Advertentie

Henri Osewoudt, een jonge twintiger die de sigarenwinkel van zijn moeder heeft overgenomen, komt tijdens de Tweede Wereldoorlog in contact met een man die, op zijn haarkleur en baard na, precies op Henri lijkt. Deze man, Dorbeck, vraagt Henri een film met foto's te ontwikkelen, omdat hij in de etalage van zijn winkel een bord heeft staan dat hij foto's ontwikkelt. Dit doet hij echter niet zelf, maar hij laat dit ontwikkelen bij iemand anders. Vanwege de oorlog lukt dit echter niet meer en moet hij het zelf proberen... Hierdoor komt Henri Osewoudt in steeds gevaarlijkere situaties terecht, terwijl Dorbeck buiten schot blijft.

Het verhaal speelt zich voornamelijk tijdens de Tweede Wereldoorlog af. De beschrijvingen van hoe de oorlog elders verloopt zijn heel minimaal, maar het wordt wel duidelijk hoe het kan zijn om in de Randstad te wonen terwijl de oorlog gaande is. Door deze duidelijke plaatsing in de tijd, raakt het verhaal eigenlijk niet gedateerd, zoals wel het geval is bij verhalen die zich in "de huidige tijd" afspelen zonder een duidelijke jaar-aanduiding. Af en toe is het vreemd om te zien welke overeenkomsten er toch zijn tussen de wereld in het boek en de wereld waarin je dit boek leest (de "huidige tijd"), zeker de scènes waarin beschreven wordt hoe stil de straten zijn, omdat iedereen binnen zit.

In deze wereld waarin eigenlijk niemand te vertrouwen is, heeft elke keuze - ook de keuze om geen keuzes te maken - invloed op wat er verder gebeurt. Henri Osewoudt laat eigenlijk alles in zijn leven maar gebeuren, zonder zelf ooit echt een keuze te maken. In vredestijd maakt dit meestal niet zoveel uit, maar in oorlogstijd is het extra duidelijk dat dingen die hij zonder na te denken heeft gedaan, later terugkomen om hem in de problemen te brengen.
Zelfs op de momenten dat Henri een opdracht krijgt (bijvoorbeeld van Dorbeck) om iemand te vermoorden, doet hij dat gewoon zonder er echt bij na te denken. Hij doet het allemaal maar, misschien zodat Dorbeck hem gaat waarderen, maar zijn "heldendaden" brengen hem uiteindelijk alleen maar in de problemen.

Het verhaal wordt verteld vanuit de ervaringen van Osewoudt, dus als lezer weet je evenveel als hijzelf. Tegen het einde van het verhaal laat de auteur je twijfelen aan de dingen die je eerder hebt gelezen, dus ook aan wat Henri heeft meegemaakt. Toch is alles wat je eerder hebt gelezen voor de lezer net zo realistisch geweest als voor Henri zelf...

De manier waarop het verhaal opgeschreven staat, lijkt op hoe de dialogen in oudere (en vertaalde Franse) boeken vaak staan opgeschreven, met een streepje aan het begin en verder in interpunctie geen onderscheid tussen dialoog en actie. Hierdoor leest het meer als een gedachtestroom.

"De donkere kamer van Damokles" lijkt in de eerste plaats een spannend verhaal dat zich tijdens de Tweede Wereldoorlog afspeelt, maar het is eerder deprimerend dan spannend. Mensen lijken elkaar amper iets te gunnen en met mensenlevens wordt bijna nonchalant omgesprongen. Naarmate het verhaal vordert, stapelen de domme acties van Osewoudt zich op, maar Osewoudt zelf heeft geen zicht op de gevolgen. Het lijkt hem ook niet zoveel te kunnen schelen wat er als gevolg van zijn acties gebeurt. Hij vertrouwt erop dat degene die hem de opdrachten heeft gegeven, Dorbeck, dat wel zal weten.
Of Dorbeck echt bestond of alleen maar in de verbeelding van Osewoudt (zoals andere personages later in het boek beweren), maakt uiteindelijk niet uit. Osewoudt heeft allerlei daden begaan (of je het misdaden of "goede daden" kan noemen, hangt van het perspectief af) en hij heeft het zelf gedaan - een opdracht uitvoeren is namelijk ook een keuze, net als het überhaupt nadenken over het wel of niet uitvoeren van een opdracht. Het leven van Osewoudt laat zien dat nooit echt zelf keuzes maken, uiteindelijk niet goed afloopt.

Behalve een oorlogsverhaal bevat "De donkere kamer van Damokles" meer interessante elementen. Het boek laat je bijvoorbeeld nadenken over wat de waarheid is en over het wel of niet maken van keuzes. Herlezen kan wel interessant zijn, omdat je dan dingen op kunnen vallen waarover je pas later in het verhaal meer te weten komt.

Reacties op: De gevolgen van het wel of niet maken van keuzes

1102
De donkere kamer van Damokles - Willem Frederik Hermans
Jouw boekenplank Jouw waardering
Jouw recensie   Schrijf een recensie
? Onze partners