De jongen op het dak: blogtour

op 21 februari 2020 door

De jongen op het dak is een verhaal over afscheid en verdriet. Onderwerpen die onlosmakelijk verbonden zijn aan het leven. Hoe zeer je als volwassene ook wilt voorkomen dat kinderen te maken krijgen met rouw, verlies, afscheid en verdriet, je kan het niet! Ook als professional is de kans groot dat je vroeg of laat te maken krijgt met deze onderwerpen. Maar hoe pak je dat aan?

Rouw bij kinderen

Kinderen en jongeren rouwen vaak op een andere manier dan volwassenen. Het komt terug in spel, kan resulteren in probleemgedrag (zoals bijvoorbeeld woedeuitbarstingen) en zeker voor jongere kinderen geldt dat ze gedurende hun opgroeien regelmatig een periode doormaken waarin ze worstelen met het verlies (zeker wanneer het gaat om een dierbare zoals een broertje, zusje of ouder).

Als volwassene kun je de neiging hebben om je groot te houden, je verdriet niet te tonen vanuit de gedachtengang dat je het kind niet met je eigen verdriet wil belasten. Tegelijkertijd kan het goed bedoelde 'niet willen belasten' ook het effect hebben dat kinderen het gevoel krijgen dat ze alleen zijn met hun verdriet, dat ze dat verdriet niet mogen voelen of eerder nog niet mogen laten zien. En dit terwijl het juist belangrijk is om kinderen de ruimte te geven deze gevoelens te laten zien. 

Waar het ene kind wil praten over het verlies, over het verdriet geldt voor het andere kind dat het dat niet wilt. Belangrijk is om de wensen van het kind hierin te respecteren en deze keuze te accepteren. Wel moet je het kind tegelijkertijd het gevoel geven dat het de ruimte heeft om het er over te hebben, het te delen, als het zover is. Zo krijgt een kind de kans gevoelens op een eigen manier te verwerken. Dit kan bijvoorbeeld door het praten over een dierbare, het ophalen van herinneringen of het lezen van een boek.

De jongen op het dak - lesideeen

Rouwkoffer

Het is een steeds bekender fenomeen op scholen: de rouwkoffer. In deze koffer zitten materialen die ingezet kunnen worden als een leerling met overlijden en rouw te maken krijgt. Dit boek is een prima aanvulling voor leerlingen in de bovenbouw. Het boek kan in de klas voorgelezen worden, maar een individuele leerling kan ook dit boek lezen. Het is wel aan te raden om leerlingen niet alleen met dit boek te laten werken. Praat erover in de klas of met de leerling. Wat herken je uit het boek? Wat neem je mee? Welk stuk vind je mooi? Welk stuk vind je niet mooi? Door over het boek te praten, is het mogelijk dat leerlingen beter bij hun eigen emoties kunnen komen en dat kunnen verwerken.

Muzische vorming

Met dit thema kan je op allerlei manieren muzisch aan de slag. Naast beeld kan je drama, muziek of beweging verwerken in een les, het liefst gecombineerd.

Observatie

Begin met een observatie. Tijdens de middagpauze kan je met je leerlingen – dit doe je best in kleinere groepen – andere kinderen gaan observeren vanuit een raam op de bovenverdieping. Laat hen spontaan reageren en interpreteren bij wat ze zien. Je staat ervan versteld wat er tijdens een speeltijd allemaal te zien is: conflicten, pesters en meelopers maar ook wie daar tegenin gaat, wie de leiding neemt, wie zich een beetje laat doen, deugnietenstreken, vriendschap, zorgen voor elkaar,... Vanop een afstand zie je echt meer. Bijvoorbeeld als een kind boos is en iemand pijn doet. Als je daar middenin staat, ga je zo’n kind misschien bestraffen maar vanop een afstand zie je vaak waarom dat kind zo boos is. Er ontstaat begrip voor de situatie. Laat ze een eenvoudige, snelle potloodschets maken van een situatie die hen opvalt.

Drama / Beweging

Begin je les met een stukje inleving. Ze moeten zich de gekozen situatie voorstellen en even nadenken hoe ze zich daarbij zouden voelen. Dan laat je hen rondwandelen door de zaal/klas waarbij ze dat gevoel trachten duidelijk te maken in hun mimiek. Lukt het hen om de gevoelens van de anderen te herkennen? Je kan je beperken tot dit stuk inleving maar je kan naar keuze uitbreiden met opdrachten. Enkele voorbeelden:

– ‘Haar schouders hangen’: kinderen wandelen zoals de moeder uit het verhaal, het verdriet drukt zichtbaar en zwaar op de schouders…

– zittend op een bankje, de hele dag zoals de man die thuis niet durft zeggen dat hij zijn werk kwijt is.

– Wandel rond als ‘achtuurmensen’ (chaos) en dan natuurlijk ook als ‘negenuurmensen’ (snel, alleen) en ‘tienuurmensen’ (trager, ontspannender).

– Per 2: mensen die een praatje slaan bij de bushalte en dan apart plaatsnemen op de bus

De mogelijkheden zijn haast oneindig.

Beeld

De leerlingen nemen hun schets (zie observatie) erbij. Met behulp daarvan maken ze een tekening van zichzelf op een hoogte (dak, toren, …) uitkijkend op de gekozen situatie. Ze tekenen deze situatie met grijs potlood. Het is handig om vooraf op een kladblad te laten experimenteren met het potlood: hard en zacht duwen, kleine streepjes dichter of verder uit elkaar, donker en licht, een stukje weggommen (zoals bijvoorbeeld de gitaar van de man op p.56), …

Afhankelijk van de leeftijd kan je ook eerst iets over schaduwen zien. Laat hen een zaklamp gebruiken om te observeren.

Eén detail uit de tekening krijgt een kleuraccent dat bij de sfeer of het gevoel past: geel, rood of blauw.

Muziek

Bekijk de boektrailer en luister vooral naar de bijpassende muziek. Oudere kinderen kunnen op zoek gaan naar nog andere passende muziek. Misschien zitten er muzikanten in de klas die zelf een stukje muziek kunnen componeren.

Media

*In groepjes kunnen de kinderen een situatie uitbeelden die te maken heeft met één van de thema’s. Ze kunnen dit filmen en daarna bewerken en er muziek bijzetten.

*De situatie kan uitgebeeld worden door verschillende foto’s te nemen en ze als een soort stripverhaal achter elkaar te zetten.

Filosoferen met kinderen

Je kan van gedachten wisselen in een kring maar je kan ook kaartjes maken met vragen op. Iemand trekt dan een vraag en daar wordt dieper op ingegaan. Om ervoor te zorgen dat iedereen aan bod komt, kan je bij een grote groep werken met een binnen- en buitenkring waarbij de leerlingen in de binnenkring praten, de buitenring luistert. Bij de volgende vraag wordt de buitenkring, de binnenkring.

Enkele mogelijke vragen:

– ‘Toeval bestaat niet volgens vader, je moet zelf je lot bepalen.’ (fragment p.52)

– ‘Het moet nu eenmaal, hij haat die zin’ (fragment p. 93) Kan dat, alleen maar doen wat je zelf wil?

– Waarom mis je iemand als hij of zij weg is?

– Wanneer is iemand eenzaam?

– Kunnen dieren troosten?

– ...

Taal

Het boek staat vol met prachtige poëtische zinnen. Weinig woorden om veel te zeggen. Naargelang de leeftijd van de kinderen kan je verschillende zinnen als voorbeeld aanhalen.

Voorbeelden:

– Dan gebeurt het: de knak. Het hoofd van de jongeman zakt, samen met zijn schouders en zijn knieën.

– Zijn verdriet was te groot om samen met dat van de moeder van de jongen in een flat te passen.

– Hij zag niets meer. Alsof zijn ogen alleen nog maar naar binnen keken.

Laat daarna de kinderen in een kladschrift zinnen noteren die hun gevoel uitdrukken bij een gebeurtenis uit hun leven waarbij ze zelf met afscheid of eenzaamheid te maken hadden.

Na wat oefening kan je de leerlingen een gedicht laten schrijven, individueel of in groep.

De tekst op pagina 106 is een goed voorbeeld om zelf een voorval op die beknopte, beschrijvende manier te noteren. De kunst is om toch een bepaalde sfeer, een gevoel op te roepen.

Een gele ambulance.

Een man en een vrouw in een groen pak.

Een draagberrie.

Een verwrongen fiets.

Een onbeweeglijk meisje.

Jongere kinderen kan je eerst een woordveld laten maken om zo tot het schrijven van een elfje te komen. Je zal versteld staan van de resultaten. Eventueel kan je de elfjes of de gedichten laten noteren op de tekeningen die je bij muzische vorming hebt gemaakt.

Meer lezen over dit bijzondere boek? Volg de blogtour:

Maandag 17 februari: buddy read op hebban.nl
Dinsdag 18 februari: recensie op unicornsandfairytales.be
Woensdag 19 februari: recensie op booksandmacchiatos.com
Donderdag 20 februari: interview Aline op thisishowweread.be
Vrijdag 21 februari: lestips op Lees-je-wijs Café (https://www.hebban.nl/spot/lees-je-wijs)
Zaterdag 22 februari: interview Sassafras op www.ikvindlezenleuk.nl

Zelf nog leuke ideeën? Laat het ons weten in de reacties hieronder.



Reacties op: De jongen op het dak: blogtour

Gerelateerd

Over

Aline Sax

Aline Sax

Aline Sax is een Vlaamse schrijfster van jeugdliteratuur en historica. Haar pass...

Gesponsorde boeken