonheid die de kamer binnenstroomde als een vurige melkweg, bedacht hij dat dit was wat hij zich zou hebben gewenst als hij zijn ideale vrouw tot leven had kunnen wensen, als hij een wonderlamp had gehad. En terwijl hij Rhinehart in gedachten feliciteerde omdat die zich eindelijk had losgerukt van de vele dochters van Bleekgezicht, zag hij tegelijkertijd zichzelf met deze donkere Venus, opende hij zijn eigen, gesloten hart en herinnerde zich weer wat hij een groot deel van zijn leven had geprobeerd te vergeten: de omvang van de krater in hem, het gat dat was ontstaan door de breuk met zijn recente en verre verleden, en dat heel misschien gevuld zou kunnen worden door de liefde van zo’n vrouw. Een oude, geheime pijn welde in hem op, smekend om genezing.

‘Ja, sorry hoor, jongen,’ klonk Rhineharts geamuseerde, lijzige stem van de andere kant van het heelal. ‘Zo knalt ze er bij de meeste mensen in. Kan ze niets aan doen. Ze weet niet hoe ze het uit moet zetten. Neela, dit is mijn ongetrouwde maatje Malik. Hij heeft vrouwen voorgoed uit zijn hoofd gezet, zoals je ziet.’ Jack genoot, merkte Solanka. Hij dwong zich terug te keren in de echte wereld. ‘Het is maar goed dat ik dat heb gedaan,’ zei hij ten slotte, zijn mond tot een soort glimlach vertrekkend. ‘Anders zou ik met je om haar moeten vechten. Tot de dood erop volgt of nog verder.’ Daar heb je die oude welluidendheid weer, dacht hij: Neela, Mila. Het verlangen achtervolgt me en waarschuwt me op rijm.

Ze werkte als producer bij een van de betere onafhankelijke zenders en was gespecialiseerd in nieuwsgaring voor de televisie. Op dit moment was ze plannen aan het maken voor een documentaire die haar terug zou voeren naar haar roots. Het ging niet goed in Lilliput-Blefuscu, legde Neela uit. In het Westen werd het beschouwd als een paradijs in de Zuidzee, een plek voor huwelijksreizen en andere amoureuze afspraakjes, maar het broeide er. De betrekkingen tussen de Indo-Lilliputters en de inheemse, etnische ‘Elbeese’ gemeenschap –die nog steeds, nog net, de meerderheid van de bevolking uitmaakte –verslechterden snel. Om aandacht te vragen voor hun problemen hadden vertegenwoordigers van beide partijen voor komende zondag een demonstratie georganiseerd. Die manifestaties zouden klein maar fel zijn. De twee marsroutes lagen ver uit elkaar, maar het zat er dik in dat het op gewelddadige botsingen zou uitlopen. Neela zelf was vastbesloten mee te demonstreren. Toen ze vertelde over de groeiende politieke onrust in haar kleine landje aan de andere kant van de wereld, zag professor Solanka een gloed in haar opvlammen. Dit conflict liet de mooie Neela niet koud. Ze was nog verbonden met haar herkomst, en Solanka benijdde haar daar bijna om. Jack Rhinehart zei jongensachtig: ‘Geweldig! We gaan allemaal! Natuurlijk! Jij loopt toch mee voor je volk, Malik? Nou, je loopt in elk geval mee voor Neela.’ Rhineharts toon was luchtig: een foute inschatting. Solanka zag Neela verstijven en fronsen. Dit mocht niet als een spelletje gezien worden. ‘Ja,’ zei Solanka en keek haar in de ogen. ‘Ik loop mee.’

Ze gingen zitten om naar de wedstrijd te kijken. Er vielen nog meer doelpunten: zes in totaal voor Nederland, en een late, niet meer ter zake doende troosttreffer voor Joegoslavië. Ook Neela was blij dat de Nederlanders het goed hadden gedaan. Ze zag de zwarte spelers, zonder zich met hen te willen meten maar ook zonder valse bescheidenheid, als haar bijna-gelijken in aantrekkelijkheid. ‘De Surinamers,’ zei ze, waarmee ze onbewust dezelfde woorden gebruikte als de jonge Malik Solanka zoveel jaar daarvoor in Amsterdam, ‘zijn het levende bewijs van de voordelen van rassenvermenging. Kijk maar. Edgar Davids, Kluivert, Rijkaard in de dug-out, en in die goeie ouwe tijd Ruud. De grote Gullit. Allemaal métèques. Roer alle rassen door elkaar en je krijgt de mooiste mensen van de wereld. Ik wil er binnenkort heen,’ zei ze tegen niemand in het bijzonder, ‘naar Suriname.’ Ze liet zich op de bank vallen, gooide een lang, met leer bekleed been over de armleuning en stootte de Post van die dag eraf. Hij viel op de grond bij Solanka’s voeten en zijn blik werd getroffen door de kop: BETONMOORDENAAR SLAAT WEER TOE. En daaronder, in kleinere letters: Wie was de man met de panama? In één klap veranderde de hele wereld; de duisternis stroomde binnen door het open raam en verblindde hem. Het gevoel van opwinding, opgewektheid en wellust zonk weg. Hij merkte dat hij beefde en stond snel op. ‘Ik moet ervandoor,’ zei hij. ‘Wat, het laatste fluitsignaal klinkt en je bent vertrokken? Malik, vriend, dat is helemaal niet beleefd.’ Solanka schudde alleen maar zijn hoofd tegen Rhinehart en rende de deur uit. Achter zich hoorde hij Neela praten over de kop in de Post; ze had de krant opgepakt toen Solanka wegliep. ‘Rótzak. Dat gedoe zou afgelopen zijn, het zou nu veilig zijn, toch?’ zei ze. ‘Maar het is nooit voorbij. Shit. Daar gaan we weer.’

6

‘De islam zal deze straat zuiveren van goddeloze moederneukers, wegpiraten,’ schreeuwde de taxichauffeur tegen een concurrerende automobilist. ‘De islam zal deze hele stad reinigen van joodse pooierklootzakken zoals jij en je hoerige snelheidsmaniak van een joodse vrouw.’ De hele Tenth Avenue lang ging het gevloek door. ‘Heiden, je neukt je minderjarige zus, je komt in de hel van Allah en je goddeloze wrak van een automobiel ook.’ ‘Onreine afstammeling van een strontetend zwijn, als je dat nog eens probeert dan verplettert de glorieuze jihad je ballen in zijn meedogenloze vuist.’ Malik Solanka, die meeluisterde naar het explosieve Urdu met een dorps accent, werd even afgeleid van zijn innerlijke onrust door het venijn van de chauffeur. ALI MAJNU stond op het kaartje. Majnu betekende ‘geliefde’. Deze Geliefde in kwestie zag eruit als vijfentwintig of minder, nog maar net legaal, een leuke, knappe jongen, lang en mager, met een sexy John Travolta-vetkuif, hij woonde in New York en had een vaste baan; waardoor was hij dan zo volledig over de rooie?

Solanka beantwoordde zwijgend zijn eigen vraag. Wie te jong is om kwetsuren te hebben opgelopen van zijn eigen ervaringen, kan ervoor kiezen zich in het leed van zijn wereld te hullen als in een haren boetekleed. In dit geval, nu het vredesproces in het Midden-Oosten vastliep en de vertrekkende Amerikaanse president uit was op een doorbraak om zijn bezoedelde erfenis op te poetsen en daarom bij Barak en Arafat aandrong op een topconferentie in Camp David, kreeg Tenth Avenue misschien de schuld van het voortdurende leed in Palestina. Geliefde Ali was Indiër of Pakistaan maar gaf, ongetwijfeld uit een soort misplaatst collectivistisch gevoel van paranoïde pan-islamitische solidariteit, alle New Yorkse weggebruikers de schuld van de beproevingen van de moslimwereld. Tussen het vloeken door praatte hij door de radio ook met de broer van zijn moeder –‘Ja, oom. Ja, voorzichtig, natuurlijk oom. Ja, de auto kost geld. Nee, oom. Ja, beleefd, altijd, oom, vertrouw me maar. Ja, de beste houding. Ik weet het’ –en vroeg Solanka bedeesd de weg. Het was de eerste dag dat de jongen in de gevaarlijke straten werkte, en hij was als de dood. Solanka, die zelf al vrij nerveus was, bleef vriendelijk tegen Geliefde, maar zei wel toen hij uitstapte op Sherman Square: ‘Misschien een beetje minder schunnige taal, okay, Ali Majnu? Hou je een beetje in. Sommige klanten zouden er aanstoot aan kunnen nemen. Zelfs als ze het niet verstaan.’

De jongen keek hem niet-begrijpend aan. ‘Ik, meneer? Vloeken, meneer? Wanneer?’ Dat was vreemd. ‘De hele weg,’ verklaarde Solanka. ‘Tegen iedereen op schreeuwafstand. Moederneuker, jood, het vaste repertoire. Urdu,’ voegde hij er voor de duidelijkheid in het Urdu aan toe, ‘meri madri zaban hai.’ Urdu is mijn moedertaal. Geliefde bloosde diep, tot onder zijn boord, en keek Solanka met verbijsterde, onschuldige donkere ogen aan. ‘Sahib, als u het hebt gehoord, moet het zo zijn. Maar, meneer, ziet u, ik merk niets.’ Solanka verloor zijn geduld en keerde zich al om. ‘Doet er niet toe,’ zei hij. ‘De waanzin van de straat. Je liet je meeslepen. Het is niet belangrijk.’ Toen hij wegliep over Broadway riep Geliefde Ali hem na, uit een dringende behoefte begrepen te worden: ‘Het betekent niets, sahib. Ik ga niet eens naar de moskee. God zegene Amerika, okay? Het zijn maar woorden.’

Ja, en woorden zijn geen daden, gaf Solanka toe terwijl hij kribbig doorliep. Maar woorden kunnen daden worden. Op het juiste moment en op de juiste plek kunnen ze bergen verzetten en de wereld veranderen. Bovendien, ja, ja, niet weten wat je doet –daden losmaken van de woorden waarmee ze gedefinieerd worden –was kennelijk een acceptabel excuus geworden. Door te zeggen: ‘Ik bedoelde het niet zo’, wiste je de betekenis van je wandaden uit, althans in de ogen van de Geliefde Ali’s van deze wereld. Kon dat? Natuurlijk niet, nee. Nee, dat kon gewoon niet. Veel mensen zouden zeggen dat zelfs een echte daad van berouw een misdaad niet goed kon maken, laat staan deze onverklaarbare blindheid –een oneindig veel zwakker excuus, niet meer dan een constatering van onwetendheid die niet eens af te lezen zou zijn op een spijtthermometer. Met een schok herkende Solanka zichzelf in de dwaze jonge Geliefde Ali: de felheid en de blinde vlekken in zijn herinnering. Maar hij zocht geen excuus. Bij Jack Rhinehart thuis, voordat de verbluffende opkomst van Neela Mahendra het gesprek op andere dingen bracht, had hij geprobeerd Rhinehart iets van zijn angst voor de terroristische razernij die hem in zijn greep hield te bekennen, zonder de heftigheid van zijn innerlijke onrust te onthullen. Jack was verdiept in de voetbalwedstrijd en knikte afwezig. ‘Je weet vast wel dat je altijd al snel aangebrand was,’ zei hij. ‘Ik bedoel, dat realiseer je je toch? Heb je enig idee hoe vaak je mensen hebt opgebeld om je excuses aan te bieden –hoe vaak je míj hebt opgebeld –de ochtend na een kleine, wijndronken ontploffing van jou? De verzamelde verontschuldigingen van Malik Solanka. Ik heb altijd gedacht dat je daar een leuk boek van kon maken. Veel herhalingen misschien, maar een hoop komische verwikkelingen.’

Een paar jaar geleden hadden de Solanka’s vakantie gehouden in het buitenhuisje in The Springs met Rhinehart en zijn ‘serveerster’ van het moment, een tengere zuidelijke schoonheid –uit Lookout Mountain (Tennessee), het decor van de ‘Slag boven de Wolken’ uit de Burgeroorlog –die als twee druppels water op de stripseksbom Betty Boop leek en door Rhinehart liefkozend Roscoe werd genoemd, naar de enige levende beroemdheid uit Lookout Mountain, de tennisser Roscoe Tanner met zijn keiharde service, al had ze duidelijk een hekel aan die bijnaam. Het was een klein huisje en ze moesten zoveel mogelijk tijd buiten doorbrengen. Op een avond, na een langdurig drinkgelag van mannen-onder-elkaar in een kroeg in East Hampton, had Solanka met alle geweld terug willen rijden door een zware regenbui. Er volgde een episode van zwijgende doodsangst. Toen zei Rhinehart zo zachtmoedig mogelijk: ‘Malik, in Amerika rijden we aan de andere kant van de weg.’ Solanka was uit zijn vel gesprongen, had gebelgd door het gebrek aan respect voor zijn rijkwaliteiten de auto stilgezet en Rhinehart nota bene gedwongen door de kletterende regen naar huis te lopen. ‘Dat was een van je beste verontschuldigingen,’ bracht Jack hem nu in herinnering, ‘temeer omdat je de volgende ochtend helemaal niet meer wist dat je iets verkeerd had gedaan.’

‘Ja,’ mompelde Solanka, ‘maar nu heb ik black-outs zonder drank. En zijn de woedegevallen van een totaal ander kaliber.’ Het lawaai van de menigte op tv zwol aan terwijl hij dat zei, waardoor Rhinehart werd afgeleid en de bekentenis voorbijging zonder te zijn gehoord. ‘En daarbij,’ ging Rhinehart een paar tellen later verder, ‘heb je geen idee hoe ijverig je vrienden hun best doen bepaalde onderwerpen te vermijden in jouw aanwezigheid. Het beleid van de VS in Centraal-Amerika, bijvoorbeeld. Het beleid van de VS in Zuidoost-Azië. Eigenlijk zijn de VS in het algemeen al jaren zo’n beetje taboe, dus je kunt je voorstellen hoe ik moest lachen toen je besloot jouw reet naar de boesem van de Grote Satan himself te moven.’ Ja maar, wilde Solanka opgewonden van wal steken, fout is fout, en door die gigantische verdomde macht van Amerika, die gigantische kloterige verleiding van Amerika, komen die schoften aan de top weg met... ‘Zie je nou wel.’ Rhinehart wees giechelend naar hem. ‘Je zwelt helemaal op tot je bijna barst. Knalrood, dan paars, dan bijna zwart. Een hartaanval op de loer. Weet je hoe wij dat noemen? Een Solanka krijgen. Maliks China-syndroom. Het is godverdomme een complete meltdown. Ik sal jou segge, bro, die joker die daar helemaal sellef is gegaan en terugkoewam met die slecht nieuws, die oewas ik, en jou oewil mij uitkaffere, voor dat ik Amerikaas staasburger ben, sodat ik in jouw maffe kop die schuld krijg voor al die koewaad die sij heel die tijd doen in mij arm naam.’

Geen gek zo gek als een oude gek. Dus hij en Geliefde Ali waren in wezen gelijk, dacht Solanka nederig. Alleen een paar oppervlakkige verschillen in woordenschat en opleiding. Nee, hij was erger, want Geliefde was nog maar een jongen op zijn eerste dag in een nieuwe baan terwijl hij, Solanka, bezig was iets vreselijks en misschien onbeheersbaars te worden. De bittere ironie wilde dat zijn gewone oude strijdlust, die blijkbaar komische opvliegendheid, zelfs zijn vrienden zou verblinden voor de grote gedaantewisseling, de gruwelijke neergang die nu plaatsvond. Deze keer was het menens, maar niemand hoorde zijn noodkreet, zelfs Jack niet. ‘En bovendien,’ jubelde Rhinehart opgewekt, ‘weet je nog toen je... ach, hoe heet hij ook weer, het huis uit smeet omdat hij Philip Larkin verkeerd citeerde?! Man! Jíj hebt de buren afgebekt? Woepie. Dat moet op de voorpagina.’

Hoe kon Malik Solanka tegen zijn jolige vriend beginnen over de zelfverloochening, hoe moest hij zeggen: ‘Amerika is de grote verslinder, en daarom ben ik naar Amerika gekomen, om verslonden te worden?’ Hoe kon hij zeggen: ‘Ik ben een mes in het donker, ik ben een gevaar voor de mensen van wie ik houd?’

Solanka’s hand jeukte. Zelfs zijn huid liet hem in de steek. Hij, met zijn babybilletjeshuid, die vrouwen altijd reden tot verwondering had gegeven en tot plagerige opmerkingen dat hij zijn leven lang in de watten was gelegd, leed nu aan nare ruwe plekken langs zijn haarlijn en, nog gênanter, op beide handen. De huid werd rood en rimpelig en barstte. Hij was nog niet bij een dermatoloog geweest. Voordat hij wegliep bij Eleanor, die haar hele leven aan eczeem had geleden, had hij haar medicijnkastje geplunderd en twee dikke tubes hydrocortisonezalf meegenomen. Bij de drogist in zijn buurt kocht hij een mammoetfles supersterke vochtinbrengende lotion en gebruikte die gelaten een paar keer per dag. Professor Solanka had geen hoge dunk van artsen. Dus deed hij aan zelfmedicatie, en had jeuk. Het was de eeuw van de wetenschap maar de medische wetenschap was nog steeds in handen van Neanderthalers en pummels. Wat je vooral van artsen leerde was hoe weinig ze wisten. In de krant had gisteren een verhaal gestaan over een dokter die per ongeluk de gezonde borst van een vrouw had afgezet. Hij kreeg een ‘berisping’. Het verhaal was zo alledaags dat het ver weggestopt in het middenkatern stond. Dat soort dingen deden artsen: de verkeerde nier, de verkeerde long, het verkeerde oog, de verkeerde baby. Artsen deden van alles verkeerd. Het was nauwelijks nieuws.

Het nieuws: dat had hij in zijn hand. Nadat hij uit Geliefdes taxi was gestapt had hij een exemplaar van de News en de Post gekocht en was vervolgens met een omweg naar huis gelopen, haastig, alsof hij ergens aan probeerde te ontkomen. ... Ellen DeGeneres kwam binnenkort in het Beacon Theater, riepen posters. Solanka trok een gezicht. Ze zou wel weer haar lijflied zingen: Waar de hormonen zijn, daar wil ik kreunen. En de zaal zou vol brullende vrouwen zitten: ‘Ellen, we love you’, en midden in haar zouteloze optreden zou de comédienne pauzeren, het hoofd buigen, de hand op het hart leggen en zeggen hoe ontroerd ze was dat ze een symbool mocht zijn voor hun pijn. Loof mij, dank u, dank u, loof me nog een beetje, hé, moet je zien, Anne, we zijn een idool! Wauw! Je wordt er zo néderig van... De wetenschap deed bijzondere ontdekkingen, dacht professor Solanka. Wetenschappers in Londen meenden dat ze de insula media hadden ontdekt, het hersengedeelte waar de ‘instinctieve gevoelens’ zouden zetelen, en bovendien het gedeelte van de cingulum anterius dat in verband werd gebracht met euforie, als de plekken waar de liefde huist. Engelse en Duitse wetenschappers beweerden nu ook dat de voorste laterale cortex verantwoordelijk was voor de intelligentie. De bloedstroom in dat gebied nam toe wanneer vrijwillige proefpersonen werd gevraagd ingewikkelde puzzels op te lossen. Zeg me waar verliefdheid start, / In het hoofd of in het hart? En in welk gedeelte van de hersenen zetelt de stupiditeit? vroeg de woesthartige Solanka zich half retorisch af. Nou, wetenschappers van de wereld? In wat voor insula of cortex neemt de bloedstroom toe als iemand ‘Ik hou van je’ schreeuwt naar iemand die hij verdomme totaal niet kent? En hoe zit het met hypocrisie? Laten we eens naar de interessante dingen kijken...

Hij schudde zijn hoofd. U ontwijkt het onderwerp, professor, u danst eromheen terwijl u het vast moet grijpen, het recht in het gezicht moet kijken. Laten we eens op die boosheid ingaan, okay? Laten we eens ingaan op de verdomde woede die echte moorden begaat. Zeg me eens waar moord start. Malik Solanka stormde met zijn kranten in de hand in oostelijke richting over 72nd Street zonder andere voetgangers te ontzien. Op Columbus Avenue sloeg hij linksaf en holde als een waanzinnige nog zo’n tien straten door voordat hij tot stilstand kwam. Zelfs de winkels hier in de buurt hadden Indiase namen: Bombay, Pondicherry. Eén grote samenzwering om hem te herinneren aan dingen die hij probeerde te vergeten, dingen van thuis namelijk, het idee van thuis in het algemeen en zijn eigen leven thuis in het bijzonder. Niet in Pondicherry, maar, het viel niet te ontkennen, wel in Bombay. Hij ging een Mexicaans aangeklede, hoog op de fijnproeverstop-tien genoteerde bar binnen, bestelde een tequila, en nog een, en toen was het eindelijk tijd voor de doden.

Hier was het, het lijk van gisteravond, en de twee lijken daarvoor. Dit waren hun namen: Saskia ‘Sky’ Schuyler, de voorpagina van vandaag, en haar voorgangsters Lauren Muybridge Klein en Belinda ‘Bindy’ Booken Candell. Dit waren hun leeftijden: negentien, twintig, negentien. Dit waren hun foto’s. Kijk naar hun glimlach: de glimlach van macht. Een blok beton had dat licht gedoofd. Dit waren geen arme meisjes, maar ze hebben nu geen cent meer.

Sky was niet mis. Een meter tachtig, alles erop en eraan, sprak zes talen, deed iedereen denken aan Christie Brinkley in de clip van Uptown Girl, was dol op grote hoeden en haute couture, had voor iedereen kunnen lopen –Jean-Paul, Donatella en Dries hadden gesmeekt, Tom Ford was voor haar op z’n knieën gegaan, maar ze was gewoon ‘van nature te verlegen’ –dat was een ander woord voor van nature chic, te veel een lid van die oud-geldsnoberie voor wie couturiers kleermakers waren en catwalkmodellen net een graadje beter dan hoeren –en dan was er nog haar beurs voor Juilliard. Vorig weekend moest ze ineens naar Southampton, had niets om aan te trekken, geen tijd om te kiezen, dus belde ze haar fantastische vriendin, de exclusieve ontwerpster Imelda Poushine, met de vraag om gewoon de hele collectie te sturen en koerierde per omgaande een cheque voor, jawel, vierhonderdduizend dollar.

Ja, zegt Imelda in de societyrubriek van Rush & Molloy, de cheque is twee dagen geleden afgeboekt. Ze was een prachtmeid, een levende pop, maar zaken zijn tenslotte zaken. We missen haar allemaal vréselijk. Ja, in het familiegraf, precies in het beste stuk recht tegenover Jimmy Stewart. Iedereen gaat. Zwáre beveiliging. Ik heb gehoord dat ze haar opbaren in de trouwjurk. Wát een eer. Ze zal er geweldig uitzien, maar die meid zou er in vodden nog geweldig uitzien, geloof mij maar. Ja, ik kleed haar. Ben je gek? Een vóórrecht. Het is een open-kistsituatie. Ze hebben de top ingehuurd: Sally H. voor het haar, Rafael voor de make-up, Herb voor de foto’s. De sky is de limit, denk ik, niet woordspelig bedoeld. Haar moeder organiseert de hele boel. Die vrouw is van staal. Geen traan. Zelf maar net vijftig en moorddadig mooi, neem me niet kwalijk, gebruik dat maar niet. Niet woordspelig bedoeld.

De erfgenamen onterfd, van meester tot slachtoffer: dat was de invalshoek. Al die verspilde training! Want Saskia was op haar negentiende niet alleen talenwonder, pianiste en toegewijde modefreak; ze was ook al een ervaren amazone, boogschutter met kans op het Olympische team voor Sydney, langeafstandzwemster, geweldige danseres, fantastische kokkin, aardige zondagsschilderes, belcantozangeres, gastvrouw in de grootse stijl van haar moeder, en, afgaande op de onverholen sensualiteit van haar krantenglimlach, ook vaardig in andere kunsten waar de schandaalpers bijzonder dol op was maar in deze context niet vrijelijk over durfde te spreken. De kranten beperkten zich tot het afdrukken van foto’s van Saskia’s knappe beau, de polospeler Bradley Marsalis III, van wie alle trouwe lezers op z’n minst het volgende wisten: dat zijn ploeggenoten hem Hengst noemden omdat hij zo zwaar geschapen was.

Een steen uit een slinger van een van Peter Pans Slimme Jongens had de mooie Wendy-vogel geveld. In dit geval vogels: want wat werd gezegd over Sky Schuyler gold evengoed voor Bindy Candell en Ren Klein. Alle drie waren ze mooi, lang, blond en enorm getalenteerd. De financiële toekomst van hun machtige families rustte misschien in de handen van hun overdreven zelfbewuste broers, maar deze jonge vrouwen waren opgeleid om de façade van hun clans te vormen: hun stijl, hun klasse. Hun imago. Als je naar het verbijsterde manvolk keek, kon je direct de omvang van hun verlies peilen. Wij jongens kunnen de zaken afhandelen, zeiden de zwijgend rouwende gezichten van de families, maar onze meiden maken ons tot wie we zijn. Wij zijn de boot en zij de oceaan. Wij zijn het voertuig, zij de beweging. Wie moet ons nu vertellen hoe we moeten zijn? En er was ook angst: wie wordt de volgende? Wie van alle rijpe meisjes die wij van hun takken mogen plukken als de gouden appels van de zon is nu aan de beurt voor de fatale worm?

Een levende pop. Deze jonge vrouwen waren geboren om trofeeën te zijn, volledig uitgeruste Oscar-Barbies, om met Eleanor Solanka-Masters te spreken. Het was opvallend dat de jonge mannen van hun sociale klasse op deze drie sterfgevallen reageerden alsof er een paar felbegeerde medailles, gouden schalen of zilveren bekers van hun sokkels in het clubhuis waren gestolen. Een geheim genootschap van jonge mannen dat zichzelf SM noemde, wat zou staan voor Solitaire Mannen, scheen een middernachtelijke bijeenkomst te organiseren om te rouwen over het verlies van de geliefde topknuffels van de leden. ‘Hengst’ Marsalis, Anders ‘Beuker’ Andriessen –de restauranthouder en Eurobink van het meisje Candell –en Lauren Kleins pretgozer Keith Medford (‘Knuppel’) zouden de rouwenden voorgaan. Omdat SM een geheim genootschap was ontkenden alle leden botweg dat het bestond en weigerden ze de geruchten te bevestigen dat de rouwplechtigheid een hoogtepunt zou bereiken met het naakt dansen en zwemmen in oorlogskleuren van de jongens en meisjes op een privéstrand in Vineyard, waarna kandidates voor de vacatures in de bedden van de grote jongens intiem auditie zouden doen.

Alle drie de dode meisjes, en hun levende zusters, pasten dus in Eleanors definitie van Desdemona’s. Ze waren bezit. En nu liep er een moordzuchtige Othello rond: in dit geval vernietigde hij misschien wat hij niet kon bezitten, want juist door dat niet-bezitten voelde hij zich in zijn eer aangetast. Niet vanwege hun ontrouw maar vanwege hun desinteresse vermoordde hij hen in deze anno 2000-versie van het stuk. Of misschien maakte hij hen gewoon kapot om zo hun gebrek aan menselijkheid, hun breekbaarheid te onthullen. Hun poppigheid. Want dit waren –jazeker! –androïde vrouwen geweest, poppen van de moderne tijd, gemechaniseerd, gecomputeriseerd, niet de eenvoudige beeltenissen uit de kinderkamers van weleer, maar volmaakt uitgevoerde belichamingen van menselijke wezens.

Oorspronkelijk was de pop geen zelfstandig voorwerp, maar een voorstelling. Lang voor de vroegste lappenpoppen hadden mensen poppen gemaakt als portretten van kinderen en ook van volwassenen. Het was altijd verkeerd anderen over de pop van jezelf te laten beschikken; wie je pop bezat, bezat een cruciaal gedeelte van jou. De extreemste vorm van deze gedachte was natuurlijk de voodoopop, de pop waar je spelden in kon prikken om degene die hij voorstelde pijn te doen, de pop die je kon wurgen om een levend wezen op afstand te vermoorden, even effectief als een moslimkok een kip te lijf gaat. Daarna kwam de massaproductie en was de schakel tussen mens en pop verbroken; poppen werden zichzelf en klonen van zichzelf. Ze werden reproducties, lopende-bandversies, karakterloos en uniform. Tegenwoordig veranderde dat allemaal weer. Solanka’s banksaldo was volledig te danken aan het verlangen van de moderne mens naar poppen die niet alleen een persoonlijkheid maar ook een identiteit hadden. Zijn poppen hadden verhalen te vertellen.

Maar nu wilden levende vrouwen op poppen lijken, de grens overschrijden en eruitzien als speelgoed. Nu was de pop het origineel en de vrouw de voorstelling. Die levende poppen, die marionetten zonder touwtjes, waren niet alleen aan de buitenkant popperig. Achter hun stijlvolle omhulsel, onder die volmaakt glanzende huid, zaten ze zo vol gedrags-chips, waren ze zo grondig geprogrammeerd, zo volmaakt gekapt en gekleed, dat er geen ruimte overbleef voor rommelige menselijkheid. Sky, Bindy en Ren vertegenwoordigden op die manier het laatste transformatiestadium van de culturele geschiedenis van de pop. Ze hadden hun eigen ontmenselijking op touw gezet, waardoor ze pure totems van hun klasse waren geworden, de klasse die heerste over Amerika, dat weer heerste over de wereld, zodat een aanval op hen, als je het zo zou willen zien, ook een aanval op het grote Amerikaanse wereldrijk was, op de Pax Americana zelf... Een dood lichaam op straat, dacht Malik Solanka, terug op aarde, lijkt erg op een kapotte pop.

... Ach, wie dacht er nog zo, behalve hijzelf? Was er nog iemand in Amerika met zulke wanstaltige waanideeën in zijn hoofd? Als je het aan die jonge vrouwen zelf had gevraagd, aan die lange, zelfbewuste schoonheden op hun weg naar summa cum laude universitaire graden en luisterrijke zeilweekends, die Prinsessen van het Nu met hun limousines, liefdadigheidswerk, flitsende levens en aan hun voeten hun tamme, aanbiddende superhelden, zouden ze je hebben verteld dat ze vrij waren, vrijer dan alle vrouwen in alle landen ooit waren geweest, en dat ze geen enkele man toebehoorden, geen vader, minnaar of baas. Ze waren niemands pop, maar zelfstandige vrouwen, die met hun eigen uiterlijk, hun eigen seksualiteit en hun eigen verhalen speelden: de eerste generatie jonge vrouwen die werkelijk de macht in handen had, en niet geknecht was door het oude patriarchaat of het mannenhatende feminisme van de harde actie dat op Blauwbaards poort had staan beuken. Ze konden naar keuze zakenvrouw en flirt zijn, diepzinnig en oppervlakkig, serieus en luchthartig, en ze konden die beslissingen zelf nemen. Ze hadden alles –emancipatie, sex-appeal, contanten –en genoten ervan. En toen nam iemand hun dat af door hen hard op hun achterhoofd te meppen, de eerste klap om hen bewusteloos te slaan en de rest om er een eind aan te maken. Maar wie had hen vermoord? Voor wie belang stelde in ontmenselijking was de moordenaar het monster dat opgespoord moest worden. Zij hadden niet zichzelf ontmenselijkt, hij, de Betonmoordenaar, had dat gedaan. Professor Malik Solanka zat met tranen op zijn wangen boven zijn tequila op een barkruk en liet zijn hoofd in zijn handen zakken.

Saskia Schuyler bewoonde een appartement met veel kamers maar lage plafonds in ‘het lelijkste gebouw van Madison Avenue’, als je haar moest geloven, een kolos van blauwe baksteen tegenover de winkel van Armani, wat volgens Sky als ‘enige pluspunt’ had dat ze de winkel kon bellen en jurken voor het raam kon laten houden die ze dan door een verrekijker bekeek. Ze had een hekel aan het appartement, dat het voormalige pied-à-terre van haar ouders in Manhattan was. De Schuylers woonden meestal buiten de stad in een omheinde woonwijk in het golvende landschap bij Chappaqua (New York), en klaagden graag en veel over het feit dat de Clintons een huis hadden gekocht in hun woonplaats. Volgens Bradley Marsalis suste Sky haar ouders altijd met de opmerking dat Hillary daar niet lang zou blijven. ‘Als ze wint, gaat ze naar Washington en de Senaat, en als ze verliest is ze nog sneller vertrokken.’ Intussen wilde ze het appartement aan Madison verkopen en verhuizen naar Tribeca, maar de vereniging van eigenaren had al drie keer de door haar gevonden kopers afgewezen. Sky had geen goed woord over voor de vereniging. ‘Die zit vol oude wijven, stijf van de haarlak en stevig verpakt in glimstoffen als sofa’s met te veel vulsel, en ik denk dat er alleen mensen in komen die er ook als een meubelstuk uitzien.’ Maar het gebouw had vierentwintig uur per dag een portier, en de nachtportier, de oude Abe Green, meldde dat op de bewuste datum juffrouw Schuyler ‘in vol ornaat’ om een uur of halftwee was thuisgekomen na een galafeest waarop muziekprijzen werden uitgereikt (Hengst had connecties in die industrie). Ze had bij de deur afscheid genomen van een duidelijk onwillige meneer Marsalis –‘Nou nou, wat zag die er pissig uit,’ merkte Green op –en was slechtgehumeurd naar de lift gelopen. Green ging met haar mee naar boven. ‘Om haar wat op te beuren zei ik: wat jammer dat u maar op de vijfde woont, juffrouw, anders kon ik nog een beetje langer naar u kijken.’ Een kwartier later belde ze weer voor de lift. ‘Alles in orde, juffrouw?’ vroeg Abe haar. ‘Ach ja, eigenlijk wel. Ja, natuurlijk, Abe,’ zei ze, ‘natuurlijk.’ Toen liep ze in haar eentje naar buiten, nog steeds in haar feestkledij, en kwam niet meer terug. Haar lichaam werd een heel eind verderop in de stad gevonden, vlak bij de inrit van de Midtown Tunnel. Onderzoek naar de laatste uren van Lauren Klein en Bindy Candell had uitgewezen dat ook zij laat thuis waren gekomen, hun vriendjes niet hadden binnengelaten en kort daarna weer naar buiten waren gegaan. Alsof de meisjes het Leven hadden afgewezen en vervolgens op weg waren gegaan naar hun afspraak met de Dood.

Saskia, Lauren en Belinda waren niet beroofd. Hun ringen, oorbellen, chokers en bovenarmbanden waren nog allemaal aanwezig. Ook waren ze niet seksueel misbruikt. Er was geen motief voor de moorden naar voren gekomen, maar de vriendjes opperden alle drie de mogelijkheid van een stalker. De dagen voor hun dood hadden de dode vrouwen het gehad over een vreemde man met een panama die ‘raar stond te loeren’. ‘Het is alsof Sky is geëxecuteerd,’ vertelde een sombere, sigaar rokende Brad Marsalis aan de pers tijdens een vragenuurtje in een hotelsuite in Vineyard Haven. ‘Het is alsof iemand haar ter dood heeft veroordeeld en die straf zeg maar in koelen bloede heeft uitgevoerd.’

##

7

Het nieuws dat Solanka weg was bij Eleanor had een schokgolf veroorzaakt in hun vriendenkring. Elk huwelijk dat stukgaat zet vraagtekens bij de huwelijken die wel standhouden. Malik Solanka was zich ervan bewust dat hij aanleiding had gegeven tot een kettingreactie van uitgesproken en onuitgesproken vragen aan ontbijttafels en in slaapkamers door de hele stad, en zelfs in andere steden: Zitten wij nog goed? Okay, hoe goed? Zijn er dingen die je me niet hebt verteld? Zeg jij op een ochtend als ik wakker word iets tegen mij waardoor ik me realiseer dat ik mijn bed met een vreemde heb gedeeld? Hoe zal gisteren herschreven worden door morgen, hoe zullen de laatste vijf, tien, vijftien jaar ongedaan worden gemaakt door volgende week? Verveel je je? Is het mijn schuld? Ben je zwakker dan ik dacht? Is hij het? Is zij het? Is het de seks? De kinderen? Wil je het lijmen? Valt er nog iets te lijmen? Hou je van me? Hou je nog van me? Hou ik, o jezus jezus, nog van jou?

Deze pijnlijke twijfels, waarvoor zijn vrienden hem onvermijdelijk tot op zekere hoogte verantwoordelijk hielden, kaatsten als echo’s naar hem terug. Ondanks zijn nadrukkelijke embargo gaf Eleanor iedereen die het wilde hebben zijn telefoonnummer in Manhattan. Mannen leken eerder dan vrouwen geneigd op te bellen om hem de les te lezen. Morgen Franz, de posthippie boeddhistische uitgever bij wie Eleanor zoveel jaar geleden de telefoon had aangenomen, was de eerste kandidaat. Morgen kwam uit Californië, een lot dat hij had ontvlucht door naar Bloomsbury te gaan, maar hij was zijn lijzige accent nooit kwijtgeraakt. ‘Ik ben hier niet blij mee, man,’ had hij Malik door de telefoon gezegd, de klinkers nog slepender dan anders om zijn verdriet te benadrukken, ‘en bovendien ken ik niemand die dat wel is. Ik weet niet waarom je het hebt gedaan, man, en omdat je geen oen en geen zak bent zul je beslist je redenen hebben, dat geloof ik zeker, weet je wel? En het zullen vast goede redenen zijn, man, daar twijfel ik niet aan, ik bedoel wat moet ik zeggen, weet je wel? Ik hou van jullie allebei, maar op dit moment voel ik wel een hoop boosheid naar jou toe, moet ik zeggen.’ Solanka zag het rood aangelopen gezicht van zijn vriend voor zich, met de korte baard en de kleine, diepliggende ogen die heftig knipperden om zijn woorden kracht bij te zetten. Franz was befaamd relaxed –‘bewaar je zorgen maar voor Morgen’ was zijn motto –dus deze verhitte uitbarsting kwam hard aan. Maar Solanka bleef onbewogen en nam de kans waar eerlijk en onherroepelijk zijn eigen gevoelens te spuien.

‘Zes, zeven, acht jaar geleden,’ zei hij, ‘belde Lin Eleanor geregeld in tranen op omdat jij weigerde een kind bij haar te maken, en weet je wat? Je had je redenen, je moest elke dag je diepe desillusie over het menselijk ras verwerken, en je had over kinderen, net als over Philadelphia, dezelfde mening als W.C. Fields. En, Morgen, in die tijd voelde ik ook een hoop boosheid naar jou toe. Ik zag hoe Lin genoegen nam met katten in plaats van baby’s, dat vond ik niet leuk en raad eens? Ik heb je nooit opgebeld om je uit te schelden of te vragen wat de relevante boeddhistische leerstelling over dat onderwerp was omdat ik vond dat het me geen reet aanging wat er tussen jou en je vrouw speelde. Dat het je eigen zaken waren, omdat je haar niet echt in elkaar sloeg, omdat je in ieder geval alleen haar geest en niet haar lichaam vertrapte. Dus doe me een lol en rot op. Dit is niet jouw verhaal. Dit is het mijne.’ En daar ging hun oude vriendschap, acht, of was het negen keer beurtelings in elkaars huis Kerstmis vieren, Trivianten, Hints, liefde. De volgende ochtend belde Lin Franz om hem duidelijk te maken dat het onvergeeflijk was wat hij had gezegd. ‘Maar weet wel,’ voegde ze er in haar fluisterzachte, overdreven formele Vietnamees-Amerikaanse Engels aan toe, ‘dat Morgen en ik alleen maar nader tot elkaar zijn gekomen nu jij Eleanor hebt verlaten. En Eleanor is een sterke vrouw, ze zal de teugels van haar leven na het rouwproces snel weer opvatten. We gaan allemaal verder zonder jou, Malik, en jij bent de verliezer omdat je ons uit je leven hebt gebannen. Ik heb medelijden met je.’

Dat je met een mes boven de slapende gestalten van je vrouw en je kind hebt gestaan kun je aan niemand vertellen, laat staan uitleggen. Zo’n mes vertegenwoordigt een veel zwaardere misdaad dan een langharige kat als substituut voor een jengelende baby. En Solanka had geen antwoord op het hoe en waarom van de gruwelijke, raadselachtige gebeurtenis. Is dit een dolk die ik hier voor mij zie, de greep naar mijn hand gericht. Hij had er gewoon gestaan, net als de schuldige Macbeth, en het wapen was er ook gewoon, onmogelijk weg te wensen of achteraf uit het beeld weg te retoucheren. Dat hij het mes niet in slapende harten had gestoten maakte hem niet onschuldig. Het mes zo vasthouden en zo staan was meer dan genoeg. Schuldig, schuldig! Op het moment dat hij tegen zijn oude vriend de strenge woorden sprak die de vriendschap zouden verbreken, had Malik Solanka haarscherp gevoeld hoe hypocriet ze waren, en Lins reprimande onderging hij zonder commentaar. Hij had al zijn rechten op protest verspeeld toen hij in het donker zijn duim langs het Sabatier-lemmet haalde om te voelen hoe scherp het was. Dat mes vormde nu zijn verhaal, en hij was naar Amerika gekomen om het te schrijven.

Nee! In wanhoop, om het te ‘ontschrijven’. Niet om te zijn, maar om te ‘ontzijn’. Hij was naar het land van de zelfschepping gevlogen, het thuisland van Mark Skywalker de Jedi-copywriter met zijn rode bretels, het land waar het schoolvoorbeeld van moderne literatuur het verhaal van een man was die uit liefde zichzelf herschiep –zijn verleden, zijn heden, zijn overhemden, zelfs zijn naam –en hier, op deze plek waar de vertelkunst hem vrijwel geen aanknopingspunten bood, wilde hij de eerste fase van zo’n herstructurering inzetten –, hij gebruikte nu opzettelijk voor zichzelf dezelfde mechanische beeldspraak die hij zo harteloos op de dode vrouwen had toegepast –namelijk het volledig verwijderen van het oude programma, het wissen van de harde schijf. Ergens in de bestaande software zat een virus, een potentieel fatale fout. Alleen het ‘ontzelven’ van het zelf zou afdoende zijn. Als hij de hele machine kon zuiveren, zou misschien ook het virus in de prullenmand belanden. Daarna kon hij eventueel een nieuwe mens opbouwen. Hij zag heel goed het onzinnige, onrealistische van dat streven, als het al serieus bedoeld was, letterlijk, en niet bij wijze van spreken; maar toch, hij bedoelde het letterlijk, hoe krankzinnig dat ook mocht klinken. Want wat was het alternatief? Bekentenis, angst, afzondering, politie, hoofdendokters, gekkenhuis, schaamte, scheiding, gevangenis? De afdaling in die hel leek onafwendbaar. En de ergste hel zou hij achter zich laten, het brandende lemmet zou eeuwig ronddraaien in het geestesoog van zijn opgroeiende zoon.

Op dat ogenblik had hij een bijna godsdienstig geloof in de kracht van vluchten opgevat. Vluchten zou anderen van hem redden, en hem van zichzelf. Hij zou ergens heen gaan waar niemand hem kende en zich wassen in dat niet-kennen. Een herinnering aan het verboden Bombay drong zich op: de herinnering aan de dag in 1955 waarop meneer Venkat –de grote bankier wiens zoon Chandra de beste vriend van de tienjarige Malik was –op zijn zestigste verjaardag sannyasin werd en zijn gezin voorgoed verliet, met slechts een Gandhi-lendedoek om, een lange houten staf in de ene hand en een bedelnap in de andere. Malik had meneer Venkat altijd heel aardig gevonden. Om te plagen vroeg Venkat hem vaak om razendsnel zijn volledige, veellettergrepige, rollende Zuid-Indiase naam uit te spreken: Balasubramanyam Venkataraghavan. ‘Kom op, jongen, sneller,’ spoorde hij Malik aan als de kindertong over de lettergrepen struikelde. ‘Had jij niet zo’n prachtige naam willen hebben?’

Malik Solanka woonde in een appartement op de eerste verdieping van een gebouw dat Noor Ville heette op Methwold’s Estate bij Warden Road. De Venkats bewoonden de andere flat op die verdieping en wekten de indruk van een gelukkig gezin: een gezin waar Malik elke dag van zijn leven zelfs jaloers op was. Nu stonden de deuren van beide appartementen open en dromden er kinderen met verschrikte, ernstige gezichten samen rondom aangeslagen volwassenen terwijl meneer Venkat voorgoed afscheid nam van zijn oude leven. Ergens ver weg in het appartement van de Venkats klonk een krakende achtenzeventigtoerenplaat: een nummer van de Ink Spots, meneer Venkats favoriete groep. De aanblik van mevrouw Venkat die op zijn moeders schouder haar ogen uit haar hoofd huilde kwam hard aan bij de kleine Malik Solanka. Toen de bankier zich omdraaide om weg te gaan riep Malik plotseling: ‘Balasubramanyam Venkataraghavan!’ En daarna sneller en harder tot het één lange dreun en schreeuw werd:

‘BalasubramanyamvenkataraghavanbalasubramanyamvvenkataraghavanbalasubramanyamvvenkataraghavanBALASUBRAMANYAMVVENKATARAGHAVAN!’

De bankier bleef ernstig staan. Hij was een kleine, magere man met een vriendelijk gezicht en heldere ogen. ‘Erg goed gedaan, en ook de snelheid is indrukwekkend,’ reageerde hij. ‘En omdat je het vijf keer foutloos hebt gezegd zal ik vijf vragen beantwoorden als je die wenst te stellen.’

Waar gaat u naartoe? ‘Ik ga op zoek naar kennis en zo mogelijk naar vrede.’ Waarom draagt u uw kantoorkleren niet? ‘Omdat ik mijn betrekking heb opgezegd.’ Waarom huilt mevrouw Venkat? ‘Dat is een vraag voor haar.’ Wanneer komt u terug? ‘Deze stap is definitief, Malik.’ En Chandra dan? ‘Hij zal het op een dag begrijpen.’ Geeft u niet meer om ons? ‘Dat is de zesde vraag. Voorbij de limiet. Wees een lief kind. Wees een goede vriend voor je vriend.’ Malik Solanka herinnerde zich hoe zijn moeder, nadat meneer Venkat de heuvel af was gelopen, had geprobeerd de filosofie van de sannyasin uit te leggen, de beslissing van een man om alle bezittingen en wereldse banden op te geven en zich van het leven af te snijden om dichter bij het goddelijke te komen voordat het tijd was om te sterven. Meneer Venkat had zijn zaken netjes geregeld; zijn gezin bleef goed verzorgd achter. Maar hij zou nooit terugkomen. Malik begreep maar weinig van wat hem verteld werd, maar hij kon zich levendig voorstellen wat Chandra bedoelde toen hij later die dag zijn vaders oude platen van de Ink Spots kapotgooide en schreeuwde: ‘Ik haat kennis! En vrede ook. Ik haat vrede echt heel erg.’

Als een man zonder geloof de keuzen van gelovigen nabootste, werd het resultaat al gauw vulgair en potsierlijk. Professor Malik Solanka trok geen lendedoek aan en nam geen bedelnap ter hand. In plaats van zich te onderwerpen aan de wisselvalligheden van het straatleven en de liefdadigheid van vreemden vloog hij business class naar JFK, logeerde korte tijd in het peperdure Lowell, belde een makelaar en had al snel het geluk dit gerieflijke gemeubileerde appartement in West Side te vinden. In plaats van naar Manaus, Alice Springs of Vladivostok te gaan, was hij beland in een stad die hem niet volslagen onbekend was en waar hij zelf niet helemaal onbekend was, waar hij de taal sprak en zijn weg kon vinden en tot op zekere hoogte de gebruiken van de inheemse bevolking begreep. Hij had gehandeld zonder na te denken, zat in de riem van zijn vliegtuigstoel voordat hij zich de kans had gegeven na te denken; op dat moment accepteerde hij de onvolmaakte keuze van zijn reflexen en besloot hij de onwaarschijnlijke weg die zijn voeten ongevraagd hadden gekozen verder af te lopen. Een sannyasin in New York, een sannyasin met een dubbel benedenhuis en een creditcard was een contradictio in terminis. Prima. Dan zou hij die contradictio zijn en ondanks zijn paradoxale aard zijn doel nastreven. Ook hij was op zoek naar rust, naar vrede. Dus moest zijn oude ik op de een of andere manier geannuleerd worden, voorgoed weggeborgen. Het mocht niet als een spook uit het graf herrijzen om hem ergens in de toekomst op te eisen, mee te sleuren de tombe van het verleden in. En als hij faalde, dan faalde hij, maar zolang je nog probeerde te slagen dacht je niet na over het leven na het falen. Tenslotte had Jay Gatsby, de grootste hoogvlieger aller tijden, uiteindelijk ook gefaald; maar voordat hij neerstortte, had hij dat schitterende, broze, goudgelokte, voorbeeldige Amerikaanse leven geleid.

==

Hij werd wakker in bed –met al zijn kleren aan, alweer, en met een enorme kegel –zonder te weten hoe of wanneer hij daar terecht was gekomen. Tegelijk met het bewustzijn kwam de angst voor zichzelf. Weer een nacht die hij niet kon verantwoorden. Weer een blanco sneeuwstorm op de videotape. Maar net als de andere keren had hij geen bloed aan zijn handen of kleren, geen wapen, niet eens een blok beton. Hij krabbelde overeind, greep de afstandsbediening en vond het laatste staartje van het plaatselijke nieuws op tv. Niets over een Betonmoordenaar, de Man met de Panama of de dood van een hooggeboren schoonheid. Geen stukgegooide levende pop. Zwaar, snel ademend viel hij terug op het bed. Toen schopte hij zijn straatschoenen uit en trok de dekens over zijn pijnlijke hoofd.

Hij herkende deze paniektoestand. Lang geleden had hij in een studentenhuis in Cambridge niet op kunnen staan om zijn nieuwe leven als eerstejaars onder ogen te zien. Net als toen werd hij nu van alle kanten belaagd door paniek en demonen. Hij was kwetsbaar voor demonen. Hij hoorde hun vleermuisvleugels om zijn oren klapperen en voelde hun koboldvingers zich om zijn enkels wikkelen om hem neer te trekken in die hel waar hij niet in geloofde maar die bleef opduiken in zijn taal, zijn emoties, in het gedeelte van zijn wezen dat hij niet onder controle had; dat steeds groter wordende deel van hem dat op hol was geslagen, uit zijn krachteloze handen... Waar was Krysztof Waterford-Wajda als hij hem nodig had? Kom op, Dubdub, klop op de deur en trek me weg van de rand van de gapende Put. Maar Dubdub kwam niet terug van achter de hemelpoort om aan te kloppen.

Dat was het niet, zei Solanka koortsachtig tegen zichzelf. Dat was niet het verhaal dat hem helemaal hierheen had gebracht! Niet dit Jekyll-en-Hyde-melodrama, deze sage van een veel lagere orde. Er liep geen griezeldraad door het weefsel van zijn leven, er was geen laboratorium van een waanzinnige wetenschapper, er waren geen borrelende reageerbuisjes, hij had geen demonisch transformerend drankje achterovergeslagen. Toch wilde de paniek, de angst hem niet verlaten. Hij trok de dekens strakker over zijn hoofd. Zijn kleren roken naar de straat. Geen enkel bewijs bracht hem in verband met een misdaad. Er was ook geen onderzoek naar hem ingesteld. Hoeveel mannen droegen er tijdens een gemiddelde zomer in Manhattan een panama? Honderden, op z’n minst? Waarom kwelde hij zich dan zo? Als het mes mogelijk was, was dit ook mogelijk, daarom. En dan de omstandigheden: drie nachtelijke black-outs, drie dode vrouwen. Die combinatie vroeg even dringend om zijn stilzwijgen als het mes in het donker, maar hij kon zijn ogen er niet voor sluiten. Ook de stroom van obsceniteiten die hij zonder het te weten in Café Mozart had gespuid. Niet voldoende voor een rechtbank om hem te veroordelen, maar hij was zijn eigen rechter, en de jury was weg.

Slaperig draaide hij een nummer en doorstond het eindeloze voorspel van de mechanische stem totdat hij zijn voicemail kon afluisteren. ‘U hebt –één! –nieuw bericht. Eerste nieuwe bericht. Bericht –vandaag –ontvangen. Toen kwam de stem van Eleanor waar hij lang geleden verliefd op was geworden. ‘Malik, je zegt dat je jezelf wilt vergeten. Ik zeg dat je jezelf al vergeten bent. Jij zegt dat je niet beheerst wilt worden door je boosheid. Ik zeg dat boosheid je nog nooit zo erg heeft beheerst. Ik herinner me jou terwijl jij mij vergeten bent. Ik herinner me jou zoals je was voordat die pop ons leven verpestte: je was altijd overal in geïnteresseerd. Dat vond ik heerlijk. Ik herinner me hoe vrolijk je was, hoe verschrikkelijk je zong, je grappige stemmetjes. Jij leerde me van cricket te houden; nu wil ik dat Asmaan er ook van gaat houden. Ik herinner me dat je het beste waartoe wij mensen in staat zijn wilde zien, maar ook zonder illusies naar het slechtste wilde kijken. Ik herinner me je liefde voor het leven, voor onze zoon, en voor mij. Je hebt ons in de steek gelaten maar wij jou niet. Kom naar huis, lieveling. Kom alsjeblieft naar huis.’ Naakt, moedig, hartverscheurend. Maar er was weer een gat. Wanneer had hij met Eleanor over boosheid en vergeten gepraat? Misschien was hij dronken thuisgekomen en had hij zich willen verantwoorden. Misschien had hij een boodschap voor haar achtergelaten waar dit het antwoord op was. En had zij, zoals altijd, veel meer gehoord dan hij had gezegd. Had zij, kortom, zijn angst gehoord.

Hij dwong zich op te staan, kleedde zich uit en nam een douche. Hij was in de keuken koffie aan het zetten toen hij besefte dat het appartement leeg was. Toch was het een van Wislawa’s dagen. Waarom was ze er niet? Solanka draaide haar nummer. ‘Ja?’ Dat was inderdaad haar stem. ‘Wislawa?’ vroeg hij. ‘Hier professor Solanka. Moet je niet komen werken vandaag?’ Er viel een lange stilte. ‘Professor?’ zei Wislawa’s stem timide en kleintjes. ‘Weet u niet meer?’ Hij voelde zijn lichaamstemperatuur snel dalen. ‘Weet ik wat niet meer?’ Nu klonken er tranen in Wislawa’s stem. ‘Professor, u ontslaat mij. U ontslaat mij, om wat? Om niets. Natuurlijk weet u nog. En de woorden. Zulke woorden van een geleerde man heb ik nooit gehoord. Na dit is het afgelopen voor mij. Ook al belt u mij nu om te vragen, ik kan niet terugkomen.’ Iemand achter haar zei iets, de stem van een andere vrouw, waarop Wislawa zich vermande en er opmerkelijk vastberaden aan toevoegde: ‘Maar uw contract is inclusief kosten van mijn werk. Omdat u mij onterecht ontslaat, blijf ik dat krijgen. Ik heb met huisbaas gesproken en zij vinden goed. Ik denk zij gaan ook met u praten. U weet, ik werk lang voor mevrouw Jay.’ Malik Solanka legde zonder nog iets te zeggen de hoorn neer.

Je bent ontslagen. Als in een film. De roodgerokte kardinaal daalt de goudkleurige treden af om de afscheidsgroet van de paus over te brengen. De chauffeur, een vrouw, wacht in haar autootje, en als de wrede boodschapper zijn hoofd door haar raampje steekt, draagt hij Solanka’s gezicht.

De stad werd besproeid met het pesticide Anvil. Een paar vogels, voornamelijk uit het drasland op Staten Island, waren gestorven aan het West-Nijlvirus, en de burgemeester nam geen risico’s. Iedereen was op zijn hoede voor muskieten. Ga tijdens de schemering niet naar buiten! Draag lange mouwen! Sluit tijdens het sproeien alle ramen en draai alle airconditioners uit! Wat een interventionistisch radicalisme! Terwijl sinds het begin van het nieuwe millennium geen mens de ziekte had gekregen. (Later werden er een paar gevallen gemeld, maar geen doden.) De beduchtheid van Amerikanen voor het onbekende, hun overreactie, is door Europeanen altijd belachelijk gevonden. ‘Als er een uitlaat knalt in Parijs,’ placht Eleanor Solanka te zeggen –Eleanor nota bene, de minst cynische persoon ter wereld –‘dan annuleren de volgende dag een miljoen Amerikanen hun vakantie.’

Solanka was het sproeien vergeten en had uren door het onzichtbaar neerdalende gif gewandeld. Even overwoog hij het pesticide de schuld te geven van zijn geheugenverlies. Astmapatiënten kregen aanvallen en naar verluidt gingen er duizenden kreeften dood; ecologen klaagden steen en been, dus waarom hij niet? Maar zijn aangeboren eerlijkheid verbood hem die weg in te slaan. De bron van zijn problemen zou eerder van existentiële dan van chemische aard zijn.

Als jij het hebt gehoord, beste Wislawa, dan zal het zo zijn. Maar zie je, ik heb niets gemerkt... Bepaalde aspecten van zijn gedrag had hij niet meer onder controle. Als hij professionele hulp ging zoeken zou de diagnose ongetwijfeld een soort zenuwinstorting zijn. (Als hij Bronislawa Rhinehart was, zou hij die diagnose vrolijk mee naar huis nemen en vervolgens op zoek gaan naar iemand om tegen te procederen.) Het werd hem ineens overduidelijk dat hij al die tijd op een soort zenuwinstorting uit was geweest. Al dat gejeremieer over ongedaan gemaakt willen worden! Maar waarom was hij dan zo geschokt nu bepaalde chronologische segmenten van hemzelf niet meer aansloten bij andere, nu hij letterlijk gedesintegreerd was in de tijd? Wees zuinig met je wensen, Malik. Voor je het weet zijn ze op.

Hij was naar New York gekomen zoals de Landmeter naar het Slot kwam: met twijfel, in extremis, en met onrealistische hoop. Hij had zijn kwartier gevonden, comfortabeler dan dat van de arme landmeter, en sindsdien zoekend naar een ingang over straat gezworven, terwijl hij zich voorhield dat de grote wereldstad hem, een stadskind, kon genezen als hij de poorten naar het magische, onzichtbare, hybride hart maar kon vinden. Die mystieke stelling had het continuüm om hem heen duidelijk veranderd. Alles leek te verlopen volgens de logica, gehoorzamend aan de wetten van psychologische waarschijnlijkheid en de diepe innerlijke coherentie van het leven in een wereldstad, maar eigenlijk was alles mysterie. Misschien was zijn identiteit niet de enige die bij de naden begon te scheuren. Achter de façade van deze gouden eeuw, deze tijd van overvloed, werden de tegenstellingen en de verarming van de westerse mens, of laten we zeggen van het menselijke ego in Amerika, dieper en groter. Misschien zou grotere desintegratie ook zichtbaar gemaakt worden in deze stad van opzichtig versierde gewaden en geheime boetekleden, in deze tijd van openbaar hedonisme en persoonlijke angst.

Er moest een andere richting gekozen worden. Het verhaal waar je mee eindigde was misschien nooit het verhaal waar je mee begon. Ja! Hij zou zijn leven weer in de hand nemen, zijn afbrokkelende ego’s weer samenvoegen. De innerlijke veranderingen waar hij naar streefde zou hijzelf in gang zetten en verwezenlijken. Weg met die ziekteverwekkende afwachtende houding. Hoe had hij zich ooit kunnen verbeelden dat hij helemaal vanzelf gered zou worden door deze geldgekke burcht, dit Gotham City waarin Jokers en Penguins de beest uithingen zonder een Batman (of zelfs Robin) om hun plannetjes te dwarsbomen, dit Metropolis van kryptoniet waarin geen Superman een voet durfde te zetten, waar overvloed werd aangezien voor rijkdom, en het genot van bezit voor geluk, waar mensen zulke gepolijste levens leidden dat de grote, grove waarheden van het rauwe bestaan waren weggepoetst en gladgewreven, en waarin de zielen van de mensen al zo lang zo ver uiteen waren gedreven dat ze nog maar nauwelijks wisten hoe ze elkaar konden raken; deze stad met zijn legendarische elektriciteit, waarmee de elektrische hekken werden gevoed die waren opgericht tussen mannen en mannen, en ook tussen mannen en vrouwen? Rome ging niet ten onder omdat de legers verzwakt waren maar omdat de Romeinen vergaten wat het betekende Romein te zijn. Zou dit nieuwe Rome echt provincialer kunnen blijken dan zijn provincies; zouden deze nieuwe Romeinen vergeten zijn waar ze prat op moesten gaan, en op welke manier, of hadden ze dat nooit geweten? Waren alle keizerrijken zo onwaardig, of was dit een extra onbehouwen exemplaar? Hield niemand temidden van al die jachtige actie en materiële overvloed zich nog bezig met het diepe graafwerk van de geest en het hart? O droom-Amerika, moest de queeste van de beschaving eindigen in zwaarlijvigheid en trivialiteit, in Roy Rogers en Planet Hollywood, in USA Today en E!, of in de hebzucht bij tv-spelletjes om miljoenen dollars, of in Big Brother-achtig voyeurisme; of in de eeuwige biechtstoel van Ricki, Oprah en Jerry, wier gasten elkaar na de show vermoordden; of in een stortvloed van walgelijk stompzinnige comedy’s, bedacht voor jonge mensen die in het donker zaten te joelen vanwege hun eigen onwetendheid op het zilveren scherm; of zelfs bij de onbereikbare tafels van Jean-Georges Vongerichten en Alain Ducasse? Hoe zit het met de zoektocht naar de verborgen sleutels die de deuren van de vervoering ontsluiten? Wie sloopte de Stad op de Heuvel en zette er een rij elektrische stoelen neer, handelaren in de democratie van de dood, waarop allen, onschuldigen, zwakzinnigen en schuldigen, zij aan zij konden sterven? Wie had het paradijs geasfalteerd en er een parkeerplaats van gemaakt? Wie nam genoegen met Botte Bush en Grijze Gore? Wie liet Charlton Heston uit zijn kooi en vroeg zich vervolgens af waarom er kinderen werden doodgeschoten? Hoezo Amerika van de Graal? O gij Yankee Galahads, gij Hilbilly Lancelots, o Parsifals van de ranches, hoe zit het met de Ronde Tafel? Hij voelde een dijk in zich doorbreken en hield de stroom niet tegen. Ja, Amerika had hem verleid; ja, hij was opgewonden geraakt door de schittering en de onbegrensde mogelijkheden, en die verleiding had hem in gevaar gebracht. Zijn bezwaren moest hij ook in zichzelf te lijf gaan. Het zorgde ervoor dat hij wilde hebben wat Amerika beloofde en eeuwig achterhield. Iedereen was nu Amerikaan, of in elk geval veramerikaniseerd: Indiërs, Iraniërs, Oezbeken, Japanners, Lilliputters, allemaal. Amerika was het speelveld van de wereld, het spelregelboek, de scheidsrechter en de bal. Zelfs anti-amerikanisme was eigenlijk vermomd amerikanisme, omdat het in wezen toegaf dat Amerika het enige spel op de wereld was en de zaak-Amerika de enige die op de rol stond; en zo liep Malik Solanka nu net als iedereen met zijn pet in de hand door de hoge gangen, als een smekeling op het feestmaal; maar dat betekende niet dat hij het niet onder ogen kon zien. Arthur was gevallen, Excalibur verloren, en de duistere Mordred was koning. Naast hem op de troon van Camelot zat de koningin, zijn zuster, de heks Morgana le Fay.

Professor Malik Solanka ging er prat op een praktisch mens te zijn. Hij was handig, kon een draad in de naald steken, zijn eigen kleren herstellen en netjes een overhemd strijken. Toen hij zijn filosofiepoppen begon te maken was hij een poosje in de leer gegaan bij een kleermaker in Cambridge, waar hij had geleerd de kleren voor zijn nietige denkers te snijden, en ook de straatmode die hij voor Breinmeisje ontwierp. Of Wislawa nu kwam of niet, hij wist hoe hij zijn woonruimte schoon moest houden. In het vervolg zou hij dezelfde goede-huisvrouwprincipes ook op zijn innerlijk leven toepassen.

Hij sloeg 70th Street in met de paarse waszak van de Chinese wasserette over zijn rechterschouder. Toen hij Columbus Avenue in liep, hoorde hij de volgende alleenspraak: ‘Kun je je mijn ex herinneren, Erin? De moeder van Tess. Ja, de actrice; tegenwoordig doet ze voornamelijk commercials. En wat denk je? We zien elkaar weer. Maf hè. Na twee jaar denken dat ze de vijand was en nog vijf jaar met een betere, maar toch wel lastige relatie! Het begon ermee dat ik haar vroeg een keer met Tess mee te komen. Eerlijk gezegd vindt Tess het prettig als haar moeder er is. En toen op een avond. Ja, het is zo’n toen-op-een-avond-geval. Op een gegeven moment ging ik naast haar op de bank zitten in plaats van zoals altijd in mijn stoel helemaal aan de andere kant van de kamer. Weet je, mijn verlangen naar haar is altijd gebleven, het raakte alleen ondergesneeuwd onder een hoop andere dingen, een hele hoop boosheid eerlijk gezegd, en nu kwam het er allemaal uit, boem! Een hele oceaan. Eerlijk gezegd was er in die zeven jaar gigantisch veel opgehoopt, verlangen bedoel ik, en misschien maakte de boosheid het nog intenser, dus was het ongelofelijk veel groter dan vroeger. Maar nu komt het. Ik loop naar de bank en er gebeurt wat er gebeurt, en achteraf zegt ze: “Weet je, toen je naar me toe kwam lopen, wist ik niet of je me ging slaan of kussen.” Ik geloof dat ik het ook niet wist voordat ik bij de bank was. Eerlijk gezegd.’

Dit alles werd vrij luid tegen de lucht verteld door een slungelige, kroesharige, Art Garfunkel-achtige veertiger die een gevlekte hond uitliet. Het duurde even voor Solanka door de aureool van rossig haar het oordopje van de mobiele telefoon zag. Tegenwoordig komen we allemaal over als zatlappen of idioten, dacht Solanka, onder het wandelen vertrouwen we onze geheimen aan de wind toe. Dit was een treffend voorbeeld van de gedesintegreerde hedendaagse realiteit die hem bezighield. De hond uitlatende Art, die op dat moment alleen in het Telefooncontinuüm bestond –in the sound of silence –had geen idee dat hij in het alternatieve Continuüm van 70th Street zijn grootste intimiteiten aan vreemden onthulde. Dat vond professor Solanka het leuke van New York: het gevoel door de verhalen van andere mensen verdrongen te worden, als een spook door een stad te lopen midden in een verhaal waarin hij als personage niet nodig was. En de ambivalentie van die man ten opzichte van zijn vrouw, dacht Solanka: als je ‘vrouw’ vervangt door ‘Amerika’, ben ik misschien nog steeds bezig naar de bank te lopen.

De kranten van die dag brachten onverwachte troost. Hij moest de tv te laat hebben aangezet om de laatste belangrijke ontwikkelingen in het onderzoek naar de Sky-Ren-Bindy-moorden te horen. Met een gevoel van opluchting las hij nu dat het team van rechercheurs –er werkten drie politiedistricten samen aan het onderzoek –de drie beaus hadden ingerekend voor verhoor. Ze waren later vrijgelaten en voorlopig nog niet in staat van beschuldiging gesteld, maar de rechercheurs hadden het serieus aangepakt en de jongemannen waren gewaarschuwd niet halsoverkop naar jachten aan de Riviera of stranden in Zuidoost-Azië af te reizen. Niet bij name genoemde bronnen uit de naaste omgeving van het onderzoek zeiden dat de theorie van de man met de panama op losse schroeven was komen te staan, wat suggereerde dat de vriendjes ervan werden verdacht de mysterieuze stalker samen verzonnen te hebben. Beuker, Hengst en Knuppel zagen er op de foto’s uit als drie doodsbange jongens. De pers liet er geen gras over groeien en vergeleek onmiddellijk de onopgeloste drievoudige moord met de moord op Nicole Brown Simpson en de dood van de kleine JonBenét Ramsey. ‘In dergelijke gevallen,’ concludeerde een artikel, ‘verdient het aanbeveling tamelijk dicht bij huis te zoeken.’

==

‘Kan ik u even spreken?’ Toen hij weer bij zijn huis kwam, duizelig van opluchting, stond Mila op de stoep op hem te wachten, zonder haar gevolg maar met een bijna levensgrote Breinmeisjepop in haar armen. De transformatie was verbluffend. Weg waren de straatgodinnenmaniertjes en de koningin-van-de-wereld-houding. Dit was een verlegen, schutterige jonge vrouw met sterretjes in haar groene ogen. ‘Wat u in de bioscoop zei. Bent u, dat moet u wel zijn, toch? Bent u díe professor Solanka? “Breinmeisje gecreëerd door prof. Malik Solanka.” U hebt haar bedacht, u hebt haar tot leven gewekt. O wauw. Ik heb zelfs alle video’s van de Avonturen, en voor mijn eenentwintigste verjaardag is mijn vader naar een handelaar gegaan en heeft het eerste concept van de Galilei-aflevering voor me gekocht, u weet wel, voordat ze u alle godslastering lieten schrappen? Dat is zo’n beetje mijn dierbaarste bezit. Okay, zeg alstublieft dat ik gelijk heb, anders sta ik zo voor schut en is mijn hele image naar de knoppen. Nou, dat is toch al behoorlijk naar de knoppen, u hebt geen idee wat Eddie en de jongens ervan vonden dat ik nota bene met een póp aan kwam zetten.’ Solanka’s natuurlijke afweer, die al verzwakt was door zijn gevoel van opluchting, spoelde volledig weg bij zoveel extreme hartstocht. ‘Ja,’ gaf hij toe. ‘Ja, dat ben ik.’ Ze schreeuwde het uit en sprong op zo’n tien centimeter van zijn gezicht hoog in de lucht. ‘Gaaf!’ brulde ze toen en kon niet meer stoppen met op en neer huppen. ‘Gaaf. O chrístus. Ik moet zeggen, professor: u bent echt vet. En uw BM, deze dame hier, is echt wel zo’n beetje mijn totale obséssie de laatste tien jáár. Ik bestudeer elke beweging die ze maakt. En u hebt het misschien al door, zij is gewoon de básis, de inspirátie voor mijn hele persóónlijke stijl van nu.’ Ze stak een hand uit. ‘Mila. Mila Milo. Lach niet. Oorspronkelijk was het Milosevic maar mijn vader wilde iets wat iedereen kon uitspreken. Ik bedoel, we zitten tenslotte in Amerika nietwaar? Maak het makkelijk. Mie-la Maai-lo.’ Ze trok een gezicht terwijl ze de klinkers overdreven lang maakte, en grinnikte toen. ‘Klinkt, weet ik veel, als een soort kúnstmest. Of misschien córnflakes.’

Terwijl ze praatte voelde hij de oude boosheid in zich opwellen, de gigantische, onverzachte Breinmeisjesboosheid die al die jaren onuitgesproken en onuitspreekbaar was gebleven. Deze boosheid had rechtstreeks tot de gebeurtenis met het mes geleid... Met een geweldige inspanning drukte hij hem weg. Dit was de eerste dag van zijn nieuwe fase. Vandaag zou er geen rood waas zijn, geen obscene tirade, geen door boosheid veroorzaakte black-out. Vandaag zou hij de demon trotseren en tegen de mat werken. Ademen, beval hij zichzelf. Ademen.

Mila keek bezorgd. ‘Professor? Gaat het een beetje?’ Hij knikte snel, ja, ja. En voegde er kortaf aan toe: ‘Kom binnen, alsjeblieft. Ik wil je een verhaal vertellen.’

==

==

Deel twee

8

Zijn vroegste poppen, de figuurtjes die hij op jongere leeftijd maakte om de door hem ontworpen huizen te bevolken, waren akelig zorgvuldig uit zacht grenen gesneden, met kleren en al, en achteraf beschilderd, de kleding in felle kleuren en de gezichten vol minuscule maar veelbetekenende details: hier een gezwollen vrouwenwang om kiespijn te suggereren, daar een waaiertje van lachrimpels aan de ooghoeken van een vrolijke kwant. Sinds dat begin, lang geleden, was hij zijn belangstelling voor de huizen kwijtgeraakt, terwijl de mensen die hij maakte groter en psychologisch complexer waren geworden. Tegenwoordig begonnen ze als kleifiguurtjes. Klei, waaruit God, die niet bestaat, de mens heeft gemaakt, die wel bestaat. Dat was de paradox van het mensenleven: de schepper ervan was een verzinsel, maar het leven zelf een feit.

Hij zag ze als mensen. Als hij ze maakte waren ze voor hem even werkelijk als ieder ander die hij kende. Maar als ze eenmaal klaar waren, als hij hun verhalen eenmaal kende, liet hij ze met alle plezier hun eigen weg gaan: andere handen mochten ze voor de televisiecamera bewegen, andere vaklui mochten ze gieten en kopiëren. Alleen het personage en het verhaal telden voor hem. De rest was niet meer dan spelen met speelgoed.

De enige van zijn scheppingen waarop hij verliefd werd –de enige waar niemand aan mocht komen –zou zijn hart breken. Dat was uiteraard Breinmeisje: eerst een pop, later een marionet, toen een tekenfilmfiguur, vervolgens actrice, en bij gelegenheid gastvrouw in een talkshow, turnster, ballerina en supermodel, uitgedost als Breinmeisje. Haar eerste serie, laat op de avond, waarvan niemand veel had verwacht, was grotendeels naar Malik Solanka’s wensen gemaakt. In dat programma vond een speurtocht door de tijd plaats met ‘BM’ als discipel, terwijl de filosofen die ze ontmoette de echte helden waren. Maar toen het programma naar primetime werd verplaatst, begonnen al gauw de zenderbazen zich ermee te bemoeien. De oorspronkelijke formule werd veel te intellectueel gevonden. Breinmeisje was de ster, en de nieuwe show moest rondom haar worden opgebouwd, luidde het consigne. In plaats van voortdurend te reizen moest er een vaste lokatie komen, en een bezetting van steeds terugkerende figuren als tegenspelers. Het was tijd voor een amoureus element of, beter nog, voor een hele serie vrijers, zodat de populairste jonge acteurs van dat moment een gastrol in de show konden krijgen zonder dat Breinmeisje zich hoefde te binden. Maar ze moest vooral humor hebben: snelle humor, slimme humor, ja, maar absoluut veel komische momenten. Waarschijnlijk zelfs met ingeblikt gelach. Er konden en zouden schrijvers worden gezocht om samen met Solanka zijn succesformule te ontwikkelen voor het grote publiek dat er nu mee in contact zou komen. Dat wilde hij toch: het grote publiek bereiken? Als een idee zich niet ontwikkelde verdween het. Dat was de harde werkelijkheid van het televisieleven.

Zo verhuisde Breinmeisje naar het Breinplein in Breinhuizen, met een heel gezin en een groep Breinburen; ze had een oudere broer die IJzeren Brein heette, er was een wetenschappelijk laboratorium in de straat met de naam Breindomein, en een deur verder zelfs een beroemde, laconieke filmcowboy, John Brayne. Allemaal tenenkrommend, maar hoe platter de humor werd, des te hoger waren de kijkcijfers. Breinplein verjoeg De avonturen van Breinmeisje in een wip uit de herinnering en begon aan een lang, lucratief televisiebestaan. Op een bepaald moment legde Malik Solanka zich neer bij het onvermijdelijke en stapte uit het programma. Maar zijn naam bleef aan de show verbonden, hij zorgde ervoor dat het ‘geestelijk eigendom’ van zijn schepping was gegarandeerd en ontving na onderhandelingen een flink deel van de opbrengst van de merchandising. Hij kon het programma niet langer aanzien. Intussen leek Breinmeisje alleen maar blij hem te zien vertrekken.

Ze was haar schepper boven het hoofd gegroeid –letterlijk; ze was nu levensgroot, meer dan een decimeter langer dan Solanka –en zocht zelfstandig haar weg door de wereld. Net als Hawkeye, Sherlock Holmes en Jeeves was ze uitgestegen boven het verhaal dat haar had geschapen, en bereikte ze de vrijheid die een fictieve figuur kan krijgen. Ze prees nu producten aan op televisie, opende supermarkten, hield tafelredes en presenteerde spelprogramma’s. Tegen de tijd dat Breinplein goed en wel liep was ze een volwassen televisiepersoonlijkheid geworden. Ze kreeg haar eigen talkshow, trad op als gast in nieuwe, populaire comedyseries, verscheen op de catwalk bij Vivienne Westwood, en werd door Andrea Dworkin aangevallen vanwege het vernederen van de vrouw –‘intelligente vrouwen hoeven geen poppen te zijn’ –en door Karl Lagerfeld vanwege het ontmannen van de man (‘Welke echte man wil nou een vrouw met een grotere laat ik maar zeggen wóórdenschat dan hijzelf heeft?’). Beide critici waren vervolgens onmiddellijk bereid voor een hoog adviseursloon zitting te nemen in de denktank achter BM, een team dat bij de BBC bekendstond als de Breinbrekers. De tienerfilm Brainwave, het debuut van Breinmeisje op het witte doek, werd een grote flop, een van de weinige missers, maar het eerste deel van haar memoires (!) klom recht naar de top van de bestsellerlijsten van Amazon zodra het was aangekondigd, al maanden voordat het werd gepubliceerd, en alleen in de voorverkoop al waren er meer dan een kwart miljoen exemplaren besteld door hysterische fans die beslist als eerste het boek wilden hebben. Na publicatie brak het alle records; er volgde een tweede, derde en vierde deel, elk jaar één, waarvan volgens de voorzichtigste ramingen over de hele wereld in totaal meer dan vijftig miljoen exemplaren werden verkocht.

Ze was de Maya Angelou van de poppenwereld geworden, een even onuitputtelijke autobiograaf als die andere gekooide vogel, en haar leven gold voor miljoenen jonge mensen als voorbeeld –het nederige begin, de jaren van strijd, de triomfantelijke overwinningen; en o!, wat was ze onverzettelijk tegenover armoede en wreedheid! O!, wat was ze blij toen het Lot haar uitverkoos! –waar Mila Milo, de koningin van al wat cool is aan West 70th Street, tot haar trots bij hoorde. (Haar ongeleefde leven, dacht Solanka. Haar verzonnen geschiedenis, deels een sprookje in de categorie Dungeons & Dragons, deels het verhaal over het straatarme getto, en volledig voor haar op papier gezet door anonymi met schijntalenten! Niet het leven dat hij voor haar had bedacht, dit had niets te maken met het oerverhaal dat hij voor zijn oogappel had gefantaseerd. Deze BM was een bedriegster, met een foute geschiedenis, foute woorden, een foute persoonlijkheid, een foute garderobe en een fout brein. Ergens in medialand was een Château d’Als waarin het echte Breinmeisje gevangen werd gehouden. Ergens liep een Pop met een IJzeren Masker voor.)

Haar fanclub was opvallend breed: er vielen evenveel jongens voor haar als meisjes, evenveel volwassenen als kinderen. Ze overschreed alle grenzen van taal, ras en stand. Afwisselend werd ze voor haar bewonderaars de ideale minnares, hun vertrouwelinge, of hun doel. Het eerste deel van haar memoires werd door de mensen van Amazon aanvankelijk bij de non-fictie geplaatst. De beslissing het samen met de volgende delen naar de wereld van de fantasie over te planten riep zowel bij de lezers als bij de staf weerstand op. Breinmeisje was niet langer een schijnbeeld, betoogden ze. Ze was een verschijnsel. Het toverstafje had haar aangeraakt, en ze was echt.

Malik Solanka zag dat alles vanaf een afstand en met groeiend afgrijzen gebeuren. Het product van zijn fantasie, geboren uit het beste van zichzelf en zijn oprechtste inspanningen, veranderde voor zijn ogen in het soort monster van smakeloze beroemdheid waaraan hij een hartgrondige hekel had. Zijn oorspronkelijke en nu vernietigde Breinmeisje was werkelijk intelligent geweest, en had haar mannetje gestaan tegenover Erasmus en Schopenhauer. Ze was mooi en adrem geweest, maar ze had gezwommen in een ideeënzee waarin ze het leven van de geest leefde. Deze herziene versie, waar hij lang geleden de controle over was kwijtgeraakt, had weinig meer verstand dan een doorsnee chimpansee. Elke dag werd ze meer een schepping van het amusementsmicroversum, haar videoclips –ja, ze maakte nu ook cd’s! –overtroffen die van Madonna in rauwheid en bij premières verscheen ze Hurley-achtiger dan alle sterretjes die ooit gekleed in een gevaarlijke jurk de rode loper hadden betreden. Ze werd een videospelletje en een covergirl, maar niet vergeten mag worden dat ze, althans bij optredens in haar eigenlijke verschijningsvorm, in wezen een vrouw was wier hoofd volledig verborgen ging in dat van de aanbeden pop. Toch dongen veel aspirant-sterren naar de rol, ondanks de uiterste geheimhouding waarop werd aangedrongen door het Breinbrekerscollectief –dat intussen de BBC boven het hoofd was gegroeid, waarna het zich had losgemaakt en als snelgroeiend, onafhankelijk bedrijf volgens de ramingen spoedig de barrière van een miljard dollar zou overschrijden; de namen van de vrouwen die Breinmeisje tot leven wekten werden nooit openbaar gemaakt, al gingen er tal van geruchten en beweerden de Europese en Amerikaanse paparazzi, die hun speciale deskundigheid in de strijd wierpen, geen gezicht nodig te hebben om deze of gene actrice of mannequin te kunnen herkennen aan de kwaliteiten waar Breinmeisje zo pront mee te koop liep.

De transformatie tot stoeipoes kostte Breinmeisje met haar latexhoofd verbazend genoeg geen fans, maar bezorgde haar een nieuw legioen van volwassen mannelijke bewonderaars. Ze was niet meer te stuiten, gaf persconferenties waarop ze vertelde dat ze naast een eigen filmmaatschappij ook een eigen tijdschrift begon, waarin alle schoonheidstips, lifestyleadviezen en hedendaagse avant-gardecultuur door de speciale Breinmeisjemolen zouden gaan, en zelfs dat ze in de Verenigde Staten via de kabeltelevisie landelijk te zien zou zijn. Er kwam een Broadway-show –ze was in gesprek met alle groten van de muziekwereld, die schat van een Tim, die schat van een Elton, die schat van een Cameron en natuurlijk die lieve, lieve schat van een Andrew –en er was ook een nieuwe, peperdure film gepland. Die zou niet dezelfde banale tienerfouten maken als de eerste, maar ‘organisch’ voortspruiten uit de memoires, waarvan er ziljoenen werden verkocht. ‘Breinmeisje is geen plastic Barbie-Spice-fantasie,’ vertelde ze de wereld –tegenwoordig sprak ze over zichzelf in de derde persoon –‘de nieuwe film wordt heel menselijk, en in elk opzicht van hoge kwaliteit. Marty, Bobby, Brad, Gwynnie, Meg, Julia, Tom en Nic zijn allemaal geïnteresseerd; Jenny, Puffy, Maddy, Robbie en Mick ook: ik denk dat iedereen tegenwoordig een Breinmeisje wil.’

Het was onvermijdelijk dat de overrompelende triomf van Breinmeisje aanleiding gaf tot veel commentaar en analyse. Haar bewonderaars werden smadelijk bejegend vanwege hun weinig intellectuele obsessie, maar onmiddellijk traden er prominente theaterlui naar voren die wezen op de eeuwenoude traditie van het gemaskerd toneel, dat zijn oorsprong had in Japan en Griekenland. ‘Het masker bevrijdt de actrice van haar gewoonheid, haar alledaagsheid. Haar lichaam krijgt opmerkelijke nieuwe vrijheden. Allemaal het werk van het masker. Het masker acteert.’ Professor Solanka hield zich afzijdig en ging niet in op uitnodigingen om het woord te komen voeren over zijn uit de hand gelopen schepping. Maar het geld kon hij niet afslaan. Er bleven royalty’s binnenstromen op zijn bankrekening. Hij zette zijn goede naam op het spel door zijn hebzucht, en dat dwong hem zijn mond te houden. Contractueel was het hem verboden de kip met de gouden eieren aan te vallen, zodat hij zijn gedachten moest oppotten, en doordat hij zijn mening voor zich hield, stroomde hij vol met de bittere gal van zijn vele ongenoegens. Bij elk nieuw initiatief dat in de media werd aangezwengeld door het personage dat hij ooit zo monter en zorgvuldig had getypeerd, werd zijn machteloze woede groter.

In het tijdschrift Hello! gunde Breinmeisje –naar verluidt voor een honorarium dat in de zeven cijfers liep –de lezers een vertrouwelijk kijkje in haar mooie buitenhuis, kennelijk een oude kolos in Queen Anne-stijl niet ver van de prins van Wales in Gloucestershire, en Malik Solanka, die zijn oorspronkelijke inspiratie had geput uit de poppenhuizen van het Rijksmuseum, was ondersteboven van de schaamteloosheid van die laatste verdraaiing. De grote huizen zouden nu dus toebehoren aan die arrogante poppen, terwijl het leeuwendeel van het menselijk ras nog in een paar krappe kamertjes woonde? Hij was diep geschokt door de onbillijkheid –in zijn ogen het morele bankroet –van die ontwikkeling; intussen was hijzelf verre van bankroet, maar hij hield zijn mond en nam het oneerlijk verkregen geld aan. Tien jaar lang had hij, zoals ‘Art Garfunkel’ in zijn microfoontje had kunnen zeggen, een hele hoop zelfverachting en boosheid opgekropt. Woede hing boven zijn hoofd als een kruivende golf van Hokusai. Breinmeisje, zijn misdadige kind, was uitgegroeid tot een schoolvoorbeeld van al wat hij verachtte, een uitzinnig tekeergaande reuzin die onder haar reuzenvoeten stuk voor stuk de verheven principes vertrapte die ze had moeten verheerlijken toen hij haar schiep; inclusief uiteraard zijn eigen principes.

Het fenomeen BM had de jaren negentig uitgeluid en leek in het nieuwe millennium geen gas terug te nemen. Malik Solanka was gedwongen de verschrikkelijke waarheid onder ogen te zien: hij haatte Breinmeisje.

Intussen wierp geen van zijn nieuwe initiatieven veel vruchten af. Hij bleef de sinds kort succesvolle Britse 3D-animatie-industrie benaderen met figuren en verhalen, maar kreeg al dan niet vriendelijk te horen dat zijn ideeën uit de tijd waren. In een wereld van jonge zakenmensen was hij nu iets veel ergers geworden dan alleen maar ouder: ouderwets. Tijdens een bespreking van zijn plan voor een animatiespeelfilm over het leven van Niccolò Machiavelli deed hij zijn best om de nieuwe commerciële taal te spreken. In de film zouden uiteraard antropomorfe dieren worden gebruikt om menselijke originelen uit te beelden. ‘Hier zit echt alles in,’ schutterde hij enthousiast. ‘De gouden eeuw van Florence! De Medici’s in volle luister... te gekke aristokatten van klei! Simonetta Vespussi, de mooiste kat ter wereld, onsterfelijk gemaakt door die jonge hond van een Blafficelli. De geboorte van de Venuspoes! Le Sacre du Miaou! En haar oom Amerigo Vespussi, de oude zeeleeuw, vaart intussen af om Amerika te ontdekken! De ratmonnik Savona-Roland steekt het Vreugdevuur der IJdelheden aan! En in het centrum van dat alles: een muis. Geen gewone ouwe Mickey, maar de muis die de Realpolitik heeft uitgevonden, de briljante toneelschrijver-muis, het befaamde openbare knaagdier, de republikeinse muis die de marteling door de wrede kattenprins heeft overleefd en in ballingschap droomt over een glorieuze terugkeer...’ Hier werd hij zonder plichtplegingen onderbroken door een van de geldmensen, een pafferige jongeman die niet ouder dan drieëntwintig geweest kon zijn. ‘Florence: geweldig,’ zei hij. ‘Geen punt. Uit de kunst. En Niccolò, hoe noemde u hem?, “Muisiavelli”, dat klinkt... mogelijk. Maar wat u verder doet... dat draaiboek... laat ik het zo stellen: het is niet goed genoeg voor Florence. Misschien, ja?, is dit niet het goede moment voor de Renaissance in plasticine.’

Hij kon weer boeken gaan schrijven, dacht hij, om al gauw te constateren dat het niet van harte ging. De onverbiddelijkheid van het toeval, de manier waarop gebeurtenissen je uit de koers brengen, had hem aangetast en volledig onthand achtergelaten. Zijn oude leven was voorgoed uit hem geweken en de nieuwe wereld die hij had geschapen was ook tussen zijn vingers door geglipt. Hij was James Mason, een vallende ster, die veel dronk en in nederlagen verzoop terwijl het die klotepop in de rol van Judy Garland voor de wind ging. Bij Pinocchio waren de problemen van Geppetto voorbij toen de straatarme marionet een echte, levende jongen werd; bij Breinmeisje begonnen ze op dat moment juist, net als bij Galatea. In dronken woede slingerde professor Solanka banvloeken naar zijn ondankbare Breinkenstein: dat zij verdwijne uit mijn ogen! Spoed u henen, gij monsterlijk kind. Zie, ik ken u niet. Gij zult mijn naam niet dragen. Laat mij nimmer ontbieden, en vraag nimmer mijn zegen. En vader moogt ge mij niet meer noemen.

En ze verdween uit zijn huis in al haar versies, schetsen, maquettes, tableaus, de onbeperkte wildgroei van haar talloze verschijningsvormen, papier, textiel, hout, plastic, animatiecel, videoband en film; en met haar verdween onvermijdelijk ook een eens dierbare versie van hemzelf. Hij had het niet over zijn hart kunnen verkrijgen de daad van de uitdrijving persoonlijk te verrichten. Maar Eleanor wilde die taak wel op zich nemen. Eleanor, die de nood zag stijgen –de rode scheurtjes in de ogen van de man die ze liefhad, de alcohol, het stuurloze zwerven –, zei op haar vriendelijke, efficiënte manier: ‘Ga maar een dagje weg en laat het aan mij over.’ Haar eigen carrière in de reclame was opgeschort, want de enige carrière die ze momenteel ambieerde was Asmaan, maar ze had hoge aspiraties gehad en er werd aan haar getrokken. Ook dat hield ze voor hem verborgen, maar hij was niet gek en wist wat het betekende als Morgen Franz en anderen haar opbelden en een halfuur lang op haar inpraatten. Ze was erg gewild, dat begreep hij, iedereen was erg gewild behalve hij, maar in elk geval had hij de schamelijke genoegdoening dat ook hij iets niet wilde, al was het alleen maar dat schepsel met haar twee gezichten, die verraadster, die... die... pop.

Dus op de afgesproken dag vertrok hij van huis, stampte op hoge snelheid over Hampstead Heath –ze woonden in een ruim huis met dubbele gevel aan Willow Road en hadden het beiden altijd heerlijk gevonden de Heath vlak bij de deur te hebben, die onschatbare long van Noord-Londen –en in zijn afwezigheid liet Eleanor alles netjes inpakken en langdurig opslaan. Hij had liever gezien dat de hele mikmak op de vuilstort van Highbury was geëindigd, maar ook op dat punt accepteerde hij een tussenoplossing. Eleanor hield voet bij stuk. Ze voelde een sterke drang tot archiveren en omdat hij haar nodig had om het plan uit te voeren, zwaaide hij haar bezwaren weg als een mug en ging niet in discussie. Urenlang wandelde hij en liet de onrust in zijn borst tot bedaren brengen door de koele muziek van de Heath, door de kalme hartenklop van de lome paden en bomen, en later op de dag de fraaie strijkinstrumenten van een zomerconcert op het terrein van de Iveagh Bequest. Toen hij terugkwam was Breinmeisje verdwenen. Of nagenoeg verdwenen. Want Eleanor wist niet dat er één pop was weggeborgen in een kast in de studeerkamer van Solanka. En daar bleef liggen.

Toen hij terugkeerde leek het alsof het huis was leeggehaald, ontruimd, het had de sfeer van een huis na de dood van een kind. Solanka voelde zich plotseling twintig, dertig jaar ouder; alsof hij nu gescheiden was van het beste wat zijn jeugdig elan had voortgebracht en eindelijk oog in oog stond met de meedogenloze Tijd. Waterford-Wajda had jaren geleden op Addenbrooke over zo’n gevoel gesproken. ‘Het leven wordt zeer... ik weet niet, eindig. Je beseft dat je niets hebt, dat je nergens thuishoort, dat je dingen gewoon een poosje gebruikt. De onbezielde wereld lacht je uit: jij bent binnenkort verdwenen, maar die wereld blijft bestaan. Niet erg diepzinnig, Solly, de filosofie van Winnie de Poeh, ik weet het, maar toch word je erdoor verscheurd.’ Dit was niet de dood van een kind, dacht Solanka: eerder een moord. Kronos die zijn dochter verslindt. Hij was de moordenaar van zijn fictieve nageslacht: niet vlees van zijn vlees, maar droom van zijn droom. Intussen was er een levend kind dat nog steeds wakker lag, over zijn toeren vanwege de gebeurtenissen van die dag: de aankomst van de verhuiswagen, de verhuizers en het gestage komen en gaan van dozen. ‘Ik heb geholpen, pappa,’ zei de gretige Asmaan ter begroeting van zijn vader. ‘Ik heb geholpen Beimeisje wegdoem.’ Hij was slecht in medeklinkers, ‘doen’ werd ‘doem’. Maar het klopt bijna, dacht Solanka. Ze is de doem van mijn leven geworden. ‘Ja,’ antwoordde hij afwezig. ‘Goed zo.’ Maar Asmaan had meer op zijn lever. ‘Waarom moest ze weg, pappa? Mamma zei jij wou dat ze wegging.’ O, zei mamma dat? Dank je wel, mamma. Hij wierp een boze blik op Eleanor, die haar schouders ophaalde. ‘Nou, ik wist echt niet wat ik hem moest vertellen. Dat is jouw pakkie-an.’

In kinderprogramma’s, stripverhalen en audioversies van haar legendarische memoires had Breinmeisje in haar vele verschijningen het hart gezocht en gestolen van kinderen die soms zelfs nog jeugdiger waren dan Asmaan Solanka. Drie was niet te jong om verliefd te worden op dat populairste wereldwijde idool van vandaag. BM kon dan wel uit het huis aan Willow Road gezet worden, maar was ze ook uit de verbeeldingswereld van het kind van haar schepper te verdrijven? ‘Ik wil haar terug,’ zei Asmaan heftig. ‘Terug’ werd ‘tug’. ‘Ik wil Beimeisje.’ De pastorale symfonie van Hampstead Heath moest wijken voor de schrille dissonanten van het gezinsleven. Solanka voelde de wolken zich opnieuw rond zich samenpakken. ‘Het was tijd, ze moest weg,’ zei hij en tilde Asmaan op, die hevig tegenstribbelde en onbewust reageerde op het slechte humeur van zijn vader, zoals kinderen dat doen. ‘Nee! Zet me neer! Zet me neer!’ Hij was doodmoe en chagrijnig, net als Solanka. ‘Ik wil video kijken,’ eiste hij. Vinio. ‘Ik wil vinio Beimeisje kijken.’ Malik Solanka, die uit zijn gewone doen was vanwege het verdwenen Breinmeisje-archief, haar verbanning naar een poppen-Elba, naar een stad aan de Zwarte Zee, het barre Tomis van Ovidius bijvoorbeeld, een oord voor afgedankt, versleten speelgoed, was tot zijn grote verbazing in een toestand beland die leek op diepe rouw, en ervoer de prikkelbaarheid van zijn zoon voor het slapengaan als een onaanvaardbare provocatie. ‘Het is te laat. Doe normáál,’ snauwde hij, en als reactie daarop kroop Asmaan op het voorkamerkleed in elkaar en haalde zijn nieuwste hinderlijke gewoonte van stal: een explosie van indrukwekkend overtuigende krokodillentranen. Nu kreeg Eleanor de wind van voren van Solanka, die minstens even kinderachtig was als zijn zoon maar niet het excuus had dat hij drie was. ‘Je probeert me zeker te straffen zo,’ zei hij. ‘Als jij het allemaal niet kwijt wilde, waarom zeg je dat dan niet gewoon? Waarom gebruik je hem daarvoor? Dan had ik geweten dat ik weer in de problemen zou verzeilen. In dit soort manipulatief gejeremieer.’

‘Laat hem alsjeblieft niet horen dat je zo tegen me praat,’ zei ze, en trok Asmaan in haar armen. ‘Hij begrijpt alles.’ Solanka zag hoe het jongetje zich zonder tegenstribbelen door zijn moeder liet wegbrengen naar bed en zijn gezicht tegen de lange nek van Eleanor drukte. ‘Overigens,’ vervolgde ze zonder stemverheffing, ‘nadat ik vandaag de hele dag voor jou in de weer was geweest had ik het blijkbaar onnozele idee dat we dit moment als een nieuw begin zouden kunnen beschouwen. Ik heb een lamsbout uit de diepvries gehaald en met komijn ingewreven, de bloemenwinkel gebeld, o God wat stom allemaal, en ze Oost-Indische kers laten bezorgen. En op de keukentafel zul je drie flessen Tignanello vinden. Een voor het genoegen, twee voor te veel, drie voor het bed. Misschien herinner je je dat. Uitspraak van jou. Maar ongetwijfeld heb je geen behoefte meer aan een romantisch dineetje bij kaarslicht met je saaie, niet-meer-jonge echtgenote.’

Ze waren uit elkaar gedreven, zij in de richting van de tijdrovende ervaring van het eerste moederschap, waar ze diepe voldoening uit putte en dat ze dolgraag een vervolg wilde geven, hij in de richting van die mist van mislukking en zelfverachting die allengs dikker werd door de drank. Toch was het huwelijk niet stukgelopen, grotendeels dankzij het edelmoedige hart van Eleanor, en dankzij Asmaan. Asmaan, die van boeken hield en zich urenlang liet voorlezen; Asmaan op zijn schommel in de tuin, die Malik vroeg hem alsmaar rond te draaien zodat hij in een snelle warreling tegen de klok in terug kon draaien; Asmaan, die op de schouders van zijn vader reed en zijn hoofd introk als ze deuren passeerden (‘Ik let heel goed op, pappa!’); Asmaan, die achternazat en achterna werd gezeten; Asmaan, die zich onder beddengoed en stapels kussens verstopte; Asmaan, die probeerde ‘Rock Around the Clock’ te zingen –wat rot arount the tot werd –en misschien nog wel het meest Asmaan, die aan het springen was. Hij vond het heerlijk op het bed van zijn ouders te dansen, aangemoedigd door zijn knuffelbeesten. ‘Kijk eens naar mij,’ riep hij dan –‘naar’ werd ‘na’ –‘Hoe goed ik kan springen! Ik spring hoger en hoger!’

Hij was de jonge verpersoonlijking van hun oude liefde, die ook hoger en hoger had gereikt. Zolang hun kind hun leven overspoelde met gelukzaligheid konden Eleanor en Malik Solanka opgaan in de bevredigende illusie van een onaangetast gezinsleven. Maar op andere momenten kwamen de barsten steeds gemakkelijker aan het licht. Ze was niet hardvochtig genoeg om te laten merken hoe vervelend en vermoeiend ze het vond dat hij zich opsloot in zijn ellende en onophoudelijk tekeerging tegen denkbeeldige blijken van minachting; terwijl hij, gevangen in zijn neerwaartse spiraal, haar verweet geen oog voor hem en zijn zorgen te hebben. In bed klaagde ze –fluisterend, want Asmaan sliep op een matras op de vloer naast hen –dat Malik nooit het initiatief tot een vrijpartij nam; hij wierp tegen dat ze helemaal geen belangstelling voor seks meer had buiten de maandelijkse periode van het kindertjes-maken. En in die periode maakten ze gewoontegetrouw ruzie: ja, nee, toe alsjeblieft, ik kan niet, waarom niet, omdat ik niet wil, maar ik heb er zo’n behoefte aan, nou ik heb er helemaal geen behoefte aan, maar ik wil niet dat dit lieve jongetje enig kind blijft net als ik, en ik wil op mijn leeftijd niet nog een keer vader worden, voordat Asmaan twintig is ben ik al boven de zeventig. En dan de tranen en de boosheid, en in de helft van de gevallen voor Solanka een nacht in de extra slaapkamer. Een goede raad aan heren echtgenoten, dacht hij bitter: zorg voor een comfortabele logeerkamer, want vroeg of laat wordt dat jouw kamer, vrind.

Eleanor stond bij de trap gespannen te wachten of hij in zou gaan op haar uitnodiging tot een nacht van love en peace. De tijd tikte traag voorbij en arriveerde bij een scharnierpunt. Als hij verstandig en vrijlustig was, kon hij haar uitnodiging accepteren en dan, jazeker, dan zou er een geslaagde avond volgen: heerlijk eten, en als hij, op zijn leeftijd, door de drie flessen Tignanello niet regelrecht naar dromenland werd gedirigeerd, zou het vrijen ongetwijfeld het oude, hoge peil bereiken. Maar nu was er een worm in het paradijs en zakte hij voor het examen. ‘Je bent zeker aan het ovuleren,’ zei hij, en met een ruk draaide ze haar gezicht van hem weg alsof hij haar een klap had gegeven. ‘Nee,’ loog ze, en toen, zich schikkend in het onvermijdelijke: ‘Nou, goed dan, ja. Maar kunnen we niet gewoon... o, ik wou dat je zag hoe wanhopig graag... ach barst ook maar, wat heeft het voor zin?’ Ze kon haar tranen niet bedwingen terwijl ze Asmaan wegdroeg. ‘Als ik hem naar bed heb gebracht ga ik ook slapen, goed?’ vroeg ze, boos huilend. ‘Doe maar waar je zin in hebt. Alleen laat dat lam goddomme niet in de Aga staan. Haal het eruit en gooi het goddomme in de vuilnisbak.’

Solanka hoorde de bezorgdheid in de vermoeide, jonge stem van Asmaan, die in zijn moeders armen op weg was naar boven. ‘Pappa niet boos,’ zei Asmaan om zichzelf gerust te stellen, want hij wilde gerustgesteld worden. ‘Boos’ werd ‘poos’. ‘Pappa wil me niet wegsturen.’

Professor Malik Solanka, alleen in de keuken, begon te drinken. De wijn was even goed en krachtig als altijd, maar hij dronk niet voor zijn genoegen. Langzaam maar zeker werkte hij zich door de flessen heen, en al doende kwamen de demonen door zijn verschillende lichaamsopeningen naar buiten kruipen, gleden uit zijn neus omlaag en door zijn oren naar buiten, drongen en sijpelden door elke opening die ze tegenkwamen. Toen de bodem van de eerste fles in zicht kwam dansten ze op zijn oogballen en zijn vingernagels, waren hun ruwe, likkende tongen om zijn keel geslagen, prikten hun speren in zijn geslachtsdelen, en was het enige dat hij hoorde hun knalrode lied van schrille, verschrikkelijke haat. Hij was nu het zelfmedelijden voorbij; belandde in een vreselijke, verwijtende boosheid, en toen hij de bodem van de tweede fles bereikte dweilde zijn hoofd rond op zijn hals terwijl de demonen hem met hun gevorkte tongen kusten en hun staarten om zijn penis hadden geslagen, ze wreven en knepen, en al luisterend naar hun smerige taal begon hij de onvergeeflijke schuld voor wat hij was geworden in de schoenen te schuiven van de vrouw boven, de vrouw die het dichtst bij de hand was, de verraadster die had geweigerd zijn vijand, zijn wraakgodin, de pop, te vernietigen, de vrouw die het vergif van Breinmeisje in de hersens van zijn kind had gegoten en daarmee de zoon tegen de vader had opgezet, die de rust van zijn huiselijk leven had verstoord door de voorkeur te geven aan het ongeschapen kind van haar obsessie boven haar werkelijk bestaande echtgenoot, zij, zijn vrouw, zijn verraadster, zijn enige grote tegenstandster. De derde fles viel halfvol om op de keukentafel die ze zo liefderijk had gedekt voor een diner à deux, met het oude kanten tafellaken van haar moeder, het beste bestek en een paar langgesteelde, rode, Boheemse wijnglazen, en terwijl de rode vloeistof uitstroomde over het oude kant dacht hij ineens aan dat verdomde lam dat hij was vergeten, en toen hij de deur van de Aga opendeed kwam de rook naar buiten wolken, waardoor de rookdetector aan het plafond aansloeg en een gegier verwekte dat het gelach van de demonen was, en om dat te laten ophouden HOU OP moest hij het keukentrapje pakken, op zwakke, onvaste wijnbenen omhoogklimmen en de batterij uit dat vervloekte, stomme ding halen, al goed, al goed, maar zelfs toen hij dat had gedaan zonder goddomme zijn nek te breken bleven de demonen hun gierende lach lachen, en de keuken stond nog steeds blauw van de rook, dat rotwijf, had ze niet eens dat ene kleinigheidje even kunnen doen, en hoe kon hij een eind maken aan het gieren in zijn hoofd, dat gieren als een mes, als een mes in zijn hersens in zijn oor in zijn oog in zijn buik in zijn hart in zijn ziel, had die trut niet even het vlees eruit kunnen halen en het dáár deponeren, op de snijplank naast het aanzetstaal, de lange vork en het mes, het vleesmes, het mes.

Het was een groot huis, en Eleanor en Asmaan, die al bij haar in bed lag, Maliks bed, waren niet wakker geworden. Niks waard, dat alarmsysteem, dat zie je maar weer hè. En hier stond hij boven hen in het duister en hier in zijn hand lag het vleesmes, en er was geen alarmsysteem om hen voor hem te waarschuwen, nietwaar, Eleanor, die op haar rug lag, met haar mond een kiertje open en een gonzend snurkje dat in haar neus pruttelde, en Asmaan, die op zijn zij, stevig tegen haar aan gekropen, de pure, diepe slaap van de onschuld en het vertrouwen sliep. Asmaan mompelde haast onhoorbaar in zijn slaap, en het geluid van zijn zachte stemmetje brak door het gegier van de demonen heen en bracht zijn vader tot bezinning. Voor hem lag zijn enige kind, het enige levende wezen onder dit dak dat nog wist dat de wereld vol wonderen was, het bestaan een zaligheid, het moment van nu alles en de toekomst oneindig, daar hoefde je niet over na te denken, terwijl het verleden nutteloos was en gelukkig voorgoed verdwenen, en hij, een kind omwikkeld met de zachte tovenaarsmantel van de jeugd, ervoer meer liefde dan woorden konden zeggen, en was veilig. Malik Solanka raakte in paniek. Wat stond hij daar te doen boven die twee slapenden met een... met een... mes, hij was niet het soort man om zoiets te doen, een van die mensen waarover je elke dag in de boulevardbladen leest, grove mannen en gehaaide vrouwen, die hun baby’s afmaakten en hun grootmoeders opaten, koele seriemoordenaars, gekwelde pedofielen, schaamteloze aanranders, doortrapte stiefvaders, domme, gewelddadige Neanderthaler-apen en alle slecht opgevoede, ongeciviliseerde barbaren ter wereld, dat waren heel andere mensen, in dit huis verbleven geen mensen van dat slag, ergo hij, Malik Solanka, voormalig professor aan het King’s College van de universiteit van Cambridge, hij kon onmogelijk hier in die kamer staan met een beestachtig moordwerktuig in zijn dronken hand. Q.E.D. En trouwens, ik heb nooit goed met vlees kunnen omgaan, Eleanor. Jij sneed het altijd.

Hij schrok toen hij een naar wijn smakende boer liet, en dacht: de pop. Natuurlijk! Die satanische pop was de schuldige. Hij had alle avatars van de duivelin het huis uit gestuurd, maar er bleef er één over. Dat was zijn fout geweest. Ze was uit haar kast en door zijn neus omlaag gekropen, had hem het vleesmes in handen gegeven en hem op pad gestuurd om haar bloedige werk te doen. Maar hij wist waar ze zich verstopte. Voor hem kon ze zich niet verstoppen. Professor Solanka draaide zich om en liep mompelend de slaapkamer uit, met het mes in zijn hand, en als Eleanor na zijn vertrek haar ogen opendeed wist hij dat niet; als ze zijn rug had zien verdwijnen, het wist en over hem oordeelde, is het aan haar om dat te zeggen.

Buiten op West 70th Street was het donker geworden. Breinmeisje lag op zijn schoot toen hij zweeg. De kleren van de pop zaten vol sneeën en scheuren, en je kon zien waar het mes diep in het lichaam was gedrongen. ‘Zelfs nadat ik haar had gestoken, zoals je ziet, kon ik haar niet achterlaten. De hele weg naar Amerika heb ik haar lichaam in mijn armen gehouden.’ Mila’s eigen pop stelde zwijgend vragen aan haar beschadigde tweelingzus. ‘Nu heb je alles gehoord, en dat is heel wat meer dan je wilde,’ zei Solanka. ‘Je weet dat dit mijn leven heeft verwoest.’ De groene ogen van Mila Milo spuwden vuur. Ze liep naar hem toe en nam zijn beide handen in de hare. ‘Ik geloof het niet,’ zei ze, ‘uw leven is niet verwoest. En dit zijn toch gewoon maar póppen... kom nou, professor!’

9

‘Soms hebt u een blik in uw ogen die me doet denken aan mijn vader voordat hij stierf,’ zei Mila Milo, met een monter gebrek aan besef hoe die zin door het object ervan opgevat zou worden. ‘Zeg maar vaag, als een foto waarbij de hand van de fotograaf een beetje heeft getrild? Net als Robin Williams in die film waar hij de hele tijd onscherp is. Toen ik mijn vader er ooit naar vroeg zei hij dat het de blik was van iemand die te veel onder de mensen had verkeerd. Het menselijk ras is een veroordeling tot levenslang, zei hij, opsluiting onder streng regiem, en we moeten allemaal weleens uit de gevangenis losbreken. Hij was schrijver, schreef gedichten maar ook romans, waarschijnlijk hebt u nog nooit van hem gehoord, maar in het Servo-Kroatisch geldt hij als best goed. Eigenlijk meer dan best goed, verbazend goed zelfs, een van de allerbesten. Nobelisable, zoals de Fransen zeggen, maar hij heeft hem nooit gekregen. Niet lang genoeg geleefd, denk ik. Maar toch. Neem het van mij aan. Hij was goed. Zijn sterke binding met de wereld van de natuur, zijn gevoel voor de oudheid, voor folklore: hij was enig in zijn soort. Kobolds die in en uit bloemetjes springen, zei ik om hem te plagen. Het bloemetje in de kobold zou beter zijn, antwoordde hij. De herinnering aan een zuivere, glanzende rivier die traag door het hart van de duivel stroomt. Godsdienst was belangrijk voor hem, moet u weten. Hij woonde vooral in steden, maar zijn ziel was in de heuvels. Een oude ziel, zo noemden de mensen hem. Maar daarbij jong van hart, begrijpt u? Echt waar. Lachen gieren brullen. Meestal. Ik weet niet hoe hij het deed. Ze lieten hem nooit met rust, bleven hem ringeloren. Nadat hij aan het bewind van Tito was ontkomen door het land te verlaten, woonden we jaren in Parijs, daar ging ik tot mijn achtste, negende bijna, naar de Amerikaanse School, helaas overleed mijn moeder toen ik drie, drieënhalf was, borstkanker, wat doe je eraan, razendsnel en met veel pijn werd ze het graf in gesleurd, ze ruste in vrede. Hoe dan ook, hij kreeg dus brieven van thuis, die maakte ik voor hem open en daar, op het eerste blad van een brief van ik weet niet wie zijn zus of zo stond een groot officieel stempel met de tekst: Deze brief is niet gecensureerd. HA! Halverwege de jaren tachtig kwam ik met hem naar New York voor de grote PEN-conferentie, die beroemde met al die feesten, één in de Tempel van Dendur in het Metropolitan Museum, een ander in het huis van Saul en Gayfryd Steinberg, niemand kon zeggen welk van de twee het meest fantastisch was, Norman Mailer nodigde George Schulz uit om te spreken in de Public Library en dus werd die bijeenkomst geboycot door de Zuid-Afrikanen omdat hij zeg maar pro-apartheid was, en de veiligheidsmensen van Schulz wilden Bellow niet binnenlaten omdat hij zijn uitnodiging had vergeten, waardoor hij dus een mogelijke terrorist werd, totdat Mailer zich borg voor hem stelde, dat moet Bellow deugd hebben gedaan!, en daarna protesteerden de vrouwelijke schrijvers omdat de meeste sprekers op het podium mannen waren, en Susan Sontag of Nadine Gordimer trok tegen ze van leer want, zoals ze zei, Nadine of Susan, ben ik vergeten, literatuur is geen werkgever die ieder gelijke kansen biedt. En Cynthia Ozick was het geloof ik die Bruno Kreisky van anti-semitisme beschuldigde ook al was hij a een jood en b de Europese politicus die de meeste Russische joodse vluchtelingen had opgenomen, en dat alleen omdat hij een ontmoeting met Arafat had gehad, één ontmoeting, dus dat maakt van Ehud Barak en Clinton échte anti-semieten, of niet soms?, ik bedoel daar in Camp David wordt het langzamerhand Jodenhaters International. Maar in elk geval hield ook mijn vader een toespraak, die bijeenkomst had een of andere hoogdravende naam, zoiets als “De verbeeldingskracht van de schrijver tegenover de verbeeldingskracht van de staat”, en nadat iemand, ik weet niet meer wie, Breytenbach, Oz, in die hoek, had gezegd dat een staat geen verbeeldingskracht kon hebben, zei mijn vader dat de staat integendeel niet alleen verbeeldingskracht had maar ook gevoel voor humor, en als voorbeeld zou hij vertellen over een grap die door een staat was uitgehaald, en toen kwam dat verhaal van die brief die niet was gecensureerd en ik zat daar in het publiek apetrots te wezen omdat iedereen lachte, uiteindelijk was ik het geweest die die brief had opengemaakt. Alle zittingen heb ik met hem bijgewoond, wat dacht je, ik kickte op schrijvers, mijn hele leven was ik schrijversdochter geweest, boeken waren voor mij zo ongeveer het mooiste dat er bestond, en zo klein als ik was mocht ik overal bij zijn, te gek gewoon. Het was zo geweldig mijn vader eindelijk onder zijn zeg maar gelijken te zien en zoveel respect als hij kreeg, en verder liepen daar al die namen rond die vastzaten aan de levende mensen die ze droegen. Donald Barthelme, Günter Grass, Czeslaw Milosz, Grace Paley, John Updike, iedereen. Maar aan het eind had mijn vader die uitdrukking op zijn gezicht, die blik die op de uwe lijkt, en liet hij me bij tante Kitty uit Chelsea achter, niet mijn echte tante, zij en mijn vader hadden vijf minuten lang iets met elkaar gehad –ja u had hem moeten zien met vrouwen, hij was zo’n grote, sexy bink met kolenschoppen van handen en een volle snor zoiets als Stalin denk ik, hij keek vrouwen recht in de ogen en begon te praten over bronstige dieren, wolven bijvoorbeeld, en dan was het voor de bakker, dan waren ze verkocht. Ik zweer bij God dat die dames gewoon in de rij stonden, hij ging naar boven in het hotel en vlak voor zijn kamerdeur vormden ze keurig netjes een rijtje, de prominentste vrouwen die je je kunt voorstellen, met knieën week van de wellust; maar gelukkig hield ik veel van lezen en verder had je de Amerikaanse tv om ook eens een keertje naar te kijken, dus ik vermaakte me uitstekend in die andere kamer, ik voelde me best, al wilde ik vaak de deur uit lopen en aan die vrouwen vragen die daar stonden te wachten tot ze aan de beurt waren: zoiets van hebben jullie niks beters te doen, weet u wel, allejezus het is alleen zijn pik maar, doe niet zo mesjogge. Ja, ik heb mensen veel en vaak geschokt, ik ontwikkelde me snel, waarschijnlijk omdat mijn vader en ik altijd samen waren, het was altijd hij en ik tegen de wereld. Dus hoe dan ook ik geloof dat hij tante Kitty wel mocht, ze moet de auditie hebben overleefd, want de beloning was ze mocht twee weken op me passen terwijl mijn vader wegging met twee professoren om te wandelen in de Appalachen geloof ik; bergwandelen deed hij graag om zijn overdoses mensen kwijt te raken, en als hij terugkwam stonden zijn ogen altijd anders, helderder, zoiets, weet u wel? Ik noemde dat zijn Mozes-ogen. De berg af, weet u wel, met de tien geboden. Behalve dat het bij mijn vader meestal poëzie was. Hoe dan ook, om kort te gaan, een minuut of vijf nadat hij was teruggekomen van dat gesmoes met die profs op een hellinkie kreeg hij een baan aan de Columbia Universiteit aangeboden en verhuisden we voorgoed naar New York. Ik vond het geweldig, absoluut, maar hij was een buitenmens zoals ik al zei en ook door en door een Europeaan, dus hij had het moeilijker. Maar toch, hij was gewend te roeien met de riemen die hij had, gewend alles aan te pakken wat het leven op zijn weg bracht. Akkoord, hij dronk als een echte Joegoslaaf, rookte vier pakjes per dag en had een slecht hart, hij wist dat hij nooit een oude man zou worden, maar over zijn leven had hij een beslissing genomen. Net als in The Nigger of the Narcissus, weet u wel. Ik moet leven totdat ik doodga. En dat deed hij ook, hij schreef geweldige dingen, vree geweldig, rookte geweldige sigaretten, dronk geweldige drank, en toen begon die kloteoorlog en veranderde hij van de ene dag op de andere in die man die ik niet kende, die Serviër denk ik dat het was. Luister, die kerel die hij de andere Milosevic noemde, daar keek hij op neer, hij vond het vreselijk dezelfde naam te hebben, en dat is in feite waarom hij hem heeft veranderd, als u de waarheid wilt weten. Om de dichter Milo te distantiëren van dat fascistische, misdadige zwijn Milosevic. Maar toen het circus begon waarin Joegoslavië ex-Joegoslavië probeerde te worden, gingen zijn stekels overeind staan omdat alle Serviërs als demonen werden bestempeld, ook al was hij het voor het grootste deel eens met de analyse van wat Milosevic uitvrat in Kroatië en van plan was in Bosnië, zijn hart stond in lichterlaaie vanwege al dat anti-Servische gedoe, en op een boos moment besloot hij dat het zijn plicht was terug te gaan en het morele geweten van zijn land, u weet wel, net als Stephen Dedalus, om in de smidse van zijn ziel te smeden enzovoort enzovoort of een soort Servische Solzjenitsyn, ik zei tegen hem schei uit, Solzjenitsyn dat was toch alleen maar een geschifte ouwe lul in Vermont die ervan droomde om eenmaal terug in moedertje Rusland een profeet te zijn, maar toen hij thuiskwam luisterde niemand naar al die ouwe koek, dat is pertinent niet de weg die jij wil gaan, pa, jij bent iemand voor vrouwen, sigaretten, drank, bergen en werk werk werk, het was toch de bedoeling dat je daaraan dood zou gaan, het plan was om je niet te bemoeien met Milosevic en zijn moordenaars, om nog maar te zwijgen van die bommen. Maar hij luisterde niet naar me, lapte de hele tactiek aan zijn laars en nam een vliegtuig terug daarheen, recht de woede in. Dat is wat ik wou zeggen, professor, woede, ik weet wat die kan doen, breek me de bek niet open. Amerika is vol angst vanwege zijn almacht; het is bang voor de woede van de wereld en doopt die om tot jaloezie, dat zei mijn vader tenminste altijd. Ze denken dat wij hen willen zijn, zei hij na een paar doses jajem, maar eigenlijk zijn we gewoon allejezus kwaad en pikken het niet meer. Ziet u, hij had verstand van woede. Maar toch gooide hij al wat hij wist overboord en gedroeg zich als een godvergeten idioot. Want een minuut of vijf nadat hij in Belgrado was geland –of misschien vijf uur, vijf dagen, of vijf weken, wie maalt daarom zeg maar –werd hij door de woede de lucht in geblazen en ze vonden niet genoeg stukjes van hem terug om bij elkaar te harken en in een kist te doen. Dus ja, professor, en dan bent u boos vanwege een pop. Nou, neem me níet kwalijk.’

==

Het weer was veranderd. De vroege zomerhitte had plaats gemaakt voor een onrustige periode waarin geen peil op het weer te trekken viel. Er waren veel wolken, te veel buien, en dagen waarop het ’s ochtends heet was en na de lunch ineens koud, met als gevolg rillingen bij de meisjes in hun zomerjurken en bij de rolschaatsers met ontbloot bovenlijf in het Park, die als een zelfopgelegde boetedoening strak over hun borst geheimzinnige leren riemen hadden gesnoerd, vlak onder hun borstspieren. Op het gezicht van zijn stadgenoten ontwaarde professor Solanka nieuwe verbijstering; alles waar ze vertrouwen in hadden gehad, zomerse zomers, goedkope benzine, de werparmen van David Cone en ja, zelfs Orlando Hernández, dat alles begon hen in de steek te laten. Toen er in Frankrijk een Concorde neerstortte dachten de mensen een deel van hun toekomstdromen in die vreselijke vlammen te zien opgaan, de toekomst waarin ook zij de belemmeringen en barrières zouden doorbreken, de denkbeeldige toekomst van hun eigen grenzeloosheid.

Ook deze gouden eeuw moet ooit eindigen, dacht Solanka, zoals al dergelijke perioden in de menselijke kroniek. Misschien begon die waarheid het bewustzijn van de mensen binnen te glippen, als de motregen die in de opgeslagen kraag van hun regenjas sijpelde, als een dolk die door de kieren van hun gepantserde vertrouwen schoof. In een verkiezingsjaar werd politiek munt geslagen uit het zelfvertrouwen van Amerika. Het bestaan ervan kon niet worden ontkend; de zittende politici eisten de eer ervoor op, de oppositie ontzegde hun die eer en zag in de hoogconjunctuur de hand van God of anders die van Alan Greenspan van de centrale bank. Maar onze aard is onze aard en onzekerheid zetelt diep in ons wezen, onzekerheid per se, op en van zichzelf, het gevoel dat niets in steen staat geschreven en dat alles vergaat. Zoals Marx het waarschijnlijk nog steeds zei, ginder op die ideeëndump, dat intellectuele Sint-Helena waarheen hij was verbannen: al wat vast is smelt tot lucht. Waar hebben onze angsten zich verstopt als het klimaat dagelijks zoveel zelfvertrouwen uitbazuint? Waar voedden ze zich mee? Met onszelf misschien, dacht Solanka. Terwijl de Amerikaanse dollar oppermachtig was en Amerika hoog boven de wereld uittorende, zagen in het land zelf allerlei psychische stoornissen en afwijkingen hun kans schoon. Achter de zelfvoldane retoriek van dat herverpakte, gehomogeniseerde Amerika, dat Amerika met zijn tweeëntwintig miljoen nieuwe banen en het hoogste aantal huiseigenaren in de geschiedenis, dat winkelparadijs-Amerika met zijn aandelenbezitters, sluitende begroting en geringe overbesteding, leefden mensen die overspannen werden, doordraaiden en daar de hele dag in ellenlange slierten debiele clichés over praatten. Onder de jongeren, de erfgenamen van de overvloed, was het probleem het nijpendst. Mila, met haar ultravroegrijpe Parijse opvoeding, praatte vaak minachtend over de verwarring van haar tijdgenoten. Iedereen was bang, zei ze, alle mensen die ze kende beefden vanbinnen, ongeacht de kwaliteit van hun façade, en het maakte geen verschil dat iedereen rijk was. De grootste verwarring heerste nog tussen de seksen. ‘Jongens hebben geen idee meer hoe, wanneer en waar ze meisjes moeten aanraken, en meisjes weten nauwelijks het verschil tussen verlangen en bespringen, flirten en opdringerigheid, tussen liefde en aanranden.’ Als alle mensen en dingen die je aanraakt op hetzelfde moment in goud veranderen, zoals koning Midas ondervond in die klassieke wees-voorzichtig-met-wat-je-wenst-fabel, kun je uiteindelijk helemaal niets en niemand meer aanraken.

Ook Mila was de laatste tijd veranderd, maar in haar geval betekende die transformatie in de ogen van professor Solanka een grote vooruitgang, omdat ze voorheen de pretentie had van een futloos grietje dat na haar twintigste nog steeds voor tienerkoninginnetje speelde. Om haar mooie Eddie vast te houden, de universitaire sportheld –die ze tegenover Solanka beschreef als ‘niet het grootste licht maar een lieverd’, en voor wie een ontwikkelde vrouw met hersens ongetwijfeld een bedreiging en een afknapper zou betekenen –had ze haar eigen licht getemperd. Niet helemaal, dat moest gezegd: uiteindelijk was ze er op de een of andere manier in geslaagd het vriendje en de rest van de jongens mee te lokken naar een KieSlowski-avond, wat ofwel inhield dat ze niet zo dom waren als ze eruitzagen of dat ze een nog grotere overredingskracht bezat dan Solanka al vermoedde.

Met de dag ontpopte ze zich voor de verbaasde ogen van Malik meer als een spirituele, competente jonge vrouw. Ze begon hem op alle uren te bezoeken: soms vroeg, om hem te dwingen te ontbijten –hij at nooit voor de avond, een gewoonte die zij ‘ronduit barbaars, en zó slecht voor u’ noemde, en dus werd hij onder haar leiding ingewijd in de geheimen van havermout en zemelen, en leerde bij zijn verse koffie op z’n minst één dagelijkse ochtendvrucht te consumeren –of anders in de sensuele middaguren die van oudsher voor onwettige liefdesaffaires bestemd zijn. Maar liefde was klaarblijkelijk niet waar ze aan dacht. Ze liet hem kennismaken met eenvoudiger genoegens: groene thee met honing, wandelingen in het Park, boodschappentochten –‘Professor, de toestand is kritiek: we moeten ogenblíkkelijk drástische maatregelen nemen om wat behoorlijke kleren voor u te krijgen’ –en zelfs een bezoek aan het planetarium. Toen hij met haar midden in de oerknal stond, zonder hoed, in vrijetijdskleding, vers en veerkrachtig geschoeid in het eerste paar sportschoenen dat hij in dertig jaar had gekocht, en met het gevoel alsof zij zijn moeder was en hij een jongen van Asmaans leeftijd –nou ja, misschien een tikje ouder –keek ze hem aan, boog een stukje omlaag, want op haar hoge hakken was ze op z’n minst vijftien centimeter langer dan hij, en nam zowaar zijn gezicht in haar handen. ‘Kijk professor, u staat hier helemaal aan het begin van alles. En u ziet er goed uit ook. Kijk in jezusnaam een beetje vrolijker! Het is goed om schoon schip te maken.’ Aan alle kanten rondom hen werd een nieuwe tijdscyclus geïnitieerd. Zo was alles begonnen: boem! De hele zaak vloog uit elkaar. Het centrum bezweek. Maar de geboorte van het universum was een positieve metafoor. Wat volgde was niet louter de anarchie van Yeats. Kijk, materie vlokte samen met andere materie, de oersoep kreeg klonten. Toen kwamen de sterren, de planeten, de eencellige organismen, de vissen, de journalisten, de dinosaurussen, de advocaten en de zoogdieren. Het leven, het leven. Ja, Finnegan, waar begin ik an, dacht Malik Solanka. Finn MacCool, slaap niet meer, met je machtige duim in je mond. Finnegans week gaat beginnen.

Ze kwam ook om te praten, alsof ze een diepe behoefte aan wederkerigheid had. Bij die gelegenheden praatte ze met een haast beangstigende vaart en directheid, zonder trucs; maar het doel van haar monologen was vriendschap en geen goochelarij. Solanka, die haar woorden opvatte zoals ze waren bedoeld, vond er veel troost in. Uit wat ze vertelde kwam hij vaak allerlei belangwekkends te weten, wijsheid die hij zogezegd tussen neus en lippen door opving; in de hoeken van haar verhalen slingerden veronachtzaamde, heerlijke juweeltjes rond, als afgedankt speelgoed. Toen ze bijvoorbeeld uitlegde waarom een eerder vriendje haar de bons had gegeven, wat ze duidelijk even onwaarschijnlijk vond als Solanka, zei ze schouderophalend: ‘Hij was stinkend rijk en ik niet. En hij had daar problemen mee. Ik bedoel, ik was al in de twintig en had mijn eenheid nog niet.’ Eenheid? Solanka had zich laten vertellen –door Jack Rhinehart –dat het woord ‘eenheid’ in bepaalde Amerikaanse masculinistische kringen werd gebruikt om de mannelijke geslachtsdelen aan te duiden, maar vermoedelijk was Mila niet aan de kant gezet omdat ze die miste. Ze definieerde de term alsof ze tegen een traag maar sympathiek kind sprak, met die behoedzame gids-voor-debielen-stem waarin Solanka haar incidenteel had horen vervallen als ze tegen haar Eddie praatte. ‘Een eenheid, professor, is honderd miljoen dollar.’ Solanka was verbijsterd door de onthullende schoonheid van dat feit. Een één met acht nullen, de hedendaagse toegangsprijs tot de Amerikaanse Elyzeese velden. Zo was het leven van de jeugd in de VS aan het begin van het derde millennium. Dat een uitzonderlijk mooi en hoogintelligent meisje om een zo specifieke fiscale reden kon worden afgeschreven, zei Solanka ernstig tegen Mila, liet alleen zien dat de Amerikaanse maatstaven op het gebied van de liefde, of althans het paargedrag, nog hoger waren komen te liggen dan de prijzen van onroerend goed. ‘Bingo, professor,’ antwoordde Mila. Toen barstten ze beiden in een lachen uit zoals Solanka het al een eeuwigheid niet meer uit zijn mond had horen komen. De onbekommerde lach van de jeugd.

Hij begreep dat hij een van haar projecten was geworden. Mila bleek een specialiteit te hebben gemaakt van het vergaren en oplappen van beschadigde mensen. Daar was ze heel eerlijk over toen hij het haar vroeg. ‘Daar ben ik nu eenmaal goed in. Ik kalefater mensen op. Sommige mensen herstellen huizen. Ik renoveer mensen.’ Dus in haar ogen was hij een soort oud herenhuis, of althans net zoiets als het oude dubbele benedenhuis in de Upper West Side dat hij huurde, die fraaie ruimte waar sinds de jaren zestig waarschijnlijk niets meer aan was gedaan en die er langzamerhand een beetje tragisch begon uit te zien. Vanbinnen en vanbuiten, zei ze, was het tijd voor een grondige facelift. Hij viel haar bij: ‘Zolang je maar geen bak vol lawaaiige, grofbesnaarde, bidi rokende schilders uit de Punjab aan mijn voorgevel hangt.’ (Godzijdank waren de bouwvakkers klaar met hun werk en inmiddels vertrokken; het specifieke lawaai van de straat was er nog wel. Maar zelfs die herrie leek gedempter dan eerst.)

Ook over haar vriendenkring, de troep vampiers op de stoep, deed Mila een boekje open, waardoor ze iets meer werden dan puur een houding. Ook zij waren door haar onder handen genomen, en ze was trots op haar –op hun –resultaten. ‘Het kostte tijd –ze waren echt gek op hun schoolbrilletjes en dat walgelijke corduroy, bah. Maar nu heb ik het voorrecht de meest modebewuste bende excentriekelingen van New York aan te voeren, professor, en als ik excentriek zeg dan bedoel ik geniaal. Die jongens zijn zó cool, en als ik cool zeg, dan bedoel ik hot. De Filippijn die het “I love you”-virus verspreidde? Dat was niks. Amateurwerk, dit is de eredivisie. Als deze schatjes Gates met een virus willen pakken blijft hij járen niezen, daar kun je donder op zeggen. U ziet hier het soort surfers en surfsters waar de Evil Emperor doodsbang voor is, en die voor hun eigen veiligheid vermomd zijn als generatie-nix-hangjongeren om ze te verbergen voor de Darths van het Rijk, Vader the Black, en Maul the Red ’n’ Horny. Of, ook best, als u niet van Star Wars houdt, dan zijn het voor mijn part net Hobbits, die ik verborgen hou voor Sauron de Zwarte Vorst en zijn Ringgeesten. Frodo, Bilbo, Sam Gewissies, alle Reisgenoten van de Ring. Tot de tijd rijp is en we hem neerhalen en zijn macht in de Doemberg verbranden. Denk maar niet dat ik geintjes maak. Waarom zou Gates bang zijn voor zijn concurrenten, hij heeft ze al verslagen: ze zijn puur zijn slaven. Hij heeft ze volledig in zijn macht. Waar hij nachtmerries van krijgt is dat ergens in een armoeiig flatje een jochie opduikt met een nieuwe grote vinding, waardoor hijzelf bij het oud papier terechtkomt. Achterhaald. Daarom blijft hij mensen als ons uitkopen, hij is bereid nu een paar miljoen te verliezen om morgen geen miljarden te verliezen. Ja, ik sta aan de kant van de rechtbanken, breek af dat paleis, hak het in tweeën, het kan me niet snel genoeg gebeuren. Maar intussen hebben we zelf grote plannen. Ik? Noem me Yoda. Spreken doe ik achterstevoren. Denken doe ik ondersteboven. Binnenstebuiten kan ik je keren. Denk je dat sterk de kracht binnen in je is? In mij het sterkst beweegt hij. Nee serieus,’ besloot ze en liet haar rubberpoppenstemmetje varen, ‘ik doe alleen de organisatie. En momenteel ook verkoop, marketing en publiciteit. Zonder toeters en bellen, hè? Wat jij mijn vampiers noemt? Dat zijn scheppende kunstenaars. Webspyder.net. We ontwerpen nu websites voor Steve Martin, Al Pacino, Melissa Etheridge, Warren Beatty, Christina Ricci en Will Smith. Jawel. En Dennis Rodman. Én Marion Jones, Christina Aguilera, Jennifer Lopez, Todd Solondz en ’NSYNC. De grote zakenwereld? Daar zijn we al binnen. Con-Ed, Verizon, British Telecom, Nokia, Canal Plus, als het communicatie verkoopt communiceren we ermee. Wou je het intellectueel? Dit zijn de jongens bij wie de telefoon non-stop rinkelt omdat zeg maar Robert Wilson aan de lijn is, of het Thalia Theater in Hamburg of Robert LePage. Neem maar van me aan: ze staan er middenin. Tegenwoordig geldt de wet van het wilde Westen, professor, en dit hier is de Hole-in-the-Wall-bende. Butch Cassidy, Sundance Kid, de hele Wild Bunch. En ik, ik speel voor huismoeder. Ik run het hoofdkantoor.’

Hij had ze dus fout beoordeeld, het waren whizzkids; behalve Eddie. Het waren de stoottroepen van de getechnologiseerde toekomst waarover hij zulke diepe twijfels had; behalve, opnieuw, Eddie. Maar Eddie Ford was Mila’s meest ambitieuze project geweest ‘totdat u langskwam. Bovendien,’ zei ze, ‘hebben Eddie en u meer gemeen dan u denkt.’

Eddie had een werparm die hem ver van zijn geboorteplaats Noppestown tot aan Columbia had gebracht, en in feite tot in het bed van Mila Milo, een van de meest gewilde onroerendgoedobjecten in Manhattan; maar uiteindelijk maakt het geen verschil hoe ver je een bal kunt gooien. Het verleden kun je niet weggooien, en in het verleden, daar in Noppestown, in de staat Nix, was Eddies jonge leven bedolven geraakt onder de tragiek. Mila gaf voor Solanka een ruwe schets van de personages en bezielde ze zozeer met haar plechtige ernst dat ze een haast Griekse dramatiek kregen. Om te beginnen Eddies oom Raymond, de uit Vietnam teruggekeerde held, die zich jarenlang schuilhield in een unabomberhutje in de met dennenbossen begroeide bergen boven de stad, omdat hij zich vanwege zijn beschadigde ziel ongeschikt achtte voor menselijk gezelschap. Ray Ford had last van woedeaanvallen die zelfs in die afgelegen hoge contreien konden worden opgewekt door het ploffen van een vrachtwagenmotor in het dal beneden, een omvallende boom of het zingen van een vogel. En dan Rays ‘kwal slang bunzing’ van een broer, Tobe, Eddies vader, monteur, een ordinaire kaarter, een nog ordinairdere zuiplap, een hufter die met zijn verraad hun hele leven zou verminken. En ten slotte Eddies moeder, Judy Carver, die in die dagen nog geen omgang had met de kerstman en Jezus, en die uit goedhartigheid sinds het begin van de jaren zeventig elke week de bergen in trok, totdat ze vijftien jaar later, toen de kleine Eddie tien jaar oud was, de bergbewoner overhaalde naar de stad te komen.

Eddie keek tegen die haveloze, kwalijk riekende oom op en was behoorlijk bang voor hem; toch vormden de tochtjes naar oom Ray in zijn kindertijd de hoogtepunten van zijn leven, die hem zijn sterkste herinneringen hadden bezorgd, ‘beter dan de film’, zei hij. (Na zijn vijfde verjaardag nam Judy hem voor het eerst mee, in de hoop Ray terug te lokken naar de wereld door hem de toekomst te laten zien, en in het vertrouwen het hart van de wildeman te winnen met Eddies goede inborst.) Op weg omhoog de bergen in zong Judy oude liedjes van Arlo Guthrie, en de jonge Eddie zong steeds mee: I woke up just the other day, thought I’d go up and see Ray, so I went up and I saw Ray, there was only one thing Ray could say, he said, I don’t want a pickle, just wanna ride on my motorsickle... Maar de ene Ray was de andere niet. Deze Ray bezat niet zo’n Harley-bakbeest en er was geen Alice met of zonder restaurant. Deze Ray leefde op bonen, wortels en waarschijnlijk ongedierte en bacteriën, dacht Eddie, en van slangen die hij met zijn blote handen ving en adelaars die hij zo uit de lucht plukte. Deze Ray had een manke poot, tanden als rottend hout en een adem waar je op tien pas afstand van tegen de grond sloeg. En toch was dit de Ray in wie Judy Carver Ford nog steeds de lieve jongen zag die de oorlog in ging, de jongen die uit het zilverpapier van sigarettenpakjes menselijke figuurtjes draaide die konden staan, en uit dennenhout portretten sneed van meisjes, die hij hun cadeau gaf, in ruil voor een kus. (Poppen, constateerde Malik Solanka verbaasd. Aan hun oude toverij valt niet te ontsnappen. Alweer een verhaal over een poppenmaker, verdomd. En ook weer een sannyasin. Dat had Mila bedoeld. Een echtere sannyasin dan ik, omdat hij zich in gepaste ascetische stijl uit de samenleving terugtrok. Maar in zoverre aan mij verwant dat hij zichzelf wilde verliezen uit angst voor wat in de diepte verborgen lag, wat elk moment kon opwellen en huishouden in een wereld die dat niet heeft verdiend.) Judy had Raymond zelf ooit eens gekust, voordat ze haar ernstige vergissing maakte en voor Tobe koos, die door zijn slechte rug van de dienstplicht werd gered en van wiens slechte karakter niemand haar kon redden; behalve Ray, dacht ze. Als Ray uit zijn bastion afdaalde zou dat misschien een teken zijn, en zou alles veranderen, konden de broers gaan vissen en bowlen, zou Tobe zijn leven beteren en dan kreeg ze misschien een beetje rust. En ten langen leste kwam Ray Ford inderdaad, geboend, geschoren en in een schoon overhemd, zo opgedoft dat Eddie hem niet herkende toen hij de deur binnenliep. Judy had haar standaardfeestmaal klaargemaakt, hetzelfde diner van gehaktbrood en tonijn dat ze later ook de heren kerstman en Christus aanbood, en eventjes ging alles goed; niet te veel gepraat, maar dat was prima, iedereen moest eraan wennen dat ze zich met z’n allen onder één dak bevonden.

Tijdens het ijs begon oom Ray te spreken. Judy was niet de enige vrouw geweest die hem daar hoog in de bossen had opgezocht. ‘D’r was nog iemand anders daro,’ zei hij, moeizaam pratend. ‘Ene Hatty, Carole Hatty, ’n vrouw die weet dat er een paar van ons verspreid in die bossen zitten, en die ons vanuit ’r goeie hart komt opzoeken en kleren brengt, pastei en van alles en nog wat, ook al benne d’r daar boven gestoorde idioten die met een bijl overal op af stieren dat binnen een straal van tien meter komt, mannen, vrouwen, kinderen en dolle honden.’ Pratend over de vrouw begon oom Ray een kleur te krijgen en op zijn stoel heen en weer te schuiven. Judy zei: ‘Is ze b’langrijk voor je, Raymond? Wou je da’k t’r uitnodigde?’ Waarop de kwal slang bunzing aan de andere kant van de keukentafel op zijn bovenbeen begon te meppen en in lachen uitbarstte, de luide, dronken kwal-slang-bunzing-lach van een verrader, hij lachte zich tranen en daarna sprong hij op, waarbij hij zijn stoel omvergooide, en zei: ‘Oho, Carole Hatty. Carole Snellewip uit dat eettentje De Grote Beer aan Hopper Street? Die Carole Hatty? Hoeoe! Man, nooit geweten dat ze zoveel wit nodig had dat ze bij jullie daar boven nog wat bij kwam tanken. Jezus, Ray, je loopt achter, man. Wij als jongens, we gaven dat Carolletje om de haverklap een beurt sinds dat ze vijftien was en d’rom vroeg.’ Nu keek Ray naar kleine Eddie, een afschuwelijke, lege blik, en zelfs op zijn tiende begreep Eddie de betekenis daarvan, voelde hoe diep oom Ray door die dolkstoot in de rug was getroffen, omdat Raymond Ford met zoveel woorden had gezegd dat hij niet alleen uit liefde voor de familie –liefde voor Eddie, zei zijn blik –van zijn redoute op de heuveltop was gekomen, maar ook voor wat hij zag als de liefde van een goede vrouw; na de lange jaren van boosheid was hij gekomen in de hoop daardoor zijn hart te laten helen, en Tobe Ford had allebei die ballonnen doorgeprikt, hem met één enkele dolksteek twee keer in het hart geraakt.

Goed, de grote man stond zelf op toen Tobe uitgesproken was, Judy begon naar beiden te gillen en probeerde tegelijk Eddie achter zich te krijgen want die kwal slang bunzing van een echtgenoot van haar had een klein pistool in zijn hand waarvan de loop op het hart van zijn broer was gericht. ‘Wach’ effe, Raymond,’ zei de oude Tobe grijnzend, ‘la’we nie v’geten wat het boek der boeken zegt over broederliefde.’ Ray Ford liep het huis uit en Judy was zo bang dat ze begon te zingen: Late last night I heard the screen door slam, en toen hij dat hoorde ging Tobe ook weg, met de mededeling dat hij dat niet hoefde te pikken, al die lulkoek die daar verkocht werd, ze moest haar houding maar beetpakken en in haar jeweetwel stoppen, hoor je me, Jude? Hou je mening voor je, trut, je ben godverdomme alleen mijn vrouw maar, en als je de opmerkingen van je man niet blieft waarom ga je dan niet gewoon de pik van die ouwe malloot van een Raymond afzuigen? Tobe ging kaarten in de plaatwerkerij van Corrigan, waar hij werkte, en voordat de ochtend aanbrak was Carole Hatty met een gebroken nek in een steegje gevonden, dood, en Raymond Ford lag in de sloperij vol roestende auto’s achter het terrein van Corrigan, met één schotwond in zijn hart en nergens een spoor van een wapen. Toen is de kwal slang bunzing vertrokken, gewoon nooit meer thuisgekomen van het kaarten, en ook al werd in vijf staten het nieuws verspreid over Tobias Ford, vuurgevaarlijk, niemand heeft ooit een spoor van hem gevonden. Eddies moeder was van mening dat de hufter eigenlijk de hele tijd een vermomde slang was geweest, en na zijn daad simpelweg was weggeglipt uit zijn menselijke huid, die, eenmaal afgeworpen, tot stof verging op het moment dat hij hem losliet, en één slang meer zou niet opvallen rond Noppestown, waar de huizen van de Heer rizzelden van de gewone en diamantratelslangen, en dat waren dan alleen nog de predikanten. Laat ’m maar, zei ze, ha’k geweten dat ik met een slang trouwde dan ha’k vergif ingenomen voor ik mijn jawoord gaf.

Judy putte troost uit haar groeiende verzameling flessen Jack D. en Jim B., maar nadat was gebeurd wat er was gebeurd klapte Eddie Ford volledig dicht en sprak amper twintig woorden op een dag. Net als zijn oom, maar zonder de stad te verlaten, had hij zich teruggetrokken van de wereld, zich in zijn lichaam opgesloten, en toen hij groter werd concentreerde hij alle immense hoeveelheden energie van dat sinds kort herculische omhulsel op het werpen van de bal, wat hij harder en sneller deed dan ooit in Noppestown was gebeurd, alsof hij door het ding finaal de kosmische ruimte in te slingeren zich kon redden van de vloek van zijn bloed, alsof een verre ingooi gelijkstond aan vrijheid. En ten slotte wierp hij zichzelf tot bij Mila, die hem redde van zijn demonen, hem uit zijn interne ballingschap lokte, dat fraaie lichaam dat hij tot zijn gevangeniscel had gemaakt inpikte voor haar eigen plezier en hem in ruil daarvoor kameraadschap, de gemeenschap en de wereld teruggaf.

Overal waar je keek, dacht professor Malik Solanka, hing de woede in de lucht. Overal waar je luisterde hoorde je de vleugels van de dreigende godinnen klapperen. Tisiphone, Alecto en Megaera, de oude Grieken waren zo bang voor die drie, hun meest meedogenloze godheden, dat ze zelfs hun ware naam niet durfden uit te spreken. Als je die naam Erinyen, Furiën gebruikte, kon je makkelijk de dodelijke toorn van de godinnen over je afroepen. Daarom noemden ze dat razende drietal met opperste ironie ‘de welgezinden’: Eumeniden. Die eufemistische benaming slaagde er helaas niet in veel verbetering te brengen in de permanente slechte stemming van de dames.

==

Aanvankelijk probeerde hij het beeld te vermijden van Mila als een tot leven gekomen Breinmeisje, en dan niet Breinmeisje de verraadster, de holle herschepping door de media, het gelobotomiseerde popperige geval uit Breinplein en verder, maar haar vergeten origineel, het zoekgeraakte BM uit zijn eerste fantasieën, de ster uit De avonturen van Breinmeisje. In het begin zei hij bij zichzelf dat het verkeerd zou zijn dat Mila aan te doen, haar zo te verpoppen, maar aan de andere kant, wierp hij zichzelf tegen, had ze het Breinmeisje uit de vroege periode toch vrijwillig tot haar voorbeeld en inspiratiebron gemaakt? Presenteerde ze zich niet heel openlijk aan hem in de rol van De Ware die hij was kwijtgeraakt? Ze was, wist hij nu, een zeer intelligente jonge vrouw; ze moest hebben voorzien hoe haar optreden zou overkomen. Jazeker! Om hem te redden bood ze hem bewust dat mysterie aan dat zou beantwoorden aan zijn diepste, zij het nooit onder woorden gebrachte behoefte, die ze op de een of andere manier had geraden. Beschroomd begon Solanka zich dus te permitteren haar te beschouwen als zijn schepping, die door een onverwacht wonder tot leven was gewekt en hem nu onder haar hoede nam als de dochter die hij nooit had gehad. Toen versprak hij zich een keer en kwam zijn geheim naar buiten, maar Mila leek in het geheel niet beledigd. In plaats daarvan verscheen er een haast onmerkbaar glimlachje om haar mond –een glimlach die, zoals Solanka zich gedwongen zag toe te geven, was vervuld van een vreemd erotisch genot en waarin iets schuilde van de voldoening van de geduldige hengelaar die eindelijk beetheeft, en ook iets van het heimelijke genoegen van de souffleur als een vaak herhaalde zin ten slotte wordt opgepikt –en in plaats van hem te verbeteren reageerde ze alsof hij haar echte naam had gebruikt en niet die van de pop. Bekropen door een haast incestueuze schaamte kreeg Malik Solanka een hete blos op zijn wangen en probeerde zich stotterend te verontschuldigen; waarop ze dicht bij hem kwam staan, totdat haar borsten zijn overhemd raakten en hij de adem van haar lippen langs de zijne voelde strijken en ze prevelde: ‘Professor, noem me zoals u wilt. Onthoud alstublieft dat ik alles goedvind als het u goeddoet.’ Zo zonken ze dag na dag dieper weg in een fantasiewereld. Samen in zijn huis op de regenachtige middagen van die bedorven zomer, speelden ze hun vader-dochterspel. Mila Milo begon zeer bewust de pop voor hem te zijn, langzaam maar zeker de oorspronkelijke kleding van Breinmeisje te dragen, en voor een zeer heetbloedige Solanka een aantal scenario’s op te voeren die uit de eerste afleveringen kwamen. Hij speelde dan de rol van Machiavelli, Marx of –meestal –Galilei, terwijl zij, o, precies zo was als hij haar hebben wilde; ze zat bij zijn stoel en omklemde zijn voeten terwijl hij uitweidde over de wijsheid van ’s werelds grote denkers; na een poosje kwam ze van zijn voeten omhoog naar zijn hunkerende schoot, alhoewel ze zonder er een woord aan vuil te maken als voorzorgsmaatregel steeds een stevig kussen tussen zijn lichaam en het hare legden, met het gevolg dat ze het nooit hoefde te weten als hij, die had gezworen met geen enkele vrouw te slapen, op haar aanwezigheid daar net zo reageerde als een ander, minder meinedig man wellicht zou doen, en dat ze het nooit hoefden te bespreken en hij nooit gedwongen hoefde te zijn de incidentele overvloeiende zwakheid van zijn lichaam toe te geven. Net als Gandhi, die zijn ‘experimenten met de waarheid’ uitvoerde, de brahmacharya, toen de echtgenotes van zijn vrienden ’s nachts bij hem aanlagen om hem in staat te stellen het overwicht van geest over lid te testen, bewaarde hij de uiterlijke vorm van het opperste fatsoen; en zij ook, zij ook.

10

Asmaan draaide in hem rond als een mes: ’s ochtends Asmaan, trots als hij volgens strenge normen zijn natuurlijke functies voltrok voor een applaudisserend –zij het onbeschaamd bevooroordeeld –tweekoppig publiek. Asmaan in zijn daagse personificaties van motorrijder, tentbewoner, zandbakkeizer, goede eter, slechte eter, beroemde zanger, zanger met driftbuien, brandweerman, ruimtevaarder en Batman. Asmaan na het avondeten, in zijn ene toegestane video-uur, als hij naar eindeloze herhalingen van Disney-films keek. Robin Hood was populair, met zijn dwaze ‘Notting Ham’, dat een zingende country-and-westernhaan bevatte, naast goedkope parodieën op Baloe en Kaa uit Jungle Book, onvervalste Amerikaanse accenten in heel het Sherwood Forest, en de veelvuldig geslaakte, zij het voorheen weinig bekende Oud-Engelse Disney-kreet ‘Jodeladi!’ Maar Toy Story was verboden. ‘Daar zat een giezelige jongen in.’ ‘Griezelige’ werd ‘giezelige’, en de jongen was eng omdat hij op een bepaald moment zijn oude speelgoed genadeloos aan de kant schoof. Asmaan was als de dood voor die verraden liefde. Hij identificeerde zich met het speelgoed en niet met de eigenaar ervan. In zekere zin waren de speeltjes de kinderen van de jongen, en dat hij er genoeg van had betekende in het driejarige morele universum van Asmaan een te gruwelijke misdaad om onder ogen te zien. (Net als de dood. In Asmaans revisionistische lezing van Peter Pan ontsnapte kapitein Haak elke keer aan de krokodil.) En na de video-Asmaan kwam de avond-Asmaan, Asmaan in bad die toeliet dat Eleanor zijn tanden poetste en bij voorbaat aankondigde: ‘Vandaag wassen we mijn haar niet.’ En ten slotte Asmaan die insliep met de hand van zijn vader in de zijne.

De jongen had de gewoonte aangenomen Solanka op te bellen zonder rekening te houden met het tijdsverschil van vijf uur. Eleanor had het New Yorkse nummer in het nummergeheugen van het toestel in de keuken aan Willow Road geprogrammeerd; Asmaan hoefde maar één knopje in te drukken. Hallo pappa, klonk zijn transatlantische stem (dat eerste telefoontje kwam om vijf uur ’s ochtends): het was heel leuk in het part, pappa. Park, Asmaan, probeerde de slaperige Solanka zijn zoon te leren. Zeg eens park. Part. Waar ben je nu, pappa, ben je thuis? Kom je niet terug? Ik had je in de auto moeten zetten, pappa, ik had je mee moeten nemen naar de sommel. Schommel. Zeg eens schommel. Ik had je mee moeten nemen naar de suggommel, pappa. Morgen duwde me alsmaar hoger. Kijg ik een cadeautje als je tugkomt? Zeg eens krijg, Asmaan. Zeg eens terugkomt. Je kan het heus wel. Kurrijg ik een cadeautje als je turrugkomt, pappa? Wat zit erin? Vind ik het erg leuk? Je mag niet meer weggaan, pappa. Ik hou je vast. Ik heb een goot ijsje gegeten in het part. Morgen heeft het gekocht. Het was heel lekker. Groot, Asmaan. Zeg eens groot. Gurroot.

Nu kwam Eleanor aan de lijn. ‘Het spijt me, hij kwam beneden en drukte helemaal uit eigen beweging op het knopje. Sorry dat ik niet wakker werd.’ O, hindert niet, antwoordde Solanka, waarna een lange stilte volgde. Toen zei Eleanor onzeker: ‘Malik, ik weet niet wat er aan de hand is. Ik houd het hier niet meer uit. Kunnen we niet... als jij niet naar Londen wilt komen zou ik kunnen proberen een... ik zou Asmaan bij zijn oma kunnen stallen en dan konden wij bij elkaar gaan zitten en naar een oplossing voor deze toestand, wat het ook is, o God, ik weet niet eens wat het is!, zouden we het niet kunnen oplossen? Of haat je me nu alleen nog maar, vind je me nu ineens om de een of andere reden walgelijk? Is er een ander? Dat moet wel, toch? Wie is het? Zeg het me in godsnaam, dat zou in elk geval duidelijkheid scheppen, en dan kon ik gewoon allejezus woedend op je wezen in plaats van langzaam gek te worden.’ In werkelijkheid was er in haar stem nog steeds geen echte boosheid te bespeuren. En toch had hij haar zonder boe of ba in de steek gelaten, dacht Solanka; ongetwijfeld zou haar verdriet vroeg of laat omslaan in razernij. Misschien zou ze die door haar advocaat voor haar laten verwoorden, zou ze de kille razernij van de wet op hem loslaten. Maar hij kon haar niet als een tweede Bronislawa Rhinehart zien. Wraakzucht lag eenvoudig niet in haar aard. Maar zo weinig boosheid... dat was onmenselijk, zelfs een beetje beangstigend. Of, andere mogelijkheid, een bewijs van wat iedereen dacht en wat door Morgen en later door Lin Franz onder woorden was gebracht: dat ze de beste van hen beiden was, te goed voor Solanka, en eenmaal hersteld van de pijn zou ze zonder hem beter af zijn. Niets daarvan kon haar op dit moment enige troost bieden, haar of het kind naar wiens armen hij –omwille van de veiligheid van de jongen –niet durfde terug te keren.

Want hij wist dat hij de Furiën niet had afgeschud. Diep in zijn binnenste bleef een zwak, broeiend, onsamenhangend gevoel van boosheid sijpelen en stromen, dat zich zonder waarschuwing dreigde te ontwikkelen tot een reusachtige vulkaanuitbarsting; alsof het zelfstandig was, en hij alleen maar het omhulsel, de gastheer, terwijl de woede zelf het bewuste, controlerende wezen bleef. Ondanks alle evident necromantische stappen van de wetenschap waren dit prozaïsche tijden, waarin men dacht dat alles uitgelegd en begrepen kon worden; zijn hele leven al was professor Solanka, de Malik Solanka die sinds kort het onverklaarbare in zichzelf had ontdekt, een overtuigd aanhanger geweest van de prozaïsche partij, de partij van verstand en wetenschap in zijn oorspronkelijke, breedste betekenis, scientia, kennis. Maar wat zelfs in die microscopisch geobserveerde en tot in de oneindig kleine details geanalyseerde dagen in zijn binnenste borrelde, tartte alle verklaringen. We hebben dat grillige in ons, werd hij gedwongen toe te geven, waarvoor de verklarende taal tekortschiet. We zijn zowel van schaduw als van licht gemaakt, zowel van hitte als van stof. Voor het naturalisme, de filosofie van het zichtbare, zijn we niet te vangen, want wij reiken hoger. We zijn bang voor dat element in ons, onze grens doorbrekende, norm weerleggende, patroon verschuivende, overschrijdende, zondigende schaduw-ik, het ware spook in onze machine. Niet in het hiernamaals of in een andere onwaarschijnlijk onsterfelijke sfeer maar hier op aarde ontsnapt de geest aan de ketenen van wat we weten dat we zijn, en kan zich, in vuur en vlam gezet door zijn gevangenschap, in toorn verheffen en de wereld van het verstand verwoesten.

Hij merkte dat hij opnieuw dacht: wat voor mij geldt zou tot op zekere hoogte voor iedereen kunnen gelden. De hele wereld was lichter ontvlambaar. In elke buik draaide een mes, voor elke rug was er een zweep. We werden allemaal hevig geprovoceerd. Aan alle kanten waren ontploffingen te horen. Het leven van de huidige mens speelde zich af op het moment vóór de uitbarsting, als de woede groeide, op het moment zelf –het uur van de woede, het ogenblik waarop het beest werd losgelaten –of tussen de puinhopen na afloop van hevig geweld, als de woede wegebde en de chaos afnam, tot het moment dat het tij andermaal begon te keren. Kraters –in steden, woestijnen, landen, in het hart –waren dagelijkse kost geworden. De mens gromde en kroop weg tussen de brokstukken van zijn wandaden.

Ondanks (en vaak vanwege) alle geestelijke bijstand van Mila Milo moest professor Solanka tijdens zijn veelvuldige slapeloze nachten zijn kokende gedachten nog steeds tot bedaren brengen door urenlang door de stad te lopen, zelfs in de regen. Een paar straten verderop lag Amsterdam Avenue opgebroken, zowel het trottoir als het wegdek (op sommige dagen leek het alsof de hele stad op de schop ging) en op een nacht toen hij door een matige tot zware stortbui langs het slordig afgeschermde gat liep, stootte hij zijn teen ergens tegen en barstte uit in een drie minuten durende scheldkanonnade, aan het eind waarvan er een bewonderende stem klonk van onder een stuk zeil in een portiek: ‘Nou, toch mooi een hoop nieuwe woorden geleerd vannacht.’ Solanka keek omlaag om te zien waaraan hij zijn voet had bezeerd en daar, op het trottoir, lag een stuk van een kapotte betonnen straattegel; toen hij dat zag begon hij onbeholpen hinkend te hollen om dat brok beton te ontvluchten als een misdadiger het toneel van een misdaad.

Sinds het onderzoek naar de drie societymoorden zich concentreerde op de drie rijke jongens, voelde hij zich opgeluchter, maar diep in zijn hart had hij zichzelf nog steeds niet volledig vrijgesproken. Zorgvuldig volgde hij de verslagen van het onderzoek. Er waren nog geen arrestaties verricht en geen bekentenissen afgelegd, en de nieuwsmedia werden ongeduriger; de mogelijkheid van een seriemoordenaar uit de elite had een pikante verleidelijkheid, en het onvermogen van de New Yorkse politie om de zaak op te lossen was daardoor des te frustrerender. Laten ze die blufferige niksnutten op de pijnbank leggen! Een van de drie moet doorslaan! Dergelijk veelgehoord speculatief commentaar wekte de onsmakelijke sfeer van een lynchende menigte. Solanka’s aandacht ging uit naar de enige mogelijk nieuwe aanwijzing. De man met de panama was onder de dramatis personae van het onopgeloste mysterie vervangen door een nog vreemdere groep personages. Vlak bij de drie plekken van de moorden waren mensen in Disney-kostuum waargenomen: een Goofy vlak bij het lijk van Lauren Klein, een Buzz Lightyear bij het lichaam van Belinda Booken Candell, en waar Saskia Schuyler lag had een voorbijganger een rode vos gekleed in heldergroen gezien: Robin Hood zelf, de kwelduivel van de gemene, oude sheriff van Notting Ham, die nu de sheriffs van Manhattan te slim af bleek. Jodeladi! Rechercheurs verklaarden dat er onmogelijk een ondubbelzinnig verband tussen de drie waarnemingen gelegd kon worden, maar het toeval was bepaald treffend –de verkleedpartijen van Halloween lagen immers nog vele maanden in het verschiet –en ze bleven het absoluut in hun achterhoofd houden.

Voor kinderen, dacht Solanka, horen de wezens van de fantasiewereld –figuren uit boeken, video’s en liedjes –in feite tot een concretere werkelijkheid dan de meeste levende mensen, hun ouders uitgezonderd. Tijdens het opgroeien verschuift het evenwicht en worden verdichtsels verbannen naar de andere werkelijkheid, de aparte wereld waar ze thuishoren, zoals we hebben geleerd. Maar hier hadden we het macabere bewijs dat verdichtsels die zogenaamd ondoordringbare grens konden overschrijden. Asmaans wereld –de wereld van Disney –pleegde misdaden in New York en vermoordde de jonge vrouwen van de stad. En ook in die video waren ergens een of meer van die zeer griezelige jongens verstopt.

In elk geval was er al een poosje geen betonmoord meer gepleegd. Ook dronk hij veel minder –Solanka schreef dat toe aan Mila –en als gevolg daarvan waren er geen black-outs met geheugenverlies meer geweest: hij werd niet meer wakker met zijn jas aan en vreselijke, onbeantwoordbare vragen in zijn pijnlijke hoofd. Toen hij in de ban van Mila kwam waren er zelfs momenten waarop hij voor het eerst sinds maanden een toestand benaderde die erg veel weg had van geluk. En toch zweefden de dreigende godinnen nog boven hem en lieten hun venijn in zijn hart druppelen. Zolang Mila bij hem was, in die gelambriseerde ruimte waarin ze, zelfs als de lucht werd verduisterd door onweer, niet langer de moeite namen het elektrische licht aan te doen, bleef hij veilig in de magische cirkel van haar bekoring; maar zodra ze wegging begonnen de geluiden in zijn hoofd opnieuw. Het gemurmel en het klapperen van zwarte vleugels. Na zijn eerste telefoongesprek met Asmaan en Eleanor, ’s ochtends vroeg, toen het mes in hem ronddraaide, keerde het gemompel zich voor het eerst tegen Mila, zijn engel van genade, zijn levende pop.

Dit, hier in de schemer, was haar gezicht, waarvan de messcherpe vlakken op een prettige manier over zijn half opengeknoopte overhemd schoven, terwijl het korte, rechtopstaande, roodgouden haar langs de onderkant van zijn kin streek. Aan de heropvoeringen van oude tv-programma’s was een eind gekomen, die valse schijn had zijn doel vervuld. Ze spraken nauwelijks, op die dagen, in de trage, verduisterde middag, en als ze spraken ging het niet meer over filosofie. Soms likte haar tong eventjes over zijn borst. Iedereen heeft een pop nodig om mee te spelen, fluisterde ze. Professor, arme, boze man, het is al zo lang geleden. Ssst, we hebben geen haast, neem alle tijd, ik ga nergens heen en niemand komt ons storen, ik ben hier voor u. Ontspan u. U hebt het niet meer nodig, al die razernij. U hoeft u alleen maar te herinneren hoe u moet spelen. En hier waren haar lange vingers met hun bloedrode nagels, die via de kleinste stapjes dagelijks verder hun weg vonden in zijn overhemd.

Ze had een bijzonder lichamelijk geheugen. Elke keer dat ze hem opzocht kon ze op zijn met een kussen afgeschermde schoot precies de positie weer innemen die ze aan het eind van haar vorige bezoek had bereikt. De plaats van haar hoofd en haar handen, de strakheid waarmee haar lichaam zich oprolde, het precieze gewicht waarmee ze tegen hem aan leunde: de manier waarop ze die variabelen zeer exact onthield en met oneindig kleine stapjes aanpaste was op zich een wonderbaarlijk opwindende seksuele handeling. Want de sluiers gleden van hun spel af, zoals Mila professor Solanka duidelijk maakte bij elke (met de dag explicietere) aanraking. De uitwerking die Mila’s steeds heviger wordende strelingen op hem hadden was inderdaad prikkelend; op zijn leeftijd en in de situatie waarin zijn leven zich bevond had hij niet verwacht ooit weer zo te genieten. Ja, ze had hem het hoofd op hol gebracht, had zich dat ten doel gesteld zonder er iets van te laten merken, en nu was hij diep verstrikt in haar web. De webspyderkoningin, de meesteres van de hele webspyderposse, had hem in haar net.

Toen veranderde er opnieuw iets. Net zoals hem de naam van een pop was ontglipt, per ongeluk of onder de druk van een nauwelijks bewust verlangen, zo liet ook zij op een middag een verboden woord over haar lippen komen. Op hetzelfde moment stroomde er een geheimzinnig fel, onthullend licht door de verduisterde zitkamer met zijn gesloten luiken en kende professor Malik Solanka het oerverhaal van Mila Milo. Het was altijd mijn vader en ik, had ze zelf gezegd, altijd hij en ik tegen de wereld. Daar, in haar eigen, onvermomde woorden, was het te vinden. Ze had het Solanka zo voor zijn voeten gelegd en hij was te blind geweest (of te weinig bereid?) om te zien wat ze zo openlijk en schaamteloos had aangegeven. Maar toen Solanka naar haar keek in de nasleep van haar ‘verspreking’ –die geen verspreking was geweest, daarvan was hij al bijna overtuigd, want deze vrouw met haar enorme zelfbeheersing zou zich vast nooit door het toeval laten verrassen –werden eindelijk de geheimen onthuld van die scherpe en op de een of andere manier raadselachtige gezichtsvlakken, die scheefstaande ogen, dat gezicht dat het meest gesloten was als het zo open mogelijk leek, en dat wijze, haast onmerkbare glimlachje.

Papi, had ze gezegd. Dat verraderlijke, nietige, beladen koosnaampje dat bedoeld was geweest voor het oor van een dode, werkte als een wachtwoord om de lichtloze spelonk van haar jeugd binnen te komen. Daar zaten de weduwnaar-dichter en zijn vroegrijpe kind. Op zijn schoot lag een kussen en daarop zat zij, die jaar na jaar zich op en af rolde, tegen hem aan schoof en zijn tranen van schaamte wegkuste. En ziehier haar hart, het hart van de dochter die probeerde haar vader compensatie te bieden voor het verlies van de vrouw van wie hij had gehouden, die ongetwijfeld probeerde haar eigen verlies enigszins te verzachten door zich te hechten aan de overblijvende ouder, maar tevens probeerde die vrouw te vervangen in de genegenheid van deze man en de verboden, vrijgekomen moederplek vollediger op te vullen dan haar dode moeder had gedaan, want hij moest behoefte aan haar voelen, moest meer behoefte voelen aan de levende Mila dan ooit aan zijn vrouw; ze zou hem nieuwe fundamentele behoeften doen leren kennen, totdat hij meer naar haar verlangde dan hij had geweten te kunnen verlangen naar de aanraking van welke vrouw ook. Na zijn eigen ervaring met Mila’s macht wist Solanka absoluut zeker wat er was gebeurd: de vader werd langzaam verleid door zijn kind en millimeter na millimeter het onontdekte land binnengelokt, naar zijn nooit ontdekte misdaad. Hier zat de grote schrijver, l’écrivain nobelisable, het geweten van zijn volk, en verdroeg die buitengewoon vaardige handjes die naar de knopen van zijn overhemd schoven, liet op een bepaald punt het ontoelaatbare toe, overschreed de grens vanwaar geen terugkeer mogelijk is en begon gekweld maar gretig mee te doen. Zo werd een religieus man voor altijd tot een doodzonde gebracht, door begeerte gedwongen zijn God te loochenen en een pact met de duivel te tekenen, terwijl het ontluikende meisje, zijn demonische kind, de kobold in het hart van de bloem, de duizelingwekkende, geloof vermoordende woorden fluisterde die hem naar beneden zogen: dit gebeurt niet totdat we het zeggen, en we zeggen het niet, hè papi, dus het gebeurt niet. En omdat er niets gebeurde was er niets fout. De gestorven dichter was de wereld van de fantasie binnengegaan waar altijd alles veilig is, waar Haak nooit wordt gevangen door de krokodil en een jongetje nooit genoeg krijgt van zijn speelgoed. Toen Malik Solanka het ware wezen van zijn minnares zo ontsluierd zag zei hij: ‘Dit is een echo hè, Mila, een reprise. Je hebt dit lied al een keer eerder gezongen.’ Hij verbeterde zich onmiddellijk en zonder woorden. Nee, sla jezelf niet te hoog aan. Niet ‘al één keer eerder’. Je bent zeker niet de eerste.

Ssst, zei ze, en legde een vinger op zijn lippen. Ssst, papi, nee. Er is toen niets gebeurd en het gebeurt nu niet. De tweede keer dat ze de incriminerende bijnaam gebruikte klonk er een nieuw, smekend element in door. Ze had hier behoefte aan, had er behoefte aan dat hij het liet gebeuren. De spin, gevangen in haar eigen necrofiele web, was afhankelijk van mannen als Solanka om haar minnaar heel, heel langzaam uit de dood op te wekken. God-die-niet-bestaat-zij-dank heb ik geen dochters, dacht Malik Solanka. Toen werd zijn keel dichtgeschroefd door verdriet. Geen dochter, en mijn zoon heb ik verloren. Het symbool Elián is naar huis gegaan, naar Cárdenas, Cuba, met zijn pappa, maar ik kan niet naar huis, naar mijn zoon gaan. Mila’s lippen lagen nu tegen zijn hals, schoven over zijn adamsappel, en hij voelde een zacht zuigen. Het verdriet ebde weg; en er werd nog iets meer weggenomen. Ook zijn woorden verdwenen. Ze trok ze naar buiten en slikte ze door, en hij zou ze nooit meer kunnen zeggen, de woorden die beschreven wat er niet was, wat de spin-tovenares in haar zwarte pracht nooit zou toestaan te zijn.

Ineens besprong Solanka de gedachte: en als zij zich nu eens voedde met zijn woede? Als zij nu eens het meest hongerde naar waar hij het bangst voor was, de koboldenwoede in zijn binnenste? Want ook zij werd gedreven door woede, dat wist hij, door de tomeloze woede van haar verborgen behoefte. Op het moment van die ontdekking had Solanka gemakkelijk kunnen geloven dat dit mooie, vervloekte meisje, wier gewicht met zo’n suggestieve hunkering over zijn schoot schoof, wier vingertoppen zijn borsthaar licht als een zomerwindje beroerden en wier lippen zachtjes zijn keel bewerkten, in feite misschien juist de incarnatie van een Furie was, een van de drie dodelijke zussen, de kwelgeesten van de mensheid. Woede was hun goddelijke natuur, en kokende mensengramschap hun lievelingsvoedsel. Hij kon zichzelf wijsmaken dat hij achter haar zachte fluisteringen, onder haar perfect gestemde tonen de kreten van de Erinyen hoorde.

Er was nog een bladzij van haar oerverhaal die hem ontsloten werd. Ziehier de dichter Milo met zijn zwakke hart. Een begaafde, gedreven man die elk medisch advies in de wind had geslagen en met een haast belachelijke excessiviteit was doorgegaan met drinken, roken en rokkenjagen. Zijn dochter had voor dat gedrag een verklaring van conradiaanse grandeur gegeven: het leven moet geleefd worden totdat het niet meer geleefd kan worden. Maar nu Solanka’s ogen opengingen zag hij een ander beeld van de dichter, een portret van de kunstenaar die in excessiviteit vluchtte vanuit een zware zonde, vanuit een situatie die hij dagelijks moet hebben ervaren als de dood van zijn ziel, de eeuwige veroordeling tot de pijnlijkste kring van de hel. Toen kwam die laatste reis, de zelfmoordvlucht van Papi Milo naar zijn moordzuchtige naamgenoot. Ook daarin zag Malik iets anders dan de betekenis die Mila eraan had gegeven. Terwijl hij het ene kwaad ontvluchtte was Milo de confrontatie aangegaan met een gevaar dat in zijn ogen kleiner was. Door te ontsnappen aan zijn dochter, de verterende Furie, haastte hij zich naar zijn volle, onafgekorte naam, naar zichzelf. Mila, dacht Solanka, waarschijnlijk heb je je gek geworden vader de dood ingejaagd. En wat heb je voor mij in petto?

Daar kende hij één beangstigend antwoord op. Tussen hen hing op z’n minst nog één sluier, niet over haar verhaal, maar over het zijne. Vanaf het eerste moment van deze onwettige verhouding had hij geweten dat hij met vuur speelde, al wat hij diep in zijn binnenste had weggestopt, werd aangeroerd, een voor een werden de zegels verbroken, en het verleden, dat hem al eerder een keer bijna had vernietigd, zou misschien een tweede kans krijgen om het karwei af te maken. Tussen het nieuwe, onverwachte verhaal en het oude, dat was verdrongen, klonken onuitgesproken echo’s. Die kwestie van de verpopping en al wat. Van het jezelf toestaan te. Van geen keus hebben behalve. Van de slavernij van de jeugd, toen. Van behoefte: dat is de meest meedogenloze. Van de macht van artsen om. Van de machteloosheid van een kind tegenover. Van de onschuld van kinderen in. Van de schuld van een kind, diens fout, diens ernstigste fout. Maar vooral de kwestie van zinnen die niet mochten worden afgemaakt, want ze afmaken zou de woede ontketenen, en de krater van die ontploffing zou alles om hem heen verteren.

O zwakheid, zwakheid! Nog steeds kon hij haar niet afwijzen. Zelfs nu hij dit van haar wist, nu hij haar ware capaciteiten kende en intuïtief begreep welk gevaar hij liep, kon hij haar niet wegsturen. Een sterveling die de liefde bedrijft met een godin is verdoemd, maar als hij eenmaal heeft gekozen kan hij zijn lot niet ontlopen. Ze bleef bij hem op bezoek komen, volledig opgepopt, precies zoals hij haar wilde, en elke dag was er vooruitgang. De ijskap smolt. Binnenkort zou het zeepeil te hoog worden en zouden ze ongetwijfeld verdrinken.

Als hij tegenwoordig zijn huis verliet voelde hij zich als een opgestane slaper uit de oudheid. Buiten, in Amerika, was alles te helder, te luid, te vreemd. De stad bleek ineens overdekt met een eczeem van erbarmelijk woordspelende koeien. In Lincoln Centre stuitte Solanka op Boehthoven en Madama Boehtterfly. Op het Beacon Theater had een drietal gehoornde en geuierde diva’s hun intrek genomen: Whitney Boehston, Maria Koerey en Boehtte Midler (de Runderlijke Miss M.). Verbijsterd door die plaag van woordspelig vee voelde professor Solanka zich plotseling als een bezoeker uit Lilliput-Blefuscu, of van de maan, of, om het maar eerlijk te zeggen, uit Londen. Andere dingen die hem op het verkeerde been zetten waren de postzegels, de maandelijkse in plaats van driemaandelijkse betaling van gas-, elektriciteits- en telefoonrekeningen, de onbekende soorten snoep in de winkels (Twinkies, Ho-Ho’s en Ring Pops), de gewapende politieagenten op straat, de anonieme gezichten in tijdschriften, die door alle Amerikanen op de een of andere manier meteen werden herkend, de onverstaanbare woorden van populaire liedjes die door Amerikaanse oren kennelijk zonder moeite werden begrepen, de vreemde klemtonen en langgerekte klinkers in het Amerikaans; kortom, zijn puur kolossale onwetendheid over het verzwelgende strijdgewoel van het dagelijks leven in Amerika. Net als in Groot-Brittannië stonden de etalages van boekhandels vol met memoires van BM, maar dat deed hem geen plezier. Andere succesvolle schrijvers van dat moment kwamen hem onbekend voor. Eggers, Pilcher: ze klonken alsof ze op een menukaart in een restaurant hoorden te staan en niet op een bestsellerlijst.

Als professor Solanka thuiskwam zat Eddie Ford vaak alleen op de stoep bij de buren –de webspyders waren kennelijk in de weer met hun netten –en in het opgehoopte vuur van de strakke, smeulende blik van de blonde centurio meende Malik Solanka het verlate ontluiken van argwaan op te merken. Maar tussen beiden werd geen woord gewisseld. Ze knikten elkaar kort toe en lieten het daarbij. Dan ging Malik zijn gelambriseerde toevluchtsoord binnen en wachtte daar op zijn godin. Hij installeerde zich in de grote leren fauteuil, waar ze het gemakkelijkst zaten, pakte het roodfluwelen kussen waarmee hij tot dusver het restant van zijn zwaar gecompromitteerde zedigheid was blijven beschermen en legde het op zijn schoot. Hij deed zijn ogen dicht en luisterde naar het tikken van de antieke tafelklok op de schoorsteenmantel. En op een gegeven moment kwam Mila geruisloos binnen –hij had haar een set sleutels gegeven –en wat moest gebeuren, wat helemaal niet gebeurde, hield ze vol, dat gebeurde kalm en stil.

Tijdens de bezoeken van Mila bleef een haast volledig zwijgen de norm in die betoverde ruimte. Er werd gepreveld en gefluisterd, maar dat was alles. Alhoewel, nadat ze vlot van zijn schoot was gesprongen, haar jurk had gladgestreken en voor hen beiden een glas cranberrysap of een kopje groene thee had gehaald en terwijl ze zich voorbereidde op de buitenwereld, onthaalde Solanka haar ruwweg het laatste kwartier voor haar vertrek als hij dat wenste op zijn hypothesen over het land waarvan hij de codes probeerde te ontcijferen.

Bijvoorbeeld de vooralsnog niet-gepubliceerde theorie van professor Solanka over het verschil tussen de Verenigde Staten en Engeland in de houding tegenover orale seks –een aria die was ingegeven door de onnozele beslissing van de president om opnieuw zijn verontschuldigingen aan te bieden, want hij had gewoon steeds van zich af moeten bijten door te zeggen dat het niemand een fuck aanging –werd zeer gewaardeerd door de jonge vrouw die knus op zijn schoot zat. ‘In Engeland,’ zette hij op zijn stijfste toontje uiteen, ‘wordt het heteroseksuele pijpen haast nooit verricht of genoten voordat er volledige, penetrerende coïtus heeft plaatsgevonden, en soms zelfs dan niet eens. Het wordt beschouwd als een teken van grote intimiteit. En tevens als een seksuele beloning voor goed gedrag. Het is zéldzaam. Terwijl in Amerika, met jullie degelijk gevestigde traditie van eh... “flikflooiende” tieners op de achterbank van allerlei karakteristieke auto’s, de “fellatio”, om de technische term te gebruiken, meestal voorafgaat aan “volledige” gemeenschap in de missionarispositie; ja, het is zelfs de meest gebruikelijke manier voor jonge meisjes om hun liefjes tevreden te houden zonder hun maagdelijkheid te verliezen.

Kortom, een acceptabel alternatief voor neuken. Dus als Clinton verklaart dat hij nooit gemeenschap heeft gehad met die vrouw, die Monikoe, de Runderlijke mevrouw L., denkt iedereen in Engeland dat hij daar zit te liegen alsof hij roze ziet, terwijl in Amerika de tienerwereld (en een groot deel van de pre- en posttienerwereld) begrijpt dat hij volgens de culturele definitie van deze Verenigde Staten de waarheid vertelt. Orale seks is geen seks, als puntje bij paaltje komt. Orale seks zorgt ervoor dat jonge meisjes thuis kunnen komen en met de hand op het hart tegen hun ouders kunnen zeggen –jemig, het zorgde ervoor dat jíj je vader kon vertellen –dat je “het” niet gedaan had. Dus Billy “Glibber” de Clint heeft alleen maar nagepraat wat elke viriele Amerikaanse tiener zou hebben gezegd. Achtergebleven ontwikkeling? Akkoord, heel goed mogelijk, maar dat was de reden waarom de president niet in staat van beschuldiging is gesteld.’

‘Ik begrijp wat je bedoelt,’ knikte Mila Milo na dat exposé, en toen liep ze in een onverwachte, overweldigende escalatie van hun eind-van-de-middag-gewoonten naar hem terug om het roodfluwelen kussen van zijn hulpeloze schoot te verwijderen.

Die avond nam hij, aangemoedigd door de fluisterende Mila, met nieuw elan zijn oude ambacht weer ter hand. Er ligt zoveel in je te wachten, had ze gezegd. Ik voel het, je zit barstensvol. Kom op. Stop het in je werk, papi. De furia. Okay? Maak treurige poppen als je treurig bent en boze poppen als je boos bent. Professor Solanka’s nieuwe aso-poppen. We hebben een hele club van dat soort poppen nodig. Poppen die iets te zeggen hebben. Jij kunt dat. Ik weet dat je het kunt, want je hebt Breinmeisje gemaakt. Maak poppen voor me die bij haar uit de buurt komen –uit die wilde plek in je hart. De plek die niet een klein mannetje van middelbare leeftijd is onder een hoop ouwe kleren. Deze plek. Mijn plek. Maai me van de sokken, papi. Zorg dat ik haar vergeet! Maak volwassen poppen, poppen voor boven de achttien. Ik ben toch geen kind meer? Maak poppen voor me waar ik nu mee wil spelen.

Eindelijk begreep hij wat Mila nog meer deed voor haar webspyders behalve ze modieuzer kleden dan ze zelf voor elkaar konden krijgen. Vroeg of laat heeft men het woord ‘muze’ gekoppeld aan haast alle mooie vrouwen die in het gezelschap van begaafde mannen werden gezien, en geen enkele zichzelf respecterende en met zijn Chinese waaier draaiende trendsetter wilde vandaag de dag zonder gezien worden, maar de meeste van dergelijke vrouwen waren meer amusement dan muze. De ware muze was een onbetaalbare schat, en Mila was in staat echt te inspireren, ontdekte Solanka. Luttele ogenblikken na haar krachtige aansporingen begonnen zijn ideeën, die zo lang bevroren en ingedamd hadden gelegen, te branden en te stromen. Hij ging inkopen doen en kwam thuis met potloden, papier, klei, hout en messen. Nu zouden zijn dagen vol zijn, net als zijn meeste nachten. Nu zou er, als hij volledig gekleed wakker werd, geen straatgeur aan zijn kleren hangen en zou zijn adem niet naar alcohol stinken. Hij zou wakker worden aan zijn werktafel met zijn gereedschap in zijn hand. Nieuwe figuurtjes zouden hem aankijken met ondeugende glinsteroogjes. Er vormde zich een nieuwe wereld in hem en hij moest Mila dankbaar zijn voor de goddelijke inblazing: de levensadem.

Genot en opluchting schoten in lange, onbeheersbare huiveringen door hem heen. Net als die andere huivering aan het eind van Mila’s laatste bezoek, toen het kussen van zijn schoot werd gehaald. De afloop waarop hij had gewacht als de verslaafde die hij was geworden. De inspiratie bracht ook een andere groeiende ongerustheid in hem tot bedaren. Er waren angsten bij hem opgekomen over Mila, hij vermoedde een groot, gevaarlijk egoïsme in haar, een allesomvattende ambitie die maakte dat ze anderen, hem inbegrepen, als springplank zag voor haar eigen reis naar de sterren. Solanka begon zich af te vragen of die briljante jongens haar echt nodig hadden. (En vlak daarbij lag de volgende vraag: heb ík haar nodig?) Hij had in een glimp een mogelijke nieuwe incarnatie van zijn levende pop gezien –waarin Mila Circe was, met knorrend aan haar voeten haar varken –maar nu duwde hij dat duistere visioen terzijde; en tegelijk de nog onstuimiger metgezel ervan, het visioen van Mila als Furie, als Tisiphone, Alecto of Megaera, afgedaald naar de aarde in een mantel van weelderig vlees. Mila had zich gerechtvaardigd. Ze had de stimulans geleverd om hem weer aan het werk te zetten.

Op het omslag van een in leer gebonden aantekenboek krabbelde hij de woorden: ‘De verrassende, draadloze Koningspoppen van professor Kronos.’ En schreef erbij: ‘Of: De muiterij van de levende poppen.’ En toen: ‘Of: De levens van de caesarpoppen.’ Toen streepte hij alles door behalve het woord ‘Koningspoppen’, sloeg het aantekenboek open en begon in vliegende vaart het oerverhaal te schrijven van het gestoorde genie dat zijn antiheld zou zijn. ‘Akasz Kronos, de grote, immorele cyberneticus van het Rijk,’ begon hij, ‘schiep de Koningspoppen in reactie op de terminale crisis van de Rijkse beschaving, maar wegens de fundamentele, onherstelbare karakterfout die hem belette zich in de kwestie van het algemeen belang te verdiepen, maakte hij ze met als enige doel het voortbestaan en geluk van niemand anders dan hemzelf te garanderen.’

==

De volgende middag belde Jack Rhinehart, die opgefokt klonk. ‘Malik, hoe gatie? Leef je nog steeds als een goeroe in een ijskelder? Of als een afvaller van Big Brother Is Not Watching You? Of dringt er van tijd tot tijd nog weleens nieuws van de buitenwereld tot je door? –Ken je die van die boeddhistische monnik in het café? Hij loopt naar de kloon van Tom Cruise met de cocktailshaker en zegt: “Ik wil er een met alles.” –Luister: ken jij een chick die Lear heet? Beweert je vróúw te zijn geweest. Volgens mij verdient níemand de pech met dát schatje getrouwd te zijn. Ze lijkt wel honderdentien en is een partij krengerig als een gecastreerde slang. O ja, nou we het toch over vrouwen hebben, ik ben gescheiden. Het bleek heel makkelijk. Ik heb haar gewoon alles gegeven.’

Alles was echt alles, lichtte hij toe: het huisje in The Springs, het legendarische wijnschuurtje, en een paar honderdduizend dollar. ‘En daar heb je geen moeite mee?’ vroeg Solanka verbaasd. ‘Nee, nee,’ ratelde Rhinehart. ‘Je had Bronnie moeten zien. D’r kaak hing op de vlóér. Greep het aanbod zo snel aan dat ik dacht dat ze een hernia zou krijgen. Dus, geloof het of niet, ze is wég. Die zijn we kwijt. Het komt door Neela, man. Ik weet niet hoe ik het moet zeggen maar ze heeft iets in me gladgestreken. Met haar verdwenen alle problemen.’ Zijn stem werd nu jongensachtig samenzweerderig. ‘Heb je ooit meegemaakt dat iemand echt het verkeer tot stilstand kon brengen? Ik bedoel rijdende motorvoertuigen totaal, voor honderd procent, tegenhouden door alleen maar in de buurt te zijn? Die macht heeft ze. Ze klimt uit een taxi en er komen vijf auto’s en twee brandweerwagens piepend tot stilstand. Tegen lantaarnpalen aan lopen, dat ook. Ik had altijd gedacht dat het alleen in slapsticks van Mack Sennett voorkwam. Nu zie ik het knakkers elke dag doen. Soms, in restaurants,’ zei Rhinehart vertrouwelijk, overlopend van vrolijkheid, ‘vroeg ik haar naar het damestoilet en terug te lopen, alleen om mij te laten kijken hoe de mannen aan de andere tafeltjes zich een whiplash schrokken. Kun je je voorstellen, Malik, betreurenswaardige celibataire vriend, hoe het was om dát in de buurt te hebben? Ik bedoel elke nácht?’

‘Jij hebt er een handje van de dingen op een rottige manier te zeggen,’ zei Solanka huiverend, terwijl het hem volledig ontging dat Rhinehart consequent in de verleden tijd over Neela Mahendra praatte. Hij veranderde van onderwerp: ‘En Sara? Over opstaan uit het graf gesproken. Op welke begraafplaats heb je haar gevonden?’ ‘O, de gewone,’ antwoordde Rhinehart afgemeten. ‘Southampton.’ Zijn ex-vrouw, vernam Solanka, was op haar vijftigste getrouwd met een van de rijkste mannen van Amerika, de veevoermagnaat Lester Schofield III, nu tweeënnegentig jaar oud, en had kortgeleden, op haar zevenenvijftigste verjaardag, een scheidingsprocedure in gang gezet op grond van Schofields overspel met Ondine, een Braziliaans model van drieëntwintig. ‘Schofield heeft zijn miljard verdiend door te bedenken dat wat er overblijft nadat je van druiven druivensap hebt gemaakt, voor een koe een lekker maaltje is,’ zei Rhinehart, en schakelde vervolgens over op zijn meest overdreven ouwe-negeraccent. ‘En jouw vrouwtje sij had psies soon idee. Begon hem lekker uit te persen, seker oewete. Foor je het oeweet isse self soon dikke vette koebees.’ Het had er alle schijn van dat er langs de hele oostkust jonkies op de schoot van de ouwetjes klommen, de stervenden de giftige kelk van hun aanwezigheid te drinken gaven en negen kleuren paniek zaaiden. Dagelijks leden huwelijken en vermogens schipbreuk op die jonge klippen. ‘Miss Sara heeft een interview gegeven,’ vertelde Rhinehart Solanka veel te vrolijk, ‘waarin ze haar plan aankondigde om haar echtgenoot in drie even grote stukken te hakken, elk daarvan op een van zijn grootste landgoederen te planten en dan bij ieder stuk een derde deel van het jaar door te brengen als blijk van haar waardering voor zijn liefde. Oewees jou maar blij dat jou an die ouwe taart onsnap is toen jou nog arm oewas, boy. Dat Bruid van Oewildenstein? Dat Miss Patrisia Duff? Sij kunne alles oewel schudde op die Olympise Scheidingspele. Dit dame oewint de gouwe medaille, seker oewete. Professor, sij heef haar Sjeekspier gelese.’ Er gingen geruchten dat de hele zaak een cynische doorgestoken kaart was –het kwam erop neer dat Sara Lear Schofield de Braziliaanse zwaan ertoe had aangezet –maar voor een dergelijke samenzwering was geen bewijs gevonden.

Wat mankeerde Rhinehart? Als hij zo intens tevreden was als hij beweerde, zowel met zijn eigen scheiding als met l’affaire-Neela, waarom schoot hij dan met zo’n duizelingwekkende vaart heen en weer tussen seksuele grofheid –wat in feite absoluut zijn stijl niet was –en dat knullige gedoe over Sara Lear? ‘Jack,’ vroeg Solanka aan zijn vriend, ‘het gaat toch echt wel goed met je, hè? Want als...’ ‘Het gaat prima,’ onderbrak Jack hem met zijn meest slepende, afstandelijke stem. ‘Hé, Malik? Dit hier is bro Jack, oewijffie. Gebore en getoge in de bush-bush. Effe dimme, ja.’

Een uur later belde Neela Mahendra. ‘Weet u nog? We hebben elkaar ontmoet tijdens die voetbalwedstrijd. Toen de Nederlanders Servië inmaakten.’ ‘In voetbalkringen heet het nog altijd Joegoslavië,’ zei Solanka, ‘vanwege Montenegro. Maar ja, natuurlijk weet ik het nog. Zo makkelijk ben je niet te vergeten.’ Het compliment viel haar niet eens op, want dergelijke vleierij betekende voor haar het minimum: louter wat haar toekwam. ‘Kan ik u spreken? Over Jack. Ik moet met iemand praten. Het is belangrijk.’ Ze bedoelde: nu onmiddellijk, en was gewend dat mannen direct bezweken als ze wenkte, ongeacht wat voor plannen ze in hun hoofd hadden. ‘Ik ben aan de andere kant van het park,’ zei ze. ‘Kunnen we elkaar over pakweg een halfuur voor het Metropolitan Museum ontmoeten?’ Solanka, die zich toch al zorgen maakte over zijn vriend, en nu nog meer na dit telefoontje, kon –ja, uitstekend! –geen weerstand bieden aan de oproep van de adembenemende Neela, stond op om te weg te gaan, ook al waren dat voor hem de kostbaarste uren van de dag geworden: Mila’s tijd. Hij trok een dunne jas aan –het was een droge maar bewolkte en voor de tijd van het jaar koele dag –en deed zijn voordeur open. Daar stond Mila, met zijn reservesleutel in haar hand. ‘O,’ zei ze, toen ze de jas zag. ‘O. Prima.’ Op dat eerste moment, toen ze was overrompeld en geen tijd had gehad tot zichzelf te komen, blikte hij zogezegd even in haar naakte gezicht. Daar viel ongetwijfeld gefrustreerde honger te zien. De vosachtige honger van een dier dat verstoken blijft van zijn –hij probeerde het woord niet te denken, maar het drong zich op –zijn prooi.

‘Ben zo terug,’ zei hij slap, maar ze had zich al hersteld en haalde haar schouders op. ‘Geeft niet.’ Samen liepen ze de buitendeur uit, waarna hij snel, zonder om zich heen te kijken, van haar weg wandelde naar Columbus Avenue, wetend dat ze nu bij Eddie zou zijn, voor de deur van de buren, en boos een dorstige tong in zijn verbijsterde, verrukte keel zou steken. Overal hingen affiches voor The Cell, de nieuwe film met Jennifer Lopez. Daarin werd Lopez sterk verkleind en in de hersenen van een seriemoordenaar ingespoten. Het klonk als een remake van Fantastic Voyage, met Raquel Welch, maar wat hinderde dat? Niemand herinnerde zich het origineel. Alles is een kopie, een echo van het verleden, dacht professor Solanka. Een mooie song voor Jennifer: We’re living in a retro world and I am a retrograde girl.

11

‘In toekomst, kannie missen, is niemand meer die luissert naar dit soort praat op radio. Of, weet u wat ik denk? Misschien luissert radio wel naar oons. Wij worden soiets als amoesement en machines worden poebliek en eigenaar van de sender, en wij werken allemaal voor sullie, soiets.’ –‘Yo, luister effe. Geen idee wat voor kloterig sf-gelul die ouwe Speedy Gonzales daar legt op te hangen. Klonk voor mijn assoffie The Matrix te vaak had gehuurd. Zoas ik het zie komp er gewoon helegaar geen toekomst. D’r lijkt niks te veranderen. Ik bedoel psies dezelfde schijtzooi gewoon weer van voren af an. Iedereen die woont in hetzelfde huis, heb hetzelfde onderwijs, dezelfde recreasie, dezelfde... werkverlegenheid. Van die dingen. We krijgen dezelfde rekeningen, hebben dezelfde vriendinnen en gaan naar dezelfde gevangenissen; worden goed genaaid door het leven, goed genaaid door de bazen, en slecht genaaid door de vrouwen, of niet soms? Cor-recto, señor. Emme radio? Die heb een aan- en uitknop makker, en ik zet dat kloteding af as ik daar zin in heb.’ –‘Hij snapt niks van, die jongen. Die goser daro die snapt gewoon geen reet van hij siet alles pas als hij middenin sit. Kijk liever uit je doppen, hermano. Se hebben nou machine die voedsel eet als braanstof, hoor je? Geen bensine meer. Eet menseneten als jij en ik. Pizza, hoot dook met chilisaus, broodje tonijn, alles. Duurt niet lang meer of mister Machine gaat tafel reserveren in restaurant. Soiets van: ik wil beste tafeltje. Nou vraag ik jou wat verschil is? Ik denk: wat eet, dat leeft. Toekomst is hier, man, subito, let maar op. Duurt niet lang meer en dan komt mister Levende Machine die inpikt werkgelegenheid die jij noemt, en misschien ook mooie vriendiennetje van jou.’ –‘Hé hé, Ricky Ricardo, paranowiet stuk amiko Latino, ik hoorde je naam effe niet maar beetje dimmen hè, Desi, okay? Tis hier niet dat communistische Cuba waar je van ontsnapt ben in een rubberboot en asiel kreeg in het land van de vrijh...’ ‘Ja nou niet beledigend woorden jij asteblief. Ik seg asteblief, want ik ben beleefd opgevoed, ik wel. Broeder hier, hoe noemt hij sich, señor Biel Koosby of mister No Good from the ’Hood, misschien heeft sijn moeder hem nooit goed verteld, maar wij gaan hier lijf de loecht in, wij praten tegen hele regio, lawe netjes houwen.’ –‘Mag ik er even tussen komen? Neem me niet kwalijk? Ik zit er zo naar te luisteren?, en ik dacht net ze hebben toch elektronisch gemaakte tv-presentatoren tegenwoordig?, en er zijn overleden acteurs die automobielen verkopen?, Steve McQueen in die auto?, dus ik ben het eens met onze Cubaanse vriend?, technologie, daar word ik bang van? En dus in de toekomst?, zal er dan zeg maar iemand denken aan onze behoeften zeg maar? Ik ben actrice?, ik werk hoofdzakelijk in de reclame?, en dan die grote staking van onze vakbond?, en al maanden verdien ik geen dollar?, en er gaat geen reclameboodschap minder de lucht in?, want ze kunnen Lara Croft krijgen?, Jar Jar Binks?, en Gable kunnen ze krijgen, en Bogey, en Marilyn en Max Headroom en HAL van 2001?’ –‘Ik moet u onderbreken m’vrouw, want onze tijd is om en hier zijn veel mensen sterk bij betrokken, dat weet ik. De geavanceerde technologische vernieuwing kunnen we niet de schuld geven van de moeilijke situatie waarin uw vakbond u heeft gemanoeuvreerd. U hebt gekozen voor socialisme, de vakbond heeft uw bedje gespreid, en daar ligt u nu in. Mijn persoonlijke mening over de toekomst? Je kunt de klok niet terugdraaien, dus laat u zich maar met de stroom meedrijven. Blijf bij de tijd. Pluk de dag. Van de verre westkust tot het oosten.’

Professor Malik Solanka, die op de trap van het indrukwekkende museum de Times zat door te kijken en op Neela wachtte, werd plotseling gevangen in een schuine straal gouden middaglicht van de laagstaande zon, en voelde zich meer dan ooit als een vluchteling in een klein bootje, gevangen tussen opkomende getijden, verstand en onverstand, oorlog en vrede, verleden en toekomst. Of als een jongen in een rubber band, die zijn moeder in het zwarte water zag wegzakken en verdrinken. En na de paniek, de dorst en de brandende zon was er de herrie, het ononderbroken, vijandige geroezemoes van stemmen op de radio van een taxichauffeur, waarin zijn innerlijke stem verdronk en hij onmogelijk nog kon denken, of kiezen, of rust vinden. Hoe kreeg je de demonen van het verleden klein als die van de toekomst hem aan alle kanten belaagden? Het verleden speelde op, dat viel niet te ontkennen. Sara Lear was niet als enige opgestaan uit de dood, zoals bleek uit de tv-programma’s, waar de naam bij stond van de kleine mevrouw Peniskus, die van Krysztof Waterford-Wajda. Perry Pincus –ze moest nu een jaar of veertig zijn –had een nietsverhullend boek geschreven, Mannen met pennen, over haar jaren als belangrijkste groupie van de intelluelen, en juist die avond zou Charlie Rose daarover met haar praten. O, arme Dubdub, dacht Malik Solanka. Dit is het meisje waar je een huishouden mee wilde opzetten en nu komt ze dansen op je graf. Als vanavond Charlie gaat van: ‘Vertel eens over je twijfels bij dit project, Perry; je bent zelf een intellectueel, en dus zul je ernstige gewetensbezwaren hebben gehad. Vertel eens hoe je die hebt overwonnen’, dan gaat het morgen bij Howard Stern van: ‘Meiden vallen op schrijvers. Maar ook: een heleboel schrijvers zijn op deze meid gevallen.’ Het leek dat jaar inderdaad wel een vroege Halloween en Walpurgisnacht. De heksen verzamelden zich voor hun sabbat.

Achter zijn rug werd nog een verhaal half verteld; een stadssprookje van een andere onbekende stroomde zijn weerloze oor binnen. ‘Ja, het ging geweldig, schat. Nee, geen problemen, ik ben onderweg naar de bijeenkomst van de conservatoren, daarom bel ik je op mijn gsm. De hele tijd bij kennis, maar propvol verdovende middelen, jazeker. Dus half bij bewustzijn. Ja, het mes komt recht op je oogbal af, maar dankzij al die chemische troep denk je dat het een veertje is. Nee, geen bloeduitstortingen, en ik kan je wel vertellen dat het een wonder is zoveel als ik nu kan zien. ... Een godswonder, ja, zeg dat wel. Dat ik, die blind was, nu zien kan. Echt waar. Kijk maar naar al die dingen hier buiten. Wat heb ik toch veel gemist. Nou, wat dacht je? Hij is echt de laserkoning. Zoals je weet heb ik links en rechts aan iedereen gevraagd en steeds kwam dezelfde naam weer naar voren. Een beetje droog, meer niet, maar dat verdwijnt in een paar weken, volgens hem. Okay, hou van je. Ik kom laat thuis. Niks aan te doen. Ga maar vast naar bed.’ En natuurlijk draaide hij zich om, natuurlijk zag hij dat de jonge vrouw niet alleen was, dat ze zelfs tijdens het dichtklappen van haar gsm door een man werd geknuffeld. Even keek ze Solanka aan, terwijl ze zich het knuffelen liet welgevallen; en toen ze zag dat ze was betrapt op een leugen begon ze schuldig te stralen en haalde haar schouders op. Niks aan te doen, zoals ze door de telefoon had gezegd. Het hart heeft zijn eigen redenen, en we dienen allemaal de liefde.

Tien over halftien in Londen. Asmaan zou wel slapen. In India vijfenhalf uur later. Draai in Londen je horloge op zijn kop en je krijgt de tijd in Malik Solanka’s geboortestad, de Verboden Stad aan de Arabische Zee. Ook dat kwam terug. De gedachte vervulde hem met angst: angst voor hoe het hem zou vergaan onder invloed van zijn diep-weggeborgen woede. Zelfs na al die jaren werd hij erdoor bepaald, had het niets van zijn macht over hem verloren. En als hij de zinnen van dat onvertelde verhaal afmaakte?... Dat was een vraag voor een andere dag. Hij schudde zijn hoofd. Neela was laat. Solanka legde zijn krant neer, trok een stuk hout en een Zwitsers officiersmes uit een zak van zijn overjas en begon volledig geconcentreerd het hout te bewerken.

‘Wie is dat?’ De schaduw van Neela Mahendra viel over hem. Ze had de zon in de rug en in silhouet zag ze er nog langer uit dan hij zich herinnerde. ‘Een kunstenaar,’ antwoordde Solanka. ‘De gevaarlijkste man ter wereld.’ Ze veegde het stof van een plek op de museumtrap en ging naast hem zitten. ‘Ik geloof je niet,’ zei ze. ‘Ik ken een heleboel gevaarlijke mannen en geen van hen heeft ooit een overtuigend kunstwerk gemaakt. En neem ook maar van me aan dat ze stuk voor stuk allesbehalve van hout waren.’ Ze zaten even zonder iets te zeggen bij elkaar, hij snijdend, zij domweg roerloos, waarmee ze de wereld de gift van haar aanwezigheid schonk. Als Malik Solanka achteraf terugdacht aan hun eerste momenten samen herinnerde hij zich vooral de stilte, de geluidloosheid, bewegingloosheid, en hoe gemakkelijk dat was geweest. ‘Toen ik verliefd op je werd zei je geen woord,’ vertelde hij haar. ‘Hoe kon ik weten dat je de spraakzaamste vrouw ter wereld was? Ik ken een heleboel spraakzame vrouwen en neem maar van me aan dat ze vergeleken bij jou stuk voor stuk van hout waren.’

Even later stopte hij het half voltooide figuurtje weg en verontschuldigde zich voor zijn verstrooidheid. ‘Verontschuldigen is niet nodig,’ zei ze. ‘Werk is werk.’ Ze stonden op en liepen omlaag, de grote trap af naar het park, en terwijl ze verrees gleed er op de tree boven haar een man uit, die zwaar en pijnlijk op z’n minst tien treden omlaag rolde en Neela op zijn weg naar beneden rakelings miste; zijn val werd gestuit door een groep schoolmeisjes die gillend op zijn weg zaten. Professor Solanka herkende de man als degene die zo naarstig had zitten knuffelen met de huichelaarster aan het mobieltje. Hij keek om zich heen op zoek naar mevrouw gsm, en ontdekte het volgende moment dat ze te voet wegstormde in de richting van het centrum terwijl ze vrije taxi’s aanriep, die haar boze arm negeerden.

Neela droeg een knielange, mosterdkleurige wikkelrok van zijde. Haar zwarte haar was opgedraaid in een strakke wrong en haar lange armen waren bloot. Er stopte een gele taxi, die zijn passagier loosde voor het geval ze een ritje wilde. Een hotdogverkoper bood haar zijn hele voorraad gratis en voor niks aan: ‘Het enige is: eet het hier op, dame, zodat ik onderwijl kan kijken.’ Nu hij voor het eerst het verschijnsel waarnam dat Jack Rhinehart op zo’n vulgaire manier had geschilderd, voelde Solanka zich alsof hij een van de belangrijkste bezittingen van het museum escorteerde langs een met ontzag vervulde Fifth Avenue. Maar nee: het meesterwerk waar hij aan moest denken stond in het Louvre. Toen een zuchtje wind haar rok tegen haar lichaam blies zag ze eruit als de Gevleugelde Overwinning van Samothrace, maar dan met het hoofd erop. ‘Nike,’ zei hij hardop, waarmee hij haar voor een raadsel stelde. ‘Daar herinner je me aan,’ verduidelijkte hij. Ze fronste. ‘Doe ik je aan sportkleding denken?’

De sportkleding dacht in elk geval wel aan haar. Toen ze het park insloegen kwam er van de andere kant een jongeman in hardloopkleren op hen toe, die duidelijk werd geïntimideerd door de kracht van Neela’s schoonheid. Hij was niet in staat zich rechtstreeks tot haar te richten en sprak in plaats daarvan Solanka aan. ‘Meneer,’ zei hij, ‘denkt u alstublieft niet dat ik probeer uw dochter te versieren, dat wil zeggen, ik vraag niet om een afspraakje of zo, maar het is gewoon dat ze de aller... ik moest haar zeggen...’ –en hier keek hij eindelijk Neela aan –‘u zeggen dat u de aller...’ In Malik Solanka’s borst ontwikkelde zich een hevig gebrul. Het beste zou zijn nu de tong van de jongeman uit die walgelijke, vlezige mond te rukken. Het beste zou zijn nu die gespierde armen te bekijken als ze waren losgemaakt van die gespierde romp. Afgesneden? Losgescheurd? Als hij nu eens in pakweg een miljoen stukken was gesneden en gescheurd? Als hij godverdomme zijn hart eens opvrat?

Hij voelde de hand van Neela Mahendra zachtjes neerdalen op zijn arm. De woede bedaarde even vlug als hij was opgekomen. Het fenomeen, het opkomen en wegebben van zijn onvoorspelbare driftbui, had zich zo snel afgespeeld dat het Malik Solanka duizelig en verward had gemaakt. Was het echt gebeurd? Had hij werkelijk op het punt gestaan die hypergezonde bonk aan stukken te scheuren? En zo ja, hoe had Neela dan zijn boosheid verdreven door hem alleen maar aan te raken –terwijl Solanka voor het bestrijden van zo’n bui soms urenlang in een verduisterde kamer moest liggen om ademoefeningen te doen en zich rode driehoeken voor te stellen? Kon een vrouwenhand werkelijk zoveel macht bezitten? En zo ja (de gedachte drong zich aan hem op en zou niet worden ontkend), was dat niet een vrouw om aan zijn zijde te houden en de rest van zijn gekwelde leven te koesteren?

Hij schudde zijn hoofd om het te bevrijden van dergelijke ideeën en richtte zijn aandacht weer op het tafereel dat zich voor hem ontrolde. Neela zond de jonge hardloper haar verblindendste glimlach toe, zo verblindend dat een mens maar het beste kon sterven na het zien daarvan, want de rest van zijn leven zou ongetwijfeld een grote afknapper worden. ‘Hij is mijn vader niet,’ zei ze tegen de glimlach-verblinde sportkledingdrager. ‘Hij is mijn minnaar, ik woon met hem samen.’ Die informatie trof de arme jongen als een mokerslag; en om haar woorden kracht bij te zetten plantte Neela Mahendra vervolgens een lange, ondubbelzinnige kus op de onvoorbereide, maar niettemin dankbare mond van de nog steeds verbouwereerde Solanka. ‘En weet je?’ hijgde ze, terwijl ze stopte om lucht te happen en de genadeklap toe te dienen. ‘Hij is absoluut fantastisch in bed.’

‘Wat zei je nóú?’ vroeg een draaierige professor Solanka, gevleid en danig overweldigd, nadat de hardloper ervandoor was gegaan met een gezicht alsof hij zijn buik ging openrijten met een botte bamboestok. Ze lachte, een grote, kwaadaardige, uithalende lach, waarnaast zelfs het rauwe geschater van Mila gedistingeerd klonk. ‘Ik zag dat je op het punt stond over de rooie te gaan,’ zei ze. ‘En ik heb je nodig, hier en nu, als aandachtig oor, en niet in het ziekenhuis of de gevangenis.’ Dat verklaarde ongeveer tachtig procent ervan, dacht Solanka, wiens hoofd ophield met tollen, maar het vertaalde niet de betekenis van al wat ze met haar tong had uitgevoerd.

Jack! Jack! zei hij berispend tot zichzelf. Het onderwerp voor die middag was Rhinehart, zijn makker, zijn beste vriend, en niet de tong van het vriendinnetje van zijn vriend, hoe lang en gymnastisch die ook was. Toen ze op een bank vlak bij de vijver waren gaan zitten, kwamen er aan alle kanten rondom hen hondenuitlaters in botsing met bomen, verloren tai-ji-beoefenaars hun evenwicht, knalden skaters op elkaar en wandelden wandelaars pardoes de vijver in alsof ze het bestaan ervan waren vergeten. Neela Mahendra leek er niets van te merken. Er liep een man langs met een ijshoorntje, dat tengevolge van zijn plotselinge maar begrijpelijke verlies aan hand-mondcoördinatie zijn tong volledig miste en in plaats daarvan op onhygiënische wijze in aanraking kwam met zijn oor. Een andere jongeman, die joggend passeerde, barstte met alle blijken van oprechte emotie in een onstuimige huilbui uit. Alleen de Afro-Amerikaanse vrouw van middelbare leeftijd op het belendende bankje (hoezo, van middelbare leeftijd? Ze is waarschijnlijk jonger dan ik, dacht Solanka teleurgesteld) leek ongevoelig voor de Neela-factor terwijl ze zich door een Italiaanse bol met een arbeidsintensieve eiersalade heen werkte, waarbij ze haar tevredenheid over elke hap kenbaar maakte met luide mmm’s en hèhè’s. Intussen had Neela alleen oog voor professor Malik Solanka. ‘Verrassend goede kus overigens,’ zei ze. ‘Echt waar. Uit de kunst.’

Toen keek ze een andere kant op, over het glinsterende water. ‘Het is uit tussen Jack en mij,’ vervolgde ze snel. ‘Misschien heeft hij het je al verteld. Het is al een poosje uit. Ik weet dat hij een goede vriend van je is, en wees jij in deze periode ook een goede vriend voor hem, maar ik kan niet bij een man blijven als ik eenmaal mijn respect voor hem heb verloren.’ Stilte. Solanka zweeg. Hij draaide het laatste telefoontje met Rhinehart nog eens af en hoorde wat hem was ontgaan: de weemoedige toon onder het seksuele gebral. De verleden tijd. Het verlies. Hij drong niet bij Neela aan op een verslag. Laat het maar komen, dacht hij. Het komt gauw genoeg. ‘Hoe denk jij over de verkiezingen?’ vroeg ze, in een van de dramatische koerswijzigingen in het gesprek waar Solanka al snel aan zou wennen. ‘Ik zal je mijn mening geven. Ik vind dat de Amerikaanse stemmers het aan de rest van de wereld verplicht zijn niet op Bush te stemmen. Dat is hun taak. Ik zal je vertellen waar ik een hekel aan heb,’ ging ze verder. ‘Ik heb er een hekel aan als mensen zeggen dat het één pot nat is, die kandidaten. Allemaal ouwe koek, dat Gush-en-Bore-gedoe. Ik kan me er ontiegelijk over opwinden.’ Niet het moment om zijn eigen geheime schuldgevoelens op te biechten, dacht Solanka. Maar Neela verwachtte niet echt een antwoord. ‘Eén pot nat?’ riep ze. ‘En de aardrijkskunde dan bijvoorbeeld? Als het er bijvoorbeeld om gaat te weten waar mijn arme vaderlandje verdomd op de wereldkaart ligt?’ Malik Solanka herinnerde zich dat George W. Bush een maand voor de Republikeinse Conventie met een sluwe vraag in de val was gelokt tijdens een vragenuurtje over buitenlandse politiek: ‘Zou u met het oog op de toenemende instabiliteit van de etnische situatie in Lilliput-Blefuscu dat land voor ons even op de kaart kunnen aanwijzen? En hoe heette de hoofdstad ook weer?’ Twee effectballen, twee treffers.

‘Ik zal je vertellen wat Jáck over de verkiezingen denkt,’ zei Neela, terugzwenkend naar het onderwerp, terwijl de rode kleur op haar wangen tegelijk met het volume van haar stem toenam. ‘De nieuwe Jack, tiptop tenue-de-soirée Truman Capote Rhinehart, hij denkt precies wat zijn caesars in hun paleizen willen dat hij denkt. Vooruit Jack, springen, en hij springt tot in de wolken. Dans voor ons, Jack, je kan zo geweldig dansen, en hij zal ze alle verouderde bewegingen van dertig jaar geleden laten zien die bejaarde blanken leuk vinden, hij zal zwemmen, liften en de hond uitlaten, hij doet de hele lieve lange nacht de Mash, de Funky Chicken en de Locomotion. Maak ons aan het lachen, Jack, en hij zal ze moppen vertellen als een hofnar. Waarschijnlijk ken je zijn favorieten. “Nadat de mensen van de FBI de jurk van Monica hadden onderzocht maakten ze bekend dat ze de vlek niet eenduidig konden identificeren omdat iedereen in Arkansas hetzelfde DNA had.” Ja, die vinden ze leuk, de caesars. Stem Republikeins, Jack, wees anti-abortus, Jack, lees wat de bijbel schrijft over homoseksuelen, Jack, en vuurwapens maken geen mensen dood, dat klopt toch, Jack? En dan hij weer: ja m’vrouw, mensen maken mensen dood. Brave hond, Jack. Op je rug. Apport. Opzitten pootje geven goddomme. Pootje geven, Jack, je krijgt niet waar je om bedelt maar we vinden het zo leuk een zwarte jongen op zijn knieën te zien. Braaf zo, Jack, nou wegrennen en slapen gaan in het hok achter het huis. O lieveling, wil je Jack alsjeblieft even een bot toegooien? Hij is zo lief geweest. Ja, die kan ermee door, ze komt uit het zuiden.’ O, dus Rhinehart was stout geweest, dacht Solanka, die vermoedde dat Neela absoluut niet gewend was bedrogen te worden. Ze was gewend zwaan-kleef-aan te zijn, met rijen jongens die haar overal volgden waarheen ze hen voor wenste te gaan.

Ze zakte achterover op de bank, bedaarde, en deed eventjes haar ogen dicht. De vrouw op het volgende bankje had net haar Italiaanse bol op, leunde opzij naar Neela en zei: ‘Ach, laat vallen, schat, die zak. Knikker hem acuut de straat op. Nooit aan beginnen, een relatie met iemand zijn lieve poedeltje.’ Neela keek haar aan alsof ze een oude vriendin begroette. ‘M’vrouw,’ zei ze ernstig, ‘de melk bij u in de koelkast is langer houdbaar dan die relatie van mij.’

‘Nu lopen,’ verordonneerde ze, en Solanka stond op. Toen ze zeker wist dat ze buiten gehoorsafstand waren zei ze: ‘Kijk, ik ben ziedend op Jack, sowieso, maar ik maak me ook zorgen om hem. Hij heeft echt een goede vriend nodig, Malik. Hij zit flink in de puree.’ Zoals Solanka al uit zijn telefoontje had begrepen was Rhinehart down, en niet alleen vanwege het fiasco van zijn bederfelijke pak melk... een liefdesaffaire. De ontmoeting met Sara Lear, die begonnen was als een interview voor een artikel over de indrukwekkendste scheidingen van de eeuw, had voor Jack ernstige repercussies gekregen. Hij viel niet bij Sara in de smaak, en haar vijandigheid was een zware slag voor hem. Na het verlies van het huisje in The Springs bij zijn scheiding had hij een piepkleine schoenendoos gevonden midden op een golfbaan ver weg ergens bij Montauk Point. ‘Je kent zijn obsessie voor Tiger Woods, die zwarte golfer,’ zei Neela. ‘Jack is ambitieus. Hij is pas gelukkig als Nike... de andere Nike bedoel ik,’ zei ze, met onverholen genoegen blozend, ‘de Nike die hij nog niet tegen zich in het harnas heeft gejaagd, ook hem als speler gaat sponsoren, tot en met de Nike-golf op zijn pet.’ Nadat het bod van Rhinehart op het huisje door de verkoper was geaccepteerd, gebeurden er kort na elkaar twee dingen. Bij Rhineharts derde bezoek aan het huisje, waarvoor de makelaar hem de sleutel had overhandigd, kwam de politie in minder dan tien minuten opdagen en werd hij gevraagd zich om te draaien om gefouilleerd te worden. Buren hadden gemeld dat er een inbreker op het perceel was, hij dus. Het kostte hem bijna een uur om de agenten te overtuigen dat hij geen inbreker was maar een bonafide koper. Een week later wees de golfclub zijn aanvraag voor het lidmaatschap af. Sara’s arm reikte ver. Rhinehart, die had gezegd dat ‘zwart zijn geen probleem meer was’, was opnieuw hardhandig met zijn neus op zijn ongelijk gedrukt. ‘Er is daar een club die werd opgezet zodat joden golf konden spelen,’ zei Neela minachtend. ‘Doortrapt, die racistische rechtse rakkers. Jack had moeten weten hoe de zaken stonden. Ik bedoel: Tiger Woods is dan misschien van gemengd ras, maar hij weet dat zijn ballen zwart zijn.’

‘Toch is dat nog niet het ergste.’ Ze waren intussen bij de Bethesda-fontein beland. Rondom hen bleven er heren achteromkijken en andere lachfilmeffecten plaatsvinden; ze liepen verder totdat ze bij een met gras begroeide glooiing kwamen. ‘Ga zitten,’ zei Neela. Hij ging zitten. Neela liet haar stem dalen. ‘Jack is in contact gekomen met een stel geschifte jongelui, Malik. God weet waarom, maar hij zet alles op alles om mee te doen, en het zijn de domste, grofste blanke jongens die je je kunt voorstellen. Ooit gehoord over een geheim genootschap, dat niet eens verondersteld wordt te bestaan, de SM? Zelfs de naam is een kwalijke grap. “Solitaire Mannen.” Ja, precies. Het is die jongens driedubbelovergehaald in hun bol geslagen. Net als dat geval met die schedel en gekruiste knekels in Yale, weet je nog?, waar ze spullen opkopen als de snor van Hitler en de pik van Casanova?, behalve dat deze lui niet bij een specifieke school horen en geen memorabilia verzamelen. Ze verzamelen meisjes, jongedames met bepaalde interesses en bekwaamheden. Je zou ervan opkijken hoeveel het er zijn, temeer als je weet wat voor spelletjes ze geacht worden te spelen, en dan heb ik het niet over strippoker. Ritsen, clips en knijpers. Zadels, teugels en paardentuigen, waarschijnlijk zien ze er aan het eind uit als een keurig koetsje. Of: sla me met zweepjes en bind me met strings, these are a few of my favourite things, weet je wel. Rijke meisjes. Ik zweer het je. Je familie bezit een paardenfokkerij, dus dan raak je opgewonden zodra je als een paard wordt behandeld? Ik zou het niet weten. Die kinderen krijgen hun wensen zo makkelijk vervuld’ –Neela kon niet meer dan vijf jaar ouder zijn dan de dode meisjes, dacht Solanka –‘dat ze nergens een kick van krijgen. Ze moeten verder en verder reizen op zoek naar spanning, verder van huis, verder van veiligheid. De ruigste plekken ter wereld, de ruigste chemische producten, de ruigste seks. Dat is zo uit de losse pols mijn analyse. Verveelde rijke meisjes laten zich door domme rijke jongens idiote dingen aandoen. Domme rijke jongens kunnen hun geluk niet op.’

Solanka dacht na over het feit dat Neela het woord ‘kinderen’ gebruikte voor het beschrijven van wat uiteindelijk leden van haar eigen generatie waren. Het woord klonk eerlijk in haar mond. Vergeleken met iemand als Mila –Mila, zijn geheime schuldgevoel –was dit een volwassen vrouw. Mila had haar charmes, maar die wortelden in een kinderlijke lichtzinnigheid, een grillige gulzigheid die voortkwam uit diezelfde crisis van afgestompte reacties, diezelfde behoefte om extremen te zoeken, tot voorbij extremen, om zo uit te vinden aan welke prikkeling ze behoefte had. Als verboden vruchten je dagelijks dieet zijn geweest, wat moet je dan doen om een kick te krijgen? Gelukkige Mila, dacht Solanka. Haar rijke vriendje had niet begrepen wat hij met haar had kunnen doen en had haar laten lopen. Als deze andere rijke jongens ooit over haar hadden gehoord, hoe ver ze bereid was te gaan, welke taboes ze bereid was te negeren, had ze hun godin kunnen worden, het kindvrouwkoninginnetje van hun verborgen sekte. En ze had kunnen eindigen in de Midtown Tunnel met een ingeslagen schedel. ‘Het spel van de affectlozen,’ zei Solanka hardop. ‘Een tragedie over isolement. Het niet-onderzochte leven van de lui die hun eenheid hebben.’ Dat moest hij uitleggen, en hij was blij haar weer te horen lachen. ‘Geen wonder dat zoveel van die bronstige gorilla’s –die Beukers, Knuppels en Hengsten –mee willen doen, vind je niet?’ zuchtte Neela. ‘De vraag is alleen: waarom wil Jack meedoen?’

Professor Malik Solanka voelde zijn maag samentrekken. ‘Is Jack lid van dat SM-gedoe?’ vroeg hij. ‘Maar zijn dat niet de mannen die...’ ‘Hij is nog geen lid,’ onderbrak ze, gedreven door haar behoefte haar vreselijke last met iemand te delen. ‘Maar hij bonkt op de deur en smeekt om binnengelaten te worden, de stomme idioot. En dan ook nog na al die ellendige troep in de kranten. Toen ik dat eenmaal wist kon ik niet langer bij hem blijven. Ik zal je iets vertellen dat in geen enkele krant heeft gestaan,’ vroegde ze eraan toe, en liet haar stem nog meer dalen. ‘Die drie dode meisjes? Die waren toch niet verkracht en beroofd, hè? Maar er was wel iets anders met ze gebeurd, en dat is de eigenlijke link tussen die drie misdaden, alleen wil de politie niet dat het in de kranten komt om te voorkomen dat anderen het na gaan apen.’ Solanka begon nu echt bang te worden. ‘Wat was er met ze gebeurd?’ vroeg hij zwakjes. Neela hield haar handen voor haar ogen. ‘Ze waren gescalpeerd,’ fluisterde ze, en begon te huilen.

Gescalpeerd worden betekende zelfs in de dood een trofee blijven. En vanwege de zeldzaamheidswaarde kon de scalp van een dood meisje in je zak –o, het gruwelijkste raadsel van allemaal! –in feite een groter prestige geven dan hetzelfde meisje levend en ademend aan je arm op een schitterend bal, of zelfs als een willige partner bij alle seksuele bokkensprongen die je maar in je hoofd haalde. De scalp betekende overwicht, en wie hem wegnam, wie zo’n relikwie als begerenswaardig zag, stelde de betekenaar boven het betekende. Solanka begon met walgend afgrijzen te begrijpen dat de meisjes in feite voor hun moordenaars dood kostbaarder waren geweest dan levend.

Neela was overtuigd van de schuld van de drie vriendjes; ook overtuigd dat Jack veel meer wist dan hij iemand, zelfs haar, vertelde. ‘Net heroïne,’ zei ze, terwijl ze haar ogen afveegde. ‘Hij zit er zo tot over zijn oren in dat hij niet weet hoe hij eruit moet komen, en er niet uit wil komen, ook al zal het zijn ondergang worden als hij erbij blijft. Waar ik me vooral zorgen over maak is: wat is hij bereid te doen, en wie is hij bereid het aan te doen? Moest ook ík aantreden voor het genot van die hufters, bijvoorbeeld? En wat de moorden betreft, wie weet waarom ze gebeurden? Misschien gingen hun seksspelletjes te ver. Misschien hebben die rijke jongens iets zieks met seks en macht. Gezeik over mannenbroeders en bloedverwantschap. Naai het meisje en help haar om zeep, en doe het zo bereslim dat niemand erachter komt dat jij het hebt gedaan. Ik weet niet. Misschien zit ik hier gewoon klassehaat te spuien. Misschien heb ik te veel films gezien. Compulsion. Rope. Weet je wel? “Waarom zoiets doen?” “Omdat we het kunnen.” Omdat ze zich willen bewijzen als kleine caesartjes. Laten zien hoeveel hoger ze staan en hoeveel verder ze zijn, hoe verheven en goddelijk. Lappen de wet aan hun laars. Het is puur moorddadig tuig, maar meneertje Schoothond Rhinehart blijft gewoon loyaal. “Je weet geen moer over ze, Neela, het zijn keurig nette jongens.” Gelul. Hij is zo blind dat hij niet eens ziet dat ze hem in hun val meesleuren, of, erger nog, misschien schuiven ze hem wel de schuld in de schoenen. Dan is hij de lul. Hij speelt voor zondebok en zingt op weg naar de elektrische stoel nog hun lof. Jack de Lul. Mooie naam voor die kloterige slappeling. Op dit moment is dat ongeveer wat hij voor mij betekent.’

‘Waarom ben je er zo zeker van?’ vroeg Solanka. ‘Neem me niet kwalijk, maar draaf je niet een beetje door. Die drie mannen zijn ondervraagd maar niet gearresteerd. En voor zover ik het begrijp heeft elk van hen een degelijk alibi voor het tijdstip waarop zijn vriendin overleed. Getuigen enzovoort. Eentje was gezien in een café, en zo verder, ik weet niet meer.’ Zijn hart was aan het bonken gegaan. Voor zijn gevoel had hij zichzelf al eeuwen de schuld van die misdaden gegeven. De chaos die hij in zijn hart constateerde, de bruisende, onsamenhangende storm, had hij in verband gebracht met de chaos van de stad en hij was er na aan toe geweest zich schuldig te verklaren. Nu was er kennelijk vrijspraak ophanden, maar de prijs voor zijn onschuld zou de schuld van zijn boezemvriend kunnen zijn. Er kolkte een hevige beroering in zijn hart, hij werd er misselijk van. ‘En dat verhaal over scalperen,’ dwong hij zich te vragen. ‘Waar heb je dat in ’s hemelsnaam vandaan?’

‘O God,’ kermde ze, waarna ze ten slotte voor de draad kwam met het allerergste: ‘Ik was die rottige kast van hem aan het opruimen. God weet waarom. Ik doe nóóit van dat soort karweitjes voor een man. Zorg voor een werkster, weet je wel? Dáár ben ik niet voor. Ik was echt smoor op die gozer, en zo’n vijf minuten, denk ik, mocht ik van mezelf... hoe dan ook, ik was dus voor hem aan het schoonmaken, en toen vond ik ze, ik vond ze.’ Weer tranen. Solanka legde zijn hand nu op haar arm, en zij schoof tegen hem aan, klemde hem stevig vast, en snikte. ‘Goofy,’ zei ze. ‘Ik heb ze alle drie gevonden. Die kloterige mansgrote verkleedpakken. Goofy, Robin Hood en Buzz.’

==

Ze had Rhinehart ter verantwoording geroepen en hij was vreselijk tekeergegaan. Ja, Marsalis, Andriessen en Medford trokken die pakken voor de grap soms aan om dan hun vriendinnen uit de verte te bespioneren. Goed, ja, misschien een smakeloze grap, maar daar werden ze nog geen moordenaars van. En ze hadden de pakken in de nachten van de moorden niet gedragen, dat was onzin: misleidende berichtgeving. Maar ze waren bang, zou jij ook zijn, en hadden Jack gevraagd te helpen. ‘Hij bleef alsmaar doordrammen dat ze onschuldig waren en ontkennen dat zijn dierbare club een dekmantel is voor schunnige praktijken van de gegoede klasse.’ Neela had geweigerd het onderwerp te laten rusten. ‘Ik heb alles opgesomd wat ik wist, half wist, intuïtief aanvoelde en vermoedde, alles op tafel gelegd en toen verteld dat ik niet zou opgeven totdat hij had gezegd wat er te zeggen was.’ Ten slotte raakte hij in paniek en riep uit: ‘Denk je dat ik het soort man ben dat ’s nachts de deur uitgaat en de kruin van vrouwenhoofden afsnijdt?’ Toen ze hem vroeg wat hij daarmee bedoelde keek hij doodsbang en beweerde dat hij het in de krant had gelezen. Het zoeven van de tomahawk. De overwinnende krijger die zijn buit binnenhaalt. Maar ze was online gegaan om de archieven van alle kranten in heel Manhattan door te pluizen, en ze wist het nu. ‘Het staat er niet in.’

Neela was op schoonheid gekleed, niet op warmte, en de middag liep tegen zijn einde. Solanka deed zijn jas uit en legde hem over haar bevende schouders. Overal rondom hen in het park verbleekten de kleuren. De wereld werd een verzameling zwarten en grijzen. Vrouwenkleren –het was een seizoen met ongebruikelijk felle kleuren geweest in New York –verloren alle kleur. Onder een staalgrijze hemel verdween het groen uit de breed uitgegroeide bomen. Neela wilde weg uit die plotseling spookachtige omgeving. ‘Laten we wat gaan drinken,’ stelde ze voor, waarna ze opstond en onmiddellijk met lange stappen wegbeende. ‘Er is een behoorlijke hotelbar aan 77th Street’, en Solanka liep haar haastig achterna, zonder nog aandacht te besteden aan de inmiddels vertrouwde schokken en rampen die ze als een cycloon in haar kielzog achterliet.

==

Ze was ‘halverwege de jaren zeventig’ in Mildendo geboren, de hoofdstad van Lilliput-Blefuscu, waar haar familie nog steeds woonde. Ze waren ‘girmitya’s’, afstammelingen van een van de oorspronkelijke migranten –haar overgrootvader –die in 1834, een jaar na de afschaffing van de slavernij, een ‘girmit’ had getekend, een overeenkomst als contractarbeider. Biju Mahendra uit het kleine Indiase dorpje Titlipur had met zijn broers de reis ondernomen naar dat dubbele vlekje ver in de Stille Zuidzee. De Mahendra’s gingen werken op Blefuscu, het vruchtbaarste van de twee eilanden, en het centrum van de suikerindustrie. ‘De boeman van mijn jeugd als Indo-Lilliër,’ zei ze achter haar tweede cosmopolitan, ‘was de Coolumber, een grote blanke, die niet in woorden maar in getallen sprak en ’s nachts kleine meisjes opat als ze hun huiswerk niet deden en hun geslacht niet wasten. Toen ik groter werd kwam ik erachter dat de coolumbers de opzichters van de suikerrietarbeiders waren. Een van hen speelde een belangrijke rol in de geschiedenis van mijn familie, een blanke met de naam mister Huge –het zal wel “Hughes” geweest zijn, denk ik –, “een Tasmaanse duivel”, voor wie mijn overgrootvader en oudooms niet meer dan getallen waren op de lijst die hij elke ochtend oplas. Mijn voorouders zijn getallen geweest, en kinderen van getallen. Alleen de inheemse Elbeeërs werden bij hun echte naam genoemd. Het heeft ons drie generaties gekost om onze achternaam terug te krijgen na die getallentirannie. Tegen die tijd waren de verhoudingen tussen de Elbeeërs en ons danig verslechterd. “Wij eten groenten,” zei mijn grootmoeder altijd, “maar die vetzakken van een Elbeeërs eten mensenvlees.” Kannibalisme komt inderdaad voor in de geschiedenis van Lilliput-Blefuscu. Ze zijn beledigd als je erover begint, maar het klopt. En voor ons betekende alleen al de aanwezigheid van vlees een ontwijding van de keuken. Mensenvlees klonk als het voedsel van de duivel zelf.’

Woorden voor drank speelden een verontrustend grote rol in haar ‘oerverhaal’. Een van de weinige terreinen waarop de Indo-Lilliputters en de Elbeeërs niet voor elkaar onderdeden was dat van grog, yaqona, kava en bier; beide gemeenschappen hadden last van alcoholisme en de problemen die dat met zich meebracht. Haar eigen vader was een grote zuiplap, en ze was blij aan hem te zijn ontsnapt. Lilliput-Blefuscu had maar erg weinig beurzen voor Amerika beschikbaar, maar zij won er een van, en viel direct voor New York, zoals ieder die ver van huis daar een huis zocht en vond tussen de zwervers die precies hetzelfde zochten: een veilige haven om hun vleugels uit te slaan. Maar haar wortels trokken aan haar, en ze had vreselijk veel last van ‘de schuld van de opluchting’, zoals ze het noemde. Zij was ontsnapt aan haar drankzuchtige vader, maar haar moeder en zussen niet. En ook bleef ze hartstochtelijk betrokken bij de zaak van haar gemeenschap. ‘Zondag zijn de optochten,’ zei ze, terwijl ze een derde cosmopolitan bestelde. ‘Ga je mee?’ En Solanka –het was al donderdag –stemde onvermijdelijk toe.

‘De Elbeeërs zeggen dat we gulzig zijn, alles willen hebben en hen uit hun land willen verjagen. Wij zeggen dat zij lui zijn en zonder ons maar een beetje zouden zitten niksen en doodgaan van de honger. Zij zeggen dat je van een zachtgekookt ei alleen de smalle punt kunt breken. Terwijl wij –of althans degenen van ons die eieren eten –Breed-Eindiërs zijn, uit Breed-Eindië. Ze giechelde weer, geamuseerd door haar eigen grapje. ‘Binnenkort komt er trammelant.’ Zoals zo vaak ging het om grondbezit. Hoewel de Indo-Lilliputters op Blefuscu de landbouw in handen hadden, verantwoordelijk waren voor het grootste deel van de export van het land en daarom de meeste buitenlandse valuta verdienden; hoewel ze gedijden, hun eigen zaken behartigden en hun eigen scholen en ziekenhuizen bouwden, was het land waarop dat alles stond nog steeds eigendom van de ‘inheemse’ Elbeeërs. ‘Aan dat woord “inheems” heb ik een ontzettende hekel,’ riep Neela. ‘Ik ben een Indo-Lilliër van de vierde generatie. Dus ben ik ook inheems.’ De Elbeeërs waren bang voor een coup, een revolutie waarbij land zou worden veroverd door de Indo-Lilliërs, die volgens de grondwet van de Elbeeërs nog steeds niet het recht hadden om op een van beide eilanden grond te bezitten; de Breed-Eindiërs van hun kant waren bang voor het tegenovergestelde. Hun schrikbeeld was dat de Elbeeërs in de loop van de komende tien jaar na het vervallen van de honderdjarige pacht de nu waardevolle landbouwgrond gewoon zouden terugnemen, waarna de Indiërs, die het hadden ontgonnen, met lege handen zouden staan.

Maar er was een complicerende factor, gaf Neela eerlijk toe, ondanks haar etnische loyaliteit en drie snelle cosmopolitans. ‘Het is niet eenvoudig een kwestie van etnische tegenstellingen, of zelfs van wie bezit wat,’ zei ze. ‘De Elbeese cultuur verschilt wezenlijk van de onze, en ik begrijp best waarom ze bang zijn. Zij zijn collectivisten. Het land is niet in handen van individuele grondbezitters maar van de Elbeese leiders, die het beheren voor het hele Elbeese volk. En dan komen wij langs, wij ondernemende Breed-Eindiërs met onze slimme handelspraktijken, ondernemersinzicht, vrijemarktmercantilisme en winstmentaliteit. Bovendien spreekt de wereld nu onze taal, en niet de hunne. Het is de tijd van de getallen toch? Dus wij zijn getallen en de Elbeeërs woorden. Wij zijn wiskunde en zij poëzie. Wij winnen en zij verliezen: dus spreekt het vanzelf dat ze bang voor ons zijn, het is als de strijd in de menselijke natuur zelf, tussen het deel van ons dat op nut en mechanisatie is gericht, en het deel dat zich verliest in dromen en liefde. We zijn allemaal bang dat de kille, machineachtige kant van de menselijke aard onze magie en ons lied zal vernietigen. Dus de strijd tussen de Indo-Lilliërs en de Elbeeërs is ook de strijd van de menselijke geest, en jezus, in mijn hart sta ik waarschijnlijk aan de andere kant. Maar mijn volk is mijn volk en rechtvaardigheid is rechtvaardigheid, en als je je vier generaties lang het apelazarus hebt gewerkt en nog steeds als tweederangsburger wordt behandeld, heb je het recht om boos te worden. Als het erop aankomt ga ik terug. Mocht het nodig zijn, dan zal ik met ze meevechten, schouder aan schouder. Ik maak geen grapje, dat doe ik echt.’ Hij geloofde haar. En dacht: hoe komt het dat ik me in het gezelschap van deze hartstochtelijke vrouw die ik nauwelijks ken zo volstrekt op mijn gemak voel?

Het litteken was een blijvende herinnering aan een ernstig auto-ongeluk op de snelweg bij Albany; het had haar bijna haar arm gekost. Neela gaf ruiterlijk toe dat ze reed ‘als een maharani’. De andere weggebruikers moesten maar uitkijken voor haar dwingende rijstijl: ze stond boven de wet. In streken waar zij en haar auto bekend werden –Blefuscu, of de omgeving van haar chique universiteit in New England –sprongen automobilisten bij de nadering van Neela Mahendra vaak uit hun voertuig en zetten het op een lopen. Na een serie krappe inhaalpogingen en nipte missers maakte ze de niet zo leuke Grote Klapper mee. Dat ze het overleefde was een wonder (en kantje boord); dat haar hartverscheurende schoonheid bewaard bleef was nog verbazingwekkender. ‘Het litteken accepteer ik,’ zei ze. ‘Ik ben er blij mee. En het is een herinnering aan iets dat ik niet mag vergeten.’

In New York hoefde ze gelukkig niet te rijden. Haar koninklijke houding –‘mijn moeder zei altijd tegen me dat ik een koningin was, en ik geloofde haar’ –hield in elk geval in dat ze zich liever liet rijden, hoewel ze ook een vreselijke achterbankchauffeur was, een en al gillen en gezucht. Door haar snelle succes in de televisiewereld kon ze zich een auto met chauffeur permitteren, en de chauffeurs raakten al snel gewend aan haar veelvuldige angstschreeuwen. Daarbij had ze geen richtingsgevoel en wist nooit waar iets was, heel opmerkelijk bij een New Yorker. Haar favoriete winkels, haar lievelingsrestaurants en -nachtclubs, de opnamestudio’s en montagekamers waar ze regelmatig gebruik van maakte, ze hadden overal kunnen zijn. ‘Waar de auto stopt is waar ze zijn,’ zei ze een en al grootogige onschuld tegen Solanka na de vierde cocktail. ‘Ik kan er niet over uit. Ze stoppen altijd precies op de goede plek. Recht voor de deur.’

Genieten is het zoetste medicijn. Neela Mahendra leunde tegen hem aan op hun zwarte leren bankje en zei: ‘Hartstikke gezellig vind ik het. Nooit gedacht dat je zo makkelijk in de omgang zou zijn, je leek zo’n blaaskaak bij Jack thuis, toen we naar die stomme wedstrijd keken.’ Haar hoofd zakte schuin tegen zijn schouder. Haar haar was nu los, en vanwaar hij zat versluierde het een groot deel van haar gezicht. Ze streek met de rug van haar rechterhand langzaam over de rug van zijn linkerhand. ‘Soms, als ik te veel drink, komt zij naar buiten om te spelen, de ander, en dan sta ik machteloos. Ze neemt de touwtjes in handen en dat is het dan.’ Solanka was verkocht. Ze nam zijn hand in de hare en kuste zijn vingertoppen, waarmee ze hun onuitgesproken overeenkomst bezegelde. ‘Jij hebt ook littekens,’ zei ze, ‘maar je praat er nooit over. Ik vertel je al mijn geheimen en jij zwijgt als het graf. Ik dacht: waarom praat die man nooit over zijn kind? Ja, natuurlijk heeft Jack me dat verteld, denk je dat ik het niet heb gevraagd? Asmaan, Eleanor, tot zover reikt mijn kennis. Als ik een zoontje had zou ik de hele tijd over hem praten. Jij hebt kennelijk niet eens zijn foto bij je. Ik dacht: die man heeft na al die jaren zijn vrouw verlaten, de moeder van zijn zoon, en zelfs zijn vriend weet niet waarom. Ik dacht: hij ziet eruit als een goede man, een vriendelijke man, geen bruut, dus er moet een goede reden zijn, misschien als ik open kaart met hem speel vertelt hij het, maar baba, je houdt je mond dicht. En toen dacht ik: daar zit die Indiase man, die Indiër uit Indië, geen Indo-Lilliër als ik, een zoon van het moederland, maar kennelijk is ook dat onderwerp taboe. Geboren in Bombay, maar over zijn geboorteplaats zwijgt hij. Hoe ziet zijn familie eruit? Broers, zussen? Leven zijn ouders nog? Niemand die het weet. Gaat hij weleens terug? Kennelijk niet. Geen interesse. Waarom? Het antwoord moet zijn: meer littekens. Malik, volgens mij heb je meer ongelukken gehad dan ik, en misschien ben je onderweg nog ernstiger gewond geraakt. Maar wat kan ik doen als je niet praat? Ik heb je niets te zeggen. Ik kan alleen zeggen: hier ben ik, en als mensen je niet kunnen redden dan kan niets je redden. Meer zeg ik niet. Praat, of praat niet, dat is jouw zaak. Ik vermaak me goed, en nu dient hoe dan ook de ander zich aan, dus hou je mond, ik weet niet waarom mannen altijd zoveel moeten praten als het duidelijk is dat woorden niet nodig zijn. Nergens voor nodig zijn, nu al helemaal niet.’

##

12

‘Het recht van de sterkste’: de komst van de Koningspoppen.

==

Akasz Kronos, de grote, cynische cyberneticus van het Rijk, schiep de Koningspoppen in reactie op de terminale crisis van de Rijkse beschaving, maar wegens de karakterfout die hem belette zich in het algemeen belang te verdiepen, gebruikte hij ze met als enige doel het voortbestaan en geluk van niemand anders dan hemzelf te garanderen. In die dagen verkeerden de polaire ijskappen van Galileo-1, de planeet waarop het Rijk was gevestigd, in het laatste stadium van hun smeltingsproces (aan de noordpool was een groot stuk open zee waargenomen) en ongeacht de hoogte van de dijken zou het niet lang meer duren voordat de glorie van het Rijk, die hoogste cultuur in de laagste landen, die toen juist de rijkste en langste gouden eeuw van zijn geschiedenis beleefde, als het zeepsop van gisteren zou worden weggespoeld.

Het Rijk raakte diep in verval. De kunstenaars legden hun penselen voorgoed neer en verklaarden dat het eind van alles geen geschikt onderwerp voor hun talenten was, want hoe kon er kunst worden geschapen als het nageslacht was afgeschaft –kunst is immers net als goede wijn afhankelijk van het oordeel van latere generaties. Ook de wetenschap kon de uitdaging niet aan. Het zonnestelsel Galileo lag in een ‘donker kwadrant’ van onze melkweg, vlak bij de rand, in een geheimzinnig gebied waarin weinig andere zonnen brandden, en ondanks het hoge niveau van hun technische prestaties waren de bewoners van het Rijk er nooit in geslaagd een alternatieve bewoonbare planeet te lokaliseren. Een dwarsdoorsnede van de Rijkse samenleving werd cryogenisch ingevroren en vervolgens gelanceerd in de Max-H, een computergestuurd ruimteschip dat was geprogrammeerd om zijn kostbare lading wakker te maken zodra er een geschikte planeet binnen het bereik van zijn sensoren kwam. Toen het ruimteschip vanwege een defect een paar duizend kilometer in de ruimte ontplofte, lieten de mensen de moed zakken. In die extreem open, ruimdenkende en redelijke samenleving stond nu een aantal hellevuurpredikers op, die de komende ramp aan de goddeloosheid van de Rijkse cultuur weten. Veel burgers raakten in de ban van die nieuwe, bekrompen zielen. Intussen bleef de zeespiegel rijzen. Als er een dijk doorbrak perste het water zich er met zo’n geweld doorheen dat soms hele provincies onder water liepen voordat de zaak was hersteld. De economie stortte in. Wetteloosheid nam toe. De mensen bleven thuis en wachtten op het einde.

Het enige portret van Akasz Kronos dat bewaard is gebleven toont een man met een dikke bos lang, zilverkleurig haar als omlijsting van een zacht, rond, verrassend jongensachtig gezicht met als opvallendste trek de donkere, wijnrode welving van de bovenlip. Hij draagt een grijze tunica die tot op de grond hangt, met goudborduursel aan manchetten en hals, over een hooggesloten wit overhemd met ruches. Typisch een portret van een hooggeschat genie. Maar met de ogen van een krankzinnige. Als we goed kijken in het duister rondom hem zien we fijne, witte draden vanaf zijn vingertoppen zweven. Pas na veel studie valt ons oog op het kleine, bronskleurige figuurtje van een marionet in de linkerbenedenhoek van het schilderij, en zelfs dan duurt het nog even voordat we beseffen dat de marionet is ontsnapt aan de macht van de poppenspeler. De homunculus keert zijn maker de rug toe en vertrekt om zijn eigen lot te bepalen, terwijl Kronos, de in de steek gelaten schepper, niet alleen zijn schepping maar ook zijn gezond verstand verliest.

Professor Kronos was niet alleen een groot wetenschapper maar ook een ondernemend man, met machiavellistische lef en capaciteiten. Toen het hele gebied van het Rijk onder water verdween verplaatste hij het centrum van zijn operaties in het geheim naar de twee kleine bergeilanden die de primitieve maar onafhankelijke natie Baburië vormden, precies aan de andere kant van Galileo-1. Daar onderhandelde hij met de plaatselijke heerser, de mogol, en sloot een gunstige overeenkomst. De Baburiërs zouden eigenaar van hun grond blijven, maar Kronos kreeg een langdurig pachtcontract voor de bergweiden, en was bereid daarvoor een bedrag te betalen dat in de ogen van de mogol zeer hoog lag: jaarlijks een paar klompen voor elke Baburische man, vrouw en kind. Bovendien nam Kronos de verplichting op zich Baburië te verdedigen tegen de aanval die zeker zou komen als het gebied van het Rijk onder de rijzende golven verdween. Daartoe werd hem de titel Redder des Vaderlands verleend en kreeg hij het droit de seigneur over alle nieuwe bruiden van de eilanden. Toen dat alles geregeld was, vervolgde Kronos de schepping van de meesterwerken die tot zijn ondergang zouden leiden, de zogeheten Monsterlijke Caesarpoppendynastie, ook bekend als professor Kronos’ Draadloze Koningspoppen.

Zijn minnares, Zameen, de legendarische schoonheid van het Rijk en de enige wetenschapper die door Kronos als zijn evenknie werd beschouwd, weigerde hem te vergezellen naar zijn nieuwe wereld bij de antipoden. Haar plaats was bij haar volk, zei ze, en ze zou met hen sterven als het lot dat besliste. Akasz Kronos liet haar plompverloren in de steek, misschien omdat hij de voorkeur gaf aan de seksuele veelvormigheid die aan de andere kant van de wereld beschikbaar was.

De gebroken draden op het portret van Kronos zijn zuiver metaforisch bedoeld. De kunstmatige levensvormen van de professor zaten vanaf het begin niet aan draden vast. Ze liepen en praatten zonder enige hulp; ze hadden ‘magen’, geacheveerde brandstofcentra die normale soorten eten en drinken konden verwerken en in energie omzetten, terwijl zonnecellen ze in staat stelden geconcentreerd te blijven en meer uren te werken dan elk ander menselijk wezen van vlees en bloed. Ze waren sneller, sterker, slimmer –‘beter,’ hield Kronos hun voor –dan hun menselijke, antipodische gastheren. ‘Jullie zijn koningen en koninginnen,’ leerde hij zijn scheppingen. ‘Gedraag je goed. Jullie zijn nu de baas.’ Hij gaf ze zelfs het vermogen zich voort te planten. Alle cyborgs, mannelijk en vrouwelijk, kregen hun blauwdruk, zodat ze zich in theorie eindeloos naar hun eigen beeld konden herscheppen. Maar aan hun besturingssysteem voegde hij deze Grondregel toe: welk gebod hij ook afkondigde, de cyborgs en hun kopieën waren verplicht te gehoorzamen, en dienden zelfs in te stemmen met hun eigen vernietiging als hij daartoe zou besluiten. Hij doste ze mooi uit en gaf ze de illusie van vrijheid, maar ze waren zijn slaven. Ze kregen geen naam. Er stonden zevencijferige getallen in hun pols gebrand, en daaronder waren ze bekend.

Geen twee kronosiaanse scheppingen waren gelijk. Stuk voor stuk kregen ze hun eigen scherp omlijnde persoonlijkheid: de Aristocratische Filosoof, het Promiscue Kindvrouwtje, de Eerste, Rijke Ex-Vrouw (een Kreng), de Middelbare Groupie, de Chauffeur van de Paus, de Onderwaterloodgieter, de Getraumatiseerde Quarterback, de Golfer met de Zwarte Ballen, de Drie Societymeisjes, de Playboys, het Gouden Kind en zijn Ideale Moeder, de Onbetrouwbare Uitgever, de Boze Professor, de Godin van de Overwinning (een uitzonderlijk mooie cyborg gemodelleerd naar Kronos’ in de steek gelaten minnares, Zameen van Rijk), de Hardlopers, de Gsm’ster, de Gsm’er, de Menselijke Spinnen, de Vrouw Die Visioenen Zag, de Astro-reclameman en zelfs een Poppenmaker. En naast karakter –sterke punten, zwakke punten, gewoonten, herinneringen, allergieën en lusten –gaf hij ze waarden mee om naar te leven. De grootheid van Akasz Kronos, die tevens zijn ondergang betekende, kan hieraan afgemeten worden dat de deugden en ondeugden die hij zijn scheppingen inprentte, niet geheel of uitsluitend de zijne waren. Ondanks zijn egoïsme, opportunisme en gewetenloosheid stond hij zijn cybernetische levensvormen een zekere mate van ethische onafhankelijkheid toe. De mogelijkheid van idealisme was toegestaan.

Lichtheid, vlotheid, zorgvuldigheid, zichtbaarheid, veelvormigheid en consequentie: dat waren de zes kronosiaanse hoofdwaarden, maar in plaats van eenduidige definities van die principes in het standaardprogramma van de cyborgs vast te leggen, bood hij zijn scheppingen een serie keuzemogelijkheden. Zo mocht ‘lichtheid’ worden gedefinieerd als ‘moeiteloos verrichten wat in werkelijkheid een zware opgave is’, dat wil zeggen: zwier; maar het mocht ook zijn: ‘lichtzinnig opvatten wat ernstig is’, en zelfs ‘licht maken wat gewichtig is’, oftewel amoraliteit. Vlotheid kon zijn: ‘snel al het benodigde doen’, met andere woorden efficiëntie; maar als de nadruk op het laatste deel van de zin viel zou er een soort meedogenloosheid uit voortkomen. ‘Zorgvuldigheid’ kon de richting uitgaan van ‘precisie’ en van ‘tirannie’; ‘zichtbaarheid’ kon betekenen: ‘heldere aanpak’ of ‘aandacht vragen’; ‘veelvormigheid’ stond voor ‘ruimdenkendheid’ of ‘dubbelhartigheid’, en bij ‘consequentie’, de belangrijkste van de zes, kon zowel gekozen worden voor ‘betrouwbaarheid’ als voor ‘obsessiviteit’; bijvoorbeeld de consequentie van – hier kunnen we voor een eenvoudige vergelijking de modellen van onze eigen wereld gebruiken –Bartleby de schrijver die liever niet schreef, of Michael Kohlhaas, met zijn meedogenloze, vernietigende zoeken naar eerherstel. Sancho Panza is consequent in de zin van ‘betrouwbaar’, maar datzelfde geldt omgekeerd ook voor de grillige, gefixeerde Quichote, die gek wordt door zijn ridderlijkheid. En zie ook de tragische consequentie van de Landmeter, die eeuwig hunkert naar wat hij nooit kan bereiken, en van Ahab in zijn achtervolging van de walvis. Dat is de consequentie die het consequente vernietigt; want de Ahabs gaan ten onder, terwijl de inconsequenten, de Ishmaëls, in leven blijven. ‘De volheid van een levend ego is niet uit te drukken en duister,’ hield Kronos zijn mechanische geesteskinderen voor. ‘Die ondoorgrondelijkheid is vrijheid, en die heb ik jullie gegeven. Die duisternis is licht.’

Waarom stond hij de Koningspoppen een dergelijke psychische en morele vrijheid toe? Misschien omdat de wetenschapper en geleerde in hem dat niet kon nalaten, geen weerstand kon bieden aan de wens te zien hoe die nieuwe levensvormen een oplossing boden voor de strijd die in elk denkend wezen woedt, tussen licht en donker, warm en koud, hart en geest, ziel en machine.

Aanvankelijk dienden de Koningspoppen Kronos goed. Ze vervaardigden de klompen waarmee de pachtsom werd betaald, hoedden het vee en bewerkten de grond. Hij had ze allemaal in fraaie hofkledij gestoken, maar hun lange, gebrocheerde rokken en gala-uniformen werden al gauw vies en gingen kapot, waarna ze nieuwe kleren voor zichzelf maakten, die beter pasten bij het werk dat ze deden. Toen de ijskappen bleven smelten en het waterniveau steeg, bereidden ze zich voor op de verdediging van hun krimpende nieuwe thuis tegen de voorspelde aanval van het Rijk. Rond die tijd hadden ze geleerd hoe ze hun systemen zonder hulp van Kronos konden wijzigen, en voegden er dagelijks nieuwe vaardigheden en talenten aan toe. Een van die vernieuwingen stelde hen in staat het plaatselijke vuurwater te gebruiken als vliegbrandstof. Voorzien van flessen met dat brouwsel om eventueel bij te tanken steeg de luchtmacht van de cyborgs op, volledig zonder gebruik van vliegtuigen, en onderschepte en vernietigde de binnendringende toestellen van het Rijk in spydernetten, reusachtige metalen webben met boobytraps die ze in de lucht hadden gespannen. Ook onder water plaatsten ze dergelijke spinnenvallen (ze hadden hun ‘longen’ omgevormd voor gebruik onder water en waren zo in staat de hele Rijkse vloot van onderaf te saboteren en tot zinken te brengen). De zogeheten Slag van de Antipoden werd gewonnen, en de stilte keerde terug in de lucht en op zee. Aan de andere kant van Galileo-1 verdween het Rijk in de golven. Zo Akasz Kronos al enig medelijden voelde met zijn verdrinkende landgenoten, heeft hij daar niets van vastgelegd.

Maar na de overwinning kwam er verandering in de situatie. De Koningspoppen keerden terug uit de oorlogen met een nieuw besef van hun individuele waarde, zelfs van ‘rechten’. Om ze in het gareel te brengen kondigde Kronos een dringend onderhouds- en reparatieprogramma aan. Veel cyborgs kwamen niet opdagen in zijn werkplaats, omdat ze er de voorkeur aan gaven –althans degenen die beschadigd uit de slag waren gekomen –met hun handicaps te leven: niet goed functionerende servomechanismen en gedeeltelijk uitgebrande schakelsystemen. Ettelijke groepen Koningspoppen werden terughoudend, samenzweerderig en gemelijk. Kronos vermoedde dat ze geheime ontmoetingen hadden om tegen hem samen te spannen en hoorde fluisteren dat ze elkaar op die bijeenkomsten niet bij een getal noemden maar bij nieuwe namen, die ze voor zichzelf hadden gekozen. Hij werd tiranniek, en toen een van de Drie Societymeisjes openlijk brutaal tegen hem deed, stelde hij een voorbeeld door zijn veelgevreesde ultieme wapen tegen haar in te zetten, de hardeschijvenschieter, dat een onmiddellijke, onomkeerbare vernietiging van alle programma’s teweegbracht, met andere woorden: een cybernetische dood.

De executie werkte averechts. De verdeeldheid groeide sneller dan tevoren. Veel cyborgs gingen ondergronds en construeerden rond hun schuilplaatsen een netwerk van steeds verfijnder elektronische anti-bewakingsschilden, waar zelfs Kronos niet gemakkelijk doorheen kon breken, en bovendien verplaatsten ze zich vaak, zodat de revolutionairen alweer achter een nieuwe verdedigingslinie waren verdwenen tegen de tijd dat de professor de vorige had afgebroken. We kunnen niet met zekerheid zeggen wanneer voor het eerst een cyborg –de ironie wil dat het vrijwel zeker de Poppenmaker was, door Akasz Kronos naar zijn eigen beeld geschapen en met veel van zijn eigen karaktertrekken begiftigd –ontdekte hoe hij de Grondregel kon omzeilen. Maar al snel na die doorbraak verdween professor Akasz Kronos zelf van het toneel. Omdat hij niet langer veilig was voor zijn scheppingen moest hij onderduiken, terwijl de Kapee-revolutie zegevierend bovengronds kwam en begroet werd met het gejuich van alle cyborgs van Baburië.

De zogeheten laatste woorden van Kronos bestaan alleen in de vorm van een elektronische boodschap aan zijn usurpator, de cyborg Poppenmaker. Het is een verwarde, onsamenhangende tekst, waarin hij zichzelf vrijpleit en de ander overlaadt met beschuldigingen van ondankbaarheid, dreigementen en vervloekingen. Maar er is alle reden om aan te nemen dat de tekst op een vervalsing berust, en misschien zelfs door de Poppenmaker werd geschreven. De invoering van een ‘gestoorde Kronos’, van wie hij het gezonde spiegelbeeld was, paste naadloos in de plannen van de cyborg; en de geschiedenis hongert zo naar sensatie dat die versie algemeen werd geaccepteerd. (Dat ene portret van Kronos is, zoals we al hebben vastgesteld, opmerkelijk vanwege de krankzinnige ogen van de wetenschapper.) Niet lang geleden heeft de ontdekking van enkele fragmenten uit de dagboeken van professor Kronos nieuw licht geworpen op zijn geestestoestand. Er komt een heel andere Kronos naar voren uit die fragmenten, die waarschijnlijk echt zijn: het is duidelijk het handschrift van de professor. ‘Ook de goden hebben de Titanen vermoord, door wie ze waren gemaakt,’ schrijft Kronos. ‘Het kunstmatige leven is hier louter een weerspiegeling van de werkelijkheid. Want de mens wordt geketend geboren maar streeft overal naar vrijheid. Ook ik heb ooit aan draden vastgezeten. Ik hield van mijn poppen, terwijl ik wist dat ze, net als kinderen, op een dag van me weg zouden lopen. Maar ze kunnen me niet verlaten. Ik heb ze met liefde gemaakt, en mijn liefde is in elk van hen terug te vinden, in hun bedrading en hun plastic. In hun hout.’ Toch lijkt deze Kronos, die zo weinig bitterheid toont, een beetje te goed om waar te zijn. De professor was een meester in het camoufleren en heeft misschien achter een masker van fatalisme zitten zinnen op wraak.

Na de verdwijning van Kronos nam een vertegenwoordiging van de kp’s onder leiding van de Poppenmaker en zijn minnares, de Godin van de Overwinning, op de volgende jaarlijkse Dag van de Klompen de plaats in van de wetenschapper en deelde de mogol mee dat de overeenkomst met de professor als vervallen diende te worden beschouwd. Voortaan moesten de Kapeeërs en Baburiërs als gelijken op hun tweelingeilanden leven. Voordat hij wegwandelde van de mogol (en niet achterwaarts de zaal uit schuifelde, zoals het protocol vereiste –een gewoonte waar zelfs Kronos niet aan had durven tornen) riep de Godin van de Overwinning de uitdagende kreet die nog steeds tussen de twee gemeenschappen weergalmt: ‘Het recht van de sterkste.’

Een paar dagen later landde er een klein, haveloos amfibievaartuig onopgemerkt in een bebost deel van het noordelijke eiland van Baburië. Zameen van Rijk was ontsnapt aan de vernietiging van haar verloren gegane beschaving en reisde volkomen tegen alle verwachtingen in naar het eiland dat het toevluchtsoord was van de man die haar had achtergelaten met het vooruitzicht van een wisse dood. Was ze gekomen om haar liefde nieuw leven in te blazen of om zich te wreken voor zijn ontrouw? Kwam ze als minnares of als moordenares? Haar geheimzinnige gelijkenis met de Godin van de Overwinning, de minnares van de cyborg Poppenmaker, had tot gevolg dat de Koningspoppen haar blindelings respecteerden, want ze geloofden dat zij hun nieuwe Koningin was. Wat zou er gebeuren als de twee vrouwen met elkaar werden geconfronteerd? Hoe zou de Poppenmaker reageren op de ‘echte’ versie van de vrouw die hij liefhad? Hoe zou zij, de echte vrouw, reageren op de mechanische ‘avatar’ van haar vroegere minnaar? Wat zouden de nieuwe vijanden van de Koningspoppen, de antipoden op wier grondgebied ze nu zo nadrukkelijk aanspraak maakten, van haar denken? Hoe zou ze hen tegemoet treden? En het voornaamste: wat was er eigenlijk gebeurd met professor Kronos? Als hij dood was, hoe was hij dan gestorven? Als hij leefde, hoeveel macht had hij dan nog over? Was hij echt ten val gebracht, of was zijn verdwijning een soort duivelse manoeuvre? Wat veel vragen! En daarachter het allergrootste raadsel: Kronos had de Koningspoppen de keuze geboden tussen hun oorspronkelijke, mechanische ego en op z’n minst enkele ambiguïteiten van de menselijke aard. Wat zouden ze kiezen: wijsheid –of woede? Vrede –of woede? Liefde –of woede? De woede van het genie, de scheppingsdrift, of de woede van de moordenaar, de tiran, de woest schreeuwende woede die nooit benoemd mag worden?

Het vervolgverhaal van de tweelinggodinnen en verdubbelde professoren, van de zoektocht van Zameen naar de verdwenen Akasz Kronos, en van de machtsstrijd tussen de twee gemeenschappen van Baburië zal op deze site in geregelde bulletins te volgen zijn. Klik op de links voor meer info over de Koningspoppen en op het icoontje beneden voor antwoorden op 101 faqs, voor toegang tot het interactieve gebeuren en voor kennismaking met de ruime sortering kp-artikelen die beschikbaar zijn voor directe verzending. Alle bekende creditcards worden geaccepteerd.

13

Als jongeman had Malik Solanka in het begin van de jaren zestig de sciencefictionromans verslonden van wat later de gouden eeuw van het genre werd genoemd. Op de vlucht voor de lelijke werkelijkheid van zijn leven vond hij in het fantastische –met zijn parabels en allegorieën, maar ook met de hoge vlucht van zijn pure verbeeldingskracht en zijn bizarre verzinsels vol bochten en kronkels –een onophoudelijk van vorm veranderende, alternatieve wereld waar hij zich instinctief thuis voelde. Hij werd abonnee van de legendarische tijdschriften, Amazing en F&SF, kocht van de sf-serie van Victor Gollancz met het gele omslag zoveel als hij zich kon permitteren, en leerde de boeken van Ray Bradbury, Zenna Henderson, A.E. Van Vogt, Clifford D. Simak, Isaac Asimov, Frederik Pohl en C.M. Kornbluth, Stanislaw Lem, James Blish, Philip K. Dick en L. Sprague de Camp haast uit zijn hoofd. De gouden eeuw van de sciencefiction gold in de ogen van Solanka als het beste populaire medium dat ooit was bedacht voor de metafysische en ideeënroman. Op zijn twintigste had hij als favoriete verhaal ‘De negen miljard namen van God’, waarin een Tibetaans klooster, dat was gesticht om de namen van de Almachtige te tellen –vanuit het geloof dat die opsomming de enige reden is voor het bestaan van het universum –een supercomputer aanschaft om het proces te versnellen. Door de wol geverfde techneuten gaan naar het klooster om de monniken te helpen de krachtige machine op gang te krijgen en te bedienen. Ze vinden het hele idee van die nameninventarisatie behoorlijk belachelijk en vragen zich bezorgd af hoe de monniken zullen reageren als het karwei klaar is en de wereld gewoon blijft doorgaan met doorgaan; dus zodra ze hun werk afhebben knijpen ze er stilletjes tussenuit. Later, in een vliegtuig naar huis, berekenen ze dat de computer met zijn werk klaar moet zijn. Ze kijken uit het raam naar de nachthemel waar –Solanka was de laatste regel nooit vergeten –‘een voor een, heel stilletjes, de sterren doofden’.

Voor zo’n lezer –en bewonderaar van intellectuele sciencefictionfilms als Fahrenheit 451 en Solaris –vormde George Lucas een soort antichrist, en de Spielberg van Close Encounters een kind dat in de zandbak van de grote mensen speelde, terwijl de Terminator-films, en vooral het indrukwekkende Blade Runner, de heilige vlam droegen. Maar nu was het zijn beurt. Tijdens die onbetrouwbare zomerdagen werkte professor Malik Solanka als een bezetene aan de wereld van de Koningspoppen –zowel aan de poppen zelf als aan hun verhalen. Hij kon aan niets anders denken dan aan het verhaal van de krankzinnige wetenschapper Akasz Kronos en zijn mooie minnares Zameen. New York verdween langzaam naar de achtergrond; of beter gezegd, alles wat hem in de stad overkwam –elke toevallige ontmoeting, elke krant die hij opsloeg, elke gedachte, elk gevoel en elke droom –vormde voedsel voor zijn verbeelding en leek klaar te liggen om zijn plaats in te nemen in de structuur die hij al had ontworpen. Het echte leven begon te gehoorzamen aan de ingevingen van zijn scheppende fantasie en leverde exact het ruwe materiaal dat hij nodig had om door middel van de alchemie van zijn herboren kunst getransformeerd te worden.

Akasz kwam van aakaasj, Hindi voor ‘hemel’. Andere hemels waren Asmaan (uit het Urdu), ‘Sky’ Schuyler, en de grote hemelgoden: Ouranos-Varuna, Brahma, Jahweh en Manitou. En Kronos was de Griek, de kinderverslinder, de Tijd. Zameen was de aarde, die als tegenpool van de hemel de lucht aan de horizon omhelst. Akasz had hem vanaf het begin helder voor ogen gestaan, met een voorstelling van zijn hele levensboog erbij. Maar Zameen was een verrassing. Hij had niet verwacht dat een aardgodin –ook al was ze geïnspireerd op Neela Mahendra –een centrale rol kon aannemen in het verhaal over een verdrinkende wereld. En toch was ze daar, en hij zag dat ze door haar verschijning een waardevolle dimensie aan het verhaal toevoegde; haar aanwezigheid, die hij in het geheel niet had gepland, leek zelfs voorspeld te zijn. Neela, Zameen van Rijk en de Godin van de Overwinning: drie versies van dezelfde vrouw die duidelijk in zijn gedachten aanwezig waren; en nu besefte hij eindelijk de opvolgster te hebben gevonden voor de beroemde schepping uit zijn jeugd. ‘Hallo, Neela,’ zei hij tegen zichzelf, ‘en dus, eindelijk: Breinmeisje, vaarwel.’

Wat ook een vaarwel betekende aan zijn middagen met Mila Milo. Mila had de verandering in hem onmiddellijk aangevoeld, intuïtief, toen ze hem zag weglopen naar zijn afspraak met Neela op de trap van het Metropolitan Museum. Zelfs voordat ik het mezelf had durven toegeven wist zij wat ik wilde, erkende Solanka. Waarschijnlijk kwam de breuk op datzelfde moment. Zelfs al was er geen wonder gebeurd, zelfs al had Neela niet zo onvoorspelbaar mij gekozen, Mila had genoeg gezien. Ze heeft een eigen schoonheid en een eigen trots, en is niet van plan de tweede viool te spelen, naast wie dan ook. Na een oneindig verrassende nacht met Neela in een hotelkamer aan de overkant van het park –een nacht waarvan de grootste verrassing was dát hij plaatsvond –keerde hij terug naar West 70th Street, waar Mila op de stoep bij de buren demonstratief in innige omhelzing met de mooie, domme Eddie Ford bleek te staan, Eddie, een van de lijfwachten van moeder natuur, die glom van tevredenheid omdat hij weer de bewaker was van het enige lichaam waar hij een zier om gaf. De blik die Eddie over Mila’s schouder Solanka toewierp was indrukwekkend ondubbelzinnig. Die blik zei: makker, op dit adres heb je geen recht van toegang meer; tussen jou en deze dame hangt nu een roodfluwelen koord, en je accreditatie is zo grondig opgeheven dat je er zelfs geen seconde over hoeft te peinzen een stap in deze richting te zetten, behalve natuurlijk als je wilt dat ik je tanden ga poetsen met je wervelkolom als tandenborstel.

Maar de volgende middag stond ze voor zijn deur. ‘Neem me mee uit naar iets chics en duurs. Ik moet me nodig opdoffen en weeshuishoeveelheden voedsel eten.’ Eten was Mila’s vaste reactie op ellende, en drinken haar antwoord op boosheid. Droevig was waarschijnlijk beter dan driftig, peinsde Solanka onvriendelijk. Makkelijker voor hem, in elk geval. Als compensatie voor die egoïstische gedachte belde hij een van de nieuwe, inne tenten, een op Cuba geïnspireerd café-restaurant in Chelsea dat Gio heette ter ere van Doña Gioconda, een al wat oudere diva wier ster die Buena Vista-zomer helder straalde en wier kwijnende rooksliertstem heel het vroegere Havana weer tot een snoevend, schommelend, schuinsmarcherend en schuifelend leven bracht. Solanka kreeg zo makkelijk een tafeltje dat hij er een opmerking over maakte tegen de vrouw die de reservering boekte. ‘’t Is een spookstad op ’t moment,’ erkende ze koeltjes. ‘Totaal ingeslapen, zeg maar. Tot vanavond negen uur.’

‘Je liet me in de steek, nu ga ik dood,’ zong Gioconda door de versterker van het restaurant toen Solanka en Mila binnenkwamen, ‘maar na drie dagen verrijs ik weer. Ga niet naar mijn begrafenis, sukkel, dan dans ik met een echte heer. Verrijzenis, verrijzenis, en schatje ik zal zorgen dat je weet wanneer.’ Mila vertaalde de woorden voor Solanka. ‘Perfect,’ voegde ze eraan toe. ‘Luister je, Malik? Want als ik een verzoeknummer mocht aanvragen zou dit het zijn. Zoals ze op de radio zeggen: de boodschap zit in de woorden. “Je dacht me zo te kunnen breken, en ja, je hebt je best gedaan. Maar eer drie dagen zijn verstreken zal ik weer op de planken staan. Uiteindelijk ga ik het winnen. Verrijzenis, verrijzenis. Het nieuwe leven kan beginnen.”’

Aan de bar sloeg ze snel een mojito achterover en bestelde er nog een. Solanka begreep dat hij voor een heter vuur stond dan verwacht. Toen de bodem van het tweede glas in zicht kwam liep ze naar het tafeltje, bestelde alle scherp gekruide gerechten van het menu en brandde los. ‘Je bent een gelukkig mens,’ zei ze met een duik in de guacamole van de zaak, ‘want je bent kennelijk een optimist. Dat moet wel, want je gooit erg makkelijk dingen weg. Je kind, je vrouw, mij, noem maar op. Alleen een tomeloze optimist, een stupide, hersendode Pollyanna of Pangloss gooit weg wat het kostbaarst is, wat zo zeldzaam is en zijn diepste behoeften vervult, waarvan jij en ik weten dat je er niet eens een naam op kunt plakken of naar kunt kijken zonder eerst de luiken dicht te doen en het licht uit te draaien, je moet een kussen op je schoot leggen om het te verbergen totdat er iemand langskomt die slim genoeg is om te weten wat ze moet doen, iemand met een onuitsprekelijke behoefte die toevallig perfect lijkt te passen bij die van jou. En dan, als we er zijn, als alle defensiemechanismen zijn afgebroken, als de schijn voorbij is en we echt in die kamer zitten waarvan we nooit durfden te geloven dat hij voor een van ons beiden kon bestaan, de onzichtbare kamer van onze grootste angst –precies op het moment waarop we ontdekken dat we in die kamer niet bang hoeven wezen, dat we alles kunnen krijgen wat we willen en zolang we het willen, en misschien als we eenmaal verzadigd zijn worden we wakker en constateren dat we echte, levende mensen zijn, niet de marionetten van onze verlangens maar gewoon die vrouw en die man, en dan kunnen we stoppen met de spelletjes, de luiken opendoen, de lichten uitdraaien, de straat op stappen en hand in hand de stad in lopen... op dat moment besluit jij een of andere hoer op te pikken in het park en godverdomme een hotelkamer te nemen. Een optimist is een man die een onmogelijk genoegen opgeeft omdat hij zeker weet het vlak om de hoek opnieuw te vinden. Een optimist denkt dat zijn pik verstandiger taal spreekt dan... ach, laat maar. Ik wou zeggen: dan zijn meisje, en daar bedoelde ik stom genoeg mezelf mee. Ik ben overigens een pessimist. Ze zeggen dat de bliksem niet twee keer op dezelfde plek inslaat, mijn idee is dat hij niet eens één keer inslaat. Dus dat betekende het voor mij, wat er tussen ons gebeurde, echt wauw, hét, en jij, jij doet gewoon... godverdegodver. Ik had bij je kunnen blijven, heb je daar ooit bij stilgestaan? O, niet zo lang hoor, een jaar of dertig, veertig maar, meer dan je te leven hebt waarschijnlijk. In plaats daarvan trouw ik nu met Eddie. Je weet wat ze zeggen: liefdadigheid begint thuis.’

Ze zweeg, zwaar ademend, en concentreerde zich op het carnaval aan voedsel dat voor haar stond. Solanka wachtte; er zou gauw genoeg meer komen. Hij zat te denken: je kunt niet met hem trouwen, dat moet je niet doen, maar het was niet langer zijn taak zulke raad te geven. ‘Je maakt jezelf wijs dat wat we deden verkeerd was,’ vervolgde ze. ‘Ik ken je. Je gebruikt schuldgevoelens om je te bevrijden. Daarom denk je nu dat je van me weg kunt lopen onder het mom dat dat moreel verantwoord is. Maar wat we deden was niet verkeerd.’ En toen vulden haar ogen zich met tranen. ‘Er was niets verkeerds aan. We troostten elkaar alleen maar vanwege onze vreselijke gevoelens van verlies. Dat gedoe met die pop was alleen maar een manier om zover te komen. Dacht je verdorie echt dat ik met mijn vader heb geneukt, dat ik met mijn kont op zijn schoot heb zitten wriemelen, mijn nagels in zijn tepel heb gezet en zijn arme, lieve keel gelikt? Dat zeg je tegen jezelf om eruit te komen, of was het ook de manier om erin te komen? Was dat waar je geil door werd, het idee dat je de geest van mijn vader was? Professor, als er iemand ziek is, dan ben jij het. Ik zeg het nog één keer. Wat we deden was niet verkeerd. Het was spel. Serieus spel, gevaarlijk spel misschien, maar spel. Ik dacht dat je dat begreep, ik dacht dat jij misschien die seksueel wijze man was, dat onmogelijke wezen dat me een veilige plek kon bieden, een plek om vrij te zijn en ook jou te bevrijden, een plek waar we alle opgehoopte gifstoffen, boosheid en pijn konden kwijtraken, gewoon laten gaan en er los van komen, maar het blijkt, professor, dat je net zo onnozel bent als de anderen. Je was vandaag trouwens bij Howard Stern.’

Die draai had hij niet verwacht, die haakse bocht om het naderende emotionele verkeer te ontwijken. ‘Perry Pincus,’ besefte hij plotseling mismoedig. ‘Het is haar dus gelukt. Wat heeft ze gezegd?’ ‘O,’ zei Mila, door het in salsa verde gesmoorde lam heen pratend, ‘ze heeft een aardig mondje over je opengedaan.’ Mila had een uitstekend geheugen en kon vaak haast woordelijk hele gesprekken opnieuw afdraaien. En ontdaan erkende Solanka dat haar Perry Pincus, die ze nu ten beste gaf met de grievende geestdrift van een jonge Bernhardt, of dichter-bij-huis een Stockard Channing, daarom waarschijnlijk een uiterst betrouwbare weergave was. ‘Soms zijn die zogeheten grote mannelijke geesten schoolvoorbeelden van een pathetisch gestoorde ontwikkeling,’ had Perry tegen Howard en zijn massale publiek gezegd. ‘Neem het geval van die Malik Solanka bijvoorbeeld, géén hoogstaande geest, gaf de filosofie op en ging bij de televisie, en ik kan je in alle eerlijkheid zeggen dat hij een van degenen is die ik nooit je weet wel. Niet in mijn cv. Goed, wat was zijn probleem? Nou kijk. Laat ik je vertellen dat de hele kamer van die Solanka, en vergeet niet dat we het hier hebben over een docent van King’s College, Cambridge, in Engeland, wemelde van de poppen, en dan bedoel ik echt poppen. Toen ik dat eenmaal had gezien wist ik niet hoe gauw ik weg moest komen. God verhoedde dat hij mij voor een pop aanzag en me in mijn buik porde totdat ik ma-ma zei. Ik had zoiets van: neem me niet kwalijk, maar zelfs toen ik klein was heb ik nooit van poppen gehouden, en dan ben ik een meisje. Wat? Nee, nee. Homo heb ik geen problemen mee. Absoluut niet. Ik kom uit Californië, Howard. Jawel. Dit was niet homo. Dit was... getrut. Het was... wat zal ik zeggen?... góór. Voor de lol stuur ik die knul knuffels met kerst. De Coca-Cola-ijsbeer. Ja, precies. Hij heeft nooit een ontvangstbevestiging gestuurd, maar weet je, hij heeft er ook nog nooit een teruggestuurd. Mannen. Als je hun geheim eenmaal kent is het moeilijk je lachen in te houden.’

‘Ik vroeg me af of ik het je zou vertellen,’ deelde Mila hem in vertrouwen mee, ‘maar toen dacht ik: m’n reet, het gaat hard tegen hard.’ Doña Gio was nog steeds aan het zingen, maar haar stem verdronk nu tijdelijk in het schreeuwen van de Furiën. De gulzige godinnen fladderden rond hun hoofd en voedden zich met hun drift. Het interview met Pincus brulde in hem en er kwam een andere uitdrukking op Mila’s gezicht. ‘Ssst,’ zei ze. ‘Goed, het spijt me, maar wil je alsjeblieft ophouden met dat lawaai? Straks worden we eruit gegooid en ik heb nog niet eens een toetje gehad.’ Het was duidelijk dat het gebrul in het restaurant was ontsnapt. Mensen keken. De gerant, een dubbelganger van Raul Julia, kwam naar hen toegelopen. In de hand van Malik Solanka brak een glas. Er begon een smerig mengsel van wijn en bloed te stromen. Ze moesten hoognodig weg. Er kwam verband voor de dag, de hulp van een arts werd afgewimpeld, en de rekening inderhaast gebracht en voldaan. Buiten was het begonnen te regenen. Mila’s woede, die was overtroefd door de zijne, ebde weg. ‘Over die vrouw bij Howard...’ zei ze in de uiteindelijke taxi richting huis. ‘Ze kwam in wezen over als een overrijpe, uit de school klappende nymfomane. Jij bent al wat ouder, je hoort het leven te kennen. Overal bengelen losse eindjes en eens in de zoveel tijd schieten ze terug en striemen over je gezicht. Laat haar toch. Je hebt niets met haar, nooit gehad, en met al dat slechte karma dat ze opkropt zal ze het niet redden. Genoeg in het openbaar geschreeuwd! Jezus. Soms ben je doodeng. Meestal denk ik dat je geen vlieg kwaad kan doen en dan ineens ben je dat Godzilla-schepsel uit de zwarte lagune dat in staat lijkt een Tyrannosaurus Rex de keel open te rijten. Je moet dat de baas zien te worden, Malik. Waar het ook zit, je moet het wegsturen.’

‘Islam zal vuil en boosheid van uw ziel wassen,’ onderbrak de taxichauffeur, ‘en zal u de heilige toorn openbaren die bergen verzet.’ Maar toen een andere auto onaanvaardbaar dicht bij zijn taxi kwam veranderde hij van taal en klonk er: ‘Hé! Stuk Amerikaan! Goddeloze homofiele verkrachter van de lievelingsgeit van je grootje!’ Solanka schoot in de lach, de vreselijke, vreugdeloze lach van de ontspanning: harde, pijnlijke, martelende snikken. ‘Hallo, ben jij het? Geliefde Ali,’ hoestte hij. ‘Goed je zo in topvorm te zien.’

==

Een week later kwam er een ietwat verrassend telefoontje van Mila, die hem bij zich uitnodigde om ‘iets anders te bespreken’. Ze klonk vriendelijk, zakelijk en opgewonden. Die is er snel weer bovenop, dacht Solanka verbaasd, terwijl hij haar uitnodiging aannam. Het was zijn eerste bezoek aan Mila’s flatje op de vierde verdieping zonder lift, een flatje dat zijn uiterste best deed een typisch Amerikaans appartement te zijn, vond hij, maar jammerlijk faalde: affiches van Latrell Sprewell en Serena Williams hingen ongemakkelijk aan beide kanten van boekenplanken die tot aan het plafond reikten en bijna bezweken onder Servische en Oost-Europese literatuur in de oorspronkelijke taal en in Franse en Engelse vertaling –Kis, Andric, Pavic, een paar van de onconventionele Klokotrizan-groep, en uit de klassieke periode Obradovic en Vuk Stefanovic KaradZic; ook Klíma, Kadare, Nádas, Konrád en Herbert. Er hing geen foto van haar vader; een veelzeggende omissie, vond Solanka. Een ingelijste zwart-witfoto van een jonge vrouw in een bloemetjesjurk met ceintuur glimlachte Solanka breed toe: Mila’s moeder, die eruitzag als een jongere zus van Mila. ‘Kijk eens hoe gelukkig ze is,’ zei Mila. ‘Genomen in de laatste zomer voordat ze hoorde dat ze ziek was. Ik ben nu precies even oud als zij toen ze stierf, dus dat is een nachtmerrie minder om over in te zitten. Die horde ben ik gepasseerd. Jarenlang dacht ik dat ik het niet zou halen.’ Ze wilde deel uitmaken van deze stad, dit land en deze tijd, maar in haar oren krijsten oude, Europese demonen. Toch paste Mila in één opzicht typisch bij haar Amerikaanse generatie. De werkplek met de computer was het centrale punt van de kamer: de Mac PowerBook, de oudere desktop-Macintosh achter op het bureaublad, de tekstscanner, de cd-brander, de aangesloten audioapparatuur, de sequencer, de zip-drive, de handboeken, en de planken met cd-roms, dvd’s en veel andere spullen die Solanka niet direct kon thuisbrengen. Zelfs het bed wekte de indruk bijzaak te zijn. Ongetwijfeld zou hij er nooit de genoegens van smaken. Ze had hem hier naar boven gehaald, begreep hij, om definitief een punt te zetten achter die hele geschiedenis. Dit was weer een voorbeeld van haar systeem van omgekeerde tekenen. Haar overleden vader was de belangrijkste persoon in haar leven; daarom was er geen foto van pa te zien. Solanka zou voortaan niet meer zijn dan de professor van hiernaast; ergo, nodig hem uit in je slaapkamer voor een kop koffie.

Ze had kennelijk een toespraak voorbereid en popelde om te beginnen, ze gonsde ervan. Toen hij eenmaal zijn mok koffie had gekregen, werd hem de duidelijk geplande olijftak aangeboden. ‘Omdat ik een superieur soort mens ben,’ zei Mila, met een spoortje van haar vroegere humor, ‘omdat ik boven persoonlijke tragedie kan uitrijzen en op een hoger niveau functioneren, en ook omdat ik echt geweldig vind wat je doet, heb ik met de jongens over je nieuwe project gepraat. Die onwijs gave sciencefictionfiguren die je hebt bedacht: de krankzinnige cyberneticus, het idee van de verdrinkende planeet, de cyborgs versus de lotuseters van de andere kant van de wereld en de doodsstrijd tussen namaak en echt. We willen graag met je praten over het maken van een site. We hebben een hele serie voorbeelden, dan kun je een idee krijgen van de mogelijkheden. Om maar één ding te noemen, ze hebben een systeem ontwikkeld om videofilms te comprimeren waarmee je online haast dvd-kwaliteit krijgt, en binnen één generatie zal het op z’n minst even goed zijn. Het loopt vooruit op alles wat je elders kunt krijgen. Je hebt er geen idee van hoe snel het allemaal gaat, elk jaar is het stenen tijdperk vergeleken bij het volgende. Alleen al het creatieve potentieel, wat er tegenwoordig met een idee gedaan kan worden. De beste sites zijn onuitputtelijk, mensen komen steeds weer terug, het is of je ze een nieuw thuis geeft, in een andere wereld. Zeker, je moet je afzetsystemen natuurlijk voor elkaar hebben, wat je aanbiedt moet makkelijk aan te schaffen zijn en ook daar hebben we een flitsend verkoopverhaal over. Maar het belangrijkste is dat we de zaak voor jóú makkelijk maken. Het oerverhaal en de personages heb je al. Geweldig vinden we die. Om het concept in de hand te houden moet je daarna een masterhandboek samenstellen, parameters van de karakterontwikkeling, wat wel en niet in het verhaal mag, de wetten van je bedachte universum. Binnen dat kader zijn er zoveel briljante kids die dolgraag allerlei nieuwe... je kunt het zo gek niet noemen, elke dag vinden ze compleet nieuwe media uit. En als het werkt komen de oude media uiteraard meteen aankakken, boeken, cd’s, tv, films, musicals, wie weet.

Ik hou van die jongens. Ze zijn zo gretig, ze pakken een idee op en vliegen ermee vandoor tot in de vijfde dimensie zeg maar, en het enige dat jij hoeft te doen is het voor je laten gebeuren, je bent de alleenheerser, er gebeurt niets dat je niet wilt; je zit daar gewoon en zegt: ja, nee, ja, ja, nee... nou neu.’ Ze maakte kalmerende, neerdrukkende gebaren met beide handen. ‘Laat me uitpraten. Wil je me in jezusnaam laten uitpraten, dat is wel het minste. Malik, ik weet hoe ongelukkig je was –bent –over dat hele verhaal van Breinmeisje. Maar dit ben ik, weet je nog? Malik, ik wéét dat. Dat zeg ik hier tegen je. Dit keer loopt het niet uit de hand. Dit keer heb je een beter medium, dat nog niet eens bestond toen je met Breinmeisje kwam aanzetten, en jij stuurt het, voor honderd procent. Dit is je kans om goed te krijgen wat eerder fout ging, en als het werkt, laten we elkaar geen mietje noemen, het financiële voordeel is niet gering. We denken allemaal dat het bij een goede aanpak gigantisch kan worden. Over Breinmeisje ben ik het trouwens niet helemaal met je eens, want zoals je weet vind ik haar geweldig, en de dingen veranderen, het hele begrip eigendom van ideeën is nu anders, veel meer een kwestie van samenwerking. Je moet een beetje flexibeler zijn, een klein beetje maar, okay? Laat zo nu en dan andere mensen toe in je magische cirkel. Je bent en blijft de tovenaar, maar laat alle anderen ook eens met de toverstafjes spelen. Breinmeisje? Laat haar los, laat haar zijn wat ze is. Ze is nu helemaal volwassen. Laat haar gaan. Je kunt nog steeds van haar houden. Ze is nog steeds jouw kind.’

Ze was inmiddels opgestaan en haar vingers vlogen over de laptop, op zoek naar hulp. Zweet parelde op haar lip. De zevende sluier valt, dacht Solanka. Volledig gekleed in haar daagse kleding stond Mila eindelijk naakt voor hem. Furia. Dit ego had ze nog nooit volledig laten zien, Mila als wereldverslindende Furie, het ego als louter transformatieve energie. In die gestalte was ze tegelijk angstaanjagend en prachtig om te zien. Hij had nooit weerstand kunnen bieden aan een vrouw als ze op die manier naar hem toe stroomde en hem als een rivier overspoelde met haar overdaad. Dat zocht hij bij vrouwen: overweldigd worden, overtroffen. Een Gangesiaanse, Mississippische onverbiddelijkheid, en door het wegebben daarvan was zijn huwelijk kapotgegaan, wist hij, tot zijn verdriet. Begoocheling duurt niet eeuwig. Hoe verrassend het eerste contact ook is, uiteindelijk verbaast onze geliefde ons minder. Ze goochelt alleen nog maar en na verloop van tijd ontgoochelt ze. Maar als er geen hoop meer was voor zijn behoefte aan overdaad, aan dat geweldige, dat hem het gevoel gaf van een surfer in de sneeuw, die op de kam van een lawine rijdt! Als hij die behoefte opzij zette betekende dat ook dat hij op het gebied van verlangens zich erbij neerlegde dood te zijn. En als de levenden zich erbij neerleggen dat ze dood zijn, begint de duistere woede. De duistere woede van het leven, dat weigert te sterven voor het zijn tijd is.

Hij stak zijn hand naar Mila uit. Ze mepte zijn arm opzij. Haar ogen glansden: ze was al over hem heen, en herrezen als een koningin. ‘Dat kunnen we nu voor elkaar betekenen, Malik. Graag of niet. Als je nee zegt wil ik nooit meer met je praten. Maar als je aan boord komt gaan we ons het apelazarus voor je werken en blijven we wat mij betreft even goede vrienden. Die nieuwe wereld is mijn leven, Malik, het is de wereld van mijn tijd, die groeit zoals ik groei, leert zoals ik leer en wordt zoals ik word. Daar voel ik me het meest leven. Daar, binnen de elektriciteit. Ik zei je al: je moet leren spelen. Serieus spel, daar ben ik mee bezig. Dat is de kern van wat er gebeurt, ik weet hoe het moet, en als je me het materiaal geeft waarmee ik moet werken, nou lieve schat, dan is dat voor mij beter dan wat er lag te wachten onder het kussen op je schoot. Hoe lekker dat ook was, begrijp me niet verkeerd. Hoe lekker dat ongetwijfeld ook was. Goed, ik ben klaar. Geef geen antwoord. Ga naar huis. Denk erover na. Laat ons de hele presentatie maken. Het is een grote beslissing. Neem hem langzaam. Neem hem als je klaar bent. Maar wacht niet te lang.’

Plotseling kwam het computerscherm tot leven. Beelden snelden op hem toe als verkopers op een bazaar. De technologie als sjacheraar die met zijn waren leurt, dacht Solanka; of als in een verduisterde nachtclub, rondjes draaiend voor zijn neus. Laptop gaat topless. De luidsprekers strooiden als gouden regen highdefinitionklanken over hem uit. ‘Ik hoef er niet over na te denken,’ zei hij tegen haar. ‘Laten we het doen. Laten we ervoor gaan.’

14

Eleanor belde, en Solanka’s emotionele druk nam nog een graadje toe. ‘Jij bent in staat liefde op te wekken, Malik,’ zei zijn vrouw tegen hem. ‘Alleen weet je niet wat je ermee moet doen als het eenmaal gelukt is.’ Nog steeds geen boosheid in die zoetgevooisde stem. ‘Ik zat te denken hoe geweldig het was toen je van me hield. Vermoedelijk miste ik je, dus ik ben blij je thuis te treffen. Ik zie ons overal waar ik kom, raar hè?, ik zie hoe vaak we het goed hadden. Je zoon is een heel bijzonder kind. Dat vindt iedereen die hem ziet. Morgen vindt hem het einde, en je weet hoe Morgen over kinderen denkt. Maar hij is dol op Asmaan. Net als iedereen. En weet je, hij vraagt de hele tijd: “Wat zou pappa zeggen? Wat zou pappa vinden?” Hij denkt heel vaak aan je. En ik ook. Dus ik wou alleen maar zeggen: we wensen je allebei heel veel liefs.’

Asmaan nam de telefoon. ‘Ik wil met pappa praten. Hallo pappa. Ik heb een verstopte neus. Daarom heb ik gehuild. Daarom is Olive er niet.’ ‘Daarom’ stond voor ‘want’. Want Olive is er niet. Olive was de werkster van zijn moeder, Asmaan was gek op haar. ‘Ik heb een tekening voor je gedaan, pappa. Hij is voor mamma en jou. Ik zal hem aan je laten zien. Hij heeft lood en geel en wit. Ik heb een tekening voor opa gedaan. Opa die is dood. Daarom was hij een hele tijd ziek. Oma is nog niet dood. Oma gaat wel goed. Misschien gaat ze morgen dood. Ik word stooljongen, pappa. Daarom ga ik gauw naar een goede stool. Maar niet morgen! Nee. Een andere dag. Het is een kleuterstool hoor. Geen grote stool. Daarom moet ik groter zijn voor de grote stool. Ik ga er niet vandaag heen! Hmm. Kurrijg ik een cadeautje, pappa? Misschien zit er wel een grote ojefant in. Kan best! Vast een grote ojefant. Nou dahag!’

==

Op een vroege ochtend lag hij alleen in bed en werd gewekt door een gekreun van de vloerplanken een etage hoger. Er woonde daar een behoorlijk matineus persoon. Al Solanka’s zintuigen leken tot het uiterste gespannen. Zijn gehoor was zo abnormaal scherp geworden dat hij het antwoordapparaat boven hoorde piepen, en het water uit de gieter van zijn buurvrouw in haar bloembakken en de potten van de kamerplanten kon horen stromen. Toen er een vlieg landde op zijn voet, die tussen de lakens uit stak, sprong hij prompt zijn bed uit, als aangeraakt door een spook; en stond midden in de kamer, naakt, dwaas en vol angst. Slapen kon niet meer. Op straat was het alweer een herrie. Hij nam een lange, hete douche en sprak zichzelf ernstig toe. Mila had gelijk. Hij moest hiervan af. Een dokter, hij moest naar een dokter en goede medicijnen krijgen. Hoe had Rhinehart hem voor de grap genoemd? Een hartaanval op de loer. Nou, schrap dat ‘hart’ maar. Hij was een aanval op de loer geworden. Zijn slechte humeur kon misschien ooit komisch zijn geweest, nu was het geen grap meer. Hij had nog niets gedaan, maar daar kon elk moment verandering in komen; als de woede hem nog niet naar het land van het onherroepelijke had gebracht zou dat zeker nog gebeuren, wist hij. Hij was al bang voor zichzelf, en het zou niet lang meer duren voordat hij iedereen had afgeschrikt. Hij zou zich niet uit de wereld hoeven terugtrekken; de wereld zou hard voor hem wegrennen. Hij zou zo iemand worden voor wie mensen de straat overstaken om hem te mijden. Stel dat Neela hem boos maakte? Stel dat ze op een moment van hartstocht zijn kruin aanraakte?

Nu, aan het begin van het derde millennium, was er een ruime voorraad medicijnen beschikbaar waarmee in het volwassen ego binnengedrongen gewelddadigheid en onrijpheid behandeld konden worden. Als hij lang geleden in het openbaar had gebruld als een zwarte magiër, was hij daarna als een duivel verbrand, of verzwaard met stenen in de East River gegooid om te zien of hij bleef drijven, net als een heks. Lang geleden zou hij op z’n minst in het schandblok zijn gezet en bekogeld met rot fruit. Nu werd er alleen van je geëist dat je vlot je rekening voldeed en vertrok. En elke goede Amerikaan kende de namen van een stuk of zes werkzame humeur modificerende medicamenten. Voor dit land was het dagelijks oplepelen van farmaceutische merknamen –Prozac, Halcion, Seroquil, Numscul, Lobotomine –bijna een soort zen-koan of het betuigen van een soort geschift patriottisme: Hierbij zweer ik trouw aan de Amerikaanse pil. Wat hem overkwam was derhalve in hoge mate vermijdbaar. En de meeste mensen zouden daarom zeggen dat het zijn plicht was het te vermijden, zodat hij kon ophouden bang voor zichzelf en een gevaar voor anderen te zijn en kon beginnen terug te lopen naar zijn leven. Naar Asmaan, het Gouden Kind. Asmaan, de hemel, die de beschermende liefde van zijn vader nodig had.

Ja, maar medicijnen waren een mist. Wat je slikte was een nevel die zich rond je geest kronkelde. Medicijnen waren een plank waarop je moest zitten terwijl de wereld rondom je verder draaide. Een doorzichtig douchegordijn zoals in Psycho. Alles werd ondoorschijnend; nee, nee, dat klopte niet. Je werd zelf ondoorschijnend. Solanka’s minachting voor deze eeuw van artsen kwam weer bovendrijven. Wilde je langer worden? Het enige dat je hoefde te doen was naar de langdokter gaan en hem metalen verlengstukken in je lengtebotten laten zetten. Voor dunner was er de dundokter, de mooidokter voor mooier enzovoort. Was dat het leven nou? Was dat alles? Waren we tegenwoordig niet meer dan auto’s, auto’s die zichzelf naar de monteur konden brengen en op elke gewenste manier aan zich laten sleutelen? Op maat gemaakt, stoelbekleding met luipaardvlekken en driehonderdzestig graden quadrofonie? Alles in hem verzette zich tegen de mechanisering van het menselijke. Was zijn fantasiewereld niet juist geschapen om daar het hoofd aan te bieden? Wat kon een hoofdendokter hem vertellen over hemzelf dat hij niet al wist? Doktoren wisten niks. Het enige dat ze wilden was je manipuleren, je temmen als een hond of je een kap opzetten als een valk. Doktoren wilden je op je knieën dwingen en ze breken, en als je eenmaal begon te lopen met de chemische krukken die ze je aanreikten, zou je nooit je eigen twee benen meer gebruiken.

Aan alle kanten rondom hem was het Amerikaanse ego bezig zich in mechanische termen te herconcipiëren, maar overal liep het uit de hand. Dat ego praatte voortdurend over zichzelf, roerde nauwelijks een ander onderwerp aan. Er was een industrie van controleurs verrezen –medicijnmannen die als taak hadden het werk van de toch al medicijnmannige artsenstand te doen toenemen en er de gaten van op te vullen –voor het behandelen van de gedragsproblemen van het ego. Die industrie hanteerde als basismethode vooral de herdefinitie. Gebrek aan geluk werd omgedoopt tot lichamelijke ongezondheid, wanhoop tot een juiste stand van de ruggengraat. Geluk werd beter voedsel, een verstandiger oriëntering van het meubilair en een betere ademtechniek. Geluk werd egoïsme. Het stuurloze ego kreeg te horen dat het zijn eigen stuurmechanisme was en het ontwortelde ego diende in zichzelf te wortelen terwijl het gewoon moest blijven doorbetalen aan de nieuwe gidsen, de cartografen van de veranderde staten van Amerika. Uiteraard was er ook nog plaats voor de oude controle-industrieën, die hun eigen, gewoner gelijk bewezen. De kandidaat voor het vice-presidentschap van de Democratische Partij legde de schuld van de nationale malaise bij de film en prees daarentegen God de hemel in. God moest dichter naar het centrum van het nationale leven geschoven worden. (Dichterbij? dacht Solanka. Als de Almachtige nog een stukje dichter bij het presidentschap kwam zou hij aan het eind van Pennsylvania Avenue wonen en mocht hij het verdomde karwei zelf opknappen.) George Washington werd opgegraven en tot soldaat voor Jezus gebombardeerd. Lijkbleek, met zijn bijltje in zijn hand en bedekt met aarde stond George in zijn graf te bulderen: geen moraal zonder religie! En in het land van Washington zei de zogenaamd onvoldoende godvruchtige burgerij desgevraagd dat meer dan negentig procent van hen op een joodse of homoseksuele presidentskandidaat zou stemmen, maar niet meer dan negenenveertig procent op een atheïst. Looft den Heer!

Ondanks al het gebeuzel, alle diagnoses en alle nieuwe bewustzijnstoestanden waren de krachtigste uitingen van dat nieuwe, veelvuldig geduide nationale ego volstrekt onduidelijk. Want het werkelijke probleem was niet de schade aan de machine, maar die aan het hunkerende hart, waarvan de taal verloren ging. Overmatige hartschade, daar ging het om, en niet om spiertonus, voedsel, feng-shui of karma, niet om goddeloosheid of om God. Wat de mens tot gekwordens toe opfokte was de overmaat niet aan gemak maar aan gefrustreerde, verijdelde verwachtingen. Hier in dit hoogconjunctuur-Amerika, de verwerkelijking van Keats’ legendarische gouden koninkrijken, hier in de pot vol dubloenen aan het uiteinde van de regenboog, waren de menselijke verwachtingen hoger gespannen dan ooit in de menselijke geschiedenis, en waren de menselijke teleurstellingen daarom het hevigst. Als pyromanen branden stichtten in het westen, als een man een vuurwapen greep en vreemden begon dood te schieten, als een kind een vuurwapen greep en vrienden begon dood te schieten, als de schedel van rijke, jonge vrouwen werd ingeslagen met een brok beton, dan was die teleurstelling, waarvoor het woord ‘teleurstelling’ te zwak was, de motor voor de uitingsdrang van de moordenaars, die met hun mond vol tanden stonden. Dat was het enige onderwerp: het vernietigen van dromen in een land waar het recht om te dromen de nationale ideologische hoeksteen was, het platwalsen van persoonlijk potentieel in een tijd waarin de toekomst perspectieven opende van onvoorstelbare, glinsterende schatten waar geen man of vrouw ooit tevoren van had durven dromen. In de getormenteerde vlammen en gepijnigde kogels hoorde Malik Solanka een cruciale, genegeerde, onbeantwoorde en misschien onbeantwoordbare vraag, dezelfde luide, levenverbrijzelende vraag als hij zichzelf net had gesteld, de vraag van een schreeuw van Munch: is dat nou het leven? Is dat verdorie álles? Is dat alles? De mensen werden wakker, net als Krysztof Waterford-Wajda, en beseften dat hun leven niet van hen was. Hun lichaam hoorde hun niet toe, en niemands lichaam hoorde iemand toe. Ze zagen niet langer een reden om niet te schieten.

De goden maken de mensen die ze willen vernietigen eerst gek. De Furiën zweefden boven Malik Solanka, boven New York en Amerika, en krijsten. In de straten beneden schreeuwde het menselijke en onmenselijke verkeer zijn tot razernij gebrachte instemming terug.

==

Na het douchen en wat bedaard, herinnerde Solanka zich dat hij Jack nog steeds niet had gebeld. Hij merkte dat hij het niet wilde. De door Neela ontmaskerde Jack stelde hem teleur en verbijsterde hem, wat op zich geen bezwaar had hoeven zijn. Ongetwijfeld was Jack vaak in hem teleurgesteld geweest, en zelfs afgeschrikt door zijn vermaarde ‘solankische’ humeur. Vrienden moeten zulke obstakels overwinnen; toch pakte Solanka de telefoon niet. Nou, dan was hij ook nog een slechte vriend; voeg dat bij de steeds langer wordende lijst met klachten. Neela stond nu tussen hen. Dat was het probleem. Het ging er niet om dat ze haar relatie met Jack had verbroken voordat er iets tussen haar en Solanka was gegroeid. De vraag was hoe Jack het zou opvatten, en hij zou het als verraad opvatten. En als hij eerlijk was zag hij het zelf ook als verraad, gaf Solanka stilzwijgend toe.

Bovendien was Neela nu tevens een obstakel tussen hem en Eleanor. Hij had de deur achter zich dichtgetrokken met één evidente en één verborgen reden: het gruwelijke feit van het mes in het donker, en onder het oppervlak van het huwelijk de erosie van de kwaliteit die eens had overweldigd. Het was moeilijk een recent ontbrand, verwoed verlangen op te geven voor die zachtere, rustigere, oude vlam. ‘Er is vast iemand anders,’ had Eleanor gezegd; en nu was dat ook zo, het was zo. Neela Mahendra, de laatste grote, emotionele gok van zijn leven. Voorbij haar, als hij haar kwijtraakte, wat waarschijnlijk zou gebeuren, zag hij een woestijn met trage, witte duinen die naar een graf in het zand gleden. De gevaren van de onderneming, die werden versterkt door het verschil in leeftijd en achtergrond, door de schade in hem en de grilligheid in haar, waren aanzienlijk. Hoe besluit een vrouw naar wie elke man hongert dat één genoeg is? Tegen het einde van hun eerste gezamenlijke nacht had ze gezegd: ‘Hier was ik niet naar op zoek. Ik weet niet zeker of ik eraan toe ben.’ Ze bedoelde dat het zo snel zo diep was gaan voelen dat ze er bang van werd. ‘Het risico is misschien te groot.’ Hij trok een ietwat te zure mond en vroeg: ‘Ik vraag me af wie van ons beiden het grootste emotionele risico neemt.’ Met die vraag had ze geen moeite. ‘O, jij,’ zei ze.

==

Wislawa kwam weer werken. Simon Jay met zijn zachte stem had Solanka vanaf zijn boerderij gebeld om te zeggen dat hij en zijn vrouw de boze schoonmaakster hadden gekalmeerd, maar een berouwvol telefoontje van Solanka zou goeddoen. Vriendelijk maar duidelijk wees Jay op de eis in het huurcontract dat het appartement schoon moest worden gehouden. Solanka knarsetandde en pleegde het telefoontje. ‘Goed, ik kom, waarom niet,’ had Wislawa schouderophalend gezegd. ‘U hebt geluk ik ben groot in hart.’ Haar werk was nog minder bevredigend dan tevoren, maar Solanka hield zijn mond. Er heerste geen machtsevenwicht in het appartement. Wislawa kwam binnen als een koningin, als een Godin van de Overwinning die haar draden heeft doorgesneden, zwierf een paar uur door het huis als een vorstin op staatsbezoek, zwaaide met haar stofdoek als was het een koninklijke zakdoek en vertrok na een paar uur met een minachtende uitdrukking op haar benige gezicht. De knechten van vroeger waren de bazen van nu, dacht Solanka. Net als op Galileo-1, dus ook in New York.

Zijn fantasiewereld nam hem steeds meer in beslag. Hij tekende verwoed, boetseerde en sneed in grenenhout; maar vooral schrijven deed hij verwoed. Mila Milo’s groep begon hem nu met een soort verbaasd ontzag te bejegenen: wie had dat gedacht, leek hun houding te zeggen, dat een ouwe schlemiel met zulk hip materiaal voor de dag zou komen? Zelfs de trage, haatdragende Eddie ging daarin mee. De minachting van zijn werkster werd voor Solanka ruimschoots goedgemaakt door het respect van de jongelui en hij besloot allengs zich dat waardig te tonen. Zijn nachten waren voor Neela, maar overdag werkte hij vele uren achtereen. Drie, vier uur slaap bleek genoeg. Het bloed leek harder door zijn aderen te pompen. Dat was vernieuwing, dacht hij, zich verbazend over zijn onverdiende geluk. Het leven had hem onverwacht sterke troeven in handen gegeven en hij zou er het beste van maken. Het was tijd voor een lange, geconcentreerde, misschien zelfs helende explosie van ‘serieus spel’, zoals Mila het noemde.

Het oerverhaal van de gebeurtenissen op Galileo-1 was een vruchtbaar eigen leven gaan leiden. Nooit eerder had Solanka de behoefte –de wens –gevoeld zo gedetailleerd te werk te gaan. Het drama van het verhaal had hem in zijn greep, en de figuurtjes zelf begonnen naar het tweede plan te schuiven: geen doelen op zich, maar middelen. Hij, die zoveel bedenkingen had gehad over de komst van de elektronische Brave New World, liet zich meeslepen door de mogelijkheden van de nieuwe technologie, met zijn formele voorkeur voor zijsprongen en zijn relatieve onverschilligheid voor lineaire ontwikkeling, een tendens die bij de gebruikers ervan al een grotere belangstelling voor variatie dan voor chronologie had gewekt. Die onafhankelijkheid van de klok, van de tirannie van het ‘en toen en toen’, was stimulerend en stelde hem in staat zijn ideeën naast elkaar te ontwikkelen, zonder zorgen over volgorde of stap-voor-stap oorzakelijk verband. De verbanden waren nu elektronisch en niet narratief. Alles bestond tegelijkertijd. Dat was, besefte Solanka, een exacte afspiegeling van de goddelijke tijdservaring. Tot de komst van hyperlinks had alleen God op dezelfde manier tegelijk in het verleden, het heden en de toekomst kunnen kijken; de mens was gevangen in de kalender van zijn dagen. Maar nu kwam een dergelijke alwetendheid met een eenvoudige klik van de muis binnen ieders bereik.

Op de website die werd ontwikkeld zouden bezoekers naar believen kunnen rondzwerven tussen de verschillende verhaallijnen en thema’s van het project: De zoektocht van Zameen van Rijk naar Akasz Kronos, Zameen versus de Godin van de Overwinning, Het verhaal van twee Poppenmakers, Mogol de Baburiër, Muiterij van de levende poppen I: De val van Kronos, Muiterij van de levende poppen II (Ditmaal is het oorlog), De vermenselijking van de machines versus de mechanisering van de mens, De strijd van de dubbelgangers, Mogol neemt Kronos gevangen (of is het de Poppenmaker?), De herroeping van de Poppenmaker (of was het Kronos?), en de grootse finale, Muiterij van de levende poppen III: De val van het rijk van de mogol. Elk van die ingangen leidde op zijn beurt naar verdere bladzijden en dook daarbij steeds dieper in de multidimensionale wereld van de Koningspoppen, met aanbiedingen van spelletjes, videofragmenten, chatrooms en uiteraard dingen om te kopen.

Professor Solanka verkeerde uren achtereen in een roes vanwege de sixpacks vol ethische dilemma’s van de Koningspoppen; voelde zich tegelijk gefascineerd en afgeschrikt door de opdoemende persoonlijkheid van Mogol de Baburiër, die een begaafd dichter, een bedreven astronoom en een hartstochtelijk tuinier bleek te zijn, maar ook een soldaat met coriolanische bloeddorst en een zeer wreed heerser; en hij raakte in extase door de schimmenspelmogelijkheden (intellectueel, symbolisch, relationeel, mystificatief en zelfs seksueel) van de twee series dubbelgangers, de ontmoetingen tussen ‘echt’ en ‘echt’, ‘echt’ en ‘dubbelganger’ en ‘dubbelganger’ en ‘dubbelganger’, die een fraaie illustratie vormden van de vervagende grenzen tussen de categorieën. Toen hij constateerde een wereld te bewonen die hij absoluut verkoos boven de wereld buiten zijn raam, begreep hij wat Mila Milo had bedoeld toen ze zei dat ze zich daar het meest voelde leven. Daar, binnen de elektriciteit, kroop Malik Solanka uit de schulp van zijn halfwas ballingenbestaan in Manhattan, reisde dagelijks naar Galileo-1 en begon, andermaal, te leven.

Sinds de gecensureerde opmerkingen van Breinmeisje aan het adres van Galileo Galilei had Solanka vragen over kennis en macht, overgave en opstandigheid, doelen en middelen voelen knagen. ‘Galileo-momenten’, de dramatische gelegenheden waarbij het leven de levenden vroeg of ze kozen voor het gevaar en de waarheid, of voor voorzichtigheid en tegen de waarheid, lagen naar zijn idee steeds dichter bij de kern van wat het betekende mens te zijn. Man, ik had dat gezeik nooit gepikt. Ik was godverdomme een revolutie begonnen, ik wel. Als de bezitter van de waarheid zwak was en de verdediger van de leugen sterk, kon je dan maar het beste buigen voor de overmacht? Of kon je door pal te staan een diepere kracht in jezelf ontdekken en de despoot klein krijgen? Als de soldaten van de waarheid een duizendtal schepen te water zouden laten en de spitsloze torens van de leugen in brand schoten, moesten ze dan gezien worden als bevrijders of werden ze door de vijand met zijn eigen wapens te bestrijden zelf de geminachte barbaren (of zelfs Baburiërs) wier huizen ze hadden platgebrand? Waar lagen de grenzen van de verdraagzaamheid? Hoe ver konden we gaan bij het nastreven van het goede voordat we een lijn overschreden, aankwamen bij de antipoden van onszelf en in de fout gingen?

Vlak voor de climax van het oerverhaal van Galileo-1 voegde Solanka één zo’n beslissend moment in. Akasz Kronos, op de vlucht voor zijn eigen scheppingen, werd op zeer hoge leeftijd gevangengenomen door de soldaten van de mogol en geboeid naar het Baburische hof gebracht. Tegen die tijd hadden de Koningspoppen en de Baburiërs al een generatie lang oorlog gevoerd en was er een even uitputtende patstelling ontstaan als in de Trojaanse oorlog, terwijl de stokoude Kronos als schepper van de cyborgs de schuld voor al hun daden in de schoenen geschoven kreeg. Toen hij uitlegde hoe zijn scheppingen autonoom waren geworden verwierp de mogol zijn verklaring met een minachtend gesnuif van ongeloof. Daarna volgde er op de bladzijden die Solanka schreef een lang dispuut tussen de twee mannen over de aard van het leven zelf: leven verwekt door een biologische daad en leven dat tot stand was gebracht door de fantasie en kundigheid van de levenden. Was het leven ‘natuurlijk’, of kon ook van het ‘onnatuurlijke’ gezegd worden dat het leefde? Deed de gefantaseerde wereld per definitie onder voor de organische? Ondanks zijn val en de lange periode van onderduik en armoede was Kronos nog steeds een creatief talent en hij verdedigde zijn cyborgs vurig: volgens elke definitie van bewuste existentie waren ze uitgegroeid tot volwassen levensvormen. Net als de homo faber gebruikten ze werktuigen; net als de homo sapiens dachten ze logisch en discussieerden over de moraal. Ze konden hun kwalen en problemen verhelpen, hun soort reproduceren en hadden zich bevrijd door hem, hun Maker, te verstoten. De mogol verwierp die argumenten botweg. Een slecht functionerende bordenwasser werd nooit een hulpkelner, betoogde hij. Op dezelfde manier was en bleef een schurkachtige marionet een pop, en een afvallige robot een robot. Hun gesprekken gingen de verkeerde kant uit. Kronos kon beter zijn theorieën maar herroepen en daarna de Baburische autoriteiten de technologische gegevens verschaffen om de Kapee-machines onder controle te krijgen. Als hij weigerde, voegde de mogol eraan toe, waarmee hij de teneur van het gesprek veranderde, zou hij uiteraard gemarteld en zo nodig uit elkaar gereten worden.

De ‘herroeping van Kronos’, zijn verklaring dat machines geen ziel hebben terwijl de mens onsterfelijk is, werd door het diep-religieuze Baburische volk als een enorme overwinning begroet. Gewapend met de informatie van de gedesillusioneerde wetenschapper vervaardigde het antipodische leger nieuwe wapens, die de neurosystemen van de cyborgs verlamden en buiten werking stelden. (Het woord ‘doden’ mocht niet gebruikt worden; wat niet leefde kon niet dood zijn.) De Kapee-legers vluchtten in wanorde, en een Baburische overwinning leek zeker. Onder de gevallenen was de cyborg Poppenmaker zelf. Omdat hij uit egotisme –‘consequentheid’ –geen kopieën van zichzelf had gemaakt was de Poppenmaker enig in zijn soort gebleven; en zo verdween met zijn einde tevens zijn personage van het toneel. De enige die hem had kunnen herscheppen was Akasz Kronos, over wiens lot niets vaststond. Misschien had de mogol hem vermoord, zelfs na zijn smadelijke overgave; of misschien was hij net als Tiresias blind gemaakt, waarna hij bij wijze van verdere vernedering toestemming had gekregen met een bedelnap in zijn hand door de wereld te zwerven, ‘de waarheid sprekend die geen mens zou geloven’, terwijl hij in alle windstreken hoorde vertellen hoe zijn grote waagstuk was mislukt en hoe de grote kronosiaanse Koningspoppen, de denkende cyborgs van Rijk, de eerste machines die ooit de grens tussen mechanische entiteiten en levende wezens hadden overschreden, nu waren gereduceerd tot bergen nutteloos schroot. En terwijl niemand nu de waarheid wilde geloven die hijzelf had ontkend bleef hem geen andere keus over dan erkennen dat de catastrofe die zijn eigen lafheid en zijn gebrek aan morele kracht had veroorzaakt, een feit was.

Maar te elfder ure keerde het getij. De Koningspoppen hergroepeerden zich onder een nieuwe, tweekoppige leiding. Zameen van Rijk en haar cyborgse pendant, de Godin van de Overwinning, bundelden hun krachten, als een tweeling Rani uit Jhansi die in opstand kwam tegen de imperialistische onderdrukking, of als Breinmeisje die in een nieuwe dubbeltrubbelversie de door haar beloofde revolutie begon. Ze zetten hun gezamenlijke wetenschappelijke vernuft in om elektronische schilden te bouwen tegen de nieuwe Baburische wapens. Daarna begon het Kapee-leger onder aanvoering van Zameen en de Godin een groot offensief, en belegerde de burcht van de mogol. Zo begon het Beleg van Baburië, dat op z’n minst een generatie lang zou duren...

In de wereld van de verbeeldingskracht, de creatieve kosmos die heel simpel was begonnen met het maken van poppen om uit te groeien tot dit veelarmige multimediamonster, hoefden vragen niet beantwoord te worden; het was veel beter er interessante nieuwe formuleringen voor te vinden. Ook hoefde het verhaal geen eind te krijgen; het was zelfs cruciaal voor de vooruitzichten op de lange termijn dat het haast onbeperkt kon doorgaan terwijl er met regelmatige tussenpozen nieuwe avonturen en thema’s op werden geënt en nieuwe figuren werden ingevoerd met verkoopmogelijkheden in de vorm van poppen, speelgoed en robots. Het oerverhaal was een skelet dat regelmatig nieuwe botten kreeg, de structuur voor een fantasiebeest dat voortdurend kon veranderen en zich voedde met elke flinter die het vond: de persoonlijke geschiedenis van zijn schepper, flarden roddel, diepzinnige geleerdheid, actuele kwesties, hoge en lage cultuur, en de voedzaamste kost: het verleden. Het plunderen van ’s werelds voorraadschuur van oude verhalen en oude geschiedenis was volstrekt gewettigd. Weinig webgebruikers waren vertrouwd met de mythen en zelfs met de feiten van het verleden; er hoefde alleen maar een frisse, hedendaagse draai aan het oude materiaal gegeven te worden. Transmutatie was voldoende. De website van de Koningspoppen ging online, en bereikte en behield onmiddellijk een hoog aantal ‘bezoekers’. Er stroomde commentaar binnen, en de rivier van Solanka’s verbeeldingskracht, die vanuit duizend-en-één stroompjes werd gevoed, begon te zwellen en te groeien.

Omdat het werk nooit in rustiger vaarwater kwam, voortdurend werk in uitvoering bleef en in een staat van eeuwige revolutie verkeerde, was een zekere mate van slordigheid onvermijdelijk. De geschiedenis en zelfs de namen van figuren en plaatsen veranderden soms naarmate Solanka’s beeld van zijn fictieve universum helderder en scherper werd. Bepaalde verhaallijnen bleken grotere mogelijkheden te hebben dan hij zich eerst had gerealiseerd en werden sterk uitgebreid. De belangrijkste daarvan was het element Zameen/Godin van de Overwinning. In de eerste opzet was Zameen eenvoudigweg een schoonheid geweest en allesbehalve wetenschappelijk onderlegd. Maar later, toen Solanka –op instigatie van Mila Milo, dat moest hij toegeven –begreep hoe belangrijk Zameen op het hoogtepunt van het verhaal zou worden, ging hij terug en voegde veel materiaal toe over het begin van haar leven, waarbij hij haar wetenschappelijk tot de gelijke van Kronos maakte, en seksueel en moreel tot zijn meerdere. Andere brede lanen bleken doodlopende stegen en werden verwijderd. Zo bedacht Solanka bijvoorbeeld in een vroege versie van het oerverhaal dat de door de mogol gevangengenomen ‘Galileaanse’ figuur de cyborg Poppenmaker kon zijn en niet de verdwenen Akasz Kronos. In die versie werd de ontkenning door de Poppenmaker van zijn recht een ‘levensvorm’ te worden genoemd en de erkenning van zijn inferioriteit, een misdaad tegen zichzelf en zijn ras. Toen de Poppenmaker later aan zijn Baburische cipiers ontsnapte en het nieuws van zijn ‘herroeping’ door de propagandamachine van de mogol werd verspreid met het doel zijn leiderschap te ondermijnen, ontkende de cyborg de beschuldigingen met klem en kondigde aan niet de gevangene in kwestie te zijn geweest; en dat zijn menselijke avatar Kronos in feite de echte verrader van de waarheid was. Ook al verwijderde hij die versie, toch bleef Solanka er een zwak plekje voor houden, en vaak vroeg hij zich af of hij ongelijk had gehad. Profiterend van het feit dat het web verzot was op variërende versies voegde hij uiteindelijk het geëlimineerde verhaal weer aan de site toe als een mogelijke alternatieve lezing van de feiten.

Ook de namen ‘Baburië’ en ‘Mogol’ werden later toegevoegd. Mogol kwam uiteraard van ‘Mughal’, en Babur was de eerste van de Mongoolse keizers geweest. Toch was de Babur aan wie Malik Solanka had gedacht geen oude, dode koning, maar de leider van de mislukte demonstratieve optocht van Indo-Lilliërs in New York aan wie Neela Mahendra naar Solanka’s mening veel te veel aandacht had besteed. De optocht was begonnen als een zielige vertoning en geëindigd met een vechtpartij. Onder de vaag geïnteresseerde, kritische blik van een gezelschap frisdrankverkopers, balletjeballetjespelers, eenwielrijders en zakkenrollers verzamelden zich aan de noordwestkant van Washington Square een stuk of honderd mannen en een handjevol vrouwen van Indiaas-Lilliputse afkomst, aangevuld met Amerikaanse vrienden, minnaars, echtelieden, aanhangers van de gebruikelijke linkse splintergroeperingen, symbolische ‘solidariteitskaders’ van andere groepen diaspora-Indiërs in Brooklyn en Queens, en de onvermijdelijke demonstratietoeristen. Ruim duizend man in totaal, naar de organisatoren beweerden; rond de tweehonderdvijftig volgens de politie. De paralleldemonstratie van de ‘inheemse’ Elbeeërs was zelfs nog minder goed bezocht en verspreidde zich beschaamd zonder van start te gaan. Maar groepen ontevreden, straalbezopen Elbeese mannen hadden hun weg gevonden naar Washington Square om de Indo-Lillische mannen uit te schelden en de vrouwen seksuele beledigingen naar het hoofd te brullen. Er braken schermutselingen uit; de New Yorkse politie, die verbaasd constateerde dat een zo futiele gebeurtenis zoveel heftigheid kon voortbrengen, kwam een paar klappen te laat tussenbeide. Terwijl de menigte voor de optrekkende politieagenten vluchtte vonden er een paar snelle steekpartijen plaats, geen van alle dodelijk. Even later was er geen demonstrant meer op het plein te bekennen, behalve Neela Mahendra, Malik Solanka en een haarloze reus, naakt tot op zijn middel, die in zijn ene hand een megafoon droeg en in de andere een houten vlaggenstok met de nieuwe saffraan-met-groene vlag van de voorgestelde ‘Republiek Vilbistan’ –VILB stond voor ‘Vrij Indiaas Lilliput-Blefuscu’, en de rest was eraan toegevoegd omdat het klonk als een woord van ‘thuis’. Deze man was Babur, de jonge politieke leider die helemaal vanaf zijn verre eilanden hierheen was gereisd om de ‘bijeenkomst’ toe te spreken, en die er nu zo ongelukkig uitzag, even doelloos als haarloos, zo onuitgesproken, dat Neela Mahendra haastig op hem toeliep en Solanka liet staan. Toen hij Neela zag naderen liet de jonge reus de vlaggenstok los, die viel en op zijn hoofd knalde. De man wankelde maar bleef overeind, wat aanzienlijk voor hem pleitte.

Neela was een en al bezorgdheid, kennelijk omdat ze geloofde Babur compensatie te kunnen bieden voor zijn lange, nutteloze reis door hem ten volle van haar schoonheid te laten genieten. Babur klaarde inderdaad op en richtte zich even later tot Neela alsof zij de enorme, politiek belangrijke openbare bijeenkomst was waarop hij had gehoopt. In zijn verhaal kwam een Rubicon voor, die werd overgetrokken, en geen compromis en geen overgave. Nu de zwaarbevochten grondwet was afgeschaft en deelname van de Indo-Lilliërs aan de regering van Lilliput-Blefuscu zo schandelijk was stopgezet, zei hij, konden alleen extreme maatregelen nog helpen. ‘Rechten worden nooit verleend door degenen die ze bezitten,’ oreerde hij. ‘Ze worden alleen genomen door degenen die er behoefte aan hebben.’ Neela’s ogen klaarden op. Ze sprak over haar televisieproject en Babur knikte ernstig nu hij zag dat er toch nog iets gered kon worden uit het puin van die dag. ‘Kom,’ zei hij, en pakte haar arm. (Solanka zag hoe gemakkelijk ze die door de arm van haar landgenoot schoof.) ‘Kom. We moeten urenlang discussiëren over deze zaken. Er is veel dat dringend gedaan moet worden.’ Zonder een blik achterom liep Neela met Babur weg.

Tegen sluitingstijd zat Solanka die avond nog steeds zielig op een bankje op Washington Square. Terwijl een politiewagen hem sommeerde zich te verwijderen ging zijn zaktelefoon. ‘Het spijt me vreselijk, liefje,’ zei Neela. ‘Hij was zo ongelukkig en per slot is het mijn werk, we moesten dringend praten. Nou ja, ik hoef het niet uit te leggen aan zo’n intelligente man als jij. Ik weet zeker dat je daar zelf al wel op was gekomen. Je zou Babur moeten ontmoeten. Hij is zo fel dat je er bang van wordt, en na de revolutie kan hij zelfs president worden. O, kun je even wachten, liefje? De andere lijn.’ Ze had over de revolutie gesproken als over een onvermijdelijkheid. Terwijl er diep in hem iets alarmerend begon te rommelen herinnerde Solanka zich, wachtend aan de telefoon, haar oorlogsverklaring: Mocht het nodig zijn, dan zal ik met ze meevechten, schouder aan schouder. Ik maak geen grapje, dat doe ik echt. Zou hij haar al zo gauw verliezen? Of zou hij haar moeten volgen naar het einde van de wereld vanwege een of andere derderangs putsch? Hij keek naar de opdrogende bloedvlekken op het donker geworden plein, het bewijs hier in New York van de kracht van een groeiende woede aan de andere kant van de aardbol: de woede van een groep, het product van een lange periode van onrechtvaardigheid, waarnaast zijn eigen onvoorspelbare humeur een belachelijke peulenschil was, misschien de luxe van een bevoorrecht individu met te veel eigenbelang. En te veel vrije tijd. Hij kon Neela niet afstaan aan die heviger boosheid van de antipoden. Kom terug, wilde hij zeggen. Kom bij me, lieve schat, ga alsjeblieft niet weg. Maar ze was weer aan de lijn, en haar stem klonk anders. ‘Het is Jack,’ zei ze. ‘Hij is dood, zijn hoofd is van zijn romp geschoten, en hij heeft een schuldbekentenis in zijn hand.’ Je hebt de hoofdloze Gevleugelde Overwinning gezien, dacht Solanka mat. Je kent de Ruiter zonder Hoofd. Geef die op voor mijn vriend zonder hoofd Jack Rhinehart, de Vleugelloze, Paardloze Nederlaag.

==

Deel drie

15

Het was allemaal onbegrijpelijk. Jacks lichaam was gevonden in het Spassky Grain Building, een bouwplaats in Tribeca, op de hoek van Greenwich en North Moore, waar de projectontwikkelaars recentelijk door de bonden onder vuur waren genomen vanwege het inzetten van zwartwerkers. Het was een kwartier lopen vanaf Jacks huis aan Hudson Street, en hij had de wandeling daarheen blijkbaar met een geladen geweer in zijn hand ondernomen, was zonder iemands aandacht te trekken Canal Street overgestoken –waar het ondanks het late uur nog steeds druk was –had zich vervolgens toegang verschaft tot de lokatie die hij had gekozen, een lift naar de derde verdieping genomen, was bij het raam op het westen gaan staan, vanwaar hij een goed zicht had op de maanverlichte rivier, stak de loop van het geweer in zijn mond, haalde de trekker over en viel op de ruwe, onafgewerkte vloer, waarbij hij het wapen losliet maar het zelfmoordbriefje op de een of andere manier in zijn hand bleef houden. Hij had zwaar gedronken: Jack Daniels en Coca-Cola, een absurd drankje voor een wijnkenner als Rhinehart. Toen hij werd ontdekt lagen zijn pak en zijn overhemd netjes opgevouwen op de vloer, en droeg hij behalve zijn sokken alleen zijn onderbroek, die om de een of andere reden, of misschien toevallig, achterstevoren zat. Hij had kort tevoren zijn tanden gepoetst.

Neela besloot open kaart te spelen en vertelde de rechercheurs alles wat ze wist: de verkleedpakken in Jacks kast, haar verdenking, alles. Ze had in de problemen kunnen komen omdat het achterhouden van informatie een ernstig vergrijp is, maar de politie had wel wat belangrijkers te doen, en bovendien kregen de twee agenten die naar haar appartement aan Bedford Street kwamen om haar en Malik Solanka te ondervragen zo hun eigen problemen in haar aanwezigheid. Ze bleven potloodpunten breken, op elkaars tenen staan, snuisterijen omgooien en tegelijk aan een zin beginnen om dan blozend stil te vallen, maar Neela liet het allemaal langs zich heen gaan. ‘Samengevat,’ besloot ze onder enthousiaste instemming van de twee rechercheurs, die daarbij met hun hoofden tegen elkaar stootten, ‘deze zogenaamde zelfmoord stinkt verschrikkelijk.’

Malik en Neela wisten wel dat Jack een geweer bezat, ook al hadden ze het nooit gezien. Het stamde uit de zwarte-Hemingway-jaag-en-vis-periode, die voorafging aan zijn Tiger Woods-fase. Net als de arme Ernest, de vrouwelijkste van alle grote mannelijke Amerikaanse schrijvers, die te gronde ging doordat het hem niet lukte de macho nepvaderrol te spelen waartoe hij had besloten, was Jack nu op jacht gegaan naar het allergrootste wild: zichzelf. Dat was althans wat werd gesuggereerd. Maar bij nader onderzoek werd die lezing van de gebeurtenissen steeds minder plausibel. Het gebouw waar Jack woonde had een portier, en die had hem ’s avonds om een uur of zeven het pand zien verlaten, zonder gezelschap en zonder bagage, en gekleed voor een avondje uit. Een tweede getuige, een mollige jonge vrouw met een baret op, die buiten op een taxi had staan wachten, meldde zich na een oproep van de politie, en zei dat ze had gezien hoe een man die beantwoordde aan het signalement van Jack in een grote, zwarte 4?×?4 met donkergetinte ramen was gestapt; door de open deur had ze een glimp opgevangen van minstens twee andere mannen, met dikke sigaren in hun mond, dat laatste wist ze absoluut zeker. Precies zo’n auto was kort na het vastgestelde moment van overlijden rijdend door Greenwich Street gesignaleerd. Een paar dagen later maakte een analyse van de technische gegevens van wat voorlopig al de plaats van de misdaad heette, duidelijk dat de schade aan de tijdelijke toegangsdeur van het Spassky Grain Building niet was toegebracht door het geweer van Rhinehart. Op of bij zijn lichaam was geen ander werktuig gevonden waarmee de zeer solide deur –hout, verstevigd met een metalen lijst –geforceerd kon worden. Bovendien bestond er een sterk vermoeden dat de schade aan de deur niet was ontstaan bij het binnendringen van het pand. Iemand had een sleutel gehad.

Ook het zelfmoordbriefje speelde een rol bij het vaststellen van Jacks onschuld. Rhinehart was beroemd om de precisie en verzorgdheid van zijn proza. Grammaticale fouten maakte hij zelden, en spelfouten helemaal nooit. En toch stonden hier in zijn laatste woorden taalfouten van het ergste soort. ‘Sinds mijn tijd als oorlogscorespondent,’ luidde het briefje, ‘heb ik een geweldadige nijging gehad. Soms sla ik midden in de nacht de telefoon kapot. Hengst, Knuppel en Beuker zijn onschuldig. Ik heb hun vriendinnen vermoort want ze wouweniet metme neuken, waarschijnlijk omdat ik een huidskleur heb.’ En ten slotte, hartverscheurend: ‘Zeg Nila dat ik van haar hou. Ik heb de boel verknalt ik weet het maar ik hou echt van haar.’ Toen zijn beurt kwam om door de politie te worden ondervraagd stelde Malik Solanka met nadruk dat het briefje dan wel het krachtige, onmiskenbare handschrift van Jack vertoonde, maar niet vrijwillig op papier gezet kon zijn. ‘Of het is gedicteerd door iemand met een veel lager niveau van taalbeheersing dan Jack, of hij heeft opzettelijk zijn stijl gedebiliseerd om ons een boodschap te sturen. Ziet u het niet? Hij heeft ons zelfs de naam van zijn drie moordenaars gegeven.’

Toen vast kwam te staan dat Keith ‘Knuppel’ Medford, de laatste minnaar van wijlen Lauren Klein, de zoon was van de rijke projectontwikkelaar Michael Medford, het zwarte schaap van de georganiseerde arbeiders en directeur van een van de bedrijven die meewerkten aan de verbouwing van het Spassky Grain Building tot een combinatie van peperdure lofts en herenhuisachtige appartementen, en dat Keith, die was gevraagd het openingsfeest voor het project te organiseren, de sleutels had, werd duidelijk dat de moordenaars een onherstelbare vergissing hadden begaan. De meeste moordenaars zijn dom, en een leven vol voorrechten bood geen bescherming tegen stupiditeit. Zelfs de duurste scholen leveren slecht opgevoede sukkels af, en Marsalis, Andriessen en Medford waren halfgeletterde, arrogante jonge onbenullen. En moordenaars bovendien. Toen ‘Knuppel’ werd geconfronteerd met de opeenstapeling van feiten, sloeg hij als eerste door. Een paar uur later bezweek de verdediging van zijn makkers.

Jack Rhinehart werd begraven in het hart van Queens, op vijfendertig minuten rijden van de bungalow in Douglaston die hij voor zijn moeder en nog ongetrouwde zus had gekocht. ‘Een huis met uitzicht,’ had hij voor de grap gezegd. ‘Als je naar het eind van de achtertuin loopt en helemaal naar links buigt kun je precies een... wat? noem het maar gekabbel horen van de Long Island Sound.’ Nu zou zijn eigen uitzicht voorgoed uit stedelijke afzichtelijkheid bestaan. Neela en Solanka gingen er met een auto heen. De begraafplaats was krap, boomloos, mistroostig en nat. Rond de kleine groep rouwenden schoven fotografen als vuil langs de randen van een donkere vijver. Solanka had er eigenlijk niet aan gedacht dat er belangstelling van de media zou zijn voor Jacks begrafenis. Zodra de bekentenissen waren gedaan en het verhaal van de SM-club het societyschandaal van de zomer werd, had professor Solanka zijn belangstelling voor de openbare dimensie van het gebeurde verloren. Hij rouwde om zijn vriend, Jack Rhinehart, de geweldige, moedige journalist, die omlaag gezogen was door glamour en rijkdom. Verleid worden door iets waarop je neerkijkt is een hard lot. De vrouw van wie je houdt verliezen aan je beste vriend is misschien nog harder. Solanka was een slechte vriend voor Jack geweest, maar anderzijds wilde Jacks noodlot dat hij werd verraden. Zijn verborgen seksuele voorkeuren, waarmee hij Neela Mahendra nooit had lastig gevallen maar die inhielden dat zelfs Neela uiteindelijk niet genoeg voor hem zou zijn geweest, hadden hem in de handen van slecht gezelschap gedreven. Hij was loyaal geweest aan mannen die zijn loyaliteit niet verdienden, had zichzelf wijsgemaakt dat ze onschuldig waren –wat moet dat moeilijk zijn geweest voor iemand die van nature zaken uitvlooide en in schandaaltjes zat te wroeten, wat moest hij zich virtuoos hebben misleid! –en had dus ook geholpen hen af te schermen tegen de wet, met als beloning dat ze hem vermoordden in een stuntelige poging een zondebok te vinden: geofferd op het altaar van hun onoverwinnelijke, extreem egotistische trots.

Er was een gospelzanger ingehuurd om ten afscheid een medley van spirituals en meer hedendaags repertoire te zingen: ‘Fix Me, Jesus’ werd gevolgd door Puff Daddy’s eerbetoon aan Notorious B.I.G. ‘Every Breath You Take (I’ll Be Missing You’); en toen kwam ‘Rock My Soul (In the Bosom of Abraham’). Er dreigde regen, maar het bleef droog. De lucht was vochtig en leek verzadigd van tranen. Daar waren de moeder en zus van Jack; en ook Bronislawa Rhinehart, de ex-vrouw, die er tegelijk gebroken en sexy uitzag in een korte zwarte jurk en met een modieuze voile. Solanka knikte naar Bronnie, tegen wie hij nooit iets had weten te zeggen, en mompelde holle woorden tegen de nabestaanden. De Rhinehart-vrouwen zagen er niet bedroefd uit; ze keken boos. ‘De Jack die ik ken,’ zei Jacks moeder kortaf, ‘nou die had die blanke jongens in koud negen seconden doorgehad.’ ‘De Jack die ik ken,’ voegde zijn zus eraan toe, ‘nou die had geen zwepen of kettingen nodig om zijn eigen te vermaken.’ Vanwege het schandaal waren ze kwaad op de man van wie ze hielden, maar nog kwader waren ze omdat hij zich aan gevaar had blootgesteld, alsof hij het had gedaan om hen te duperen, om hen met de levenslange pijn van hun verlies op te zadelen. ‘De Jack die ik heb gekend,’ zei Solanka, ‘was een heel beste kerel, en als hij op dit moment érgens is, dan is hij volgens mij blij dat hij bevrijd is van zijn vergissingen.’ Uiteraard was Jack daar bij hen. Jack zou zich nooit laten kisten. Solanka voelde hoe zich een hand rond zijn hart klemde.

Voor zijn betraande geestesoog zag Solanka Jack languit liggen in een chique, omgebouwde loft terwijl de hele wereld boven zijn lijk liep te roddelen en overal fotografen rondkrioelden. Naast Jack lagen de drie dode meisjes. Bevrijd van de angst voor zijn betrokkenheid bij hun dood rouwde Solanka ook om hen. Hier lag Lauren, die bang was geworden voor wat ze anderen kon aandoen en zich door anderen liet aandoen. Bindy en Sky hadden vergeefs geprobeerd haar in hun magische kringetje van plezier en pijn te houden, maar haar lot was bezegeld toen ze de leden van de club bedreigde met de schande van een openbare onthulling. Hier lag Bindy, de eerste die besefte dat de dood van haar vriendin geen toevallige moord was maar een executie in koelen bloede: dat besef betekende haar eigen doodvonnis. En hier lag Villawijk-Sky, de seksueel atletische overal-voor-in Sky, de onstuimigste van het gedoemde drietal en seksueel de minst geremde, die met haar extreme masochisme –waarover nu in de verrukte pers gedetailleerd werd geschreven –soms zelfs haar sadistische minnaar, Brad de Hengst, afschrikte. Sky, die meende onsterfelijk te zijn, die nooit had gedacht dat ze haar zouden komen halen, want ze was de koningin van hun wereld, zij ging voor en de anderen volgden, en haar tolerantiegrenzen, haar drempels, waren de hoogste die een van hen ooit had gekend. Ze wist van de moorden en was er zeer opgewonden door geworden, mompelde Marsalis in het oor dat ze niet van plan was uit de school te klappen over zo’n macho als hij, en fluisterde beurtelings zowel Beuker als Knuppel in dat ze graag de plaats van haar dode vriendinnen zou innemen, op elke gewenste manier, zeg het maar schat, je krijgt het zoals je het hebben wilt. Ook verklaarde ze tijdens afzonderlijke gesprekken met alle drie de mannen –verhalen die schokten toen ze werden naverteld –dat de moorden hen voor het leven met elkaar verbonden; ze konden niet meer terug en het contract van hun liefde was getekend met het levensbloed van haar vriendinnen. Sky, de vampierkoningin. Ze stierf omdat haar moordenaars te bang waren voor haar seksuele woede om haar te laten leven.

Drie gescalpeerde meisjes. In het openbaar werd gepraat over voodoo en fetisjisme, en vooral over de ijselijke meedogenloosheid van de misdaden, maar Solanka stond liever stil bij de dood van het hart. De meisjes, die zo wanhopig verlangden naar verlangen, hadden dat alleen kunnen vinden aan de uiterste grenzen van het menselijke seksuele gedrag. En de drie jongens, voor wie liefde een kwestie van geweld en bezetenheid was geworden, van aandoen en aangedaan worden, hadden de grens opgezocht tussen liefde en dood, die vervaagd was door hun woede, de woede die ze niet konden verwoorden en die was voortgekomen uit wat zij, die zoveel bezaten, nooit hadden kunnen bereiken: het mindere, het gewone. Het echte leven.

De stad besprak de moorden tot in de kleinste details in zo’n duizend, tienduizend, honderdduizend, met afschuw vervulde gesprekken die gonzend boven de doden zweefden als stankzoekende vliegen. Ze hebben elkaars meisje vermoord! Lauren Klein was door Medford meegenomen voor één laatste geweldige nacht uit. Geheel volgens plan stuurde ze hem naar huis vanwege een ruzie die hij tegen het eind van de avond opzettelijk had uitgelokt. Even later belde hij haar op met de smoes dat hij net om de hoek een auto-ongeluk had gehad. Ze holde naar buiten om hem te helpen en zag dat zijn Bentley-oldtimer onbeschadigd was en met het portier open stond te wachten. Arm kind. Ze dacht dat hij zijn verontschuldigingen wilde aanbieden. Geërgerd door die misleiding maar verder nietsvermoedend klom ze naar binnen en werd een aantal keren hard op haar hoofd geslagen door Andriessen en Marsalis, terwijl Medford in een café in de buurt margarita’s dronk en luid verkondigde dat hij zijn verdriet aan het verdrinken was omdat die sloerie van hem niet wou, waarmee hij de barman dwong hem te vragen zijn mond te houden of weg te gaan, en er zo voor zorgde dat zijn aanwezigheid niet vergeten zou worden. En toen het scalperen. Ze moeten plastic hebben neergelegd om te zorgen dat er geen vlekken op de bekleding kwamen. En het lichaam als een stuk afval op straat hebben gegooid. Hetzelfde procédé werd ook toegepast bij Belinda Candell.

Maar Sky was een ander verhaal. Naar gewoonte nam zij het initiatief en vertelde Bradley Marsalis tijdens hun laatste diner fluisterend wat haar plannen voor die avond waren. Vanavond niet, zei hij, waarna ze haar schouders ophaalde. ‘Okay. Dan bel ik Beuker of Knuppel wel om te zien of die zin hebben in wat leuks.’ Woedend, beledigd, maar gedwongen zich aan de strategie te houden wenste Brad haar bij de haldeur welterusten, en belde haar een paar minuten later met de mededeling: ‘Goed, je krijgt je zin, maar niet hier. Kom naar de kamer.’ (De kamer was de geluiddichte suite in een vijfsterrenhotel die voor het hele jaar was geboekt door de SM-club ten behoeve van de luidruchtiger leden. Het kwam uit dat Bradley Marsalis een paar dagen tevoren de kamer had besproken, wat een argument werd bij het vaststellen van voorbedachte rade.) Sky is nooit bij de kamer aangekomen. Er stopte een grote, zwarte 4?×?4 naast haar en een stem die ze herkende zei: ‘Hoi, prinses. Klim aan boord. Hengst vroeg ons een stukje met je te gaan rijden.’

Twintig, negentien, negentien, telde Solanka. Samen waren ze drie jaar ouder dan hij.

En Jack Rhinehart, die ruim tien oorlogen overleefde om op een trieste manier in Tribeca om het leven te komen, die zo goed schreef over veel interessants en zo stijlvol over veel oninteressants, en wiens laatste woorden opzettelijk of gedwongen tegelijk navrant en nietszeggend waren? Ook Jacks verhaal lag volledig op straat. De diefstal van het geweer door Hengst Marsalis, de uitnodiging aan Jack voor de inhuldigingsceremonie van zijn SM-club. Het is je gelukt, joh. Je bent er. Zelfs toen ze bij het Spassky Grain Building aankwamen had Rhinehart geen idee dat hij met één been in het graf stond. Waarschijnlijk dacht hij aan de orgiescène in Eyes Wide Shut, en stelde hij zich gemaskerde meisjes voor, naakt op podiums in afwachting van de striem van zijn zoete zweep. Solanka huilde nu. Hij hoorde hoe de moordenaars Rhinehart dwongen als onderdeel van het ritueel achter elkaar een boordevolle pul Jack D. met cola op te drinken, het drankje van dat verwende volkje. Hij hoorde hoe ze Jack opdroegen zich uit te kleden en in naam van de traditie van de club zijn onderbroek achterstevoren aan te trekken. Alsof het hemzelf gebeurde voelde hij hoe ze hem de blinddoek voorbonden (die ze achteraf verwijderden). Zijn tranen filterden door de verbeelde zijde. Okay, Jack, ben je klaar, hiervan zul je ondersteboven zijn. –Wat gebeurt er, jongens, wat is de bedoeling? –Gewoon je mond opendoen, Jack. Heb je je tanden gepoetst zoals we hadden gezegd? Goed werk. Zeg eens A, Jack. Dit zul je het einde vinden, lekker stuk. Wat was het belachelijk eenvoudig geweest om die goede, zwakke man zijn dood in te lokken. Wat stapte hij gewillig –ouwe-jongens-krentenbrood –in zijn lijkauto om aan zijn korte, laatste rit te beginnen. Lord, rock my soul, zong de zanger huilend. Dag, Jack, zei Solanka zacht tegen zijn vriend. Ga maar naar huis. Ik bel je nog.

==

Neela nam Malik mee terug naar Bedford Street, maakte een fles rode wijn open, trok de gordijnen dicht, stak een heleboel geurkaarsen aan en koos heel oneerbiedig een cd met klassieke Bollywood-liedjes uit de jaren vijftig en begin jaren zestig –muziek uit zijn verboden verleden. Dat was een aspect van haar diepe emotionele wijsheid. In gevoelszaken wist Neela Mahendra altijd wat werkte. Kabhi méri gali aaya karó. Het prikkelend romantische lied dartelde door de verduisterde kamer. Kom me eens opzoeken. Ze hadden niets meer gezegd sinds ze bij het graf waren weggegaan. Ze trok hem neer op een met kussens bezaaid kleed en legde zijn hoofd tussen haar borsten, waarmee ze hem er zwijgend aan herinnerde dat geluk altijd bestaat, zelfs midden in verdriet.

Over haar schoonheid sprak ze alsof ze er enigszins los van stond. Ze ‘was ineens mooi’, heel simpel, zonder dat ze er iets voor had hoeven doen. Ze liet zich er niet op voorstaan, voelde zich dankbaar dat het haar was gegeven, ging er zeer zorgvuldig mee om, maar zag zichzelf vooral als een onstoffelijke entiteit die leefde achter de ogen van die bijzondere vreemdeling die haar lichaam was: door de grote ogen van dat lichaam keek ze de wereld in, die lange ledematen gebruikte ze, en ze begreep haar geluk niet helemaal. Het schokeffect dat ze op de omgeving had –de gevallen glazenwassers die wijdbeens en met een emmer op hun hoofd op verschillende trottoirs zaten, de slippende auto’s, en als ze vlees ging kopen het gevaar dat slagers liepen die net een hakmes in hun hand hadden –was een verschijnsel waarvan ze de gevolgen ondanks al haar schijnbare onverschilligheid haarfijn besefte. Ze kon ‘het effect’ tot op zekere hoogte in de hand houden. ‘Weet niet hoe ze het moet uitschakelen,’ had Jack gezegd, en dat klopte, maar ze kon het wel afzwakken met behulp van wijde kleren (waar ze een grote hekel aan had) en breedgerande hoeden (waar ze als zonhaatster van hield). Indrukwekkender was de manier waarop ze de reactie van de wereld kon verhevigen door subtiele aanpassingen in de lengte van haar stap, haar kinstand, haar mond en haar stem. Als het effect op z’n hevigst was dreigde ze hele wijken tot rampgebieden te reduceren en moest Solanka haar vragen te stoppen, vooral ook vanwege het effect op zijn eigen fysieke en mentale toestand. Ze hield van complimentjes, beschreef zichzelf als een ‘meisje dat duur in het onderhoud was’ en gaf soms bereidwillig toe dat die opdeling van zichzelf in ‘vorm’ en ‘inhoud’ een nuttig bedenksel was. Haar beschrijving van haar seksuele wezen als ‘de ander’ die periodiek naar buiten kwam om op jacht te gaan en niet genegeerd wenste te worden, was een slimme truc, een goede manier om een verlegen mens tot extravert gedrag te verlokken. Zo kon ze de beloningen oogsten voor haar uitzonderlijk erotische aanwezigheid zonder in verwarring te worden gebracht door de verlammende sociale onbeholpenheid die haar als stotterend jong meisje had geplaagd. Omdat ze te scherpzinnig was om rechtstreeks te spreken over het sterke gevoel van goed en kwaad waarop al haar handelingen heimelijk waren geïnspireerd, citeerde ze liever de tekenfilmseksbom Jessica Rabbit. ‘Ik ben niet slecht,’ spinde ze graag en zedig. ‘Ik word gewoon die kant op getrokken.’

Ze hield hem dicht tegen zich aan. Het verschil tussen deze relatie en die met Mila was zeer treffend. Bij Mila had Solanka zich toegestaan weg te zinken in de ongezonde betovering van wat niet bespreekbaar en niet aanvaardbaar was; terwijl het omgekeerde gold als Neela hem omhelsde: alles werd bespreekbaar en besproken, alles werd aanvaardbaar en aanvaard. Dit was geen kindvrouwtje, en wat hij bij haar ontdekte was het volwassen genot van een niet-verboden liefde. Zijn verslaving aan Mila had gevoeld als een zwakte; deze nieuwe band voelde als een kracht. Mila had hem van optimisme beschuldigd, en ze had gelijk. Neela was de rechtvaardiging van zijn optimisme. En jawel, hij was Mila dankbaar voor het vinden van de sleutel tot de deuren van zijn fantasie. Maar terwijl Mila Milo de sluisdeur had opengezet was Neela Mahendra de waterstroom zelf.

In Neela’s armen voelde Solanka hoe hij begon te veranderen, hoe de zo gevreesde innerlijke demonen met de dag zwakker werden en hoe zijn onvoorspelbare drift plaats maakte voor de wonderlijke voorspelbaarheid van zijn nieuwe liefde. Pak maar in, Furiën, dacht hij, jullie wonen niet langer op dit adres. Als hij gelijk had, en als de woede werd veroorzaakt door de opstapeling van teleurstellingen, dan had hij het antigif gevonden waarmee het vergif in zijn tegendeel kon worden omgezet. Want furia kon ook extase zijn, en de liefde van Neela was de steen der wijzen die de omvormende alchemie mogelijk maakte. Woede kwam voort uit wanhoop, maar Neela was de vervulde hoop.

De deur naar zijn verleden bleef gesloten, en ze was zo vriendelijk er vooralsnog niet tegen te duwen. Ze had ook zelf een aanzienlijke behoefte aan persoonlijke en psychische privacy. Na hun eerste nacht in een hotelkamer had ze erop aangedrongen haar bed te gebruiken voor hun ontmoetingen, maar ook duidelijk gemaakt dat hij niet welkom was om daar de nacht door te brengen. Haar slaap was een aaneenschakeling van nachtmerries, maar de troost van zijn aanwezigheid wenste ze niet. Ze bestreed haar droomspinsels het liefst alleen en wenste na de oorlogen van elke nacht vooral langzaam wakker te worden, en beslist zonder gezelschap. Solanka had geen alternatief, accepteerde haar voorwaarden en begon gewend te raken aan het bestrijden van de slaapgolven die hem gewoonlijk na het vrijen overspoelden. Hij zei bij zichzelf dat het voor hem zo ook beter zou zijn. Uiteindelijk was hij plotseling een zeer druk bezet man.

Elke dag leerde hij haar beter kennen door haar te exploreren alsof ze een nieuwe stad was waar hij ruimte had gehuurd en ooit iets hoopte te kopen. Met dat beeld voelde ze zich niet helemaal gelukkig. Net als hij was ze een stemmingsmens, en hij werd haar persoonlijke meteoroloog, die voorspelde wat voor weer het bij haar zou worden, en een studie maakte van de duur van haar innerlijke stormen en de zijdelingse gevolgen ervan in de vorm van orkanen op de gouden stranden van hun liefde. Soms vond ze het prettig zo microscopisch gedetailleerd bekeken te worden, soms vond ze het heerlijk dat hij haar zonder woorden begreep en in haar wensen voorzag zonder dat zij ze hoefde te formuleren. Bij andere gelegenheden hinderde het haar. Dan zag hij een wolk op haar voorhoofd en vroeg: ‘Wat is er aan de hand?’ Als reactie keek ze geïrriteerd en zei: ‘O, niks. Sodeju! Je denkt dat je mijn gedachten kunt lezen, maar je zit er zo vaak kilometers naast. Als er iets te zeggen is zeg ik het heus wel. Je moet geen vuur bij het stro brengen.’ Ze had met veel moeite een krachtig imago opgebouwd en wilde niet dat de man van wie ze hield haar zwakheden zag.

Medicijnen, ontdekte hij al gauw, vormden ook voor Neela een heikel onderwerp; weer een gemeenschappelijk punt: hun vastbeslotenheid om hun demonen te verslaan zonder in de val van de medicijnen te lopen. Dus als ze zich zwak voelde, als ze met zichzelf moest worstelen, trok ze zich van hem terug, wilde hem niet zien of uitleggen waarom, terwijl hij werd geacht dat te begrijpen, zich zo volwassen te betonen dat hij haar de kans gaf te zijn zoals ze wilde zijn; kortom, misschien voor het eerst in zijn leven werd hem gevraagd zich te gedragen naar zijn leeftijd. Ze was een overgevoelige vrouw en gaf soms toe dat het een nachtmerrie moest zijn haar in de buurt te hebben, waarop hij antwoordde: ‘Ja, maar er staat wel wat tegenover.’ ‘Veel, hoop ik,’ zei ze, met een oprecht bezorgde blik. ‘Als dat niet zo was zou ik behoorlijk stom zijn, nietwaar?’ grinnikte hij, waarna ze ontspande en dicht tegen hem aankroop. ‘Klopt,’ troostte ze zichzelf. ‘En dat ben je niet.’

Ze voelde zich bijzonder prettig in haar lichaam, en in feite was ze liever naakt dan gekleed. Meer dan eens moest hij haar erop attenderen iets aan te trekken als er op de deur werd geklopt. Maar ze wilde een paar geheimen bewaren, haar mysterie beschermen. Haar herhaaldelijke terugtrekken in zichzelf, haar gewoonte achteruit te deinzen voor een al te doordringende blik, hield verband met dat zeer on-Amerikaanse –typisch Engelse –besef van de waarde van gereserveerdheid. Ze benadrukte dat het niets te maken had met de vraag of ze van hem hield of niet, wat ze tot zijn verbijstering zielsveel deed. ‘Kijk, het is duidelijk,’ antwoordde ze toen hij naar het waarom vroeg. ‘Misschien ben je heel creatief met je poppen, je websites en dergelijke, maar wat mij betreft is je enige functie bij mij in bed komen als ik je dat zeg, en aan al mijn grillen voldoen.’ Die dwingende uitspraak gaf professor Malik Solanka, die al zijn hele leven ervan had gedroomd een seksobject te zijn, een absurd tevreden gevoel.

Na het vrijen stak ze een sigaret op en ging naakt bij het raam zitten roken, want ze wist dat hij een hekel aan tabaksrook had. Een bof voor de buren, dacht hij, maar zij wuifde zulke gedachten weg als burgerlijk en ver beneden haar stand. Zonder blikken of blozen kwam ze terug op de vraag die hij had gesteld. ‘Het bijzondere aan jou,’ deelde ze mee, ‘is dat je een hart hebt. Vandaag de dag een zeldzame kwaliteit bij een man. Neem Babur: verbazende kerel, werkelijk briljant, maar tot over zijn oren verliefd op de revolutie. Mensen van vlees en bloed zijn alleen maar pionnen in zijn spel. Bij de meeste andere mannen is het status, geld, macht, golf of ego. Neem Jack, bijvoorbeeld.’ Solanka, die een hekel had aan positieve toespelingen op de vlaggendrager van Washington Square met zijn gladde lichaam, en een hevig schuldgevoel ervoer als hij in zijn voordeel met zijn dode vriend werd vergeleken, liet haar dat weten. ‘Zie je,’ zei ze verrukt, ‘je voelt niet alleen, maar je kunt er zowaar nog over praten ook. Wauw! Eindelijk een man die de moeite waard is om bij te blijven.’ Solanka had het gevoel dat hij op een duistere manier bij de neus werd genomen, maar begreep niet precies waar de grap zat. Hij voelde zich dwaas en stelde zich tevreden met de affectie in haar stem. Love Potion Number Nine, zijn liefdesdrank. Zijn helende balsem.

==

Overal in het appartement aan Bedford Street was India nadrukkelijk aanwezig, op de al te uitgesproken manier van de diaspora-Indiërs: filmi-muziek, kaarsen en wierook, de kalender met Krishna en melkmeisjes, dhurries op de vloer, het schilderij van de school van de Compagnie aan de muur, en de opgerolde waterpijp als een geprepareerde groene slang op een boekenkast. Neela’s alter ego in Bombay, peinsde Solanka terwijl hij zich aankleedde, zou waarschijnlijk een sterk verwesterlijkte, Californisch minimalistische eenvoud hebben nagestreefd... maar laten we zwijgen over Bombay. Neela kleedde zich ook aan, hulde zich in haar meest ‘aërodynamische’, nauwsluitende zwarte pak, gemaakt van een of andere naamloze, ultramoderne stof. Ondanks het late uur moest ze naar haar werk. De voorbereidende productiefase van de documentaire over Lilliput was bijna voorbij, en ze zou binnenkort naar de antipoden vertrekken. Er was nog steeds veel werk te doen. Daar moet je aan wennen, zei Solanka tegen zichzelf. Haar behoefte om afwezig te zijn heeft zowel professionele als persoonlijke redenen. Met deze vrouw zijn betekent ook leren zonder haar te zijn. Ze knoopte de veters van haar witte rollersneakers vast –sneakers met in de zolen ingebouwde, uitkantelbare wieltjes –en ging er in vliegende vaart vandoor, waarbij haar zwarte paardenstaart achter haar wegscherende lichaam aan zweefde. Solanka stond op het trottoir en zag haar verdwijnen. En terwijl de gebruikelijke ravage ontstond constateerde hij dat ‘het effect’ in het donker bijna even sterk werkte.

==

Hij ging naar de speelgoedwinkel FAO Schwarz en stuurde Asmaan per post een olifant. Het zou niet lang duren voordat de laatste sporen van oude woede door nieuw geluk waren verdreven en hij zeker genoeg van zichzelf zou zijn om het leven van zijn zoon weer binnen te gaan. Maar dat betekende dat hij ook met Eleanor te maken kreeg en haar moest confronteren met wat ze nog steeds weigerde te accepteren. Hij zou voor de taak staan een voldongen feit als een mes in haar goede, liefhebbende hart te steken.

Hij belde Asmaan op om te zeggen dat er een verrassing aankwam. Grote opwinding. ‘Wat zit erin? Wat staat erop? Wat zou Morgen zeggen?’ Eleanor en Asmaan waren met Morgen en Lin op vakantie in Florence geweest. ‘Er is geen strand hier. Nee. Er is een rivier, maar ik kocht er niet in zwemmen. Misschien kom ik terug als ik groot ben en dan ga erin zwemmen. Ik vond het niet giezelig, pappa. Daarom schreeuwden Lin en Morgen.’ Griezelig. ‘Mamma niet. Mamma schreeuwde niet. Ze zei niet zo giezelig doen, Morgen. Lin is heel lief. Mamma is ook heel lief. Dat vind ik in elk geval. Hij deed een beetje giezelig. Morgen. Heel klein beetje. Wou hij me aan het lachen te maken? Denk van wel. Weet je, pappa? Wat hij zei? We gingen naar de stambeelden kijken, maar Lin kocht niet komen. Daarom ging ze huilen. Ze bleef thuis. Niet ons huis maar... Geiten.’ Het duurde even voordat Solanka begreep dat geiten ‘vergeten’ betekende. ‘We sliepen daar. Ja. Het was heel goed. Ik had mijn eigen kamer. Dat vind ik leuk. Ik heb een pijl en boog. Ik vind je lief, pappa, kom je vandaag thuis? Zaterdag dinsdag? Dat moet. Dahag.’

Eleanor nam de hoorn over. ‘Ja, niet makkelijk. Maar Florence was zalig. Hoe gaat het met je?’ Hij dacht even na. ‘Goed,’ zei hij. ‘Het gaat goed met me.’ Ze dacht even na. ‘Je moet hem niet beloven dat je terugkomt als dat niet zo is,’ zei ze, vissend naar nieuws. Hij veranderde van onderwerp en vroeg: ‘Wat is er aan de hand?’ ‘Wat is er met jou aan de hand?’ kaatste ze terug. Meer was er niet nodig. Hij had een vals toontje in haar stem bespeurd en zij in de zijne. Van zijn stuk gebracht door wat hij zojuist had begrepen maakte Solanka de vergissing zich terug te trekken in Neela’s woorden: ‘O, sodeju! Je denkt dat je mijn gedachten kunt lezen, maar je zit er zo vaak kilometers naast. Als er iets te zeggen is zeg ik het heus wel. Je moet geen vuur bij het stro brengen.’ Uit de mond van Neela had dat heel oprecht geklonken, maar bij hem leek het louter gebral. Eleanor deed hooghartig geamuseerd. ‘“Sodeju”?’ wilde ze weten. ‘Net zoiets als “goeie grutten”, “jeetjemina” en “potverdriedubbeltjes”? Sinds wanneer gebruik jij dat soort kreten?’ Ze praatte scherper, lichtgeraakter, minder verzoenend. Morgen en Lin, dacht Solanka. Morgen, die de moeite had genomen hem op te bellen en de huid vol te schelden omdat hij was weggelopen bij zijn vrouw, terwijl Lin op haar beurt Solanka had gezegd dat zij en haar echtgenoot door zijn gedrag dichter bij elkaar waren gekomen dan ooit tevoren. Mmhmm. Morgen, Eleanor en Lin in Florence. Daarom ging ze huilen. Asmaans bewijsmateriaal liet er geen twijfel over bestaan. Want ze huilde. Waarom huilde ze, Morgen? Eleanor? Willen jullie me even bijpraten? Wil je even uitleggen, Eleanor, waarom je nieuwe minnaar en zijn vrouw in het bijzijn van mijn zoon ruzie maakten?

==

Bij Solanka nam de woede af maar verder leek iedereen bijzonder slechtgeluimd. Mila ging verhuizen. Eddie had een busje gehuurd van een firma die Actieradibus heette en sjouwde zonder morren haar bezittingen van de derde verdieping naar beneden terwijl zij op straat bleef, waar ze een sigaret rookte, Ierse whisky uit de fles dronk en stond te katten. Haar haar was nu rood, en piekeriger dan ooit: zelfs haar hoofd zag er boos uit. ‘Wat sta je daar te koekeloeren,’ gilde ze omhoog toen ze Solanka ontdekte, die door het raam van zijn werkkamer op eenhoog naar haar stond te kijken. ‘Wat je ook van me wilt, professor, je krijgt het niet. Begrepen? Ik ben toevallig verloofd en neem maar van mij aan dat je mijn verloofde niet boos wilt maken.’ Tegen beter weten in –want ze had zich bijna door een hele fles Jameson heen gewerkt –ging hij naar beneden om met haar te praten. Ze verhuisde naar Brooklyn, betrok met Eddie een appartementje in Park Slope, waar de webspyders een kantoor hadden geopend. De datum waarop de site van de Koningspoppen werd gelanceerd naderde met rasse schreden, en de zaken zagen er goed uit. ‘Maak je geen zorgen, professor,’ zei Mila met een dikke tong, ‘de zaken gaan geweldig. Alleen kan ik jou niet uitstaan.’

Eddie Ford kwam met een computermonitor de buitentrap af. Toen hij Solanka zag trok hij een theatraal boos gezicht. Naar die scène had hij al lang uitgekeken. ‘Ze wil niet met je praten, man,’ zei hij, terwijl hij de monitor neerzette. ‘Begrijp je wat ik bedoel? Mevrouw Milo heeft geen fuck zin in een fucking gesprek. Voel je dat? As je d’r wil spreken, dan bel je het kantoor maar en vraagt om een fucking zakengesprek. Stuur maar een e-mail. As je je fucking neus laat zien bij haar fucking verblijfplaats, dan krijg je met mij te maken. Jij en de dame hebben geen fucking persoonlijke relatie meer. Jullie zijn hartstikke vervreemd. As je het mij vraagt is ze een fucking heilige dat ze überhaupt zaken met je wil doen. Ik ben namelijk niet van dat vrome soort. Ik heb namelijk maar vijf minuten nodig. Driehonderd fucking seconden alleen met jou zouwen genoeg zijn om te doen wat ik wil. Ja meneertje. Ken je het volgen, professor? Zit ik op dezelfde golflengte? Kom ik door?’ Solanka boog zwijgend zijn hoofd, draaide zich om en wilde weglopen. ‘Ze heeft me verteld wat je geprobeerd hebt met haar uit te spoken,’ riep Eddie hem achterna. ‘Je ben gewoon een gefuckte, zielige ouwe vent.’ En wat heeft ze je verteld, Eddie, over wat ze met mij probeerde uit te halen? Ach laat maar zitten.

‘Aha, professor.’ In de gang voor zijn voordeur liep hij de loodgieter tegen het lijf, Beuys; of liever gezegd, Beuys stond op hem te wachten, zwaaiend met een officieel papier, en barstte los: ‘Alles in orde in de wonink? Geen wee tsee probleem? Zo zo. Wat Beuys repariert blijft repariert.’ Hij knikte en glimlachte furieus. ‘Mieskien weet u niet meer,’ vervolgde hij. ‘Iek was openhartig met u hè? Mijn lebensverhaal heb iek u verteld, voor niets. Daarover hebt u een gruwzame grap verkocht. Mieskien kon men een fielm maken, zei u, van mijn armer verhaal. Dat meende u niet. U sprak voor scherts, weet ik zeker. Zo verwahnt, professor, zo mienzaam, u grote klootzak.’ Solanka was hevig uit het veld geslagen. ‘Ja,’ zei Beuys nadrukkelijk. ‘Iek ben zo fraai dat te zeggen. Iek kwam speziaal hier om u te zeggen. Ziet u, professor, iek heb uwe raad opgevolgd, die raad die voor u alleen maar een schtomme grap was, en gotteszijdank, mijn moeite werd met succes bekroond. Een fielmcontract! Ziet u zelver, hier schtaat het zwart op wit. Zie maal, de naam van der studio. Zie maal, de finanzielle aspekt. Ja, een lachfielm, denkt u zich eens in. Na een leven zonder humor zal iek worden gespeeld om te lachen. Billy Crystal in de titelroll, hij is al aangenomen, hij is razend begeesterd. Honderdprozentig succes verzekerd, niet? Binnenkort in dit theater. Gaat komend voorjaar draaien. Heleboel senzatie. Wordt ganse klapper. Groot openingsweekend. Wacht maar af. Oké, tot wederzien, professor Flapdroll, en nog danke voor de titel. De onderzeejood. HA-ha-ha-HA.’

16

De matige zomer was van de ene op de andere dag verdwenen, als een geflopte Broadway-show. De temperatuur daalde als een guillotine, maar de dollar nam een hoge vlucht. Waar je ook keek, in sportscholen, clubs, galeries, kantoren, op straat of op de beurs, in de grote sportstadions of amusementscentra van de stad, overal maakten mensen zich op voor het nieuwe seizoen, liepen zich warm, vergden het uiterste van lichaam, geest en garderobe en namen de startpositie in. Showtime op de Olympus! De stad was een wedren. Minkukels hoefden niet mee te doen aan die intensieve krachtmeting. Dit was de grote happening, de finale, de wereldcup. Dit was de ultieme wedloop en de winnaars zouden goden zijn. De tweede plaats was helemaal nergens: ‘Minkukeldorp’. Er zouden geen zilveren of bronzen medailles geslagen worden, en de enige regel was winnen of verzuipen.

Radio en tv waren vergeven van de atleten tijdens die olympische herfst: in ongenade gevallen Chinese schildpadbloeddrinkers, de mompelende mond van Marion Jones achter een microfoon, de man van Marion Jones betrapt op het gebruik van nandrolon, Michael Johnson die over een telefoon rende en records brak. Wat Jack Rhinehart de Olympische Scheidingsspelen had genoemd, begon ook op dreef te komen. De tweede man van Solanka’s ex-vrouw Sara Lear, de stokoude Lester Schofield, stierf in zijn slaap vóór hun laatste gang naar de rechtbank, maar niet voordat hij haar uit zijn testament had geschrapt. De bittere woordenstrijd tussen Sara, het Braziliaanse supermodel Ondine Marx en Schofields volwassen kinderen uit eerdere huwelijken verdrong de Betonmoorden eindelijk van de voorpagina’s. Sara kwam duidelijk als winnares uit de voorronden van de verbale vijandelijkheden. Ze verspreidde fotokopieën van fragmenten uit Schofields dagboeken om te bewijzen dat de overledene al zijn kinderen hartgrondig had gehaat en had gezworen geen van hen genoeg na te laten om zelfs maar de tol voor de Triborough Bridge te kunnen betalen. Bovendien nam ze privédetectives in de arm om modder op te graven over Ondine, de enige begunstigde in Schofields laatste, vurig omstreden testament. De pers werd overstroomd met details over de biseksuele promiscuïteit van het model en haar verslaving aan operatieve verbeteringen. ‘Het is mijn type niet, maar sommige mensen zijn dol op bouwpakketjes,’ was Sara’s snijdende commentaar. Ondines drugsgebruik en haar groezelige pornofilmverleden kwamen ook uitgebreid aan bod; en als klap op de vuurpijl was er haar geheime liaison met de knappe Paraguayaanse afstammeling van een nazi-oorlogsmisdadiger die door de Pinkertons aan het licht werd gebracht. Deze onthullingen leidden tot een onderzoek door de vreemdelingenpolitie, en het gerucht ging dat ze haar verblijfsvergunning kwijt zou raken. Ik hoor hier nog bij het voetvolk, maar Britpack Sara voert hele bataljons aan, dacht Malik met een soort bewondering. Ik ben een gezicht in de menigte, maar zij is een van de killer queens.

PlanetGalileo.com, het Koningspoppenproject, zijn laatste gooi naar roem, had krachtige bondgenoten gekregen. De webspyders hadden hun netten goed uitgezet. Financiers en sponsors stonden in de rij om meteen aan te haken bij deze belangrijke nieuwe lancering van de schepper van het legendarische Breinmeisje. Er waren al harde afspraken gemaakt over productie, distributie en marketing met strategische deelnemers: Mattel, Amazon, Sony, Columbia en Banana Republic. Verder was er een heel arsenaal aan speeltjes in de maak, van zachte knuffels tot levensgrote robots met stemmen en knipperlichtjes, om nog maar te zwijgen van speciale Halloweenkostuums. Er waren bordspellen en legpuzzels, negen soorten ruimteschip- en cyborg-neutralizers en schaalmodellen van de hele planeet Galileo-1 met voor de echte fanaten het hele zonnestelsel erbij. Bij Amazon.com had de voorverkoop van het boek met het oerverhaal, Muiterij van de levende poppen, al bijna evenveel opgebracht als het hele fenomeen Breinmeisje. Een PlayStation-game lag al bijna klaar voor distributie en werd intensief gepromoot; een nieuwe modelijn met het Galileo-label hing klaar om geshowd te worden tijdens de modeweek in ‘7th on Sixth’; en gedreven door de angst voor een grote acteurs- en schrijversstaking komend voorjaar stond een grote publieksfilm op het punt het groene licht te krijgen. Banken wedijverden met elkaar om leningen te verstrekken, waardoor de rente op de benodigde grote bedragen elke dag verder kelderde. De belangrijkste Internet-service provider van China had om een onderhoud gevraagd. Mila was de woordvoerster van de webspyders en werkte non-stop, met fantastische resultaten. Intussen bleef Solanka’s relatie met haar erg koel. Ze was duidelijk veel bozer omdat ze gedumpt was dan ze aanvankelijk had willen toegeven. Ze hield Solanka goed op de hoogte van alle ontwikkelingen en gaf hem opdracht zich voor te bereiden op een media-offensief, maar wat menselijk contact betreft had er net zo goed prikkeldraad over de Manhattan en de Brooklyn Bridge gespannen kunnen zijn, met een stel driekoppige versies van Eddie Ford om beide te bewaken. In de elektronische wereld werkten Solanka en de webspyders uren achtereen nauw samen. Daarbuiten waren ze vreemden. Zo moest het kennelijk gaan.

Gelukkig was Neela nog in de stad, hoewel de reden voor het uitstel van haar vertrek verontrustend was en haar erg bezighield. Er was een coup gepleegd in Lilliput-Blefuscu, onder leiding van een zekere Skyresh Bolgolam, een inheemse Elbeese zakenman wiens handelsonderneming failliet was gegaan en die daardoor de welvarende Indo-Lillische zakenlui zo hartgrondig haatte dat je het racistisch had kunnen noemen als er niet zo duidelijk beroepsnijd en persoonlijke kift in het spel waren geweest. De coup leek spectaculair overbodig; nadat Golbasto Gue, de liberale president van het land, een wijziging van de grondwet had doorgedrukt waarmee de Indiase Lilliputters gelijke stem- en eigendomsrechten kregen, was hij onder druk van de bolgolamieten gedwongen geweest terug te krabbelen en de nieuwe grondwet al na een paar weken weer in te trekken. Maar Bolgolam vermoedde een list, en begin september trok hij met tweehonderd gewapende bandieten het Lilliputse parlement in het stadscentrum van Mildendo binnen, en gijzelde ongeveer vijftig Indo-Lillische parlementariërs en leden van de politieke staf, inclusief president Gue zelf. Tegelijkertijd werden de politieke leiders van de Indo-Lilliërs door bolgolamitische terreurbrigades overvallen en gevangengenomen. De radio- en televisiestations van het land en de belangrijkste telefooncentrale werden overmeesterd. Op Blefuscu Aerodrome werden de landingsbanen geblokkeerd; hetzelfde gebeurde met de overzeese toegangen tot de haven van Mildendo. De belangrijkste Internet-server van het eiland, Lillicon, werd door de bende van Bolgolam gesloten. Maar er bleef enige e-activiteit bestaan.

Over het lot van Neela’s vriend van de New Yorkse demonstratie was niets bekend; maar toen er ondanks Bolgolams knevelarij langzaam aan berichten uit Lilliput naar buiten sijpelden, werd vastgesteld dat Babur niet tot de mensen behoorde die gegijzeld werden in het parlement of in de gevangenis. Als hij niet gedood was, zat hij ondergedoken. Dat leek Neela het waarschijnlijkste alternatief. ‘Als hij dood was, zou die boef van een Bolgolam het nieuws allang hebben vrijgegeven. Alleen al om de oppositie nog verder te demoraliseren.’ Solanka zag Neela erg weinig deze dagen na de coup, omdat ze vanwege het tijdsverschil van dertien uur vaak in het holst van de nacht via het World Wide Web en satelliettelefoonverbindingen contact probeerde te leggen met de Revolutionaire Vilbistani (de RV, of ‘Revi’s’), zoals ze genoemd werden. Ze was ook druk op zoek naar manieren om samen met een uitgedunde cameraploeg via Australië of Borneo clandestien Lilliput-Blefuscu binnen te komen. Solanka begon zich grote zorgen te maken om haar veiligheid en ook, ondanks het grotere historische belang van de zaak die nu haar aandacht opeiste, om zijn pasgevonden geluk. Hij was plotseling jaloers op haar werk geworden, koesterde denkbeeldige grieven en hield zich voor dat hij werd versmaad en genegeerd. Zijn fictieve Zameen van Rijk was tenminste op zoek gegaan naar haar man (al was het niet duidelijk met welke bedoelingen, dat moest hij toegeven) toen ze in het geheim voet op Baburische grond zette. Er deed zich nog een gruwelijke mogelijkheid voor. Misschien zocht Neela in Lilliput niet alleen een verhaal, maar ook een man. Nu de mantel van de geschiedenis was neergedaald op de onbeholpen schouders van de kale vlaggenzwaaier met zijn blote borst was het niet ondenkbaar dat Neela de gespierde Babur die ze zo bewonderde was gaan beschouwen als een veel aantrekkelijker optie dan een gezeten middelbare koopman in sprookjes en speelgoed. Wat kon ze anders voor reden hebben om haar leven te riskeren door Lilliput-Blefuscu binnen te sluipen dan hem te zoeken? Alleen een documentaire? Ha! Dat klonk onoprecht. Een smoes, zou je kunnen zeggen. De werkelijke reden was Babur, haar ontluikende verlangen naar Babur.

Op een avond laat, en pas na lang aandringen, kwam ze bij hem in West 70th Street. ‘Ik dacht dat je het nooit zou vragen,’ lachte ze toen ze arriveerde, in een poging met een luchtige opmerking de dikke wolk spanning te verdrijven. Hij kon haar de waarheid niet vertellen, namelijk dat hij zich vroeger geremd had gevoeld door Mila’s aanwezigheid in het buurhuis. Ze waren allebei te gespannen en uitgeput om te vrijen. Zij was bezig geweest tips na te lopen en hij had de hele dag met journalisten gepraat over het leven op Galileo-1, een enerverend, afmattend soort werk; hij hoorde hoe onecht hij klonk, terwijl er nog een tweede laag onechtheid bij zou komen door het commentaar van de journalisten op zijn werk. Solanka en Neela keken zonder iets te zeggen naar Letterman. Omdat ze niet gewend waren aan moeilijkheden in hun relatie, hadden ze geen taal ontwikkeld om problemen aan te pakken. Hoe langer het zwijgen tussen hen duurde, hoe pijnlijker het werd. Toen hoorden ze, alsof het nare gevoel uit hun hoofd was losgebroken en een fysieke vorm had aangenomen, een doordringende gil. Vervolgens het geluid van iets wat kapot viel. Daarna een tweede, luidere kreet. En toen een hele tijd niets.

Ze gingen de straat op om te zien wat er aan de hand was. De hal in Solanka’s gebouw had een binnendeur die normaal alleen met een sleutel geopend kon worden, maar nu was de metalen post verwrongen en werkte het slot niet. De buitendeur naar de straat ging nooit op slot. Dat was zorgwekkend, zelfs in het nieuwe, veilige Manhattan. Een gevaar van buiten kon in principe binnenkomen. Maar de straat leek stil en verlaten, alsof niemand anders iets had gehoord. Er was in elk geval verder niemand naar buiten gekomen om te zien wat er was gebeurd. En ondanks de harde klap lag er niets op straat, geen gebroken bloempot of vaas. Neela en Solanka keken verbaasd om zich heen. Andere levens hadden het hunne geraakt en waren vervolgens verdwenen. Het was alsof ze spoken hadden horen ruzie maken. Maar het schuifraam van Mila’s vroegere appartement stond wijd open en toen ze omhoogkeken verscheen het silhouet van een man die het met een klap dichtduwde. Daarna ging het licht uit. Neela zei: ‘Dat moet hem zijn. Het is alsof hij haar de eerste keer miste, maar de tweede keer raakte.’ En het brekende geluid? vroeg Solanka. Ze schudde alleen haar hoofd, ging naar binnen en wilde met alle geweld de politie bellen. ‘Als ik werd vermoord en mijn buren deden niets, dan zou ik nogal teleurgesteld zijn, jij niet?’

Binnen een uur kwamen er twee agenten, die verklaringen opnamen, op onderzoek uitgingen en niet meer terugkeerden. ‘Je zou verwachten dat ze terugkwamen om te vertellen wat er is gebeurd,’ riep Neela gefrustreerd. ‘Ze moeten weten dat we hier midden in de nacht doodongerust zitten te zijn.’ Solanka kon zijn irritatie niet verbergen. ‘Misschien beseften ze niet dat ze verplicht waren jou verslag uit te brengen,’ zei hij zonder een poging te doen de scherpe ondertoon uit zijn stem te weren. Ze keerde zich meteen tegen hem, minstens even agressief. ‘Wat zit jou trouwens dwars?’ vroeg ze. ‘Ik ben het zat om mooi weer te spelen tegenover een beer met koppijn.’ En zo begon het, de treurige, menselijke vrije val van verwijt en tegenverwijt, het dodelijk beschuldigende oude spel: jij zei nee jij zei, jij hebt nietes jij hebt, ik kan je wel vertellen dat ik het niet gewoon zat ben ik ben het spuugzat want jij vraagt alleen en geeft niks, is dat zo nou laat ik jóú dan vertellen dat ik je al het goud van Fort Knox zou kunnen geven en dan nog zou het niet genoeg zijn, en wat mag dát dan wel betekenen als ik vragen mag, je weet dondersgoed wat dat betekent, o. Ja. O, nou goed, dat is het dan. Jazeker, als je dat zo graag wilt. Zo graag wil? Jij dwingt me om het te zeggen. Nee, jij kon niet wachten om het eruit te gooien. Jezus Chrístus leg me niet steeds woorden in de mond. Ik had het kunnen weten. Nee, ik had het kunnen weten. Nou, nu weten we het allebei. Okay dan. Okay.

Op dat moment, toen ze als bebloede gladiatoren tegenover elkaar stonden en de slagen toebrachten en ontvingen waardoor hun liefde al snel dood op de vloer van dit emotionele Colosseum zou liggen, zag professor Malik Solanka een visioen dat zijn geselende tong tot zwijgen bracht. Op het dak van het huis zat een grote zwarte vogel die met zijn vleugels een diepe schaduw over de straat wierp. De Furie, dacht hij. Een van de drie zusters is me eindelijk komen halen. Het waren geen kreten van angst die we hoorden: het was de roep van de Furie. Het lawaai van iets wat stukviel op straat –een explosief geluid, als van een brok beton dat met onvoorstelbare kracht van grote hoogte naar beneden werd gesmeten –was verdomme niet van een vaas geweest. Het was het geluid van een brekend leven.

En wie weet wat er had kunnen gebeuren, of waartoe hij in de greep van de huiveringwekkende Furie in staat zou zijn geweest, zonder Neela, als zij niet een hele kop groter dan hij op haar hoge hakken voor hem had gestaan en als een koningin, een godin, had neergekeken op zijn dikke bos zilvergrijs haar; of als ze niet in de gaten had gekregen hoe de schrik over zijn zachte, ronde, jongensachtige gezicht spoelde, hoe de angst in de hoeken van zijn gewelfde mond sidderde; of als ze op dat allerlaatste moment niet de bevlogen durf, de zuiver emotionele, geniale inval had gehad om het laatste taboe dat tussen hen nog bestond te doorbreken, om met alle moed van haar liefde dat onbekende terrein te betreden, om boven alle twijfel te bewijzen dat hun liefde sterker was dan woede door een lange arm met een litteken uit te strekken en zeer doelbewust en voor de allereerste keer in haar leven door zijn verboden haar te woelen, het lange zilvergrijze haar dat uit zijn kruin groeide.

De betovering was verbroken. Hij lachte hardop. Een grote zwarte kraai spreidde zijn vleugels en vloog weg over de stad om een paar minuten later bij het standbeeld van Booth in Gramercy Park dood neer te vallen. Solanka begreep dat zijn genezing, het herstel van zijn merkwaardige kwaal, voltooid was. De wraakgodinnen waren vertrokken; hun greep op hem was eindelijk verbroken. Er was veel gif uit zijn aderen weggestroomd, en er kwam van alles vrij dat veel te lang opgesloten had gezeten. ‘Ik wil je een verhaal vertellen,’ zei hij. Neela nam zijn hand en leidde hem naar een bank. ‘Je mag het vertellen, maar misschien ken ik het al.’

==

Aan het eind van de sciencefictionfilm Solaris, het verhaal van een met oceanen overdekte planeet die functioneert als één reusachtig brein, gedachten van mensen kan lezen en hun dromen kan vervullen, is de heldhaftige ruimtevaarder eindelijk weer thuis en zit op de veranda van zijn verloren gewaande Russische datsja; zijn kinderen rennen vrolijk om hem heen en zijn knappe, dode vrouw zit weer levend naast hem. Als de camera zich eindeloos, onmogelijk ver terugtrekt, zien we dat de datsja op een eilandje in de grote oceaan van Solaris ligt: een waanvoorstelling, of misschien een hogere waarheid dan de waarheid. De datsja wordt een stipje en verdwijnt, en wat overblijft, is het beeld van de machtige, verleidelijke oceaan van herinnering, verbeelding en droom, waar niets sterft, waar alles wat je zoekt altijd op een veranda zit te wachten, of naar je toe komt rennen over een heldergroen grasveld met kinderlijke kreten en vrolijke, open armen.

Vertel het maar. Ik ken het al. Neela had met de wijsheid van haar hart geraden waarom het verleden voor professor Solanka geen vreugdevolle herinnering was. Toen hij Solaris zag, had hij die laatste scène gruwelijk gevonden. Hij had zo’n man gekend, bedacht hij, een man die in een waanvoorstelling van vaderschap woonde, gevangen in een wreed misverstand over de aard van vaderliefde. Hij kende ook zo’n kind, dacht hij, dat kwam aanrennen naar de man die de rol van vader speelde, maar die rol was een leugen, een leugen. Er was geen vader. Dit was geen gelukkig gezin. Het kind was niet zichzelf. Niets was wat het leek.

Ja, Bombay welde weer op, en Solanka woonde er opnieuw, althans in het enige gedeelte van de stad dat werkelijk greep op hem had, het kleine stukje verleden waaruit hele inferno’s opgeroepen konden worden, zijn verdoemde Yoknapatawpha, zijn vervloekte Malgudi, waar zijn toekomst was gevormd; meer dan een half leven had hij de herinnering eraan onderdrukt. Methwold’s Estate: het voldeed ruimschoots aan zijn behoeften. En vooral een appartement in een blok dat Noor Ville heette, waar hij een hele tijd als een meisje was opgevoed.

Eerst durfde hij de confrontatie met zijn verhaal niet aan en kon hij het alleen via een omweg benaderen, door te praten over de bougainvillea die als een Arcimboldo-insluiper over de veranda kroop, of als je stiefvader ’s nachts naast je bed. Of anders beschreef hij de kraaien die als voorboden op zijn vensterbank zaten te krassen, en zijn vaste overtuiging dat hij hun waarschuwingen had kunnen begrijpen als hij maar niet zo dom was geweest, als hij maar een klein beetje meer zijn best had gedaan, want dan had hij weg kunnen lopen voor er iets gebeurde, dus was het zijn eigen schuld, zijn eigen stomme schuld doordat hij het eenvoudigste had nagelaten, namelijk de taal van de vogels verstaan. Of hij praatte over zijn beste vriend Chandra Venkataraghavan, wiens vader van huis was gegaan toen hij tien was. Malik zat in Chandra’s kamer en vroeg de radeloze jongen uit. Vertel me hoe het pijn doet, smeekte Malik Chandra. Ik moet het weten. Zo zou het bij mij ook pijn moeten doen. Maliks eigen vader was verdwenen toen hij nog geen jaar oud was; zijn knappe jonge moeder Mallika had alle foto’s verbrand en was binnen een jaar hertrouwd, had dankbaar de naam van haar tweede man aangenomen en die ook aan Malik gegeven, waarmee ze Malik niet alleen van zijn geschiedenis maar ook van zijn gevoel beroofde. Zijn vader was weg en hij wist niet eens diens naam, die ook de zijne was. Als het aan zijn moeder lag, had Malik misschien nooit geweten van zijn vaders bestaan, maar zijn stiefvader vertelde het hem op de dag dat hij oud genoeg was om het te begrijpen. Zijn stiefvader die de behoefte voelde zich vrij te pleiten van de beschuldiging van incest. Op z’n minst daarvan.

Wat had zijn vader voor de kost gedaan? Het was Malik nooit verteld. Was hij dik of dun, groot of klein? Had hij krullend of steil haar? Het enige dat hij kon doen was in de spiegel kijken. Het mysterie van zijn vaders uiterlijk zou worden opgelost als hij ouder werd en het gezicht in de spiegel zijn levenslange gebeden beantwoordde. ‘We zijn nu Solanka’s,’ zei zijn moeder bestraffend. ‘Die persoon die nooit heeft bestaan en nu zeker niet meer bestaat doet er niet toe. Hier is je echte vader die zorgt dat je eten op je bord krijgt en kleren aan je lichaam. Kus zijn voeten en doe wat hij wil.’

Dokter Solanka was de tweede echtgenoot, een specialist in het Breach Candy Hospital en in zijn vrije tijd een talentvol componist, die inderdaad zorgde dat het zijn gezin aan niets ontbrak. Maar, ontdekte Malik, zijn stiefvader wilde niet alleen dat zijn voeten gekust werden. Toen Malik zes was, werd vastgesteld dat mevrouw Solanka –die nooit meer zwanger was geworden, alsof haar met de noorderzon vertrokken eerste echtgenoot het geheim van haar vruchtbaarheid had meegenomen –geen kinderen meer zou kunnen krijgen en begon de kwelling van de jongen. Breng kleren en laat zijn haar groeien, dan is hij tegelijkertijd onze dochter en onze zoon. Nee, maar manlief, hoe kan dat nu, ik bedoel, kan dat wel? Natuurlijk! Waarom niet? In de beslotenheid van het gezin zijn alle dingen die verordonneerd worden door de pater familias gesanctioneerd door God. O zwakke moeder, je bracht linten en jurkjes voor me mee. En als die rotzak tegen je zei dat het voor je broze gestel, voor al die benauwdheid en verkoudheden goed zou zijn om dagelijks lichaamsbeweging te nemen, als hij je wegstuurde op lange wandelingen langs de Hangende Tuinen of de Mahalaxmi-renbaan, kwam het dan niet bij je op te vragen waarom hij niet met je mee ging wandelen; waarom hij de ayah ontsloeg en erop stond alleen voor zijn kleine ‘meid’ te zorgen? O mijn arme dode moeder, die haar enige kind verraadde. Pas na een heel jaar had Malik eindelijk voldoende moed bij elkaar geraapt om het onvraagbare te vragen. Mammie waarom duwt dokter Sahib me naar de grond? Hoezo duwt je naar de grond, hoe bedoel je duwt je naar de grond, wat is dat voor onzin? Mammie als hij daar staat en zijn hand op mijn hoofd legt en me naar de grond duwt, op mijn knieën. Als hij zijn pyjama opendoet, mammie, als hij, mammie, als hij die laat zakken. Ze had hem een paar harde klappen gegeven. Vertel me nooit meer je gemene leugens anders sla ik je tot je doofstom bent. Om de een of andere reden heb je iets tegen deze man die de enige vader is die je ooit hebt gekend. Om de een of andere reden wil je niet dat je moeder gelukkig is, daarom vertel je die leugens, denk maar niet dat ik niet weet hoe slecht je inborst is. Hoe denk je dat het voelt als alle moeders zeggen: jouw Malik, schat, wat een fantasie, stel hem een vraag en je weet nooit waar hij mee aan komt zetten? O, ik weet wat het betekent: het betekent dat je door de hele stad vreselijke kletspraatjes verspreidt en ik een gemene leugenaar als kind heb.

Daarna was hij doofstom. Daarna zakte hij als er op zijn hoofd met linten werd geduwd gehoorzaam op zijn knieën, sloot zijn ogen en deed zijn mond open. Maar vele maanden later veranderde alles. Op een dag kreeg dokter Solanka bezoek van Chandra’s vader, meneer Balasubramanyam Venkataraghavan, de grote bankier, en ze zaten meer dan een uur achter gesloten deuren. Er klonken harde stemmen, die snel weer gedempt werden. Mallika werd geroepen en snel weer weggestuurd. Malik kroop weg aan het eind van de gang, zijn ogen wijd open, sprakeloos, met een pop in zijn armen geklemd. Eindelijk ging meneer Venkat weg met een gezicht als een donderwolk, en hij stopte alleen even om Malik (die ter gelegenheid van Venkats bezoek een witte blouse en een korte broek droeg) op te tillen en tegen zich aan te drukken en met een roodgloeiend gezicht te mompelen: ‘Maak je geen zorgen, jongen. Nooit meer.’ Diezelfde middag werden alle jurken en strikken weggehaald om verbrand te worden, maar Malik wilde zijn poppen beslist houden. Dokter Solanka stak nooit meer een vinger naar hem uit. Wat voor dreigementen meneer Venkat ook had gebruikt, ze waren effectief geweest. (Toen Balasubramanyam Venkataraghavan wegging om sannyasin te worden, was de tienjarige Malik Solanka erg bang geweest dat zijn stiefvader weer in zijn oude gewoonten zou vervallen. Maar blijkbaar had dokter Solanka zijn les geleerd. En Malik Solanka sprak nooit meer een woord tegen zijn stiefvader.)

Vanaf die dag was Maliks moeder ook anders, ze maakte haar zoontje eindeloze verontschuldigingen en huilde ongeremd. Hij kon nauwelijks iets tegen haar zeggen zonder haar een vreselijk gejammer van schuldbewust verdriet te ontlokken. Dat stootte Malik af. Hij had een moeder nodig, geen waterleidingbedrijf zoals op het Monopoly-bord. ‘Alsjeblieft, Ammi,’ zei hij verwijtend tegen haar als tienjarige, toen ze hem weer eens vergastte op een van haar vele zoen-en-snik-festijnen, ‘als ik me kan inhouden, kun jij dat ook.’ Gekwetst liet ze hem los en daarna huilde ze in afzondering, gesmoord door kussens. Oppervlakkig gezien nam het leven dus zijn normale loop, dokter Solanka deed zijn werk, Mallika deed het huishouden, en Malik sloot zijn gedachten weg. Alleen, fluisterend, in de eenzaamheid van de donkere uren, vertrouwde hij ze toe aan de poppen, die in bed om hem heen dromden als beschermengelen, als bloedverwanten: de enige familieleden bij wie hij zich veilig voelde.

‘De rest speelt geen rol,’ zei hij na zijn biecht. ‘De rest is gewoon volhouden, volwassen worden, bij hen zien weg te komen, mijn eigen leven leiden.’ Er was een enorme last van hem afgevallen. ‘Ik hoef hen niet meer mee te dragen,’ besloot hij verbaasd. Neela sloeg haar armen om hem heen en kwam nog dichterbij. ‘Nu ben ik degene die jou gevangenhoudt,’ zei ze. ‘Ik ben degene die jou vraagt ergens heen te gaan, iets te doen. Maar deze keer is het iets wat we allebei willen. In deze gevangenis ben je eindelijk vrij.’ Hij ontspande tegen haar aan, ook al wist hij dat er één laatste poort was die hij nog niet had ontsloten: de poort van de volledige onthulling en de absolute, wrede waarheid, de poort waarachter de vreemde gebeurtenissen tussen Mila Milo en hem lagen. Maar dat was voor een andere keer, overtuigde hij zichzelf –met alle catastrofale gevolgen van dien.

==

Overal ter wereld –in Engeland, in India en in het verre Lilliput –waren mensen geobsedeerd door het thema ‘succes in Amerika’. Neela was in haar land een beroemdheid, simpelweg omdat ze een goede baan had –‘het gemaakt had’ –in de Amerikaanse media. In India was men overdreven trots op de prestaties van in de VS wonende Indiërs op het gebied van de muziek, de uitgeverswereld (zonder te schrijven), Silicon Valley en Hollywood. De Britse hysterie was zo mogelijk nog groter. Brits journalist krijgt werk in VS! Ongelofelijk! Brits acteur speelt bijrol in Amerikaanse film! Wauw, wat een superster! Britse komiek in vrouwenkleren wint twee Emmy’s! Fantastisch, we hebben altijd geweten dat de Britse travestie de beste was! Succes in Amerika was de enige echte bevestiging van iemands waarde geworden. Ha, knieval, dacht Malik Solanka. Niemand wist tegenwoordig nog hoe je geld kon tegenspreken, en al het geld lag hier in het Beloofde Land.

Dit soort overwegingen was relevant geworden, want op zijn vijfenvijftigste ondervond hij de superlatieve kracht van een echte Amerikaanse hit, een kracht die alle deuren van de stad opengooide, haar geheimen ontsloot en je uitnodigde te genieten tot je barstte. De Galileo-lancering, een ongekende interdisciplinaire onderneming, was vanaf de start intergalactisch. Er bleek juist nu behoefte te zijn aan deze mythe. T-shirts met ‘Het recht van de sterkste!’ bedekten de fraaiste borstkassen in de stad, en de triomfantelijke slogan werd van de ene dag op de andere massaal overgenomen door de fitnessgeneratie. Het T-shirt werd soms ook trots over de pafferigste buiken gedragen, als bewijs van het grote gevoel voor ironie en humor van de drager. De vraag naar de PlayStation-videogame groeide boven alle verwachtingen en liet zelfs Lara Croft strompelend in zijn kielzog achter. Op het hoogtepunt van de Star Wars-hype was de merchandising goed geweest voor een kwart van de wereldwijde omzet van de speelgoedindustrie; sinds die tijd had alleen de hype rond Breinmeisje dat benaderd. Nu vestigde de sage van Galileo-1 nieuwe records, en deze keer werd de wereldwijde manie niet opgezweept door films of televisie maar door een website. Het nieuwe communicatiemedium wierp eindelijk vrucht af. Na een zomer van scepsis over het potentieel van veel Internet-bedrijven die absoluut niet winstgevend waren, was hier eindelijk de voorspelde ‘Brave New World’. Professor Solanka’s verrassend gladde beest, waarvan het uur eindelijk was gekomen, slungelde naar Bethlehem om geboren te worden. (Maar er zaten wat rafelrandjes aan: de eerste dagen crashte de site geregeld onder de enorme lading hits, die sneller leek te groeien dan de webspyders de bereikbaarheid konden verbeteren door middel van replicatie, spiegeling en het spinnen van nieuwe draden van het glanzende web.)

Opnieuw begonnen Solanka’s fictieve personages uit hun kooien te breken en de straten te bevolken. Vanuit de hele wereld kwamen berichten over gigantische afbeeldingen die vele verdiepingen hoog stadsmuren beklommen. Ze traden op als beroemdheden, zongen het volkslied bij honkbalwedstrijden, publiceerden kookboeken en waren te gast bij de Letterman-show. De belangrijkste jonge actrices van het moment dongen openlijk naar de gewilde hoofdrol van Zameen van Rijk en haar dubbelgangster, de cyborg Godin van de Overwinning. En deze keer voelde Solanka niets van de oude Breinmeisjesfrustratie omdat het, zoals Mila Milo had beloofd, helemaal zijn eigen show was. Hij verbaasde zich over zijn opwinding. Zijn dagen waren gevuld met creatieve en zakelijke bijeenkomsten. De e-mail-impasse met de webspyders was voorbij. Regelmatig zijn gezicht laten zien was essentieel geworden. De blijvende, misschien zelfs groeiende woede van de seksueel versmade Mila met haar vaderfixatie was de enige keerzijde van deze gouden, Croesus waardige medaille. Mila en Eddie kwamen met een uitgestreken gezicht op de belangrijkste vergaderingen en vertrokken zonder een vriendelijk woord voor Solanka, maar haar kapsel en ogen spraken boekdelen. Ze veranderden vaak van kleur, de ene dag brandend als een vlam en de volgende zwart gloeiend. Vaak vloekten de contactlenzen hevig met het haar, waaruit af te leiden viel dat Mila die dag in een uitzonderlijk slechte stemming was.

Solanka had geen tijd om zich bezig te houden met het probleem Mila. De medeoprichters van het Galileo-project barstten van de ideeën over diversificatie: een restaurantketen! Een pretpark! Een gigantisch hotel in Las Vegas, met een amusementscentrum en een casino in de vorm van de twee eilanden van Baburië, te realiseren in een kunstmatige oceaan midden in de woestijn! Het aantal bedrijven dat op de deur bonkte om binnengelaten te worden was bijna even moeilijk te noteren als het getal ? uitgeschreven met al zijn decimalen. De webspyders bedachten en ontvingen bijna elke dag nieuwe voorstellen voor de toekomst van het concept, en Malik Solanka verloor zichzelf in de extase, de furia van het werk.

Niemand had evenwel gerekend op de tussenkomst van levende poppen van de denkbeeldige planeet Galileo-1 in het publieke domein van de echt bestaande Aarde. Neela was degene die Solanka het nieuws bracht. Ze kwam naar West 70th Street in een staat van grote opwinding. Haar ogen glansden onder het praten. Er was in Lilliput een tegencoup gepleegd. Het was begonnen met een inbraak: gemaskerde mannen hadden Mildendo’s grootste speelgoedwinkel overvallen en waren ervandoor gegaan met de hele, pas geïmporteerde voorraad kronosiaanse cyborg-maskers en -kostuums. Gezien de naam van Neela’s vlaggendragende vriend met de glanzende borst was het opvallend dat er geen Baburische kostuums werden meegenomen. De radicale RV, de revolutionaire Indo-Lillische Revi’s die, zoals later bekend werd gemaakt, de overval op touw hadden gezet, voelden zich sterk verbonden met de Koningspoppen, aan wie het onvervreemdbare recht om als gelijken behandeld te worden –als morele en bewuste wezens –werd ontzegd door Mogol de Baburiër, hun doodsvijand, van wie Skyresh Bolgolam een avatar zou zijn.

Tot zover klonk het nieuws alleen maar vreemd, als een exotische, onbelangrijke aberratie in de verre en daarom makkelijk te negeren Stille Zuidzee. Maar wat volgde viel minder eenvoudig te omzeilen. Duizenden goedgetrainde Vilbistaanse revolutionairen voerden gecoördineerde gewapende aanvallen uit op de belangrijkste voorzieningen van Lilliput-Blefuscu, en verrasten daarmee het grotendeels ceremoniële leger van Elbee, terwijl de bolgolamieten, die behalve het parlement, de radio- en tv-stations, het telefoonbedrijf en de kantoren van de Internet-server Lillicon, ook het vliegveld en de haven bezetten, verwikkeld raakten in een felle, langdurige strijd. Het voetvolk droeg de gebruikelijke petten, zonnebrillen en zakdoeken om hun gezicht te verbergen, maar sommige officieren waren fraaier uitgedost. De cyborgs van Akasz Kronos stonden aan het hoofd van wat inmiddels de derde ‘Muiterij van de levende poppen’ was, realiseerde Malik Solanka zich. Er waren veel ‘Poppenmakers’ en ‘Zameens’ te zien, die zelfverzekerd de operaties aanvoerden. ‘Het recht van de sterkste!’ riepen de Revi’s, terwijl ze de bolgolamitische stellingen bestormden. Aan het eind van deze bloederige dag had de RV de overwinning behaald, maar de prijs was hoog: honderden doden en nog eens honderden zwaar- en lichtgewonden. De medische instellingen van Lilliput-Blefuscu hadden niet voldoende capaciteit om de slachtoffers de eerste hulp te bieden die hun verwondingen vereisten. Sommige gewonden stierven terwijl ze lagen te wachten op behandeling. De gangen van het ziekenhuis van de kleine staat waren de hele nacht gevuld met het geluid van pijn en angst.

Toen Lilliput-Blefuscu het contact met de buitenwereld herstelde, bleek dat zowel president Golbasto Gue als de leider van de oorspronkelijke en nu mislukte coup, Skyresh Bolgolam, gevangen was genomen. De leider van de RV-opstand, die van top tot teen gekleed was in een Kronos/Poppenmakerkostuum en over zichzelf alleen sprak als ‘Commandant Akasz’, verscheen kort op LBTV om het succes van zijn operatie bekend te maken, de martelaren te eren en met gebalde vuist te verkondigen: ‘Het recht van de sterkste heeft gezegevierd!’ Daarna maakte hij zijn eisen bekend: herstel van de afgedankte grondwet van Golbasto Gue en vervolging van de bende van Bolgolam wegens hoogverraad, waarop volgens de Elbeese wet de doodstraf stond, hoewel er sinds mensenheugenis geen executies waren uitgevoerd en in dit geval ook niet werden verwacht. Verder eiste hij, ‘Commandant Akasz van de Revi’s’, zeggenschap bij de benoeming van de volgende regering van Lilliput-Blefuscu, en had hij een hele lijst kandidaten die in die regering opgenomen moesten worden. Hij noemde geen specifieke post voor zichzelf, maar dat was een stukje valse bescheidenheid waar niemand intrapte. Bal Thackeray in Bombay en Jörg Haider in Oostenrijk hadden bewezen dat iemand niet in de regering hoeft te zitten om de touwtjes in handen te hebben. Er was een echte sterke man opgestaan. ‘Commandant Akasz’ besloot dat hij ‘de gerespecteerde president en de verrader Bolgolam uitnodigde als zijn persoonlijke gasten in het parlementsgebouw te verblijven’, totdat zijn eisen waren ingewilligd.

Solanka stond in dubio; het oude probleem van doel en middelen diende zich weer aan. ‘Commandant Akasz’ klonk hem niet in de oren als een dienaar van een goede zaak, en hoewel Mandela en Gandhi niet de enige voorbeelden van revolutionairen waren, gaf Solanka toe, moesten gangsterpraktijken bij hun naam worden genoemd. Maar Neela was verrukt. ‘Het ongelofelijke is dat het Indo-Lilliërs helemaal niet ligt: ze staan liever handenwringend te huilen dan dat ze zo gemilitariseerd, gedisciplineerd actie ondernemen om zich te verdedigen. Wat een wonder heeft hij verricht, vind je niet?’ Ze vertrok de volgende ochtend naar Mildendo, zei ze. ‘Wees blij voor me. Deze coup maakt mijn film echt sexy. De telefoon heeft de hele dag roodgloeiend gestaan.’ Malik Solanka, die op een van de hoogtepunten van zijn leven stond en zich als Gulliver of Alice een reus tussen pygmeeën waande, onoverwinnelijk en onkwetsbaar, voelde opeens onzichtbare vingertjes aan zijn kleren trekken, alsof een horde kobolds hem de hel in probeerde te slepen. ‘Hij is het, weet je,’ ging Neela verder. ‘Commandant Akasz, bedoel ik. Ik heb de tape gezien en er is geen twijfel mogelijk. Dat lichaam: dat zou ik overal herkennen. Het is echt een geweldige vent.’

==

Het hedendaagse leven ging zo snel, dacht Malik Solanka, dat het hart het niet bij kon houden. Jacks dood, Neela’s liefde, de verslagen furie, Asmaans olifant, Eleanors verdriet, Mila’s pijn, de denigrerende triomfantelijkheid van loodgieter Beuys, het einde van de zomer, de coup van Bolgolam in Lilliput-Blefuscu, Solanka’s eigen jaloezie op de RV-radicaal Babur, zijn ruzie met Neela, het gegil in de nacht, het vertellen van zijn persoonlijke ‘oerverhaal’, de supersonische ontwikkeling van het Galileo-Koningspoppenproject en het gigantische succes van de tegencoup van Commandant Akasz, Neela’s ophanden zijnde vertrek: de versnelling van de tijdstroom was zo overweldigend dat het bijna komisch werd. Neela zelf merkte er niets van; ze was een schepsel van snelheid en beweging, een kind van haar opgefokte tijd, en accepteerde de huidige veranderingssnelheid als normaal. ‘Je klinkt vreselijk oud als je zo praat,’ zei ze bestraffend. ‘Hou daarmee op en kom onmiddellijk hier.’ Het werd een waanzinnig lange, ongehaaste vrijpartij ten afscheid. Hier geen problemen van overmatige, postmoderne snelheid. Er waren kennelijk nog een paar gebieden waarop traagheid door jongeren werd gewaardeerd.

Hij zakte in een droomloze slaap maar werd twee uur later in een nachtmerrie wakker. Neela was er nog –ze vond het vaak prettig om bij Solanka te blijven slapen, hoewel ze het nog steeds onaangenaam vond in haar eigen bed naast hem wakker te worden, dat meten met twee maten had hij zonder morren geaccepteerd –maar er stond een vreemde in de kamer, er stond echt een grote, nee, een reusachtige man aan Solanka’s kant van het bed, met in zijn hand –o gruwelijk spiegelbeeld van Solanka’s eigen misdaad! –een vervaarlijk uitziend mes. Solanka was in één klap klaarwakker en schoot overeind. De indringer begroette hem en zwaaide onduidelijk met het lemmet in zijn richting. ‘Professor,’ zei Eddie Ford, niet onbeleefd. ‘Fijn dat u erbij bent vanavond.’

Een paar jaar geleden in Londen was Solanka al eens met een mes bedreigd door een poenige zwarte jongen die uit een open auto was gesprongen en met alle geweld een telefooncel wilde gebruiken waar Solanka net binnenstapte. ‘Het gaat om een vrouw, man,’ zei hij overredend. ‘Het is dringend, okay?’ Toen Solanka zei dat zijn eigen telefoontje ook belangrijk was, flipte de jongen. ‘Ik ga jou steken, klootzak, en denk niet dat ik het niet doe. Het kan me geen fuck schelen.’ Solanka had hard gewerkt aan zijn lichaamstaal. Je moest niet te bang en niet te zelfverzekerd overkomen. Een subtiel evenwicht. Hij probeerde ook uit alle macht zijn stem gewoon te houden. ‘Dat zou jammer voor mij zijn,’ had hij gezegd, ‘maar ook jammer voor jou.’ Daarna ging het erom wie het eerst zijn ogen zou neerslaan en Solanka was niet zo stom om te winnen. ‘Okay, fuck you, kuttenkop, okay?’ zei de messentrekker en ging naar binnen om zijn telefoontje te plegen. ‘Hé, baby, vergeet hem, baby, ik zal je laten zien wat die slappe klojo je nooit zal kunnen geven.’ Hij begon zinnetjes in de hoorn te kreunen die Solanka herkende uit een nummer van Bruce Springsteen. Tell me now, baby, is your daddy home, did he go and leave you all alone, uh-huh, I got a bad desire; oh, oh, oh, I’m on fire. Solanka liep snel weg, sloeg een hoek om en leunde trillend met zijn rug tegen een muur.

En nu gebeurde het weer, maar deze keer was het persoonlijk, en lichaamstaal en stembeheersing waren misschien niet voldoende. Deze keer lag er een vrouw naast hem in zijn bed te slapen. Eddie Ford liep nu langzaam heen en weer aan het voeteneind. ‘Ik weet wat je in je kop hebt, man,’ zei hij. ‘Zo’n grote filmpief als jij. Lincoln Plaza en zo, ja, ja. Knife in the Dark, in één keer raak, tweede Pink Panther-film, met in de hoofdrol de verrukkelijke Elke Sommer, of niet soms?’ De film heette A Shot in the Dark, maar Solanka besloot Eddie even niet tegen te spreken. ‘Fucking messenfilms,’ peinsde Eddie. ‘Mila vond Bruno Ganz goed in Knife in the Head, maar voor mij moet het een oude klassieker zijn, Polanski’s eerste speelfilm, Knife in the Water, Een man begint met een mes te spelen om indruk te maken op zijn vrouw. Ze was gevallen op die fucking blonde lifter. Dat was een fucking vergissing, dame. Dat was heftig.’

Neela bewoog en huilde zachtjes in haar slaap, zoals ze vaak deed. ‘Ssst.’ Solanka streelde haar rug. ‘Alles is goed. Ssst.’ Eddie knikte wijs. ‘Ik verwacht dat ze zo mee gaat doen, man. Daar kijk ik fucking naar uit.’ Toen ging hij verder met zijn overpeinzingen. ‘We delen films vaak in, ik en Mila. Eng, enger, engst en zo. Voor haar is het The Exorcist, man, wordt binnenkort opnieuw uitgebracht met nog nooit vertoond materiaal, uh-huh, maar ik zeg nee. Je moet helemaal terug naar de klassieke periode, naar my man Roman Polanski. Rosemary’s Baby, man. Dat is de fucking baby voor mij. Baby’s, daar weet jij wel iets van af, waar of niet, professor? Baby’s die bijvoorbeeld dag in dag uit op je fucking schoot komen zitten. Je hebt geen antwoord gegeven, professor. Ik zal het anders zeggen. Je hebt met je poten aan iets gezeten wat niet van jou was, en zoals ik het zie moet een fucking overtreder gestraft worden. Aan mij is de wrake, zeide de Heer. Aan Eddie is de wrake, of niet soms, professor, zou je niet zeggen, zoals ik hier tegenover jou sta, dat dit de fucking werkelijkheid is? Zoals ik hier tegenover jou sta, jij daar weerloos met je dame en ik met een totaal moorddadige motherfucker van een mes waarmee ik je ballen ga afsnijden, fuck, zou je niet erkennen dat de Dag des Oordeels fucking nabij is?’

Films maakten het publiek infantiel, dacht Solanka, of althans, mensen die makkelijk te infantiliseren waren werden aangetrokken door een bepaald soort gesimplificeerde films. Misschien raakten mensen verdoofd en afgestompt door het dagelijks leven, de haast, de overladenheid, en wendden zich tot de eenvoudige wereld van de film om weer te weten hoe ze moesten voelen. Als gevolg daarvan kwam voor veel volwassenen de ervaring die in de bioscopen werd aangeboden als echter over dan de buitenwereld. Voor Eddie was zijn filmschurkenbabbel authentieker dan elk ‘natuurlijk’ spraakpatroon dat hij ter beschikking had, zelfs van dreigende taal. In zijn hoofd was hij Samuel L. Jackson, die op het punt stond een of andere klojo koud te maken. Hij was een man in een zwart pak, een man die met een kleur werd aangesproken en een gekneveld slachtoffer aan stukken sneed op de wijs van ‘Stuck in the Middle With You’. Dat wilde nog niet zeggen dat een mes geen mes was. Pijn was nog steeds pijn, dood kwam nog steeds als het eind, en er stond zonder enige twijfel een gestoorde jongen in het donker met een mes naar hen te zwaaien. Neela was wakker geworden en ging rechtop naast Solanka zitten, met het laken opgetrokken om haar naaktheid te verbergen, net als in de film. ‘Ken je hem?’ fluisterde ze. Eddie lachte. ‘O sure, mooie dame,’ schreeuwde hij. ‘We hebben alle tijd voor een vragenuurtje. De professor en ik zijn collega’s.’ ‘Eddie,’ zei een angstaanjagend roodogige, blauwharige Mila bestraffend vanuit de deuropening, ‘je hebt mijn sleutels gestolen. Hij heeft mijn sleutels gestolen,’ zei ze tegen Solanka in het bed. ‘Sorry hoor. Hij heeft heftige gevoelens. Dat vind ik leuk in een man. Hij heeft vooral heftige gevoelens over jou. Valt te begrijpen. Maar het mes? Fout, Eddie.’ Ze richtte zich weer tot haar verloofde. ‘F-o-u-t. Hoe moeten we trouwen als jij achter de tralies zit?’ Eddie keek verslagen en stond als een schooljongetje dat straf krijgt van de ene voet op de andere te wiebelen, in een oogwenk teruggebracht van dolle hond tot piepende pup. ‘Wacht buiten,’ beval ze hem, en hij sjokte log weg. ‘Hij blijft buiten wachten,’ zei ze tegen Solanka zonder acht te slaan op de andere vrouw in de kamer. ‘We moeten praten.’

De andere vrouw was echter niet gewend geschrapt te worden uit een scène waarin ze meespeelde. ‘Wat bedoelt ze met “hij heeft mijn sleutels gestolen”?’ vroeg Neela. ‘Waarom had zij jouw sleutels? Wat bedoelde hij met “wij zijn collega’s”? Wat bedoelt zij met “valt te begrijpen”? Waarom moet ze praten?’

Ze moet praten, antwoordde professor Solanka zwijgend, omdat ze denkt dat ik denk dat zij haar vader heeft geneukt, terwijl ik weet dat haar vader haar echt heeft geneukt, want dit is een onderzoeksgebied waarop ik zelf veel veldwerk heb gedaan. Hij neukte haar elke dag als een geit –als een man –en heeft haar toen verlaten. En omdat ze van hem hield en hem tegelijkertijd verafschuwde heeft ze sindsdien naar nieuwe versies gezocht, imitaties naar het leven. Ze is een expert in de gewoontes van haar tijd, deze tijd van schijnbeelden en vervalsingen, waarin je elk genoegen dat vrouwen of mannen kennen in synthetische vorm kunt vinden, beveiligd tegen ziekte en schuld: een caloriearme, vetarme, briljant vervalste versie van de onaangename wereld van echt bloed en ingewanden. Een namaakervaring die zo goed voelt dat je hem zelfs verkiest boven de echte. Dat was ik: haar surrogaat.

Het was zeventien minuten over drie in de ochtend. Mila ging met haar regenjas en laarzen aan op de rand van het bed zitten. Malik Solanka kreunde. Rampen kwamen altijd als je er het minst op verdacht was, slinks, net als liefde. ‘Vertel het haar,’ zei Mila, die eindelijk Neela’s bestaan erkende. ‘Leg uit waarom je mij de sleutels van je koninkrijkje hier hebt gegeven. Leg uit van het kussen op je schoot.’ Mila had zich zorgvuldig voorbereid op deze confrontatie. Ze knoopte haar regenjas los en trok hem uit, om daaronder godbetert een absurd korte babydoll te onthullen. Dit was een voorbeeld van het gebruik van kleding als dodelijk wapen: de gewonde Mila had meer dan alleen haar tanden ontbloot. ‘Toe dan, papi,’ drong ze aan. ‘Vertel haar over ons. Vertel haar over Mila in de middag.’

‘Ja, alsjeblieft,’ voegde Eleanor Solanka-Masters er grimmig aan toe en deed het licht aan toen ze binnenkwam in gezelschap van de zwaargebouwde, grijsharige, brildragende, knipperende boeddhistische uil, zijn ex-maatje, Morgen Franz. ‘Ik weet zeker dat we het allemaal graag willen horen.’ O, welja, dacht Malik. Het lijkt wel een opendeurbeleid hier. Kom binnen allemaal, alsjeblieft, let niet op mij, maak het je gemakkelijk. Eleanors golvende kastanjebruine haar was langer dan ooit; ze droeg een lange, zwarte, hooggesloten kasjmier jas en haar ogen fonkelden. Ze zag er fantastisch uit voor drie uur ’s nachts, merkte Malik op. Hij zag ook dat Morgen Franz haar hand vasthield en dat Neela uit zijn bed klom en zich kalm begon aan te kleden. Ook haar ogen spuwden vuur en die van Mila waren natuurlijk al felrood. Solanka sloot zijn eigen ogen en ging achteroverliggen met een kussen op zijn gezicht tegen het plotseling verblindende licht in de kamer.

Eleanor en Morgen hadden Asmaan bij zijn grootmoeder achtergelaten en waren die middag op JFK geland. Ze hadden een hotel in de stad genomen met het plan de volgende ochtend contact met Solanka op te nemen en hem te vertellen over de veranderde situatie. (Die had Solanka al intuïtief aangevoeld: of liever gezegd, Asmaan had hem op de hoogte gebracht.) ‘Hoe dan ook, ik kon niet slapen,’ zei Eleanor tegen het kussen. ‘Dus ik dacht: barst maar, ik ga je gewoon wakker maken. Maar ik zie dat je al bezoek hebt. Dat maakt het een stuk makkelijker om te zeggen wat ik kwam zeggen.’ De zachtheid was uit haar stem verdwenen. Haar vuisten waren gebald, de knokkels wit. Ze deed haar best om haar stem onder controle te houden. Ieder moment kon ze nu haar mond opendoen en in plaats van woorden de verdovende, wereld-verwoestende krijs van een Furie vrijlaten.

Ik had het kunnen weten, dacht Solanka en trok het kussen steviger op zijn gezicht. Wat voor kans had de sterveling tegen de grillige kwaadaardigheid van de goden? Daar waren ze dan, de drie Furiën, de ‘welgezinden’ in eigen persoon, in het volle bezit van de fysieke lichamen van de vrouwen met wie zijn leven het nauwst verbonden was. Hun uiterlijke vormen waren al te vertrouwd, maar het vuur dat uit de ogen van deze gemetamorfoseerde schepselen spoot bewees dat ze niet langer de vrouwen waren die hij had gekend, maar vaartuigen waarmee ze afdaalden in de Upper West Side van de onheilbrengende... ‘O, kom in jezusnaam uit bed,’ snauwde Neela Mahendra. ‘Sta onmiddellijk op zodat we je neer kunnen slaan.’

Onder de vlammende blikken van de vrouwen die hij had liefgehad, stond professor Malik naakt op. De woede die hem ooit had bezeten was nu de hunne; en Morgen Franz zat gevangen in het krachtenveld, Morgen die zo weinig had om trots op te zijn in zijn eigen gedrag behalve dat ook hij had geleerd wat het betekende de liefde te dienen. Morgen, aan wie Eleanor het geschenk van haar gewonde zelf en het rentmeesterschap over haar zoon had gegeven. Knetterend van de energie die vanuit de Furiën in hem stroomde, kwam hij op de naakte man af als een marionet aan bliksemtouwtjes en zwaaide zijn niet-gewelddadige arm. Solanka viel neer, als een traan.

17

Drie weken later stapte hij uit een langeafstands-Airbus op Blefuscu International Aerodrome een warme maar verkwikkende lentebries op het zuidelijk halfrond in. Een complex boeket van geuren vulde zijn neusgaten: hibiscus, oleander, jacaranda, zweet, uitwerpselen en motorolie. Met een klap trof hem nu de absurditeit van deze onderneming, nog harder dan de klap van de pacifistische geliefde van zijn vrouw, de verpletterende pacifistendreun waarmee hij op de vloer van zijn eigen slaapkamer knock-out was geslagen. Hoe haalde hij het in zijn hoofd om als respectabele en inmiddels steenrijke man van vijfenvijftig de halve wereld af te reizen achter een vrouw aan die hem ijskoud had laten zitten, laten liggen zelfs? Erger nog, waarom wond hij zich er zo over op dat de revolutionairen hier, Vilbistani, RV, Revi’s –waarom konden ze niet beslissen hoe ze wilden heten? –, de identiteit van zijn fantasiefiguren hadden aangenomen, zoals brandweerlieden of arbeiders in kerncentrales beschermende kleding aantrokken tegen de gevaren van hun werk? Koningspoppenkostuums mochten dan onderdeel zijn geworden van wat er in deze contreien gaande was, dat maakte hem nog niet verantwoordelijk. ‘Jij bent geen partij in deze gebeurtenissen,’ vertelde professor Solanka zichzelf voor de zoveelste keer en hij antwoordde zelf: ‘O nee? En waarom loopt die kale vlaggenzwaaier van een Babur dan met mijn meisje rond, en met een latex masker van mijn gezicht voor?’

Het masker van Zameen van Rijk was gemaakt naar het voorbeeld van Neela Mahendra, dat lag voor de hand, maar voor Akasz Kronos, dacht Solanka, gold het tegenovergestelde: in de loop van de tijd was hij steeds meer op zijn schepping gaan lijken. Het lange, zilvergrijze haar, de door verdriet verwilderde ogen. (Die mond had hij altijd al gehad.) Er werd een vreemd maskertheater opgevoerd op het toneel van dit verre eiland en professor Solanka had het idee niet van zich af kunnen zetten dat de handeling hem persoonlijk aanging, dat de grote of misschien triviale zaak van zijn misschien belangrijke, maar eerder nogal meelijwekkende leven –maar toch, zijn leven! –hier in de Stille Zuidzee zijn laatste bedrijf inging. Dat was geen redelijke gedachte, maar hij verkeerde al in een onredelijke stemming sinds de tamelijk tragische maar vooral kluchtige gebeurtenissen in de Nacht van de Furiën, toen hij bij bewustzijn was gekomen met een gebroken kies die behoorlijk zeer deed, en met een gebroken hart en een gewond leven, die hem nog meer kwelden dan die bonzende kies. In de stoel bij de tandarts probeerde hij zijn oren te sluiten voor het bandje met vroege Lennon-en-McCartney-liedjes en het vriendelijke gebabbel van de Nieuw-Zeelandse steenhouwer die diep in zijn kaak hakte –hij bedacht opeens dat de Beatles ooit waren begonnen als de Quarrymen, de Steenhouwers –en concentreerde zich op Neela: wat ze zou denken, en hoe hij haar terug kon krijgen. Ze had aangetoond dat ze in liefdeszaken erg leek op het soort man dat vrouwen hém altijd verweten te zijn. Ze was er tot ze er niet meer was. Als ze van je hield, hield ze voor honderd procent van je, onvoorwaardelijk; maar ook zij was duidelijk een bijlmoordenares, en in staat om op elk moment het hoofd van een plotseling verworpen liefde af te hakken. Toen ze met zijn verleden werd geconfronteerd –een verleden dat naar zijn mening niets te maken had met zijn liefde voor haar –had ze haar breekpunt bereikt, opgewonden haar kleren aangetrokken en zich bijna onmiddellijk ingescheept voor een vierentwintig uur lange vliegreis rond de aardbol zonder een bezorgd telefoontje over zijn kaak, laat staan een liefhebbend afscheid of zelfs een voorzichtige belofte om te proberen alles later uit te praten, als de geschiedenis in kalmer vaarwater kwam en haar wat tijd gunde. Maar ze was er ook aan gewend achternagelopen te worden. Daar was ze misschien zelfs een beetje aan verslaafd. In ieder geval –overtuigde Solanka zichzelf terwijl de babbelende drilboor van de Nieuw-Zeelander in zijn kaak hamerde –nu hij zo’n opmerkelijke vrouw had gevonden, was hij het aan zichzelf verplicht haar niet door gebrek aan initiatief te verliezen.

Naar het oosten vliegen was naar de toekomst razen –de door straalmotoren voortgestuwde uren suisden te snel voorbij, de volgende dag arriveerde op vleugels –maar het voelde als een terugkeer naar het verleden. Hij reisde vooruit naar het onbekende en naar Neela, maar de eerste helft van de reis knaagde het verleden aan zijn hart. Toen hij Bombay onder zich zag trok hij een slaapmasker over zijn gezicht en sloot zijn ogen. Het vliegtuig stond een vol uur stil in zijn geboortestad, maar hij weigerde een transitkaart en bleef aan boord. Toch was hij zelfs in zijn stoel niet voor gevoel gevrijwaard. Het slaapmasker had geen zin. Er kwamen schoonmaaksters aan boord, kakelend en rammelend, een peloton vrouwen in sjofel paars en roze, en India kwam met hen mee, als een ziekte: hun statige houding, de luide, nasale intonatie van hun stemmen, hun stoffers, hun harde werkvrouwenogen, de herinnerde geur van halfvergeten zalven en kruiden –kokosolie, fenegriek, kalonji –die om hen heen hing. Hij was duizelig en buiten adem alsof hij aan reisziekte leed, hoewel hij nooit luchtziek was en het vliegtuig bovendien aan de grond stond, om te tanken, met alle motoren uitgeschakeld. Toen ze waren opgestegen en oostelijk over het Hoogland van Dekan koersten, herademde hij. Zodra er weer water onder hem was begon hij een beetje te ontspannen. Neela had met hem naar India willen gaan, en was verrukt geweest over het idee het land van haar voorouders te ontdekken met de man van haar keuze. Hij was de man van haar keuze geweest, dat moest hij niet vergeten. ‘Ik hoop dat jij de laatste man bent met wie ik ooit naar bed ga,’ had ze in alle ernst tegen hem gezegd. De macht van zulke beloften is groot, en onder hun betovering had hij zelfs durven geloven dat het verleden geneutraliseerd zou kunnen worden –geneutraliseerd was –zodat in de toekomst alles volbracht kon worden. Maar nu was Neela in rook opgegaan, als de assistente van een illusionist, en met haar was zijn kracht verdwenen. Zonder haar, daar was hij van overtuigd, zou hij nooit meer door de straten van India lopen.

Het aërodroom zou, zoals de in onbruik geraakte naam al deed vermoeden, door een toerist die zich vast had voorgenomen rampen manhaftig te trotseren als ‘pittoresk’ of ‘typisch’ worden omschreven. In werkelijkheid was het dus een smeerboel, vervallen, stinkend, met verweerde muren en vijf centimeter grote kakkerlakken die als notendoppen onder je voeten kraakten. Het had twee jaar geleden opgeheven zullen worden, en de datum van afbraak stond al vast –het lag tenslotte op het verkeerde eiland en de helikopters die de verbinding met de hoofdstad Mildendo onderhielden zagen er zorgwekkend aftands uit –maar de nieuwe luchthaven GGI (Golbasto Gue Intercontinental) was de oude te snel af geweest door een maand na oplevering in te storten dankzij het feit dat de plaatselijke Indo-Lillische aannemers bij het mengen van beton een wat al te vindingrijke, zij het financieel lucratieve herwaardering van de verhouding tussen water en cement hadden gehanteerd.

Een dergelijke creatieve herwaardering bleek typerend voor het leven in Lilliput-Blefuscu. Professor Solanka liep de douanehal van Blefuscu Aerodrome in en onmiddellijk begonnen hoofden met hem mee te draaien om redenen die hij had voorzien en meteen begreep, hoe uitgeput van de vlucht en verdwaasd van hartzeer hij ook was. Een Indo-Lillische douanebeambte in verblindend wit tenue stormde op hem af een keek hem doordringend aan. ‘Onmogelijk. Onmogelijk. Geen kennisgeving ontvangen. U bent wie? Uw doopnaam alstublieft?’ vroeg hij achterdochtig en stak zijn hand uit naar Solanka’s paspoort. ‘Zoals ik al dacht,’ zei de ambtenaar ten slotte. ‘U bent het niet.’ Dit was op z’n minst aforistisch, maar Solanka knikte als geste van milde instemming. ‘Het is niet fatsoenlijk,’ voegde de officier er mysterieus aan toe, ‘om het publiek te willen misleiden in een land waar u slechts te gast bent, en afhankelijk van onze beroemde tolerantie en goede wil.’ Hij maakte een dwingend gebaar naar Solanka, die gehoorzaam zijn koffers openmaakte. De douanebeambte staarde wraakzuchtig naar de inhoud: de netjes gerangschikte veertien paar sokken en veertien onderbroeken, veertien zakdoeken, drie paar schoenen, zeven broeken, zeven overhemden, zeven safari-jasjes, zeven polohemden, drie dassen, drie opgevouwen linnen pakken met vloeipapier ertussen en een regenjas voor het geval dat. Na een weloverwogen pauze glimlachte hij een rij volmaakte tanden bloot waar Solanka jaloers op was. ‘Zwaar invoerrechtelijk,’ glom de ambtenaar. ‘Zoveel invoerrechtelijke voorwerpen hier.’ Solanka fronste zijn wenkbrauwen. ‘Het zijn alleen mijn kleren. U laat mensen toch zeker niet betalen voor dingen die ze meebrengen om hun naaktheid te bedekken?’ De douanier glimlachte niet meer en fronste zijn wenkbrauwen nog woester dan Solanka. ‘Geen obscene praat, alstublieft, meneer de Oplichter,’ beval hij. ‘Hier is veel dat geen kleren is. Videocamera is hier, ook polshorloges, camera’s, juwelen. Zware invoerrechten. Als u protest wilt aantekenen is dat natuurlijk uw democratische recht. Dit is Vrij Indiaas Lilliput-Blefuscu: Vilbistan! Natuurlijk, als protest gewenst is, staat het u vrij om in een verhoorkamer te gaan zitten en alle punten met mijn baas te bespreken. Hij zal heel gauw beschikbaar zijn. Vierentwintig, zesendertig uur.’ Solanka had het begrepen. ‘Hoeveel,’ vroeg hij en betaalde. In plaatselijke sprugs klonk het veel, maar in het Amerikaans omgerekend was het achttienenhalve dollar. De douanebeambte zette met krijt een grote, zwierige X op Solanka’s koffers. ‘U komt op belangrijk historisch moment,’ vertelde hij Solanka gewichtig. ‘Indiase mensen van Lilliput-Blefuscu zijn eindelijk voor onze rechten opgekomen. Onze cultuur is eeuwenoud en zal voortaan overheersen. Het recht van de sterkste, nietwaar. Honderd jaar lang hebben die nietswaardige Elbeese kannibalen grog gedronken –en kava, glimigrim, flunec, Jack Daniel’s en cola, alle soorten goddeloze drank –en ons de rotzooi laten opknappen. Nu is het hun beurt. Alstublieft en een prettig verblijf.’

In de pendelhelikopter naar Mildendo op het eiland Lilliput staarden de andere passagiers even ongelovig naar professor Solanka als de douanebeambte had gedaan. Hij besloot hun blikken te negeren en richtte zijn aandacht op het landschap beneden. Toen ze over de suikerrietboerderijen van Blefuscu vlogen, zag hij de hoge stapels zwart stollingsgesteente midden op elk veld. Ooit hadden Indiase contractarbeiders, die alleen met een nummer werden aangeduid, hun rug gebroken om deze grond geschikt te maken voor landbouw, en tijdens het sjouwen met deze keien onder het strenge toezicht van Australische coolumbers was in hun hart een diepe haat gegroeid uit hun zweet en het opheffen van hun namen. De keien waren symbolen van opgebouwde vulkanische wrok, voorspellingen uit het verleden van de eruptie van Indo-Lillische woede waarvan overal de sporen te zien waren. Tot immense opluchting van Solanka landde de gammele helikopter van LB Air veilig op het nog steeds intacte platform van het zwaar gehavende Golbasto Gue Intercontinental, en het eerste dat hij zag was een gigantische kartonnen afbeelding van Commandant Akasz, dat wil zeggen van de RV-leider Babur met zijn Akasz Kronos-masker en -mantel. Toen hij dit portret bekeek vroeg Solanka zich met bonzend hart af of zijn reis naar de andere kant van de wereld niet de daad was van een verliefde dwaas, van een politiek onbenul. Want in Lilliput-Blefuscu –een land op de rand van een burgeroorlog, waar de president zelf in gijzeling werd gehouden, waar een gespannen staat van beleg heerste en elk moment onvoorziene ontwikkelingen konden plaatsvinden –was, zoals hij eigenlijk al had geweten, het overheersende beeld een nauwkeurige gelijkenis van hém. Het gezicht dat vanaf vijftien meter hoogte op hem neerkeek, dat gezicht omkranst door lang zilvergrijs haar, met die verwilderde blik en donkere, gewelfde lippen, was het zijne.

==

Hij werd verwacht. Het nieuws van de dubbelganger van de Commandant was de pendelhelikopter vooruitgegaan. Hier in het Maskeradetheater werd het origineel, de man zonder masker, gezien als de imitator van het masker: de schepping was echt terwijl de schepper namaak was! Het leek of hij de dood van God bijwoonde en zelf de gestorven god was. Gemaskerde mannen en vrouwen met automatische wapens stonden hem voor de deur van de helikopter op te wachten. Hij ging zonder protest met hen mee.

Hij werd een stoelloze ‘wachtkamer’ binnengebracht, met als enige meubelstuk een versleten houten tafel, die werd beloerd door de starre blik van hagedissen, terwijl dorstige vliegen in het vocht van zijn ooghoeken zoemden. Zijn paspoort, horloge en vliegticket werden ingenomen door een vrouw wier gezicht verborgen ging achter het masker van de vrouw van wie hij hield. De oorverdovend schrille krijgsmuziek die onophoudelijk keihard via een primitief geluidssysteem over het hele vliegveld schalde, kon niet verhinderen dat hij de wilde doodsangst in de jonge stemmen van zijn bewakers hoorde –overal om hem heen stonden zwaarbewapende guerrilla’s –en hij kon de verregaande onzekerheid van de situatie ook aflezen aan de schichtige blikken van de ongemaskerde burgers in de terminal en aan de rusteloze lichamen van de gemaskerde strijders. Dat alles maakte Solanka haarfijn duidelijk dat hij hier absoluut niet in zijn element was, zo zonder alle tekens en codes die de inhoud en vorm van zijn leven bepaalden. Hier had ‘professor Malik Solanka’ geen zelfstandig bestaan als een man met een verleden, een toekomst en mensen die zich om zijn lot bekommerden. Hij was alleen een lastige vreemdeling met een gezicht dat iedereen kende, en tenzij hij dat verwarrende uiterlijk snel in een voordeel kon omzetten zou zijn positie verslechteren en in het gunstigste geval uitlopen op snelle deportatie. Het ongunstigste geval was iets waar hij niet over na wenste te denken. Uitgewezen te worden zonder in de buurt van Neela te zijn geweest was al erg genoeg. Ik ben weer naakt, dacht Solanka. Naakt en dom. Ik loop recht op een knock-outklap af.

Na ruim een uur stopte er een Australische Holden-stationcar bij de schuur waarin hij opgesloten zat en werd Solanka niet vriendelijk maar ook zonder onnodige ruwheid uitgenodigd achterin te stappen. Er schoven guerrilla’s in gevechtstenue aan weerszijden van hem en twee anderen gingen achterstevoren in de bagageruimte zitten, met hun geweren uit de openstaande achterklep gestoken. Tijdens de rit had Malik Solanka een sterk gevoel van déjà vu, en het duurde even voor hij zich realiseerde dat hij aan India werd herinnerd. Of om preciezer te zijn, aan Chandni Chowk, het rusteloze hart van het oude Delhi waar de handelaren op dezelfde manier hutjemutje samendromden, waar de gevels van de winkels even fel gekleurd waren en de interieurs even hel verlicht, waar de weg nog voller was van lopend, fietsend, dringend, schreeuwend leven, waar dieren en mensen om ruimte vochten en waar de gezamenlijke claxons dagelijks onveranderlijk dezelfde symfonie van de straat speelden. Solanka had zulke massa’s niet verwacht. Voorspelbaar, maar toch angstaanjagend, was het tastbare wantrouwen tussen de gemeenschappen, de mompelende clubjes Elbeeërs en Indo-Lilliërs die elkaar onvriendelijk opnamen, het gevoel op een kruitvat te leven en de vlam af te wachten. Dit was de paradox en de vloek van binnenlands oproer: als het kwam, waren het je vrienden en buren die je kwamen doden, dezelfde mensen die een paar dagen tevoren hadden geholpen je sputterende scooter te starten, die de zoetigheden hadden aangenomen die je uitdeelde toen je dochter zich verloofde met een nette man met vooruitzichten. De uitbater van de schoenwinkel waarnaast je minstens tien jaar je tabakswinkel had gedreven: dat was degene die jou in elkaar zou trappen, die de mannen met fakkels naar je deur zou leiden en de lucht met de zoete rook van Virginia zou vullen.

Er waren geen toeristen te zien. (Het vliegtuig naar Blefuscu was voor meer dan tweederde leeg geweest.) Afgezien van het verrassend grote aantal vrouwelijke RV-kaderleden waren er weinig vrouwen op straat, en geen kinderen. Veel winkels waren dicht en gebarricadeerd; andere bleven voorzichtig open en er waren nog steeds mensen –mannen –die hun dagelijkse bezigheden verrichtten. Maar overal zag je geweren, en in de verte hoorde je van tijd tot tijd een schot. De politiemacht werkte samen met het RV-personeel om een zekere mate van orde en gezag te handhaven; het showlegertje bleef in de kazerne, hoewel de belangrijkste generaals betrokken waren bij ingewikkelde onderhandelingen die elke dag achter gesloten deuren plaatsvonden. RV-onderhandelaars hadden contacten met etnische Elbeese voormannen en religieuze en zakelijke leiders. Commandant Akasz deed in elk geval zijn best de indruk te wekken dat hij een vreedzame oplossing voor de crisis zocht. Maar vlak onder het oppervlak borrelde de burgeroorlog. Skyresh Bolgolam was dan wel verslagen en gevangengenomen, het grootste deel van de Elbeese jeugd die achter de mislukte bolgolamitische coup had gestaan likte zijn wonden en broedde ongetwijfeld op een volgende zet. Intussen was de internationale gemeenschap bezig van Lilliput-Blefuscu ’s werelds kleinste pariastaat te maken door handelsovereenkomsten op te schorten en hulpprogramma’s te bevriezen. In deze acties had Solanka zijn kans gezien.

De stationcar werd omringd door een motorescorte dat hen naar de zwaar verdedigde muren van de parlementsgebouwen begeleidde. De hekken gingen open en het voertuig reed door naar een dienstingang aan de achterkant van het hoofdgebouw. De keukeningang, dacht Solanka met een zuur lachje, was de ware poort tot de macht. Velen, functionaris en smekeling, konden de grote machtscentra door de voordeur binnengaan. Maar in een dienstlift stappen, gadegeslagen door chefs en souschefs met witte mutsen, langzaam omhoog worden gedragen in een onversierde doos met zwijgende, gemaskerde mannen en vrouwen om je heen: dat betekende dat je echt belangrijk was. Uitkomen op een onopvallende bureaucratische gang en door een reeks steeds soberder kamers worden geleid was het ware pad naar het centrum. Niet slecht voor een poppenmaker, hield hij zichzelf voor. Je bent binnen. Nu nog zien of je wegkomt met wat je wilt. Nu nog zien of je ooit nog wegkomt.

De serie onderling verbonden non-descripte kamertjes liep uit op een kamer met één deur. Binnen was de inrichting volgens een inmiddels vertrouwd Spartaans recept: een bureau, twee canvas stoelen, een plafonnière, een archiefkast en een telefoon. Hij werd alleen gelaten. Hij pakte de telefoon; er klonk een kiestoon en een etiketje op het toestel meldde dat hij de 9 moest draaien voor een buitenlijn. Uit voorzorg had hij een aantal nummers opgezocht en uit zijn hoofd geleerd: een plaatselijke krant, de Amerikaanse, de Britse en de Indiase ambassade, en een advocatenkantoor. Hij probeerde ze te bellen maar elke keer hoorde hij een bandje met een vrouwenstem die in het Engels, Hindi en Lilliputs zei: ‘Het door u gekozen nummer kan niet worden gebeld vanaf dit toestel.’ Hij probeerde de alarmnummers te draaien. Zonder succes. ‘Het door u gekozen nummer kan niet worden gebeld.’ Wat we hier hebben, zei hij bij zichzelf, is helemaal geen telefoon maar de uiterlijke schijn of het masker van een telefoon. Net zoals deze kamer het kostuum van een kantoor draagt, maar in wezen een gevangeniscel is. Geen deurknop aan de binnenkant van de deur. Het enige raam: klein en met tralies. Hij liep naar de archiefkast en trok een la open. Leeg. Ja, dit was een decor en hij had een rol in een toneelstuk gekregen maar niemand had hem het script gegeven.

Vier uur later stoof ‘Commandant Akasz’ binnen. Tegen die tijd was het laatste restje zelfvertrouwen van Solanka bijna verdampt. Akasz werd begeleid door twee jonge Revi’s die te laag in rang waren om een kostuum te dragen, en achter hem aan kwam een Steadicam-operator, een geluidsman met opnameapparatuur en –Solanka’s hart maakte een sprongetje –een vrouw in een camouflage-uniform en met een Zameen van Rijk-masker voor: ze verborg haar gezicht achter een imitatie van zichzelf.

‘Dat lichaam,’ begroette Solanka haar in een poging tot luchthartigheid, ‘zou ik overal herkennen.’ Dat viel niet goed. ‘Waarom ben je hier,’ barstte Neela uit en hield zich toen in. ‘Neem me niet kwalijk, Commandant. Mijn verontschuldigingen.’ Babur in de Akasz Kronos-uitdossing was niet langer de beteuterde, beschaamde jongeman die Solanka zich herinnerde van Washington Square. Hij praatte op een blaffende toon die geen tegenspraak leek te dulden. ‘Het masker acteert,’ herinnerde Solanka zich. Commandant Akasz, de grote berg van een kerel, was een belangrijk man geworden in dit piepkleine vijvertje en gedroeg zich ernaar. Nog niet zo belangrijk, merkte Solanka, dat hij immuun was voor het Neela-effect. Babur liep met grote, krachtige passen, maar om de tien stappen trapte hij op de zoom van zijn uitwaaierende mantel, waardoor zijn hoofd onhandig naar achteren werd gerukt. Ook slaagde hij erin om binnen een minuut nadat hij Solanka’s cel was binnengekomen tegen de tafel en beide stoelen aan te lopen. En dat terwijl haar gezicht achter een masker verscholen zat! Zoals altijd overtrof ze Solanka’s verwachtingen. Maar hij had haar teleurgesteld. Nu moest hij zien of hij haar kon verrassen.

Babur had zich al het koninklijke ‘wij’ aangemeten. ‘Wij kennen u natuurlijk,’ zei hij zonder plichtplegingen. ‘Wie is tegenwoordig niet bekend met de schepper van de Koningspoppen? U heeft ongetwijfeld goede redenen u hier te vertonen,’ zei hij en keerde zich om naar Neela Mahendra. Niet helemaal stom dus, dacht Solanka. Zinloos te ontkennen wat hij al weet. ‘Ons dilemma is: wat zullen we met u doen? Zuster Zameen? Zeg eens iets?’ Neela haalde haar schouders op. ‘Stuur hem naar huis,’ zei ze op een vlakke, ongeïnteresseerde toon die Solanka door merg en been ging. ‘Ik kan hem niet gebruiken.’ Babur lachte. ‘De zuster zegt dat u onbruikbaar bent, professor sahib. Is dat zo? Patent! Zullen we u bij het oud vuil zetten?’

Solanka lanceerde zijn voorbereide Spiel. ‘Mijn voorstel, waar ik dat hele eind voor heb gereisd, is het volgende: laat mij uw tussenpersoon zijn. Uw relatie met mijn project behoeft geen verder commentaar. We kunnen u toegang bieden tot een wereldwijd publiek, om mensen voor uw zaak te winnen. Dat heeft u dringend nodig. De toeristenindustrie is al even dood als uw legendarische hurgovogel. Als u uw exportmarkten en de steun van de belangrijkste machten in de regio verliest, is dit land binnen een paar weken, en zeker binnen een paar maanden, bankroet. U moet iedereen ervan overtuigen dat uw zaak rechtvaardig is, dat u voor democratische principes vecht, niet ertegen. Voor de verworpen Golbasto-grondwet, bedoel ik. U moet dat masker een menselijk gezicht geven. Laat Neela en mij hieraan werken met mijn mensen in New York, op vrijwillige basis. Beschouw het als pro bono werk ter wille van een vrijheidsbeweging.’ Zo ver was hij bereid te gaan uit liefde, zeiden zijn onuitgesproken gedachten tegen Neela. Haar zaak was de zijne. Als ze hem vergaf zou hij de dienaar van al haar verlangens worden.

Commandant Akasz wuifde het idee weg. ‘Er zijn nieuwe ontwikkelingen,’ zei hij. ‘Andere partijen –allemaal foute jongens! –zijn onverzoenlijk geweest. Ten gevolge daarvan hebben we ons standpunt verhard.’ Solanka kon hem niet volgen. ‘We hebben de volledige uitvoerende macht geëist,’ zei hij. ‘Geen slap gedoe meer. Wat we in Vilbistan nodig hebben is een echte kerel die de leiding neemt. Is het niet, zuster?’ Neela zweeg. ‘Zuster?’ herhaalde Babur met stemverheffing terwijl hij haar aankeek; en zij liet haar hoofd zakken en antwoordde bijna onhoorbaar: ‘Ja.’ Babur knikte. ‘Een periode van discipline,’ zei hij. ‘Als wij zeggen dat de maan van gatenkaas is gemaakt, waar is hij dan van gemaakt, zuster?’ ‘Kaas,’ zei Neela met dezelfde zachte stem. ‘En als we zeggen dat de wereld plat is, welke vorm heeft hij dan?’ ‘Plat, Commandant.’ ‘En als we morgen verkondigen dat de zon om de aarde draait?’ ‘Dan zal de zon draaien, Commandant.’ Babur knikte voldaan. ‘Patent! Dat is de boodschap die de wereld moet oppikken,’ zei hij. ‘Er is een leider opgestaan in Vilbistan en iedereen moet hem volgen of anders de onvermijdelijke consequenties dragen. En trouwens, professor, u heeft ideeën bestudeerd aan de universiteit van Cambridge in Engeland, nietwaar. Wees dan zo goed een netelig punt voor ons toe te lichten: is het beter geliefd te zijn of gevreesd te worden?’ Solanka gaf geen antwoord. ‘Kom, kom, professor,’ drong Babur aan. ‘Doe eens een poging! Dat kan beter.’ De RV-kaderleden rond Commandant Akasz begonnen veelbetekenend met hun uzi’s te spelen. Op vlakke toon citeerde Solanka Machiavelli: ‘De mens zal eerder iemand kwaad doen die zich geliefd maakt dan iemand die zich gevreesd maakt.’ Zijn stem werd steeds emotioneler en hij keek Neela Mahendra recht aan. ‘Omdat liefde bijeen wordt gehouden door een keten van verplichtingen die, aangezien het erbarmelijk gesteld is met de mensheid, wordt verbroken bij elke gelegenheid dat hun eigenbelang op het spel staat; maar angst wordt bijeengehouden door een vrees voor straf die je nooit zal verlaten.’ Babur klaarde op. ‘Koppie koppie,’ riep hij, Solanka op zijn rug timmerend. ‘U bent toch niet helemaal onbruikbaar! Zo zo. We zullen over uw voorstel nadenken. Patent! Blijf nog even. Wees onze gast. We hebben de president en meneer Bolgolam al te logeren. Ook u zult getuige zijn van de eerste stralende uren van ons geliefde Vilbistan waar de zon nooit ondergaat. Zuster, wees zo goed dat te bevestigen. Hoe vaak gaat de zon onder?’ En Neela Mahendra, die zich altijd als een koningin had gedragen, boog haar hoofd als een slavin en zei: ‘Nooit, Commandant.’

==

De cel –hij zag het niet meer als een kamer –bevatte geen bed en zelfs de meest elementaire toiletgelegenheid ontbrak. Vernedering was het handelsmerk van Commandant Akasz, zoals zijn behandeling van Neela ruimschoots had aangetoond. Solanka begreep dat ook hij vernederd zou worden. De tijd verstreek; hij had geen horloge om de uren bij te houden. De wind werd zwakker en ging liggen. De nacht, de ideologisch niet-correcte, niet-bestaande nacht werd vochtig, donker en eindeloos. Hij had een kom ondefinieerbare prut te eten gekregen, en een beker verdacht water. Beide probeerde hij te weerstaan maar honger en dorst waren tirannen en uiteindelijk at en dronk hij toch. Daarna worstelde hij met de natuur tot het onvermijdelijke moment van de nederlaag. Toen hij het niet langer hield, plaste en poepte hij miserabel in een hoek, trok zijn hemd uit en veegde zich zo goed en zo kwaad als het ging af. Het was moeilijk niet in solipsisme te vervallen, moeilijk om deze verwording niet te zien als een straf voor een klunzig, grievend leven. Lilliput-Blefuscu had zich naar zijn beeld hervormd. De straten waren zijn biografie, er werd gepatrouilleerd door verdichtsels van zijn verbeelding en aangepaste versies van mensen die hij had gekend: Dubdub en Perry Pincus liepen hier rond in hun sf-versies, net als gemaskerde en gekostumeerde incarnaties van Sara Lear, Eleanor Masters, Jack Rhinehart, Sky Schuyler en Morgen Franz. Er liepen zelfs futuristische Wislawa’s en Beuyzen door de straten van Mildendo, net als Mila en Neela en hijzelf. De maskers van zijn leven draaiden om hem heen, streng en verwijtend. Hij sloot zijn ogen maar de maskers bleven tollen. Hij boog zijn hoofd voor hun vonnis. Hij had een goed mens willen zijn, het leven van een goed mens willen leiden, maar in de praktijk was hem dat niet gelukt. Zoals Eleanor had gezegd, hij had de mensen verraden wier enige misdaad eruit bestond dat ze van hem hielden. Toen hij had geprobeerd zich uit zijn donkere ego terug te trekken, het ego van zijn gevaarlijke woede, in de hoop zijn fouten te overwinnen door een proces van afzien, van opgeven, was hij alleen maar in nieuwe, nog krenkender fouten vervallen. Toen hij zijn heil in creativiteit zocht, door een verbeelde wereld te offeren, had hij de bewoners ervan de wereld in zien gaan, in monsters zien veranderen; en het grootste monster van allemaal droeg zijn eigen schuldige gezicht. Ja, de gestoorde Babur was een spiegel van hemzelf. Commandant Akasz was ontspoord en grotesk geworden toen hij een ernstig onrecht wilde goedmaken, de dienaar van het Goede wilde zijn.

Malik Solanka zei bij zichzelf dat hij niet beter verdiende. Laat het ergste maar gebeuren. In de collectieve woede van deze ongelukkige eilanden, een woede die veel groter was en veel dieper ging dan zijn eigen kippendrift, had hij een eigen Hel ontdekt. Het zij zo. Natuurlijk zou Neela nooit bij hem terugkeren. Hij was geen geluk waard. Toen ze hem kwam opzoeken had ze haar mooie gezicht verstopt.

==

Het was nog donker toen er hulp kwam. De celdeur ging open en er stapte een jonge Indo-Lilliër binnen, zonder masker, met rubber handschoenen, een rol plastic vuilniszakken, een emmer, een blik en een zwabber. Hij ruimde Solanka’s viezigheid op zonder een spier te vertrekken, heel kies, zonder ook maar één keer de blik van de vervuiler te zoeken. Toen hij klaar was kwam hij terug met schone kleren –een vaalgroene kurta en witte pyjamabroek –, een schone handdoek, twee andere emmers, één leeg en één vol water, en een stuk zeep. ‘Alstublieft,’ zei hij, ‘het spijt me’, en vertrok. Solanka waste en verkleedde zich en voelde zich een beetje meer mens. Toen kwam Neela, alleen, zonder masker, in een mosterdgele jurk, met een blauwe iris in het haar.

Het zat haar duidelijk dwars dat Solanka getuige was geweest van haar angstige reactie op Baburs gedrag. ‘Alles wat ik heb gedaan, alles wat ik doe is voor het verhaal,’ zei ze. ‘Het masker dragen was een gebaar van solidariteit, een manier om het vertrouwen van de strijders te winnen. Bovendien ben ik hier om te kijken naar wat zij doen en niet om hen naar mij te laten kijken. Ik zag je denken dat ik me voor jou verborg. Dat was niet zo. Ook niet voor Babur. Ik ben hier niet om te discussiëren. Ik ben een film aan het maken.’ Ze klonk defensief, gespannen. ‘Malik,’ zei ze abrupt, ‘ik wil niet over ons praten, goed? Ik ben hier nu bij iets groots betrokken. Mijn aandacht moet hier zijn.’

Hij zette zich schrap, verzamelde moed en speelde zijn troefkaart uit. Alles of niets. Hollywood of verzuipen: een andere kans zou hij nooit meer krijgen. Die kans hield toch al weinig in, maar ze was hem tenminste komen opzoeken, had zich er zelfs op gekleed, en dat was een goed teken. ‘Dit is veel meer voor je geworden dan een documentaireproject,’ zei hij. ‘Dit grijpt je echt aan. Er hangt een hoop van af –je ontwortelde wortels trekken hard. Je paradoxale verlangen deel uit te maken van wat je verlaten hebt. En nee, ik dacht niet echt dat je het masker droeg om je gezicht voor mij te verbergen, tenminste, dat was niet het enige dat ik dacht. Ik dacht ook dat je je voor jezelf verborg, voor het besluit dat je op een gegeven moment hebt genomen om een grens te overschrijden en deel te gaan uitmaken van dit geheel. Ik zie je niet als een waarnemer. Je zit er te diep in. Misschien is het begonnen met een persoonlijk gevoel voor Babur –en maak je geen zorgen, dit is niet de stem van de jaloezie, dat probeer ik tenminste te vermijden –maar ik heb zo’n vermoeden dat je gevoelens voor Commandant Akasz, wat die ook inhielden, nu een stuk tweeslachtiger zijn. Jouw probleem is dat je een idealist bent die probeert een extremist te zijn. Je bent ervan overtuigd dat jouw volk, als ik die verouderde term mag gebruiken, door de geschiedenis is bedonderd, dat het verdient waar Babur voor heeft gevochten: stemrecht, het recht om land te bezitten, het hele lijstje legitieme menselijke eisen. Je dacht dat dit een strijd was voor menselijke waardigheid, een rechtvaardige zaak, en je was zelfs trots op Babur dat hij jouw passieve rasgenoten leerde op te komen voor hun eigen belangen. In ruil daarvoor was je bereid een zekere mate van, hoe zal ik het noemen, onverdraagzaamheid over het hoofd te zien. In tijden van oorlog en zo. Sommige details worden onder de voet gelopen. Dat heb je jezelf allemaal voorgehouden en al die tijd was er een andere stem in je hoofd die je influisterde, al wilde je het niet horen, dat je bezig was de hoer van de geschiedenis te worden. Je weet hoe het gaat. Zodra je jezelf hebt verkocht, rest je nog maar een beperkte mogelijkheid om over de prijs te onderhandelen. Hoeveel moest je verdragen? Hoeveel autoritaire kul in naam van de gerechtigheid? Hoeveel badwater kon je weggooien zonder de baby kwijt te raken?... Dus nu ben je betrokken bij iets groots, zoals jij het noemt, en je hebt gelijk, dat verdient je aandacht, maar dit ook, namelijk dat je alleen maar bent gegaan vanwege de woede die je overviel in mijn slaapkamer in een andere stad in een andere dimensie van het universum. Ik kan niet precies omschrijven wat er die nacht is gebeurd, maar ik weet wel dat zich een soort psychische terugkoppeling vormde tussen jou, Mila en Eleanor, de woede bleef rondgaan, zich verdubbelend en verdriedubbelend. Daardoor sloeg Morgen me knock-out en werd jij de hele planeet over geblazen in de armen van een kleine Napoleon die “jouw volk” zal onderdrukken als hij als overwinnaar hieruit te voorschijn komt, meer nog dan de etnische Elbeeërs hebben gedaan, al waren ze, althans in jouw ogen, de schurken van het stuk. Of net zo zwaar zal onderdrukken maar op een andere manier. Begrijp me alsjeblieft niet verkeerd. (Ik weet dat mensen als ze uit elkaar gaan meestal onbegrip als wapen gebruiken, en met opzet het verkeerde eind van de stok pakken en zich op de punt spietsen om de trouweloosheid van de ander te bewijzen.) Ik zeg niet dat je hierheen bent gegaan vanwege mij. Je was toch wel gegaan. Het was onze grote afscheidsnacht en voor zover ik me herinner verliep die redelijk goed totdat mijn slaapkamer in het centraal station veranderde. Dus je zou hierheen zijn gegaan, en het duwen en trekken van je aanwezigheid hier zou je hebben beïnvloed, of ik nu wel of niet had bestaan. Maar ik denk dat je door teleurgestelde liefde over de rand bent geduwd. Je was teleurgesteld in mij, dat wil zeggen in de liefde, in de grote, ongeremde liefde die je net voor me durfde te gaan voelen, je was net begonnen me genoeg te vertrouwen, jezelf genoeg te vertrouwen om je te laten gaan, en dan blijkt de prins plotseling een dikke oude pad. Wat er gebeurde is dat de liefde die je uitstortte zuur werd, schiftte, en nu gebruik je die zuurheid, die teleurstelling en dat cynisme om Baburs doodlopende straat in te lopen. En waarom niet? Als goedheid een fantasie is en liefde een droom uit damesbladen, waarom niet? Aardige jongens komen als tweede aan, de overwinnaar haalt de buit binnen, et cetera. Je systeem vecht tegen zichzelf, de gewonde liefde keert zich tegen het idealisme en probeert het uit alle macht te onderwerpen. En dan? Dan kom je in een onmogelijke situatie waarin je zelfs nog meer op het spel zet dan je leven. Je zet je eer en je zelfrespect op het spel. Dit is het, Neela, je Galileo-moment. Draait de aarde? Niet zeggen. Ik weet het antwoord al. Maar het is de belangrijkste vraag die je ooit gesteld zal worden, afgezien van de vraag die ik je nu ga stellen: Neela, houd je nog van me? Want als dat niet zo is ga dan alsjeblieft weg, je lot tegemoet terwijl ik hier op het mijne wacht, maar ik denk niet dat je dat kunt. Omdat ik van je houd zoals er van je gehouden moet worden. Je mag kiezen: in de goede hoek staat de knappe prins van je dromen die ook, jammer maar helaas, een psychotisch megalomaan zwijn blijkt te zijn. In de verkeerde hoek zit de dikke oude pad die jou weet te geven wat je nodig hebt, en die veel behoefte heeft aan wat jij hem op jouw beurt weet te geven. Kan goed verkeerd zijn? Is het verkeerde goed voor jou? Ik denk dat je hier vanavond kwam om het antwoord te vinden, om te ontdekken of je je woede kon overwinnen zoals je mij hebt geholpen de mijne te overwinnen, om te ontdekken of je een manier kon vinden om terug te komen van de rand. Als je bij Babur blijft zal hij je vullen met haat. Maar jij en ik: wij zouden een kans maken. Ik weet dat het stom is om zo’n soort verklaring te doen terwijl ik nog geen uur geleden stonk naar mijn eigen stront en nog steeds geen kamer heb met een knop aan de binnenkant van de deur, maar voilà, om dit te zeggen ben ik de halve wereld overgestoken.’

‘Tjonge,’ zei ze na een passende eerbiedige stilte. ‘En ik maar denken dat ik de ouwehoer van het gezelschap was.’

==

Ze viste een door de warmte zacht geworden Toblerone uit haar tas, waar Solanka gretig op aanviel. ‘Hij begint het vertrouwen van de mannen te verliezen,’ zei ze tegen Solanka. ‘De jongen die je hier vanavond heeft geholpen? Er zijn er heel wat zoals hij, misschien wel de helft van allemaal, en om de een of andere reden fluisteren ze tegen mij. Ksst-psst, ksst-psst. Het is zo triest. “Madame, we zijn fatsoenlijke mensen.” Ksst-psst. “Madame Commandant Sahib gedraagt zich vreemd, toch?” Ksst-psst. “Alstublieft madame, vertel mijn gedachten aan niemand.” Ik ben niet de enige idealist hier. Deze kinderen hadden niet gedacht dat ze oorlog gingen voeren om de aarde plat te krijgen of de uren van duisternis af te schaffen. Ze vechten voor hun familie en ze worden zenuwachtig van al dat naïeve gedoe over kaas. Dus komen ze naar mij toe om te klagen, en dat brengt me in een heel gevaarlijke positie. Het maakt eigenlijk niet uit wat voor advies ik geef, het is al gevaarlijk genoeg een tweede middelpunt, een rivaliserend centrum te zijn. Eén verrader –één rat –volstaat, en over padden gesproken, ja, ik hou van je, zielsveel. En wat ik daar buiten heb gezien, voor ik de opnameploeg hierheen bracht, was een leger dat ervan baalde uitgelachen te worden. Ik heb informatie dat ze met de Amerikanen en de Britten hebben gepraat. Er gaan geruchten dat de Mariniers en de SAS al in Mildendo zijn, ik voelde me eigenlijk al weken belachelijk dat ik zo bij je was weggerend. Er ligt een Brits vliegdekschip net buiten de territoriale wateren en Babur heeft ook het militaire vliegveld van Blefuscu niet in handen. Eigenlijk loop ik al een poos te denken dat het tijd is om weg te gaan, maar ik weet niet hoe Babur dat zal opvatten. Een deel van hem wil met me neuken voor het oog van de hele natie en het andere deel wil me in elkaar slaan omdat het mijn schuld is dat hij zich zo voelt. Dus nu weet je de echte reden waarom ik het masker draag: het is bijna hetzelfde als mijn hoofd in een papieren zak steken, en je bent voor mij helemaal hierheen gekomen en recht in het hol van de leeuw gelopen, je bent waarschijnlijk ook stapelgek op mij. Ik ben bezig een uitweg te zoeken. Als ik de juiste Revi’s op de juiste plekken kan krijgen denk ik dat het moet kunnen, en ik heb contacten in het leger die ons op z’n minst naar de Britse boot kunnen brengen of misschien naar een militair vliegtuig. Ondertussen zal ik ervoor zorgen dat je goed wordt behandeld. Ik kan geen hoogte krijgen van Babur: hoe ver heen hij is. Misschien ziet hij wel een kostbare gijzelaar in je, hoewel ik hem blijf vertellen dat je de moeite niet waard bent, gewoon een burger die in een onbegrijpelijke situatie verzeild is geraakt, een visje dat hij in zee zou moeten teruggooien. Als je me niet gauw kust zal ik je helaas moeten doden met mijn blote handen. Okay, dat is goed. Hou je taai. Ik kom terug.’

==

In Athene werden de Furiën beschouwd als de zusters van Aphrodite. Schoonheid en wraakzuchtige toorn ontsproten aan dezelfde bron, Homerus zei het al. Dat was het ene verhaal. Maar volgens Hesiodus waren de Furiën geboren uit Aarde en Lucht, en behoorden ook Schrik, Ambitie, Leugens, Wraak, Onmatigheid, Twist, Angst en Strijd tot hun zusters. In die dagen wraakten ze de schending van bloedbanden en vervolgden (vooral) moedermoordenaars –Orestes, die nog lang door hen werd opgejaagd nadat hij de bloeddorstige Clytaemnestra had gedood, wist daar alles van. De Furiën lieten zich soms sussen door de leirion of blauwe iris, maar Orestes droeg geen bloemen in zijn haar. Zelfs de hoornen boog die de Pythia, het Orakel van Delphi, hem gaf om hun aanvallen af te slaan, bleek weinig effectief. ‘Met slangenharen, hondenkoppen en vleermuisvleugels’ joegen de Erinyen hem de rest van zijn leven op, zonder hem rust te gunnen.

Tegenwoordig stonden de godinnen minder hoog in aanzien, maar waren hongeriger en wilder, en wierpen hun netten wijder uit. Nu de familiebanden verzwakten, begonnen de Furiën overal in mensenlevens in te grijpen. Van New York tot Lilliput-Blefuscu viel niet te ontkomen aan het klappen van hun vleugels.

==

Ze kwam niet terug. Jonge mannen en vrouwen bekommerden zich om Solanka. Het waren een paar van de vermoeide strijders die zich opgesloten voelden en even bang waren voor hun eigen leider, Babur, als voor de vijand buiten de muren en die daarom hun donkere Aphrodite om advies hadden gevraagd; maar wanneer Solanka naar Neela vroeg, maakten ze zwijgende weet-niet-gebaren en gingen weg. Commandant Akasz kwam ook niet opdagen. Professor Solanka, vergeten en aangespoeld op de rand van de gebeurtenissen, dommelde, praatte hardop tegen zichzelf, dreef weg in onwerkelijkheid en zweefde tussen dagdromen en paniekaanvallen. Door het kleine getraliede raam hoorde hij steeds vaker en steeds dichterbij het geluid van gevechten. Rookzuilen rezen hoog de lucht in. Solanka dacht aan Breinmeisje. ‘Ik had zijn huis in de fik gestoken. Ik had zijn stad platgebrand.’

Gewelddadige actie is verwarrend voor de meeste mensen die erin verzeild raken. De ervaring is gefragmenteerd; oorzaak en gevolg, waarom en hoe worden uiteengetrokken. Er bestaat alleen volgorde. Eerst dit en dan dat. En daarna voor de overlevenden een levenslange poging te begrijpen. De aanval kwam op Solanka’s vierde dag in Mildendo. Het was een grootscheeps offensief, efficiënt uitgevoerd, maar hij merkte er bijna niets van. Bij zonsopgang ging de deur van zijn cel open. Daar stond dezelfde zwijgzame jongeman –nu met een automatisch wapen in de hand en twee messen in zijn riem –die een paar dagen eerder zonder klagen zijn troep had opgeruimd. ‘Kom snel, alstublieft,’ zei hij. Solanka ging achter hem aan en toen waren ze weer in het labyrint van sombere, onderling verbonden kamers met gemaskerde strijders die de doorgangen bewaakten; ze benaderden elke deur als een boobytrap, sloegen elke hoek om alsof er een hinderlaag achter loerde; en in de verte hoorde Solanka de onduidelijke spraak van de strijd, het geratel van automatische geweren, het gegrom van zware artillerie, en hoog daarbovenuit het leerachtige klappen van vleermuisvleugels en het krijsen van de hondenkoppige Drie. Toen werd hij in de dienstlift gezet, door de verwoeste keukens gesleurd en in een raamloos, ongemarkeerd busje geduwd; daarna een hele tijd niets. Hoge snelheid, alarmerend remmen, stemverheffing, weer in beweging. Lawaai. Waar kwam dat gegil vandaan? Wie ging er dood, wie doodde er? Wat was het verhaal hier? Zo weinig weten maakte dat hij zich onbetekenend voelde, zelfs een beetje waanzinnig. Terwijl hij heen en weer werd geschud in het hotsende, slingerende busje jammerde Malik Solanka hardop. Maar tenslotte was dit een redding. Iemand –Neela? –had hem waardig bevonden. Oorlog wist het individuele uit, maar hij werd van de oorlog gered.

Het portier ging open; hij knipperde tegen het verblindende daglicht en werd begroet door een officier, een exotisch besnorde etnische Elbeeër met het belachelijke uniform vol tressen van het Lilliputse Leger. ‘Professor. Erg blij te zien dat u veilig bent, sir.’ Hij deed Solanka denken aan Sergius, de stramme officier in Shaws Arms and the Man. Sergius die zich nooit verontschuldigde. Deze knaap had blijkbaar de opdracht Solanka te chaperonneren, een taak die hij kwiek vervulde, voortmarcherend als een te strak opgewonden speelgoedje. Hij leidde Solanka een gebouw binnen met het teken van het Internationale Rode Kruis. Later was er eten. Een Brits militair vliegtuig stond klaar om hem terug te brengen naar Londen, samen met een groep andere mensen met een buitenlands paspoort. ‘Mijn paspoort is ingenomen,’ zei Solanka tegen Sergius. ‘Dat doet er nu allemaal niet toe, sir,’ antwoordde de officier. ‘Ik kan niet weg zonder Neela,’ ging Solanka verder. ‘Daar weet ik niets van, sir,’ zei Sergius. ‘Mijn orders zijn u als de wiedeweerga aan boord van dat vliegtuig te krijgen.’

Alle stoelen van het Britse vliegtuig waren naar de staart gericht. Toen Solanka op zijn plaats ging zitten, herkende hij de mannen aan de andere kant van het gangpad als Neela’s cameraman en geluidsman. Op het moment dat ze opstonden en hem omhelsden, wist hij dat er slecht nieuws was. ‘Ongelofelijk, maat,’ zei de geluidsman. ‘Ze heeft jou er ook uit gekregen. Wat een vrouw.’ Waar is ze. Dit doet er allemaal niets toe, jouw leven, mijn leven, dacht hij. Komt ze gauw. ‘Zij heeft alles geregeld,’ zei de cameraman. ‘Organiseerde de Revi’s die genoeg hadden van Babur, nam via de kortegolfradio contact op met het leger, zorgde voor vrijgeleiden, de hele zooi. De president is weggekomen. Bolgolam ook. Die schoft probeerde haar te bedanken, noemde haar een nationale heldin. Ze heeft hem de mond gesnoerd. In haar eigen ogen was ze fout, omdat ze de enige zaak waar ze ooit in heeft geloofd verraadde. Ze hielp de verkeerde jongens winnen en dat maakte haar kapot. Maar ze zag hoe Babur was geworden.’ Malik Solanka kon alleen nog maar zwijgen. ‘Het leger had genoeg van al die grappen,’ zei de geluidsman. ‘Ze riepen alle reservisten op en stoften een heleboel oude, maar nog bruikbare stukken zware artillerie af. Zwaarbewapende helikopters uit de Vietnam-tijd, jaren geleden tweedehands gekocht van het Amerikaanse leger, grondmortieren, een paar kleine tanks. Gisteravond hebben ze het gebied rond het regeringscomplex heroverd. Maar Babur maakte zich nog geen zorgen.’ De cameraman wees op een zilverkleurige doos. ‘We hebben het allemaal opgenomen,’ zei hij. ‘Ze heeft gezorgd dat we overal toegang kregen. Echt onvoorstelbaar. Hij geloofde niet dat ze het zware spul tegen het parlementsgebouw zouden inzetten, en zeker niet zolang er gijzelaars waren. Hij had het mis wat het gebouw betreft. Onderschatte hun vastbeslotenheid. Maar de gijzelaars waren de sleutel, en Neela heeft dat slot opengedraaid. Wij vieren kwamen samen naar buiten. En toen was er nog dat hele tweede traject, dat ze speciaal voor jou had georganiseerd.’ Daarna werd er niets meer gezegd. Het vreselijke hing als een helder licht tussen hen in, maar was te schel om in te kijken. De geluidsman begon te huilen. Wat is er gebeurd, vroeg Solanka ten slotte. Hoe konden jullie haar achterlaten. Waarom is ze niet met jullie meegevlucht, naar de veiligheid. Naar mij. De cameraman schudde zijn hoofd. ‘Ze werd verscheurd door wat ze deed,’ zei hij. ‘Ze had hem verraden, maar kon niet weglopen. Dat zou desertie zijn geweest.’ Maar ze was geen soldaat! O God. God. Ze was journalist. Wist ze dat niet? Waarom moest ze zover gaan? De geluidsman sloeg zijn arm om Solanka heen. ‘Ze had nog iets te doen,’ zei hij. ‘Het plan zou niet gewerkt hebben als zij niet was achtergebleven.’ ‘Om Babur af te leiden,’ zei de cameraman dof, en daar had je het, het allerergste. Om hem af te leiden: hoe? Wat betekende dat? Waarom moest zij het zijn? ‘Je weet wel hoe,’ zei de geluidsman. ‘En je weet wat het betekent. En je weet waarom zij het moest zijn.’ Solanka deed zijn ogen dicht. ‘Ze heeft je dit gestuurd,’ zei de cameraman. Zwaarbewapende helikopters en zware mortieren, gemachtigd door de bevrijde president Golbasto Gue, schoten gaten in het Lilliputse parlementsgebouw. Een bommenwerper wierp zijn lading af. Er waren explosies, het gebouw brokkelde af, brandde. Vuile rook en wolken steenstof klommen hoog de hemel in. Drieduizend reservisten en fronttroepen vielen het complex aan en namen geen gevangenen. Morgen zou de wereld deze meedogenloze actie veroordelen, maar vandaag moest de klus geklaard. Ergens in de puinhopen lagen een man die Solanka’s gezicht droeg en een vrouw die haar eigen gezicht droeg. Zelfs Neela Mahendra’s schoonheid kon de mortieren, de bommen die als dodelijke vissen door de lucht omlaag zwommen niet van baan doen veranderen. Kom bij me, fluisterde ze tegen Babur, ik ben je moordenaar, de moordenaar van mijn eigen hoop. Kom hier en laat me kijken hoe je sterft.

Malik Solanka deed zijn ogen open en las het handgeschreven briefje. ‘Professor Sahib, ik weet het antwoord op je vraag.’ Neela’s laatste woorden. ‘De aarde beweegt. De aarde draait om de zon.’

18

Vanuit de verte was het haar van de jongen nog steeds goudblond, maar het nieuwe haar eronder was donkerder. Als hij vier werd, binnenkort, zou het gele haar bijna weg zijn. De zon scheen toen Asmaan met volle overgave op zijn driewieler een hellend pad van de Heath in lentebloei af reed. ‘Kijk eens!’ riep hij. ‘Hoe hard ik ga!’ Hij was gegroeid en praatte veel duidelijker, maar hij droeg nog steeds de schittering van het kind-zijn, de vrolijkste aller mantels. Zijn moeder moest hollen om hem bij te houden, haar lange haar weggestopt onder een breedgerande strohoed. Het was een volmaakte aprildag. De regering was impopulair, en de premier, Tony Ozymandias, leek geschokt over de boosheid van de kiezers: Wat, vinden jullie ons niet aardig? Maar wíj zijn het, mensen, wij zijn de goeien! Mensen, mensen: ík ben het! Malik Solanka, een reiziger uit een oud land, keek naar zijn zoon vanuit de beschutting van een eikenbosje en liet zonder morren een zwarte labrador aan zich snuffelen. De hond liep door nadat hij had vastgesteld dat Solanka niet geschikt was voor zijn doeleinden. Het beest had gelijk. Er waren maar weinig doeleinden waar Solanka zich op dit moment geschikt voor achtte. Louter restanten.

Morgen Franz holde niet. Hij ‘deed niet aan hollen’. Kippig stralend sjokte de uitgever de heuvel af naar de wachtende vrouw en het kind. ‘Zag je dat, Morgen? Ik kan goed fietsen, hè? Wat zou pappa zeggen?’ Asmaans neiging om altijd op z’n hardst te praten droeg zijn woorden omhoog naar Solanka’s schuilplaats. Franz’ antwoord was onhoorbaar, maar Malik kon zijn tekst makkelijk voor hem schrijven. ‘Far out, Asmaan, man. Echt te gek.’ Het ouwe hippiegedoe. Het sierde de jongen dat hij zijn voorhoofd fronste. ‘Maar wat zou pappa zeggen?’ Solanka voelde een golfje vaderlijke trots. Goed zo, jochie. Peper die boeddhistische hyprocriet maar in wie wie is.

Asmaans Heath –of althans Ken Wood –stond vol magische bomen. Een gigantische omgevallen eik, waarvan de wortels door de lucht kronkelden, was zo’n betoverde zone. In een andere boom met een gat in de voet van de stam huisde een heel stel wezens uit sprookjes met wie Asmaan elke keer dat hij erlangs kwam rituele gesprekken voerde. Een derde boom was het huis van Winnie de Poeh. Dichter bij het Ken Wood-huis stonden grote, brede rododendronstruiken waarin heksen woonden, en waar afgevallen takjes toverstafjes werden. De sculptuur van Hepworth was een heilige plek, en de woorden ‘Barbara Hepworth’ hadden bijna vanaf het begin deel uitgemaakt van Asmaans woordenschat. Solanka wist welke route Eleanor zou nemen, en wist ook hoe hij het groepje kon volgen zonder gezien te worden. Hij twijfelde of hij bereid was gezien te worden, of hij bereid was te leven. Asmaan wilde het volgende stuk van het pad gedragen worden, omdat hij niet met het driewielertje naar boven wilde fietsen. Dat was een oude luiheid, een vastgeroeste gewoonte. Eleanor had een slechte rug, dus hees Morgen de jongen op zijn schouders. Het was altijd een van de speciale dingen van Solanka en Asmaan geweest. ‘Mag ik op mijn schouders zitten, pappa?’ –‘Jouw schouders, Asmaan. Je moet zeggen “jouw schouders”.’ –‘Mijn schouders.’ Daar gaat alles wat ik liefheb op deze wereld, dacht Solanka. Ik blijf gewoon een poosje naar hem kijken. Ik blijf gewoon van hieraf naar hem kijken.

Opnieuw had hij zich teruggetrokken uit de wereld. Zelfs zijn voicemail afluisteren viel hem zwaar. Mila was getrouwd, Eleanor sprak strenge, treurige boodschappen in over advocaten. De scheiding was bijna een feit. Solanka’s dagen begonnen, verstreken en eindigden. Hij had het appartement in New York opgezegd en een suite genomen in Claridge’s. De meeste dagen verliet hij die alleen om de schoonmakers hun werk te laten doen. Hij nam geen contact op met vrienden, voerde geen zakelijke telefoongesprekken en kocht geen kranten. Hij ging vroeg naar bed en lag met wijd open ogen stijf uitgestrekt op zijn comfortabele bed te luisteren naar de geluiden van verre woede, en probeerde Neela’s verstomde stem te horen. Op eerste kerstdag en oudejaarsavond bestelde hij roomservice en keek gedachteloos televisie. Deze expeditie per taxi naar Noord-Londen was zijn eerste echte uitje in maanden. Hij had absoluut niet zeker geweten of hij de jongen zou zien, maar Asmaan en Eleanor waren gewoontedieren, en hun gangen waren redelijk makkelijk te voorspellen.

Het was paasweekend, dus was er kermis op de Heath. Op de terugweg naar het huis aan Willow Road –het kon nu elke dag te koop staan –slenterden Asmaan, Eleanor en Morgen langs de gebruikelijke attracties en kraampjes. Asmaan ontdooide ten opzichte van Franz, merkte Solanka; hij lachte met hem, stelde hem vragen en zijn hand verdween in oom Morgs grote vuist met harige knokkels. Ze gingen samen in een botsautootje en Eleanor maakte foto’s. Toen Asmaan zijn hoofd tegen Morgens sportjack legde, brak er iets in Malik Solanka’s hart.

Eleanor zag hem. Hij stond ergens bij een ballengooitent en ze keek hem recht aan en verstijfde. Toen schudde ze heftig haar hoofd, en haar mond vormde zwijgend maar zeer nadrukkelijk het woord ‘nee’. Nee, dit was niet het goede moment; na zo’n lange tijd zou het een te grote schok zijn voor het joch. ‘Bel me op,’ zei ze geluidloos. Voor een mogelijke ontmoeting in de toekomst moesten ze bespreken hoe, wanneer en waar Asmaan iets te horen zou krijgen. Het kereltje moest voorbereid worden. Solanka was al bang geweest dat ze zo zou reageren. Hij draaide zich om en zag het springkasteel. Het was felblauw, blauw als een iris, met een springtrap aan één kant. Je klom de trap op naar een springrichel, gleed en tuimelde een brede springhelling af, en dan kon je zoveel springen als je lief was. Malik Solanka betaalde en trok zijn schoenen uit. ‘Waches effe,’ riep de enorme uitbaatster, ‘alleen kindere, maat. Verbooie voor volwassene.’ Maar hij was haar te snel af, en met zijn lange leren jas wapperend in de wind hupte hij de hobbeldebobbeltrap op, stond hoog boven het kermisterrein op de hobbeldebobbelrand en begon zo hard hij kon te stuiteren en te krijsen. Het geluid dat uit hem kwam was ontzagwekkend en gigantisch, een brul uit het Inferno, de kreet van de gekwelde en verloren mens. Maar zijn springen was groots en hoog; en hij zou verdomme niet stoppen met springen of ophouden met gillen totdat het kleine jongetje omkeek, totdat hij ervoor had gezorgd dat Asmaan Solanka hem hoorde ondanks de enorme vrouw, de oploop, de geluidloos pratende moeder, de man die de hand van de jongen vasthield en vooral het ontbreken van gouden lokken, totdat Asmaan zich omdraaide en zijn vader daar boven zag, zijn enige echte vader die opvloog tegen de achtergrond van de hemel, asmaan, de hemel, zijn enige echte vader die al zijn verloren liefde opriep en hoog de hemel in slingerde als een witte vogel die hij uit zijn mouw had getoverd. Zijn enige echte vader die opsteeg als een vogel, om te leven in het grote blauwe gewelf van de enige hemel waarin hij ooit had kunnen geloven. ‘Kijk eens naar mij!’ schreeuwde professor Malik Solanka, terwijl zijn leren jaspanden flapperden als vleugels. ‘Kijk eens, Asmaan! Hoe goed ik kan springen! Ik spring hoger en hoger!’

==

19 september 2000