Advertentie
    Jan Stoel Hebban Recensent

‘Et ille, Hij en zij’, is de vijfde verhalenbundel over de middeleeuwen die uitgeverij Godijn in samenwerking met Beleef de Geschiedenis uitgeeft. De vijfentwintig verhalen in de bundel (het resultaat van een schrijfwedstrijd) spelen zich af tussen 500 en 1500, de periode die wij de Middeleeuwen noemen. Arne Hempenius is de enige die met twee verhalen vertegenwoordigd is. Natuurlijk zijn niet alle bijdragen even sterk. Het is prijzenswaardig dat uitgeverij Godijn schrijvers een platform geeft zich verder te ontwikkelen en te publiceren.

Bijzonder is het bonusverhaal ‘Accolade’, geschreven door de jury van de wedstrijd Jeroen Kraakman, Gerti de Koeijer en Elly Godijn. Het is een verhaal geschreven vanuit verschillende perspectieven en zindert van spanning. Het neemt je mee naar een tijd waarin uithuwelijken (dit thema komt in meer verhalen in ‘Et Ille’ terug) een geaccepteerd fenomeen was. Soms groeide daar liefde uit, maar vaak ook frustratie. In dit verhaal wordt een man tot ridder geslagen door de koningin. Hij is helemaal weg van haar. Ook de dochter van de koningin is verliefd op die ridder, maar haar ouders hebben voor haar een ander huwelijk gearrangeerd. Moeder en dochter strijden om één ridder. Daar komt narigheid van.

De verhalen in de bundel gaan allemaal over hoe mannen en vrouwen zich tot elkaar verhouden. Vaak zit er een dieper laagje in die verhalen. Thema’s in de bundel zijn respect voor elkaar hebben, de macht van het geloof, bijgeloof, macht, de hiërarchie in de samenleving, gedwongen huwelijken, het gekonkel aan het hof, het feit dat priesters het celibaat niet zo nauw namen. De ondergeschiktheid van de vrouw en haar pogingen om ‘man te zijn’ komt regelmatig aan de orde. Vrouwen moeten luisteren, zijn niet in staat te denken. Jorrit Stelma schreef daar een verhaal over, ‘Naar de wind keren.’ Een molenaarsdochter wil haar gestorven vader opvolgen. Maar het adagium geldt dat de dorpelingen nooit zullen toestaan dat een vrouw molenaar wordt. Zeker als de pastoor dan nog een kandidaat naar voren schuift lijken de kansen voor de molenaarsdochter verkeken. Ze verzint een ‘huiveringwekkende’ list.

Veel auteurs hebben zich gebaseerd op een historisch feit. Het vergt verbeeldingskracht om vandaar uit een verhaal te schrijven dat boeit, iets nieuws vertelt en dat toch geworteld is in de historie. ‘De Kluis’ van Kristel Stassen is daar een voorbeeld van. Het verhaal is gebaseerd op de middeleeuwse kloosterlinge en dichteres Zuster Bertken. Ze heette oorspronkelijk Beerte van Lichtenberg en was een onwettig kind. Haar vader is op macht belust en wil haar uithuwelijken. Ze ontmoet echter een man waar ze echt verliefd op is; een huwelijk met hem is uitgesloten. Daarom kiest ze voor een devoot leven, niet nadat ze hem nog een keer gezien heeft. Ze zit achter de tralies in haar klooster totdat er zich iemand meldt. In dit verhaal speelt de auteur met de chronologie waardoor het verhaal aan spankracht wint.

Ontroerend mooi is het verhaal ‘Het Graf’ van Hans Kruger gebaseerd op een archeologische vondst in Utrecht op de plek waar vroeger het Predikherenklooster heeft gestaan. Daar werden de resten van een moeder en kind gevonden. Moeder had de armen om het kind geslagen. Kruger ‘reconstrueert’ wat er gebeurd had kunnen zijn. De lezer krijgt een geloofwaardig beeld van het leven in een werfkelder in Utrecht en hoe zwaar het leven in de middeleeuwen kon zijn als je moest sappelen om in leven te kunnen blijven. Kruger schrijft met empathie.

Een kort verhaal moet je meteen pakken en het is extra leuk als de auteur er in slaagt een verrassend plot te bedenken. ‘De koeienmeid’ van André van Butsel is zo’n verhaal. Het is gebaseerd op een archiefstuk waarin te lezen staat dat op de boerderij van het klooster alleen een lelijke meid de koeien mag melken. De kloosterlingen zouden toch maar eens in de verleiding moeten komen. Maar dan overlijdt Gertruut, de koeienmeid. De koeien staan op springen en Pieternelle komt te hulp. Maar dat is een schoonheid. Wat gaat er gebeuren? Bizar is het verhaal over de ‘sedia stercoraria.’ In 855 zou er een vrouwelijke paus geweest zijn. Om ervoor te zorgen dat dit nooit meer zou gebeuren wordt na de pausverkiezing op een speciale stoel gekeken of de paus wel een man is. Lot de Jong verbindt dat verhaal met een meisje dat op weet te klimmen tot kardinaal.

Door te grasduinen in zo’n bundel verhalen kom je allerlei dingen tegen die je zelf ook wil gaan onderzoeken. Hoe zat het bijvoorbeeld ook weer met de opvolging van Richard de Leeuwenhart? Er was strijd om de troon tussen zijn jongere broer Jan zonder Land en zijn Franse neef Arthur van Bretagne. Koningin Eleonora heeft een plan om haar favoriet op de troon te krijgen. Frans van der Eem schrijft erover en kiest voor een poëtische ontknoping: “Ik (Eleonora) pluk een Engelse roos en ruik eraan. Zo vroeg in het seizoen heeft hij nog weinig geur, maar dat is altijd beter dan de weeïge zoetheid van zo’n verwijfde Franse lelie. Ik breek de steel kort af en steek de bloedrode bloem in mijn zilverwitte haar.” Wist u waarom de glasblazers van Venetië naar Murano verhuisd zijn? Lees het verhaal van Hélène Willems. Bruno Lowagie heeft een schitterend verhaal geschreven over François Villon, spelend rond 1455, en zelf zijn repues franches (schaamteloze liedjes) hebben een plek gekregen in het verhaal.

Door de diversiteit aan onderwerpen is het een feest om deze verhalen te lezen.
Waardering: 3,5 sterren.



Reacties op: De middeleeuwen ontwaken

7
Et Ille -
Jouw boekenplank Jouw waardering
Jouw recensie   Schrijf een recensie
? Bestel dit boek bij Libris.nl Bestel het boek vanaf € 16,95
E-book prijsvergelijker