Betere tijden

korte verhalen van

Job van der Meer, Margreet Pieper, Marjolein Kranenburg, Jan van Gorkum, Caroline Wammes

Colofon

Vijf korte verhalen van Job van der Meer, Margreet Pieper, Marjolein Kranenburg, Jan van Gorkum, Caroline Wammes.

Dit is een uitgave van Hebban.nl. De verhalen zijn geschreven naar aanleiding van de Hebban Eindejaarsschrijfwedstrijd waarbij auteurs uitgedaagd werden een kort verhaal te schrijven dat past in het thema ‘Betere tijden aan de horizon’.

Job van der Meer is winnaar van de wedstrijd, Margreet Pieper, Marjolein Kranenburg, Jan van Gorkum, Caroline Wammes zijn de vier runners-up.

Copyright 2020: Hebban.nl en Job van der Meer, Margreet Pieper, Marjolein Kranenburg, Jan van Gorkum en Caroline Wammes.

Omslagontwerp: Twelph.com

www.hebban.nl

Glimmende hoop

Job van der Meer

Het is zomaar een dag in de maand juli van het jaar waarin Covid-19 de wereld verovert. In Leiden schijnt de zon en waait een aangenaam briesje. Het ritueel van Peter eindigt met een dubbele espresso bij café Barrera, maar daarvoor moet hij nog wel kunnen bestellen. Alle tafeltjes zijn namelijk bezet, maar nog niemand heeft iets te drinken en het is onduidelijk waar de bediening zich ophoudt.

Als de serveerster eindelijk naar buiten komt negeert ze de boze blikken en loopt ze direct naar hem toe. Blonde haren in een staart, blauwe ogen en een nonchalante blik: ´wat kan ik voor je betekenen?´

Zulke vrouwen zijn normaal gesproken onbereikbaar voor Peter, maar nu is hij ineens de uitverkorene. Hij kijkt nadrukkelijk tussen haar ogen, maar ongemerkt glijden zijn ogen af naar beneden, tot ze verdwalen in haar decolleté. Snel kijkt hij haar weer aan en zegt: ‘Een dubbele espresso graag.’

Het lot van de kwetsbaren

Als Covid-19 in maart 2020 Nederland overspoelt komt Peter in zijn eigen lockdown terecht. Hij is namelijk hartpatiënt. Met een stethoscoop kan je horen dat zijn hart niet klopt, maar ruist. Als zijn cardioloog ernaar luistert kijkt hij er altijd zeer ernstig bij, maar Peter merkt er zelf gelukkig weinig van en gaat zonder lichamelijk ongemak door het leven.

Wel is hij sinds Corona op zijn hoede. Hij is namelijk niet zeker van de winst als zijn hart een man-tot-man gevecht zou moeten voeren met het nieuwe virus en daarom zat hij dus een paar maanden ondergedoken. Onderduiken zou hij het zelf niet noemen, want hij was nog gewoon met de buitenwereld verbonden door het internet, volgde colleges, sprak vrienden en at afhaalmaaltijden. Hij kwam alleen even niet meer buiten.

Binnen leerde hij via zijn nieuwe abonnement op de Volkskrant de aard van de mens kennen. Hij las opiniestukken van filosofen waarin werd gesteld dat het moreel verantwoord is om ‘jong en fit’ voorrang te geven als niet iedereen op een intensive care zou kunnen worden behandeld. Jammer voor Peter. Niet veel later las hij over het dorre hout dat door het virus werd gekapt, alsof zijn leven ten onrechte nog bestond. En dan was er zelfs een arts in Leiden die de maatregelen om de kwetsbaren als Peter te beschermen vergeleek met het handelen van de Duitse bezetter.

In juli 2020 is de barbarij van het voorjaar alweer toegedekt. Er hoefde uiteindelijk toch niet geselecteerd te worden en er werd nog slechts voor de vorm een ´draaiboek keuzes ic-opnames bij schaarste´ gepresenteerd.

Peter proeft echter nog steeds de bittere nasmaak van het tijdelijk verdwenen vernis van de beschaving. Hij is kwetsbaar en de geschiedenis leert dat het met kwetsbaren zelden goed afloopt. Toevallig heeft zijn hart zich stoïcijns door de eerste golf heen geruist, maar hoe zal dit verder gaan?

Ook gelukkig in Coronatijd

Sofie, de serveerster van Barrera, houdt meer van consumeren dan van serveren. Vandaag is het serveren onvermijdelijk, want wie betaalt anders de rekeningen.

Jarenlang heeft ze het ervan genomen. Een stage op Curaçao, een half jaar Erasmus in Italië en tussendoor meerdere avonden in de sociëteit van Minerva, door haar en de andere Minervanen liefkozend ´de tent´ genoemd.

Erg moeilijk vindt Sofie de studie geneeskunde niet. Met het doornemen van oude tentamens kom je een heel eind. Het is uiteindelijk slechts Covid-19 dat voor studievertraging zorgt.

Sommige andere geneeskundestudenten doden de tijd als assistent verpleegkundige, maar zij zeker niet. Bij Barrera kan je ook werken. Ze krijgt er de bewondering die ze verdient en ze kan later nog lang genoeg in een ziekenhuis ploeteren, als ze überhaupt al voor een ziekenhuis carrière zou kiezen.

Sofie weet dat het ogenschijnlijk verdwenen virus snel weer terug zal komen, want al die mensen binnen een halve meter van elkaar op het terras en op al die andere plekken van plezier zijn een feest voor ieder virus. Het is nu nog niet te zien aan de cijfers, maar dat komt vanzelf. Daar hoef je echt niet hele boeken over virologie voor doorgenomen te hebben. Sofie gaat dus van de zomer genieten, want het virale interbellum zal van korte duur zijn.

De eigenaar van Barrera helpt bij het genieten niet erg mee. Hij heeft in het voorjaar flink verlies geleden en bezuinigt nu op de bediening, waardoor het hele terras drankloos en smachtend op haar zit te wachten en haar collega´s werkloos thuis zitten. Maar zij is niet verantwoordelijk voor het beleid. Ze gaat eerst nog even Twitter en Facebook afhandelen.

Van dof naar glimmend

De Duitse bedenker noemt ze Stolpersteine en Peter ging ze pre-Corona regelmatig poetsen. Struikelstenen is de Nederlandse vertaling. Het zijn stenen met een messing plaatje waarop de naam, geboortedatum en plaats van overlijden van slachtoffers van de holocaust staan gegraveerd. Als ze worden gepoetst glimmen ze en trekken ze de aandacht van voorbijgangers, waardoor de kwetsbaren uit het verleden worden herinnerd. Zonder poetsen blijven ze dof en onopgemerkt.

De stenen worden door heel Europa geplaatst op de stoep van het huis waaruit de slachtoffers van de holocaust werden afgevoerd en de dood in werden gejaagd. Het doel hiervan is dat de straten een monument worden voor de slachtoffers van de moordmachine die de mensheid in de jaren 30 en 40 van de vorige eeuw had gecreëerd.

De dubbele espresso bij Barrera is Peters afsluiting van zijn eerste ronde na de lockdown. Hij kan eindelijk weer met zijn poetsdoek en koperpoets langs de acht Leidse struikelstenen. Hij werkt zoals altijd in een vaste volgorde: Van Jacob Philipsen aan de Van der Waalsstraat 34 naar Meijer van Kleeff aan de Lorentzkade 4 en naar Vronika en Hartog van Amerongen aan de Haarlemmerstraat 233.

Elk van de stenen ligt er weer net zo onverzorgd bij als hij ze jaren geleden bij zijn eerste tocht had aangetroffen. Met veel trots verlaat hij elk van de glimmende gedenktekens, opgewekt over het effect dat hun glans op niets vermoedende voorbijgangers zou kunnen hebben.

De vier stenen voor Breestraat 161 bewaart Peter tot het laatst. Zij zijn altijd al het hoogtepunt van zijn tocht, maar nu nog meer. Bij aankomst blijken ze namelijk al te glimmen in de zon. Iemand had ze gepoetst! Peter is dus niet meer alleen. Er is nog iemand bezig met het lot van deze Leidse oorlogsslachtoffers.

Een dubbele espresso

Vooruit maar, Sofie gaat toch wat geld verdienen voor haar baas. De telefoon gaat terug in haar kontzak en buiten kijkt een heel terras met een mengeling van verlangen en boosheid naar haar uit. Ze laat het van zich afglijden, want het leven lacht haar toe en als deze mensen daar niet aan mee willen werken is dat hun probleem.

Dan ziet ze hem. Het is de jongen die jarenlang de vier plaatjes voor haar studentenhuis poetste. Sofie had de bijzondere stoeptegeltjes in haar eerste studiejaar nooit gezien totdat ze op een dag glommen in het zonlicht. Het duurde nog een paar maanden voor ze een verband legde tussen de glimmende stenen en de jongen die af en toe op zijn knieën voor haar huis zat, maar toen ze dat doorhad was ze al zo geraakt dat ze alles al had opgezocht over de ongelukkige eerdere bewoners van haar pand.

Van Ernst en Jenny Loeb met hun zonen Frans en Hans was niet meer overgebleven dan deze vier gedenktekens. In het studentenhuis van Sofie had kennelijk een meubelzaak gezeten en deze joodse familie was daar de eigenaar van, totdat ze een gruwelijke dood stierven in Auschwitz (Ernst en Herbert), Bergen Belsen (Hans) en Theresienstadt (Jenny).

Toen hij in het voorjaar niet meer kwam nam zij het poetsen als vanzelfsprekend van hem over. Door deze jongen is ze zich gaan verdiepen in de familie Loeb en werden de vier oorlogsslachtoffers net zo veel onderdeel van haar leven als van het zijne.

Haar lifestyle veranderde er overigens niet door. Waarom zou je iets opofferen als je ook kan genieten? De duistere kant van de geschiedenis en het lot van de kwetsbaren hielden haar op het rechte en hedonistische pad.

Sofie loopt direct door de vijandige mensenmassa naar Peter toe. Via de familie Loeb zijn ze toch een soort familie van elkaar. Peter valt haar niet tegen. Keek hij nou naar haar borsten? Dat had ze zeker niet achter hem gezocht, maar hij kan het hebben. Ze haalt snel een dubbele espresso.

Job van der Meer vertelt over zichzelf: ‘In het dagelijks leven werk ik als psychiater. In mijn vrije tijd speel ik normaal gesproken klarinet in een orkest, maar toen Corona hier een einde aan maakte ging ik een schrijfcursus doen. De docent attendeerde me op deze wedstrijd.’

Schrijfmaatjes

Margreet Pieper

Mevrouw van Veldkamp

De tram naar het Oosterpark rijdt langzaam op de halte af waar mevrouw Van Veldkamp staat te wachten. Het gras dat tussen de rails groeit verdwijnt onder de schaduw van de rustig denderende wagons. Ze kijkt naar de vrolijke gezichten achter het smoezelige glas; een groepje vrouwen lacht hun tanden bloot. Als de deuren openschuiven, stromen de reizigers naar buiten als gretig water door een sluis. Een verzameling van kleuren, blote armen en de geur van zonnebrand.

De andere wachtenden gebaren dat mevrouw Van Veldkamp als eerste de tram in mag. Een van de vele voordelen van het ouder worden. Ze knikt naar de trambestuurder, die zijn hand naar elke passagier opsteekt. In haar onderbuik voelt mevrouw Van Veldkamp een lichte opwinding, die niet alleen met het mooie weer te maken heeft. Ze vouwt haar gerimpelde handen samen en legt ze te rusten in haar schoot. Buiten glijdt de stad voorbij.

Het was het idee van de jongen om naar het Oosterpark te gaan voor hun eerste ontmoeting. Mevrouw Van Veldkamp kwam nooit aan die kant van de stad, maar het leek haar goed om weer eens wat verder van huis te gaan, nu het weer mocht. Gregory had haar door de telefoon verteld welke tram ze moest nemen om er te komen. Het briefje met de instructies had de hele week als een belofte op het tafeltje in de gang gelegen.

Langs de trambaan versieren volle terrassen de straten. De mensen lijken vandaag extra mooi. Hun wallen weggeslapen, de grijze blikken stralend en de handen weer op hun geliefden. Ook mevrouw Van Veldkamp voelt zich weer aan de kant van de levenden. Het is lastig om haar handen stil te houden. Een stukje parelmoerkleurige nagellak op haar duimnagel bladdert af en met haar wijsvinger krabt ze het nog wat verder weg.

Op de eerste kaart van Gregory stond een rode appel met een grote lach erop. De appel had dunne beentjes met groene schoenen eraan en twee kronkelige armpjes die zwaaiden naar de hoeken van de kaart. Daar had mevrouw Van Veldkamp om moeten lachen. Ze houdt van appels. Ik voel me ook weleens eenzaam, had de jongen geschreven. Daarom stuur ik u graag een kaartje. Die kaart staat nu al ruim een half jaar ingelijst in haar boekenkast.

In de buurt van de Albert Cuypmarkt stapt een klas buitenlandse leerlingen in. De docent maait paniekerig iedereen naar binnen. Sinds de maatregelen vorige maand volledig zijn opgeheven, heeft het normale leven haar weg teruggevonden naar de stad. Na die laatste persconferentie had ze van Gregory een lange brief gekregen die hij afsloot met zijn telefoonnummer. Nu het weer mag, zou ik u graag eens ontmoeten. Met vastberaden vingers had mevrouw Van Veldkamp de jongen gebeld. Ze heeft de afgelopen maanden meer contact met Gregory gehad dan met haar eigen kleinkinderen; eerst bijna dagelijks via de post en de laatste weken ook af en toe per telefoon. Soms belde hij haar met een vraag over een traditioneel Surinaams recept, om te vertellen over het boek dat hij aan het lezen was of om met haar te praten over haar leven van vroeger, in Paramaribo. Gregory was dol op haar verhalen. Dan ging ze in haar stoel bij het raam zitten met de warme telefoon tegen haar oor en praatten ze nog uitgebreider dan hun brieven waren.

Daar voelt ze weer de tinteling in haar lichaam. Voor het eerst in achttien jaar heeft mevrouw Van Veldkamp een nieuwe vriendschap gesloten en vandaag ontmoet ze hem. Ze drukt op het knopje.

Gregory

De printshop zit op de route naar het Oosterpark. Gregory manoeuvreert zich met moeite door het ongestructureerde weekendverkeer. Er bekruipt hem nog regelmatig dat smetvreesgevoel wanneer mensen op straat te dichtbij komen en in Amsterdam is dat vrijwel altijd. Pandemie of niet.

Voor het rode stoplicht kijkt Gregory nog eens snel op de to-do lijst in zijn telefoon. Voor zijn vertrek volgende week heeft hij bijna alles geregeld. Morgen nog een keer naar de wasserette, maandag zijn nagekeken tentamen ophalen en later in de week de laatste verzoekjes kopen voor zijn familie. Daarna: terug naar huis, naar Suriname, in ieder geval tot de start van het nieuwe studiejaar. Hij wil zo lang mogelijk thuisblijven.

Met dat vooruitzicht voelt Gregory zich voor het eerst in maanden weer wat opgewekter. Nadat de maatregelen werden opgeheven, keerde de wereld om hem heen binnen een korte nacht vrijwel helemaal terug naar het leven van voor Covid-19. Maar binnen in zijn benauwde studio in Amsterdam was dat niet merkbaar geweest.

Daar, tussen de tweedehands meubels, zijn stapels boeken en het roestige kookplaatje, lukte het Gregory nog steeds niet om te wennen aan zijn zelfstandige leven als student. Iedereen vierde het einde van de verveling, de eenzaamheid en de sleur. Gregory zat nog steeds alleen voor het raam terwijl hij met zijn ellenbogen op de vensterbank de voorbijvliegende vogels telde.

Bij de bloemenwinkel aan het plein tegenover de printshop koopt Gregory een kleine bos gekleurde germini’s voor mevrouw Van Veldkamp. Het kaartje garandeert dat ze zeven dagen vers blijven. Precies genoeg.

Zijn aanmelding voor het Schrijfmaatjesproject was niet geheel onbaatzuchtig geweest. Er waren tijdens zijn eerste studiemaanden in het najaar volledige weken voorbijgegaan waarin hij zijn eigen stem nauwelijks hoorde. Online was het gemakkelijk geweest om tegen zijn familie te liegen over hoe het hier was. Hij verzon vrienden die hij had gemaakt tijdens digitale colleges of bij een online borrel van de studievereniging. Hij zette zich op aanwezig bij Facebookevenementen, zodat het leek alsof hij een sociaal leven opbouwde. Pas wanneer hij videobelde met zijn familie in Suriname, gebruikte hij zijn stem weer voor meer dan een enkele zin. Het kostte hem dan de grootste moeite om zijn gevoel daarin niet te laten weergalmen. Het isolement en de teleurstelling die Gregory voelde wilde hij voor hen verborgen houden.

De eenzaamheid van ouderen was dus niet Gregory’s voornaamste drijfveer geweest om te reageren op de vrijwilligersoproep. Mevrouw Van Veldkamp had hem er niet om bekritiseerd. Iedereen heeft iemand nodig om aan te vertellen wat niet van belang is, schreef ze, verwijzend naar het gedicht van Judith Herzberg waarvan ze een handgeschreven kopie had meegestuurd in de envelop.

In de printshop logt Gregory in en wacht terwijl de trage computer de tickets download. In de hoek van de winkel staat een achteloos gevormde stapel van plastic schermen die eerst op de toonbank stonden. Het meisje achter de balie ziet zijn blik en glimlacht opgewekt naar hem.

Voordat Gregory op de printknop drukt, twijfelt hij. Misschien is het gebaar te groot. Maar mevrouw Van Veldkamp had het zo duidelijk gezegd in hun laatste telefoongesprek, toen hij vertelde dat hij binnenkort terug zou gaan naar Suriname. Gregory had het gehoord als een ongerichte noodoproep aan wie luisteren kon. Ik zou zo graag nog eens terug willen naar ons mooie land.

Gregory drukt op de groene knop. De printer tuft de heen- en terugtickets uit, regel voor regel. Het papier is nog warm wanneer Gregory de spelling van de namen voor de vierde keer die dag controleert. Het kostte nogal wat moeite om de voornamen van mevrouw Van Veldkamp te achterhalen – Aisha Laetitia.

Met de tickets in zijn rugzak en de germini’s in zijn hand loopt Gregory verder in de richting van het Oosterpark. Het verkeer lijkt nu plaats te maken voor hem.

Margreet Pieper vertelt over zichzelf: ‘Dit jaar heb ik mijn enthousiasme voor schrijven opnieuw ontdekt. Na een poos niet zoveel te hebben geschreven heb ik het tijdens de lockdown weer opgepakt. Het is een heerlijke manier om mijn fantasie de vrije loop te laten en tegelijk mijn gedachten te ordenen.’

De vloek van de mooie vrouw

Marjolein Kranenburg

De deur was nog niet in het slot gevallen, of Gerard wist al dat hij zijn voornemen van vandaag zou verbreken. Een onbedwingbare drang had zich vastgehaakt aan de vrouw met de bruine suède laarzen en lichtblauwe trenchcoat, en willoos volgde hij haar door de stad. Via de winkelruit bij de Dille & Kamille zag hij haar twee pakjes kamillethee en een potje lemoncurd afrekenen. Haar volle lippen bewogen, en het meisje achter de kassa lachte. De producten stopte ze in een zelf meegebracht, stoffen tasje dat ze uit haar jaszak tevoorschijn haalde. Hij zag hoe ze bij de Kaldi wees naar Fairtrade bonen, waar de winkelbediende vervolgens een zakje mee vulde. Voor hij het zakje sloot, liet hij haar eraan ruiken. Ze sloot haar ogen en snoof. Een pluk golvend zwart haar maakte zich los uit de haarknip, en tikte speels tegen het pakje koffie aan. Op het gezicht van de winkelbediende verscheen een glimlach toen ze haar ogen weer opende en hem aankeek. Ze knikte de man toe, en liep een paar minuten later naar buiten.

Haar twijfel op de stoep voor de toko ontroerde hem. Het gaf haar iets kwetsbaars. Een kort moment voelde Gerard twijfel. Zou hij zich omdraaien en weglopen? Doen alsof hij haar nooit had gezien? Maar hij wist dat hij het niet kon. Ze zou hem niet meer loslaten. Hij moest dit doorzetten.

Na het korte twijfelmoment liep ze door naar de biologische supermarkt. Hij volgde haar naar binnen. Want hij moest het zeker weten. Ze leek te voldoen aan het profiel, maar hij kon zich natuurlijk vergissen. Dat was eerder gebeurd. Niet vaak, maar vaak genoeg om nachtmerries van te krijgen. Opluchting en nervositeit wisselden zich af toen hij zag dat ze een pakje groenteburgers en een pakje vegetarisch kruimgehakt in haar mandje legde. Maar dat was nog geen garantie, natuurlijk. Hij hield zijn adem in toen ze langs de koeling met biologisch vlees liep. Niet één blik opzij. Totaal ongeïnteresseerd was ze doorgelopen. Een zucht van opluchting ontsnapte uit Gerards keel, en snel keek hij om zich heen. Niemand leek het gehoord te hebben. Hij bukte om een reep chocolade uit een rek te pakken. Zijn beweging stokte toen een paar bruine, suède laarzen in zijn blikveld verschenen. Hij ging op zijn hurken zitten en bestudeerde het aanbod van chocoladerepen aandachtig tot de laarzen weer wegtikten over de plavuizen. Hij pakte een reep Tony’s Chocolonely en draaide zijn hoofd opzij. Terwijl hij overeind kwam snoof hij de lucht op van de plek waar zij zojuist had gestaan. De geur van suède herinnerde hem aan de jas van zijn laatste overwinning. De koffie verdreef het beeld, en hij stelde zich voor hoe de vrouw met de blauwe trenchcoat tegenover hem zou zitten met haar handen om een kopje gevouwen, lachend naar hem. Verder omhoog rook hij subtiel, maar onmiskenbaar vanille. Te weinig vrouwen wisten hun parfumgebruik goed te doseren, maar zij was er toch één van. Een tinteling beroerde zijn buik. Toen hij bijna rechtop stond, rook hij een vleugje rozen. Dat moest van haar shampoo zijn. Had ze haar haren vanochtend gewassen en droog geföhnd, of had ze gisteravond een lange, uitgebreide douche genomen? Had ze zich daarna met natte haren en een kopje kamillethee op de bank genesteld. Een easy-listening lijst van Spotify aan, een boek op haar e-reader? Nee wacht, dit was geen vrouw voor een e-reader. Deze vrouw hield van papier in haar handen. Bladzijdes om te vouwen. Kaften om liefdevol te breken, om de zinnen zonder buiging te kunnen lezen. Hij keek over de stellingen heen en zag haar bij de kassa staan. Rustig maar doelgericht manoeuvreerde hij zich in haar richting. Bij de lopende band scheidde slechts één persoon hen. Voor de zekerheid bekeek hij haar boodschappen, die geen van allen dierlijke producten bevatten.

De persoon voor hem aan de kassa betwistte de prijs van de couscous, die volgens haar in de aanbieding was. Ze wilde niet zeuren, maar het zou niet eerlijk zijn als zij er het volle pond voor moest betalen, terwijl een ander het wel voor minder mee zou krijgen. De kassière riep hardop of Jesse de prijs van de couscous even wilde nakijken en een slungelige jongen die zich blijkbaar aangesproken voelde, slenterde de winkel in. De blauwe trenchcoat was al naar buiten en Gerard moest zich bedwingen om de vrouw voor hem niet opzij te duwen. Slungelige Jesse kwam terug, en vertelde dat de couscous één euro tachtig kostte, maar hij was nu in de aanbieding voor één euro. De vrouw bedankte hem, wendde zich weer tot de kassière en bood haar excuses aan voor haar lastige vraag. De kassière glimlachte liefjes en zei dat het niet uitmaakte, dat het ook niet eerlijk was geweest als ze meer had moeten betalen. Want alles was ook al zo duur geworden door dat corona-gedoe. De vrouw knikte en vertelde hoeveel ze bij de bakker had moeten betalen voor een halfje bruin, een casino wit en vier witte bolletjes. De kassière reageerde verontwaardigd. Gerard beet op zijn onderlip.

Nadat hij de chocoladereep had afgerekend liep Gerard haastig de straat op. Hij keek om zich heen, maar zag haar nergens. Hij liet de chocoladereep in zijn jaszak glijden en stak de straat over, waar hij zich omdraaide en de voorbijgangers op de stoep aan de overkant bestudeerde. Kom op, dacht hij, ze kan niet zo ver zijn. Na een aantal minuten zag hij haar de toko uit lopen. Ze liep de stoep in tegenovergestelde richting af. Gerard volgde haar vanaf de overkant.

Tien meter voor zijn voordeur stopte ze en pakte ze haar telefoon uit haar jaszak. Ze tikte en veegde en keek vervolgens om zich heen. Ze liep door, voorbij zijn voordeur en sloeg linksaf een straat in, waar kantoorpanden de dienst uitmaakten. Gerard zag haar stoppen bij een elektrische deel-scooter, en besloot dat hij niet langer kon wachten. Hij stapte steviger door, en net toen ze haar been over het zadel van de scooter zwiepte, kwam hij naast haar tot stilstand.

‘Hallo,’ zei hij.

Ze keek hem vragend aan. ‘Hallo?’

‘Je laarzen.’ Hij wees naar beneden.

Ze keek naar haar laars en vervolgens weer op naar hem. Haar gezicht leek bleker dan eerst. ‘Ja? Wat is daarmee?’

‘Doe ze uit.’

‘Wat?’

Gerard pakte met zijn rechterhand het stuur van de scooter vast waar de boodschappentas aanhing. Hij keek haar indringend aan. ‘Doe je laarzen uit.’

‘Laat het stuur los,’ zei ze. ‘Ik moet naar huis.’

‘Ik doe dit voor je eigen bestwil,’ zei Gerard. ‘Je bent zo goed bezig, en dan toch die laarzen.’

‘Ze zijn hartstikke nep,’ antwoordde ze zonder veel overtuigingskracht.

Gerard schudde zijn hoofd. ‘Jij weet net zo goed als ik dat het echt leer is. Kom op. Hier met die dierenhuiden.’

Zwijgend ritste ze de laarzen open en trok ze van haar benen. ‘Wat doet het er nou toe,’ zei ze, de laarzen één voor één aan Gerard overhandigend, ‘deze zijn al hartstikke oud, maar nog prima te dragen. Zonde om ze weg te doen, toch? Dat is dan toch meewerken aan de weg-werp-maatschappij?’

‘En doordat jij ze draagt, willen andere mensen ze ook en voor je het weet zijn ze weer dieren aan het fokken voor hun huiden.’ Gerard zwaaide met de laarzen voor haar neus. ‘Een mooie vrouw zoals jij wordt gezien. Je vervult een voorbeeld functie. Gedraag je daar ook naar.’

Ze wierp nog een blik op de laarzen en knikte. ‘Sorry,’ zei ze zacht.

Hij stapte opzij en ze startte de scooter. Gerard stapte weer naar voren om haar tegen te houden. Ze keek vragend op. Zijn hand gleed in zijn jaszak en hij haalde de reep chocolade tevoorschijn, die hij in haar stoffen boodschappentasje liet glijden.

Ze knikte, wendde haar hoofd af en reed de straat uit.

Thuis liep Gerard de trap op, waar hij zijn werkkamer ontgrendelde. Hij maakte een foto van de laarzen, noteerde de datum en de tijd waarop hij ze in beslag had genomen en uploadde de gegevens naar zijn cloudopslag, zodat hij ze maandag als hij weer op het bureau was, kon toevoegen aan de database van de politie.

‘Ik dacht dat je vandaag niet zou werken,’ zei Emmy toen ze hem zijn werkkamer weer zag afsluiten.

Gerard glimlachte en haalde zijn schouders verontschuldigend op.

Marjolein Kranenburg vertelt over zichzelf: ‘Lezen en verhalen schrijven heb ik altijd graag gedaan. Geuren, geluiden, een flard van een gesprek op straat: ze kunnen allemaal inspiratiebronnen zijn. Dan stap ik van de fiets af of zet ik de auto even aan de kant om mezelf een berichtje te sturen met het idee dat ik kreeg. Een enkel idee haakt zich vast in mijn hoofd, en eist dat ik het direct uitwerk. De meesten hebben echter geduld, en zijn tevreden met het feit dat ik ze af en toe lees en er dan één uitkies om mee aan de slag te gaan.’

De verhalenverteller

Jan van Gorkum

Het was lang geleden dat Max zijn dochter Lisa had horen lachen. Dat was het eerste dat hem te binnen schoot toen de tienjarige Lisa en de andere kinderen voor hem in lachen uitbarstten en gilden van plezier. Iets wat altijd normaal was geweest, maar tegenwoordig minder vanzelfsprekend was.

De oorzaak van het gelach was het verhaal dat de tachtigjarige Arthur Goverts aan het vertellen was in het buurthuis. Arthur was een geboren verteller die in geuren en kleuren kon vertellen. Van sprookjes tot wat hij die dag had meegemaakt. Alles wist hij vol enthousiasme over te brengen met zijn prettige en warme stemgeluid. Het had iets magisch hoe hij zijn verhalen opbouwde en zijn publiek wist te bespelen.

Met open mond zaten de kinderen uit de wijk te luisteren naar een spannend en grappig verhaal over twee dappere kinderen die op avontuur gingen in een uitgestrekt bos.

Het was voor het eerst in een half jaar dat het plaatselijke buurthuis weer open was en er een middag met activiteiten voor kinderen werd georganiseerd. Het buurthuis lag in een volksbuurt waar gezinnen het niet breed hadden en voor veel kinderen was een middagje ontspanning een welkome afwisseling.

Regenachtig decemberweer en technische problemen dreigden aanvankelijk vroegtijdig een einde te maken aan het programma, dat bestond uit spelletjes spelen en een vertoning van een familiefilm op een groot scherm met warme chocomel voor iedereen. Vanwege het slechte weer was de opkomst aan de magere kant en uitgerekend de beamer was niet aan de praat te krijgen.

Arthur, die als vrijwilliger meehielp om de middag in goede banen te leiden, was de redder in nood. In plaats van een filmvertoning zorgde hij persoonlijk voor een avonturenverhaal dat ouderwets werd verteld, met gedimde lichten voor de sfeer.

Ondanks dat de regen met bakken uit de lucht viel en op het dak van het buurthuis kletterde, wist Arthur zich goed verstaanbaar te maken en de aandacht van de kinderen vast te houden. De regen maakte zelfs onderdeel uit van zijn vertelling: de personages uit zijn verhaal moesten schuilen voor een regenbui tijdens hun tocht door de bossen. Een personage viel ook languit in een regenplas, dat kon rekenen op luid gelach van de jonge luisteraars.

Achterin het buurthuis zaten Max en enkele andere ouders die hun kinderen vergezelden. Een groepje volwassenen dat het lachen grotendeels was vergaan. Sommigen hadden hun baan verloren, anderen dierbaren en weer anderen waren het grootste deel van de dag boos op de wereld of op mensen die het beter hadden in de huidige crisis. Wat ze gemeen hadden met elkaar was dat ze allemaal met moeite de eindjes aan elkaar knoopten.

Het stoorde Max dat veel ouders geen aandacht hadden voor het verhaal van Arthur. De meeste ouders zaten verveeld op hun telefoon te kijken, scrollend door hun social media feed. Arthur hoorde een buurvrouw die op een stoel voor hem zat mopperen tegen een vriendin terwijl ze een foto liet zien op haar telefoon. Ze had het over een collega op het werk die net op vakantie was geweest en nu doodleuk op Facebook aankondigde rond de feestdagen opnieuw een weekend weg te gaan. De vrouw snapte niet waar haar collega het geld vandaan haalde. Om gek van te worden vond ze het. Op fluistertoon volgde een complete tirade.

Hij deed zijn best om het gefluister te negeren, maar Max bleef delen van het gesprek opvangen door het verhaal van Arthur heen. Misschien was dat ook wel het grootste probleem in de wereld, dacht hij. Dat veel mensen altijd bezig waren met zaken die hen boos of jaloers maakten, terwijl ze geen aandacht schonken aan wat er recht voor hun neus gebeurde.

Max voelde de neiging om tegen de klagende vrouw te zeggen dat het slim was om haar telefoon weg te stoppen als ze er zo ongelukkig van werd, maar besloot te zwijgen. Het zou alleen maar tot een zinloze discussie leiden en die werden er al genoeg gevoerd. Daarnaast wilde hij ook niet degene zijn die het verhaal van Arthur onderbrak.

Een luid applaus steeg niet veel later op vanuit de andere kant van het buurthuis. Het verhaal van Arthur was afgelopen en de kinderen klapten en juichten er vrolijk op los. Er was nog extra tijd om even vrij te spelen en spelletjes te doen en die kans werd door de kinderen gelijk aangegrepen.

Na even gesproken te hebben met buurtbewoners zag Max dat Arthur met een andere vrijwilliger stond te praten in een hoek. Hij deed al pratend zijn jas aan, wat niet heel soepel ging, en trok een grimas. De collega van Arthur keek bezorgd en leek te vragen of het goed met hem ging. Arthur glimlachte en knikte. Leunend op zijn wandelstok liep hij richting de voordeur van het buurthuis.

Max liep hem tegemoet. ‘Dat was een leuk verhaal, Arthur,’ zei hij. ‘U zou vaker verhalen moeten vertellen hier.’

Arthur wuifde met een hand. ‘Hoe vaak moet ik het nog zeggen? Zeg gewoon je of jij, Max. Kon je het een beetje volgen? Ik had het idee dat veel ouders meer in hun telefoon zaten dan hier in het buurthuis.’

Max grinnikte en liep mee naar de voordeur. ‘Klopt, maar ik kon het goed volgen. Gaat u… ga je nu al naar huis?’

‘Ja,’ antwoordde Arthur en bleef voor de ingang staan, zuchtend. ‘Met mijn koppie is niets mis, maar de rest wordt steeds sneller moe. Ik moet thuis gaan uitrusten van het verhaal dat ik net heb verteld. Kun je je dat voorstellen? Een paar jaar geleden had ik een hele dag verhalen kunnen vertellen. Zonder problemen. Maar je hoort mij niet klagen. Ik heb net een mooi verhaal verteld en het jonge publiek even op sleeptouw genomen naar een andere wereld. Dat maakt het de moeite waard.’

‘Je blijft een eeuwige optimist.’

Arthur haalde zijn schouders op.

‘Kan er niets aan doen,’ zei hij en wierp een blik op de andere ouders, die met elkaar in gesprek waren en somber keken. ‘Ik weet dat iedereen het zwaar heeft, maar je wordt je leven lang wel door iets of iemand neergeslagen. Soms hard, dan weer zacht. En iedere keer sta je weer op, klop je het vuil van je kleren en ga je verder. Je kunt je blindstaren op alle problemen en mensen die domme dingen doen, of er het beste van proberen te maken. Net zoals je moet waarderen wat je hebt en je jezelf niet moet verliezen in iets dat ontbreekt en-’

Arthur viel stil en rolde met zijn ogen.

‘Ik klink nu wel heel erg als een sentimentele oude zak,’ zei hij.

‘Als je geen verhalen meer hebt om te vertellen, kun je altijd nog tegeltjes met wijsheden gaan verkopen,’ zei Max.

Arthur liet een droog lachje horen. ‘Ik hou het bij verhalen. Ik heb er nog genoeg te vertellen en gelukkig is er altijd ergens een publiek te vinden. Ik denk dat we dankzij verhalen ons ook wel door de huidige ellende weten te worstelen.’

‘Zou fijn zijn als dat zo is.’

‘Ik weet het zo goed als zeker. Ik zou me pas echt zorgen maken als mensen stoppen met verhalen vertellen of er niet meer door geraakt worden en er iets van opsteken.’

Arthur keek naar de lachende kinderen die met elkaar aan het spelen waren. Het zag er gemoedelijk uit.

‘Goed, ik ga maar eens,’ zei hij.

Hij zette zijn pet op, knoopte zijn jas dicht en wilde net vertrekken toen zijn blik op iets viel. Even stond hij roerloos. Zijn onderlip begon zacht te trillen en zijn ogen werden vochtig.

‘Arthur?’ vroeg Max. ‘Gaat het?’

Arthur knikte timide en wees voor zich uit. Max volgde zijn blik en zag dat achterin het buurthuis een viertal kinderen zich had afgezonderd. Ze zaten op de grond in kleermakerszit en negeerden hun leeftijdgenoten die spelletjes aan het spelen waren. Een meisje van tien zat tegenover de andere drie kinderen en was bezig om een verhaal te vertellen. Een meisje dat eerder die avond verlegen binnen was gekomen en nu enthousiast praatte als een geboren verteller, grote gebaren makend. Net als bij Arthur ging het publiek volledig op in het verhaal, met open mond luisterend en lachend.

Het duurde een moment voor Max besefte dat hij naar zijn eigen dochter keek. Hij fronste zijn wenkbrauwen en lachte.

‘Krijg nou wat,’ zei hij. ‘Dat heb ik Lisa nog nooit zien doen.’

Arthur draaide zich om en klopte Max op zijn schouder. ‘Dan moet je beter opletten in het vervolg.’

De verhalenverteller die enthousiast zijn verhaal had verteld, nam afscheid van Max met een stem die oversloeg, geraakt door het tafereel dat hij zag. Tegelijkertijd klonk er hoop in zijn stem.

‘Zolang er nog verhalen worden verteld, komt het wel goed,’ zei Arthur en stapte de regenachtige decembermiddag in.

Jan van Gorkum (1983) is werkzaam als filmmaker en schrijver. Hij heeft een aantal prijswinnende korte films gemaakt die op een groot aantal festivals in zowel binnen- als buitenland zijn vertoond. Momenteel werkt hij aan zijn eerste speelfilm. Zijn werk is divers en bestaat uit uiteenlopende genres, maar hij heeft een zwak voor de genres zwarte komedie, thriller, fantasy en horror. Met het boek Gevleugelde Duisternis maakte hij eind 2019 zijn debuut als schrijver. Een eigenzinnig fantasyboek vol spanning, avontuur en humor.

Perspectief

Caroline Wammes

19 maart

Het geschenk dat ze kreeg tijdens de boekenweek staart haar liefdevol aan. De beeldschone jonge vrouw op de cover verleidt, het verhaal roept. Toch ligt het boekje met de titel “Leon en Juliette” al bijna een week onaangeroerd op het tafeltje naast de bank. De vertrouwde rugzak leunt slap tegen de tengere tafelpoten. In de woonkamer hangt een muffe geur van te lang gesloten ramen en slaap. Koffiemelange doet een verwoede poging zich hierin te mengen. Het lijkt of haar alter ego het kopje leeg drinkt. Suzan zelf is ver weg van hier, in het luchtledige. Hoe anders was dit twee weken geleden.

5 maart

Halsbandparkieten vliegen luid kwetterend van boom naar boom. Vanachter haar raam, drie hoog, heeft ze prima zicht op de beestjes. De prachtige felgroene veren samen met het knalrode snaveltje verbazen haar keer op keer. Je zou zo’n beestje in de tropen verwachten, niet hier in de binnenstad van het dichtbevolkte Den Haag. Haar laptop staat open. De hele dag al. Haar blik verplaatst zich verwachtingsvol van het raam naar het scherm, waar het zoveelste berichtje opplopt:

‘Zullen we anders even bellen?’

Suzan schrikt. Facebookberichtjes zijn afstandelijker. Voelen veilig. Geven tijd om na te denken. Bellen vraagt om directe antwoorden. Die heeft ze niet. Al heel lang niet meer. Sinds haar pensioen, drie jaar geleden, beperkt haar leven zich tot haar appartement, dat tot de nok toe gevuld is met boeken. Ze houdt van de anonieme wandelingen door de stad of musea. Haar stem gebruikt ze voornamelijk bij de groenteboer of bakker. Nou ja, bij de boekhandel is ze ook geen onbekende. Daar struint ze vaak uitgebreid rond langs kaften, titels, auteurs. Langs luchtige romans, zwaardere literatuur of poëzie, geduldig op zoek naar het verhaal dat haar het meest intrigeert. Ze geniet van de belofte van langdurig leesgenot of juist van korte amuses, zorgvuldig gekozen woorden. Als ze daarna weer met beide benen in de wereld staat, haar buit onder de arm, kan ze intens genieten van een teug frisse buitenlucht.

Facebook gebruikt ze voornamelijk om de berichtjes van musea, boekbeschrijvingen of plaatjes van het oude Den Haag te volgen. Totdat een maandje geleden opeens een vroegere collega van het museum actief werd op het berichtenbalkje van Facebook. Eerst met algemene opmerkingen: of ze op de hoogte was van bepaalde tentoonstellingen. Maar de vragen werden steeds persoonlijker. Ondanks de tijd die er tussen haar laatste werkdag als archivaris bij het museum zat en nu, herinnerde ze zich de aardige suppoost Johan nog goed. Hoe kon iemand ongemerkt langs deze statige man heen lopen? Toch deden velen dat. Dag in, dag uit. Jaar in, jaar uit. Bijna net zoals zij.

Bellen … Waarom ook niet.

‘Dat is prima,’ typt ze. Nu kan ze niet meer terug. Een vage glimlach breekt door.

‘Wat is je nummer?’ Gehaast tikt ze de cijfers in en klikt meteen op verzenden. Of ze zestien is in plaats van dik in de zestig.

Als ze veel later het telefoongesprek beëindigt, lijkt de wereld lichter. Zondag 15 maart gaan ze samen naar het Rijks in Amsterdam, waar een bijzondere expositie is samengesteld: “Vrouwenportretten door de eeuwen heen”. Een van de portretten is haar favoriete Vermeer, dat voor deze gelegenheid is uitgeleend door het Mauritshuis in Den Haag. Spannend om daar vanuit een heel ander perspectief naar te kijken.

12 maart

Suzan hoort ze praten. De Minister President en consorten over de pandemie die de wereld in beslag neemt. Wat aan het eind van de uitzending vooral blijft hangen is de streep door haar eerste gezamenlijke uitje sinds drie jaar: “Geen OV-reizen als het niet nodig is voor ouderen”.

Het is fijn dat ze Johan kan bellen. Dat ze hun teleurstelling kunnen delen. Ze spreken elkaar moed in en maken een nieuwe afspraak. Zo broos het contact, en toch al zo vertrouwd. Zoveel behoefte allebei aan samen. Aan het eind van het gesprek valt haar oog opnieuw op het boekenweekgeschenk.

‘Lees mij, ik troost je,’ lijkt het te zeggen. Maar ze wil het verhaal bewaren. Koesteren tot een volgende reis.

15 maart

Lees mij, ik troost je. Het boekje had vandaag garant moeten staan voor haar gratis treinreis naar Amsterdam. Ook op veel kleinere schaal werkt het virus verstorend. Sinds het laatste verontrustende appje van Johan heeft ze niets meer van hem gehoord.

‘Ik voel me hondsberoerd. Ben positief getest. Ik laat je zo snel mogelijk meer weten.’

Kent ze iemand uit zijn netwerk? Aan wie kan ze vragen hoe het met hem gaat? Zou ze haar oude werkgever bellen? Maar Johan was vlak na haar gestopt, het was onwaarschijnlijk dat zij meer konden vertellen. Er waren te weinig linkjes naar het heden. De eerste hernieuwde kennismaking met elkaar, de eerste echte ontmoeting moest nog plaatsvinden. Op haar vragen kan niemand antwoord geven. De cirkeltjes in haar hoofd worden door niets onderbroken. Ochtendschemer wordt vervangen door die van de avond, door die van de volgende ochtend. Het licht verdwijnt steeds meer naar de achtergrond.

19 maart

Op haar sloffen struint ze de kamer door, onderweg naar een volgende kop koffie. Ze schrikt van het aanrecht, dat vol staat met vuile vaat. Haar blik glijdt over korstjes brood, een beschuitbus, een lege doos cup-a-soup. Mosterd, haar favoriet. In de hal kijkt ze naar haar eigen gezicht. Had ze altijd al zoveel rimpels, of benadrukten haar vale huid en het slonzige haar het verglijden van de jaren? Waar was ze mee bezig? Nog nooit had ze slecht voor zichzelf gezorgd. Waarom was ze dan nu zó van slag? Omdat het contact met Johan fijn voelde, na al die jaren alleen. Als vanzelfsprekend bijna. Johan, die ze tijdens haar werk eigenlijk al zo aangenaam vond. De rust die hij uitstraalde nam vaak bezit van haar, ging als vanzelf op haar over. Maar toen leefde zijn vrouw nog en was er geen enkele aanleiding om te denken aan meer. Bij zijn eerste toenadering kort geleden viel voor Suzan alles samen. Verleden, heden en toekomst.

Ze slikt. Ziet haar ogen vochtig worden in de spiegel. Dan draait ze weg van haar beroerde evenbeeld en loopt door naar de douche, waar ze in ieder geval haar basiswaarden terugvindt. Iets later heeft ze zich netjes aangekleed, gooit de ramen open voor frisse lucht en begint te poetsen. Ze boent haar huis en daarmee haar geest schoon. Voordat ze weer gaat zitten voorziet ze haar mobiel van nieuwe energie. Ze pakt “Leon en Juliette” op en begint te lezen. Haar woonkamer vervaagt en wordt vervangen door het Charleston van 1820. Het ruwe beeld van slavernij, doorvlochten met een alles overstijgende liefdesgeschiedenis. Deze liefde die in diep ellendige omstandigheden stand houdt, biedt de beloofde troost. In één adem leest ze het hele verhaal uit, dat zich precies tweehonderd jaar geleden afspeelde.

Wanneer de contouren van het boek uiteindelijk vervangen worden door de werkelijkheid, valt haar blik op haar mobiel en het korte berichtje van Johan:

‘Het gaat iets beter. Het Meisje met de Parel komt weer dichterbij.’

Ze kijkt naar de kaft van het boekje, voordat het in haar rugzak verdwijnt. Naar Juliette. Niet zomaar een vrouwenportret, maar de getinte evenknie van haar geliefde Vermeer.

Wat zou Johan daarvan vinden?

Caroline Wammes vertelt over zichzelf: ‘Vanaf het moment dat ik ging werken heb ik altijd manieren gezocht om te schrijven. Met tal van interviews en columns in bedrijfsuitgaven en lokale kranten als resultaat. In 2012 verscheen mijn eerste korte verhaal ‘De Pruimedanten.’ Mijn debuutroman Los Zand werd in 2016 uitgegeven door Ellessy. Vanaf 2020 ook te beluisteren via Storytel en Luisterrijk. Mijn tweede boek verschijnt in het voorjaar van 2021. Meer informatie is te lezen op www.carolinewammes.nl’

Inhoud

Glimmende hoop

Schrijfmaatjes

De vloek van de mooie vrouw

De verhalenverteller

Perspectief