Advertentie

Wat is dat nu precies, een e-boek?

op 30 oktober 2017 door

We krijgen er allemaal mee te maken: digitaal leesvoer. Wie heeft er ondertussen nog niet een toestel in huis gehaald dat in plaats van een papieren handleiding nog slechts een CD bevat met daarop de handleiding in PDF? Soms beperkt men zich zelfs tot het adres van een website als enige referentie, waarvan de PDF dan kan gedownload worden. Onze bossen varen er wel bij (tenzij we die PDF’s massaal gaan afprinten). En die PDF, dat is natuurlijk een e-boek!

Nu is zo’n PDF enigszins beperkt. Vaak past het bladzijdeformaat niet op het scherm en moet je scrollen, schuiven of swipen om andere delen van de pagina in beeld te brengen. De tekst kan vaak wel geschaald worden maar wordt dan onleesbaar klein. Heel handig is het formaat in ieder geval niet. E-boeken die naam waardig zitten daarom een stuk beter in elkaar en passen zich aan het scherm waarop ze gelezen worden aan.


Een e-boek is een website ...

… en je e-reader is de browser die hem toont.

Inderdaad, moeilijker dan dat is het niet. Neem je een willekeurige website, dan is die als hij goed gemaakt is op een aantal vlakken aanpasbaar aan jouw wensen. Je kan het lettertype vergroten en verkleinen bijvoorbeeld, of de grootte van je browservenster aanpassen, en in al deze gevallen zal ook de website zich aanpassen zodat alles netjes op het scherm blijft passen. De meest gebruikte browsers laten je ook toe het gehele lettertype te wijzigen. Al deze dingen laat een e-boek ook toe. Maar de vergelijking stopt hier niet.

'Gelukkig maar, want wie zou willen dat zijn/haar e-boek hoofdstuk per hoofdstuk apart moet gedownload worden?'

Een website komt natuurlijk niet zomaar op je scherm. Je browser verwacht dat de lay-out gespecificeerd wordt in HTML, een set van codes die in en rond je tekst worden geplaatst en waardoor de browser weet hoe een en ander geformatteerd moet worden. Voor de stijlinformatie wordt dan weer het CSS-formaat verwacht. Alhoewel elke digitale tekst, hoe die ook opgebouwd is, in principe een e-boek is en er daarom veel bestandsformaten zijn die voor e-boeken gebruikt worden, zijn de meest gangbare echter een mix van meerdere HTML- en CSS-bestanden. De bestanden worden vervolgens samen ingepakt tot één zip-bestand. De meeste mensen hebben hier al wel eens mee te maken (gehad) en weten dus wel van het bestaan hiervan af. De extensie van een zip-bestand is meestal .zip, maar niemand verbiedt het om die extensie te veranderen. Apple maakt gebruik van .ibook, Kindle van (onder andere) .azw3, en Kobo van .epub, om er slechts een paar te noemen. Maar allemaal zijn het niet meer en niet minder dan zip-bestanden. Elk boek past in precies één zip-bestand. Gelukkig maar, want wie zou willen dat zijn/haar e-boek hoofdstuk per hoofdstuk apart moet gedownload worden?

 

Oké, fijn, maar waarom moet ik dat weten?

Een terechte vraag, want als lezer willen we liever niet geconfronteerd worden met de techniek erachter. Van een papieren boek hoeven we ook niet per se te weten hoe het tot stand komt. Maar toch is het niet onbelangrijk te weten welk type e-boek je aankoopt. Koop je een papieren boek dat in meerdere formaten wordt uitgegeven, dan is het toch altijd het prettigst als dat boek in je boekenkast past. Koop je pads voor je koffie-apparaat, dan wil je ook dat ze passen. Inktcartridges voor je printer? Idem. En dus ook: altijd handig als je e-reader je e-boek kan openen.

'Het is in ieder geval aan te raden om voor aankoop minstens na te gaan welke e-boekformaten ondersteund worden door je gewenste toestel, of te controleren of het toestel dat je al hebt je volgende geplande aankoop wel kan tonen.'

Fabrikanten hebben de neiging met eigen formaten aan te komen om klanten aan zich te binden, en om bepaalde vormen van kopieerbeveiliging (en meer recent: datavergaring) makkelijker te kunnen inbouwen. Van de Apples en Microsofts van deze wereld zijn we dat ondertussen gewend. Het zou eerder verbaasd hebben als een Apple een e-boekformaat op de markt had gebracht dat wél compatibel was geweest met de rest van de wereld. Maar dat ook andere spelers op de markt deze kaart hebben getrokken, is iets wat kopers niet altijd meteen verwachten. We komen er later nog op terug als we meer gedetailleerd gaan bekijken waar men bij aankoop van een e-reader of e-boek op moet (of kan) letten, maar het is in ieder geval aan te raden om voor aankoop minstens na te gaan welke e-boekformaten ondersteund worden door je gewenste toestel, of te controleren of het toestel dat je al hebt je volgende geplande aankoop wel kan tonen.

Alhoewel je e-reader doorgaans maar een beperkt aantal formaten ondersteunt, is het vaak wel mogelijk om een e-boekformaat te converteren. Er bestaan een paar goede softwarepakketten voor PC of tablet waarmee je dat kan doen. Op die manier hoef je niet meteen al je e-boeken opnieuw aan te kopen als je een ander merk e-reader aanschaft. In het verleden hebben we dat een paar keer wel moeten doen, zoals toen de elpees en muziek- en videocassettes vervangen werden door CD’s en DVD’s. Muziek beluisteren en films kijken doen we ondertussen meer en meer via streaming, en dat concept zal op termijn ook zijn weg vinden naar de boekenwereld. Maar dat zijn zorgen voor morgen.


Waarom is niet elk boek als e-boek beschikbaar?

Hier en daar loopt nog wel een schrijver rond die zijn boeken met een pen schrijft, of die een ouderwetse typemachine gebruikt. Maar de meesten gebruiken een tekstverwerker en dienen hun manuscripten ook gewoon digitaal in bij de uitgeverij. Er is vandaag de dag software beschikbaar om van de meeste gangbare tekstbestanden e-boeken te maken en uitgeverijen maken daar natuurlijk dankbaar gebruik van. Er is dan ook geen enkel excuus voor een uitgeverij om boeken die verschijnen niet ook onmiddellijk als e-boek beschikbaar te stellen. Dat dat niet altijd gebeurt, kan een aantal oorzaken hebben. Contracten met verkopers van e-boeken die met de grootste hap uit de koek gaan lopen en de uitgeverijen slechts met kruimels achterlaten, zijn zo’n oorzaak waarover in de media nog wel eens bericht wordt en die ertoe leiden dat sommige uitgeverijen in zijn geheel niet bij bepaalde verkopers te verkrijgen zijn. Sommige uitgeverijen willen uit principe of uit angst voor inkomstenverlies gewoon niet aan e-boeken beginnen. Soms brengt men een e-boek pas later uit zodat het nog steeds iets winstgevender papieren boek voldoende kansen krijgt, iets waar de klassieke boekhandels natuurlijk niet tegen zijn. Maar het kan ook dat bepaalde boeken niet geschikt bevonden worden om als e-boek uitgegeven te worden. Kunst- en fotoboeken bijvoorbeeld komen soms helemaal niet tot hun recht op een e-reader. Kinderboeken tenslotte verkopen ook nog altijd heel goed op papier. Alhoewel deze vaak ook als e-boek verkrijgbaar zijn, en er zelfs e-readers voor kinderen op de markt zijn, blijken de robuuste kinderboeken uit dik papier toch nog altijd betere vriendjes voor de jongste lezertjes.

'Er is dan ook geen enkel excuus voor een uitgeverij om boeken die verschijnen niet ook onmiddellijk als e-boek beschikbaar te stellen.'

Oudere boeken waar nooit een digitale versie van heeft bestaan, zijn vaak niet meer te verkrijgen. E-boeken daarentegen raken nooit op en wie een nieuwe auteur ontdekt, zal blij verrast zijn te ontdekken dat het eerdere werk van die auteur toch nog als e-boek te verkrijgen is. Zelfs wie helemaal niet van e-boeken houdt zal toegeven dat een e-boekversie nog altijd beter is dan geen boek. Uitgeverijen doen gelukkig inspanningen om ouder werk te digitaliseren en beschikbaar te stellen, al is het natuurlijk zo dat de auteurs waar de meeste vraag naar is, voorrang krijgen.

'Een stofje op een blad kan er al voor zorgen dat de computer een letter fout leest.'

E-boeken maken van een papieren exemplaar is gelukkig al voor een groot deel geautomatiseerd. Een boek wordt ingescand en zoals steeds is een scan een afbeelding. Dankzij de OCR-techniek kan een computer die afbeelding toch “lezen” en tot tekst omvormen. Helaas is die techniek niet perfect en sluipen er op die manier toch wat foutjes in de tekst. Een stofje op een blad kan er al voor zorgen dat de computer een letter fout leest. Maar al laat de realiteit soms anders vermoeden, toch leert de mens uit zijn fouten en zodoende is OCR de kinderschoenen al enige tijd ontgroeid en is voor de correctie van het grootste deel van de fouten al lang geen menselijke tussenkomst meer nodig. Helemaal foutloos omzetten lukt echter zelden dus een zekere nazorg is wel nog altijd nodig. Met die nazorg loopt het dan nog wel eens fout, want die moet immers door een mens van vlees en bloed gedaan worden, en dat kost geld. Spaties die woorden ongewenst in twee breken of afbreekstreepjes die niet werden verwijderd, zijn hierbij de meest voorkomende fouten.

Soms willen vrijwilligers hierbij wel eens helpen. Oude boeken waarop het auteursrecht is vervallen, worden door vrijwilligersgroepen gedigitaliseerd en zijn gratis te downloaden. Een van de bekendste projecten is het Project Gutenberg, opgericht door Michael Hart, dezelfde man die in 1971 het e-boek uitvond. Dit project spitst zich echter voornamelijk toe op de Engelstalige markt. Voor de Nederlandstalige markt kan je een kijkje nemen in de lijst van gratis e-boeken hier op Hebban.

 

Paginanummers

Een lastig iets dat veel nieuwe e-boeklezers verwart en dat we daarom maar meteen in deze introductie meenemen, is de paginanummering bij e-boeken. Deze is namelijk anders dan bij het papieren boek, en twee verschillende e-readers tonen niet noodzakelijk – zelfs meestal niet – hetzelfde aantal pagina’s. Dat een e-boek eigenlijk een website is, zoals hierboven uitgelegd, verklaart dit. De lay-out van een website/e-boek hangt af van de grootte van je scherm en van je lettertype en dat bepaalt meteen hoeveel tekst er precies op een scherm past. Niet elke e-reader heeft een even groot scherm, dus precies hetzelfde lettertype kan op twee schermen een ander resultaat geven, met meer of minder pagina’s tot gevolg.

'Maar wees gerust, de inhoud van je e-boek is echt wel gelijk aan dat van het papieren boek.'

De software op de e-reader (maar ook die op andere toestellen) gaat daarom aan het gokken. Op basis van het aantal woorden en het aantal hoofdstukken, worden wat berekeningen gemaakt en die zijn voor elke e-reader anders. Het resultaat van die berekening is een aantal pagina’s. Het lettertype en de grootte ervan worden hierbij genegeerd zodat de berekening niet opnieuw moet gebeuren als je dat wijzigt. Die berekening gebeurt slechts één keer, en dat is op het ogenblik dat je het e-boek op je lezer plaatst. Een neveneffect hiervan is dat een paginanummer soms niet wijzigt als je een bladzijde “omslaat”, of dat er pagina’s lijken te worden overgeslagen. Sommige e-readers lossen dit op door paginanummers met een komma erin te gebruiken. Zo kan pagina 22 opgesplitst zijn in pagina 22,0, 22,3 en 22,6 bij gebruik van de ene lettergrootte, en in pagina 22,0 en 22,5 bij gebruik van een kleinere lettergrootte. Ook streepjes komen wel eens voor, zodat deze zelfde pagina 22 plots 22-1, 22-2 en 22-3 wordt. Heel verwarrend allemaal, en het maakt het heel moeilijk om nog een goed besef te hebben van hoe dik je boek in feite is. Maar wees gerust, de inhoud van je e-boek is echt wel gelijk aan dat van het papieren boek.

 

Volgende keer

Net zoals vorige keer, behandelden we dit keer slechts de basis van e-boeken. En net zoals dat voor het onderwerp “e-reader” het geval was, ontvingen we al een heel stapeltje heel gerichte vragen van bezoekers (waarvoor dank). De hier nog niet behandelde vragen komen later allemaal nog aan bod. Dat wil niet zeggen dat jouw vragen niet meer welkom zijn. Het tegendeel is waar. Ook ervaringen met e-boeken zijn steeds welkom. Bezit je een bijzonder e-boek dat je is bijgebleven (niet omwille van de inhoud maar omdat met het e-boek iets speciaals gedaan was)? Heb je goede of slechte ervaringen met de aankoop van een e-boek? Heb je een bepaalde vraag die zeker niet in ons lijstje mag ontbreken? Ga uw gang, the floor is yours.

Deze tekst is van de hand van Hebbanrecensent Marvin Olbrechts



Reacties op: Wat is dat nu precies, een e-boek?

Meer informatie

Gesponsorde boeken