Wil ik lezen met.... Anna in kaart gebracht-Marek Šindelka

op 03 januari 2019 door

Dit boek staat al een tijd op m'n NTL. Er waren wat obstakels ondanks de grote aantrekkingskracht, het zou een moeilijk te lezen en te duiden boek zijn, zo begreep ik uit de reacties. Maar met de stok achter de deur van deze reeks 'Wil ik lezen met' is het boek uit. De nogal uitgebreide bespreking van Marjolein, Marina en mij is hieronder te lezen. 

Op de flaptekst

'Anna, mijn lief, vertel over jezelf, dan ga ik een boek over je schrijven.'

Wie is Anna? Door de ogen van haar te oude minnaar (een voortvluchtige architect), haar grootvader met een glazen oog en een schrijver die verhalen haat, komen we steeds meer te weten over deze mysterieuze jonge vrouw. Maar welke verteller kunnen we vertrouwen? Wie laat zich niet leiden door vooroordelen, ogenschijnlijk onschuldige misverstanden en onzekerheden? Wie kent Anna echt?

Deze fabelachtige mozaïekvertelling, die de moderne tijd op intelligente wijze ontleedt, is een kleinood vol verborgen parels. Een meerdimensionale plattegrond, waarin de puzzelstukjes met elk perspectief meer op hun plaats vallen. Anna in kaart gebracht is een bestseller in Tsjechië, waar Marek Šindelka als ee van de grootste schrijvers van zijn generatie wordt beschouwd.

07864405330e14f03d306735de177e6a.jpg

Anna, wel of niet in kaart gebracht? (Marjolein)

Door een artikel op Hebban kwam Anna in kaart gebracht van Marek Šindelka  op mijn NTL-lijst. Door de tekst op de achterkant werd mijn nieuwsgierigheid nog meer geprikkeld:

Welke verteller kunnen we vertrouwen?.....Wie kent Anna echt?”.

Het boek bestaat uit meerdere hoofdstukken, die kleine verhalen op zichzelf vormen. De hoofdstukken zijn verschillend van lengte, ieder hoofdstuk wordt vanuit een ander perspectief geschreven. Wie de verteller is, is niet in ieder hoofdstuk even duidelijk.

De hoofdstukken zijn verschillend van kwaliteit en de link met Anna moet je soms raden, aan het eind van het boek wordt dit meer duidelijk. De meeste hoofdstukken bevatten wel vragen of opmerkingen over zaken waar ik zelf niet altijd bij stilsta. In het eerste hoofdstuk gaat het bijvoorbeeld over je tong, is het een inwendig orgaan of niet. Ik hou ervan als een boek je prikkelt om er wel over na te denken. In het derde hoofdstuk de vaststelling dat er iedere dag 24 uur geschiedenis bijkomt, geschiedenis leeft dus.

Het boek zit wat dat betreft vol met mooie ideeën, zinnen en dubbele lagen, maar soms wordt het een brij van woorden en dan raakt de schrijver me kwijt . Het hoofdstuk waar ik het meest van heb genoten is het eerste hoofdstuk “ de show gaat beginnen”. Je voelt de podiumangst van de entertainer, je voelt zijn hartslag. Ook mooi is hoe de schrijver Anna als puber beschrijft, de onzekerheid over haar neus, die ze probeert te verbergen en wat volgens haar niet lukt. Minder vond ik bijvoorbeeld het derde hoofdstuk “onroerend goed”. Daar worden heel veel ideeën gespuid en valt het verhaal weg tussen alle zinnen.

De vraag resteert of ik nu weet wie Anna is, dat weet ik nog steeds niet. Ik kan stukken Anna zien, maar zeker niet de hele Anna. Een waardering voor het boek, vind ik lastig. Ik geef 3 sterren, omdat het boek vooral een verzameling verhalen bleef en niet een verhaal werd..

07864405330e14f03d306735de177e6a.jpg

En toen las ik Anna in kaart gebracht…tweemaal. (Marina)


Het overkomt ons allen wel eens: soms staat er een boek op je te lezen lijst waarvan je overtuigd bent dat het een 5 sterrenwinnaar is, rest enkel het boek en de tijd erbij halen en je gaat genieten. Tea bood me met haar oproep tot meelezen geen excuus tot uitstel meer. Eerst bleek het boek niet zo eenvoudig meer te vinden, de markt gaat snel, maar eens het in m’n bus plofte: whaw, wat een prachtige lay-out. Wit kaft, met enkel een mozaïektekening ( hersenen, bergen, rotsen?) in zacht pastel blauworanjeroze. De zwarte lettertekst geprint op de doorschijnende plastic hoes, mooi gedaan. Ik was meteen zo enthousiast dat ik de ontwerpster mailde om meer info rond het ontstaansproces. Ze antwoordde laconiek dat ze me bedankte, maar dat ze er verder weinig verdienste aan had, Das Mag vroeg haar het oorspronkelijke ontwerp te respecteren.

{ Hier haar antwoord:

Van: Stephanie Specht 

Onderwerp: Re: vraagje over ontwerp omslag boek "Anna in kaart gebracht"- Das Mag Uitgevers 2014

Hallo Marina

Bedankt voor compliment!

Het cover ontwerp moest (op vraag van Das Mag) geïnspireerd zijn op het originele boek Mapa Anny … Als je dat googled zal je mijn ontwerp zien en snappen.

Veel eigen input had ik bij deze opdracht niet.

Toch bedankt voor de lieve mail!

Fijne feesten,

Enthusiasm,

Specht ― Studio      Stephanie Specht
    

Ok, dit leert mij niet meer, ik begrijp geen Tsjech, maar, tip, googel Stephanie toch maar eens, ze doet leuke dingen. }

Vol verwachting begon ik met lezen en…was erg teleurgesteld. De tekst kwam niet binnen, vond sommige uitdrukkingen eerder banaal, metaforen vergezocht…

Hoe kon dit nu?

Introspectie leerde me dat ik op voorhand besloten had dat het boek erg goed, erg poëtisch, erg, erg…ging worden, maw ik was in mijn eigen illusie getuind. Ik koos het boek omdat:

  • Ik veel sympathie heb voor de jonge, eigenzinnige uitgeverij Das Mag
  • Ik hou van de titel, de naam Anna alleen al maakt iets in me los, zo heerlijk ouderwets, vertrouwd.
  • Het citaat op de achterflap “ Anna, mijn lief…” smelten!
  • De auteur: een jonge Tsjech, veelgeprezen, de naam Marek, niet gewoon Mark. Lekker exotisch.
  • En danTsjechië … toch het land van enkele echt grote: Havel, Kafka, Kundera. Tijd om de jonge generatie te ontdekken…

Probleem dus, Tea wacht op m’n verslag en al wat ik op papier krijg is dat ik heel die Anna niet vind en de tekst eerder banaal vind, misschien ligt het aan de vertaling? ( sorry aan de vertaler) etc.
Na een rustpauze, toch het boek weer vastgepakt, de verhalen in volgorde van 10 naar 1 gelezen en…toen viel het eurocentje. Eens ik het speuren naar Anna opgaf, niet meer zocht naar de samenhang van de puzzelstukjes van het mozaïek, kon ik tot de eigenlijke tekst doordringen en werd me langzaam duidelijk hoe het boek in elkaar steekt:
Het boek draait in wezen niet om Anna, haar gevoels-en liefdesleven maar om Sindelka’s observatie van de moderne realiteit.

Het zijn10 verhalen waar, verwonderlijk, Anna slechts een paar maal een rol speelt. Ze komt even tevoorschijn in verhaal 3, als toevallige minnares van de Schrijver.

#Anna, wat moeten we met elkaar? Ik zou ook niet beter zijn, jij bent het ook niet. Het liefdesleven van onze eeuw is misschien een nog triestere bezigheid dan toerisme. Anna, mijn lief, we zijn bevroren dat het kraakt.#

Dan pas in het zevende verhaal ( met de titel van het boek), dat geheel rond haar draait, de “kaart” is een gedetailleerde beschrijving van haar uiterlijk, waarbij op sublieme wijze haar karakter en ontwikkeling/puberteit worden uitgetekend.

#Op een ochtend zag je in de spiegel dat langs je linkermondhoek die lichte tic scheerde….het staat vooral voor je vader: het liefst zou je die zenuwtrek in je armen willen wiegen#

Tenslotte ontmoeten we haar weer in het laatste verhaal, nu als een ‘volwassen’, mature vrouw met vaste relatie en zelfs zwanger. Ik vermeld dit expliciet, daar Sindelka zich doorheen het boek eerder pessimistisch uitlaat over relaties en kinderen. Misschien wil hij zijn boek toch afsluiten met een positieve noot?

De verhalen staan op zich, toch keren enkele figuren terug, zoals de Architect (Anna’s oudere minnaar), de Mijnwerker met kapotte rug en glazen oog ( grootvader), de Schrijver ( Sindelka zelf?), de Entertainer, de Makelaar, het bevriende paar Lenta-Petr. De anonieme figuren worden met hoofdletter bedacht, zijn het archetypes van hun beroep of bedoelt Sindelka er verder niets mee?

Toch ook komen figuren tevoorschijn die ogenschijnlijk met Anna niets te maken hebben. Zoals het paartje Sylvie en Martin, gevangen in een uitzichtloze relatie, getrouwd uit plichtsbesef wegens een ongeplande zwangerschap.

De auteur hanteert een speciale stijl, ik noem het camera-stijl: hij zoomt afwisselend met makro-en telelens in en uit. Hij nadert zijn figuren tot in de zenuwsynapsen van hun hersenen en verwijdert zich dan tot in de verre kosmos.

Een mooi voorbeeld is de beschrijving van het ruimtestofje dat omringd door watermoleculen tot een unieke sneeuwvlok verwordt, opgeslokt wordt door Anna en later versymboliseert tot de minuscule vrucht in haar schoot.

#Ze voelde het sneeuwvlokje in zich dat ze s’ochtends had ingeslikt. Het kind was tijdens hun vrijpartij…definitief naar haar verhuisd: het zal over 9 maanden geboren worden,…het zal lijden aan te lage bloeddruk, zal steeds last van koude handen hebben- als hij groter wordt zal Anna vertellen dat het komt doordat hij als door een draadje, als door een blikseminslag verbonden is met de hele kosmos die middels een enkele sneeuwvlok op hem was neergedaald.#

Sindelka kijkt als ziener, profeet, Marsmannetje naar de ( jonge) maatschappij en ontleedt ze pijnlijk objectiverend en confronterend. Doorheen het flitsende opgewekte beeldgeweld van YouTube en andere mediastromen krijgen jongeren continu een spiegel van hun schijnwerkelijkheid binnen. Ze zijn eenzaam, onzeker van hun houding, gedrag, zoeken in hun relatie de perfectie van een Hollywoodideaal.

Erg cynisch wordt hij bij zijn beschrijving hoe marketeers als ultiem schoonheidsideaal het onvolmaakte, lelijke heruitvinden.

#ze zagen dat men een gebrek niet kon weerstaan, zodra het gedrocht in het perifere gezichtsveld voorbij scheerde, haastte men zich om het te bekijken, schudde het hoofd, maar samen met het gebrek werd al in hun zenuwstelsel…de naam van het radiostation, …genoteerd. Een gebrek werkt als een magneet, Anna, de mensen hebben heimwee naar gebreken. Het is allemaal veel te veilig, veel te schoon.#

Ook tussen opvolgende generaties is het leven een strijd.

#“je bent als gijzelaar ter wereld gekomen, Anna. Zonder er maar enig benul van te hebben, ben je midden in een loopgravenoorlog beland die je moeder met haar moeder voerde. Die werd met het allerergste wapen aller tijden uitgevochten: kinderen.”#

Het weze ondertussen duidelijk dat ik zwaar onder de indruk ben van die jonge Tsjechische schrijver. 5 sterren en een kus van de juf!

Mijn (Marina's) eindconclusie:

Sindelka toont zich een origineel schrijver, poëet, bioloog, (exacte) wetenschapper, chroniqueur van zijn tijd, geschiedenisleraar. Kortom, hij is een literaire spons die met open zintuigsynapsen de realiteit absorbeert en weergeeft in een hernieuwde taal.Dit klinkt als een vuistvol clichés, ik kan het niet helpen, ik ben geen Schrijver, hij wel.

07864405330e14f03d306735de177e6a.jpg

Anna in kaart gebracht (Tea)

Gefragmenteerd zoals de afbeelding op de omslag komt Anna stukje bij beetje in beeld. Het verhaal laat zich niet eenvoudig veroveren omdat het een ‘vol’ boek is. De auteur wil er, naar mijn mening, zoveel in kwijt, dat het voor de lezer een waterval van indrukken wordt. Ik heb het bij de eerste lezing over me heen laten komen, bij de tweede probeerde ik de lijn, voor zover aanwezig, te pakken en aantekeningen te maken. Wat me opviel was de maatschappijkritiek. Die was duidelijk aanwezig. Op meerdere niveaus krijgt de schijnwereld op z’n donder van de auteur. Een bevrijding om te lezen dat er blijkbaar mensen bestaan die de nepwereld met het hoge plastic-gehalte en imitatiegedrag van mensen doorzien. Daaraan gekoppeld loopt een rode draad van spiegelen en metamorfosen. Doordat mensen imiteren krijg je kopieën, eigen identiteit verdwijnt, dat zag je duidelijk bij Anna. Als puber moest ze niets van haar grote neus hebben en probeert ze hem te camoufleren door grote oorbellen en een ander kapsel. Wanneer ze de 15 jaar oudere architect ontmoet verandert ze compleet, een metamorfose. Zij spiegelt zich aan hem, wil volwassen worden, hij spiegelt zich aan haar, wil haar jeugd, een dubbele metamorfose dus.

Het boek is verdeeld in een aantal hoofdstukken, waarvan het eerste ‘De show gaat beginnen’ de toon zet. Een presentator met plankenkoorts gaat erg ver in zijn beschrijving van de menselijke angst.

‘De tong! Weet je wat een tong is? Met dit inwendige orgaan worden woorden gevormd, dat is zoiets smerigs, snap je, woorden. Waarom moeten woorden in vlees ontstaan?’

Deze diepte, het beschrijven van het verborgene komt terug in de geweldige beschrijving van de mens in een mijnschacht. De hoofdstukken met titels die soms zakelijk zijn en soms een handeling uitdrukken lijken zelfstandige verhalen, maar bevatten elke keer een fractie van een ander verhaal. De jonge knappe vrouw die in het ene verhaal als figurant fungeert, krijgt in een volgend verhaal een gezicht en een verhaal waardoor het beeld completer wordt.

Een grote rol is weggelegd voor mineralen, stenen en dieren. Van mijnschacht tot bergtoppen, van schelp tot walvis. De natuur contrasteert scherp met de lelijke bouwsels die opduiken in het landschap, hoewel de architect getracht heeft iets organisch te bouwen, een ontwerp naar zijn eigen lichaamsbouw.

Terugkijkend op dit boek ben ik blij dat ik het eindelijk gelezen heb. Het is een niet zo toegankelijk boek, dat wel blijft hangen en ik vind het een ongelooflijk prachtig staaltje van verbeelding. De poging het leven te vatten, vooral als mens in de maatschappij en ook hoe je je als individu kan laten verleiden op te gaan in de massa. Onverklaarbare krachten laten de mens soms dingen doen die we eigenlijk helemaal niet willen. Een klein voorbeeldje nog. In de trein heeft een onbekende vrouw een jongeman woedend gemaakt door haar gedrag. Wanneer ze hem zomaar een tijdschrift geeft, gebeurt er iets in hem en hij kwaad omdat zij zijn woede weggenomen heeft. Meesterlijk en voorstelbaar.

Mijn waardering: 5 sterren

07864405330e14f03d306735de177e6a.jpg

Een kleine afrondend woordje

Alledrie hebben we het boek min of meer met moeite tot ons genomen. Het is ook geen boek dat je makkelijk los kan laten. Er zijn 13 sterren te verdelen en het eindoordeel is een dikke vier sterren.

Ik bewonder de moed en doorzettingsvermogen van mijn medelezers!

Voor wie iets wil weten over de bedoeling van de schrijver is hier een zeer interessant interview. Lezen voor of na 'Anna in kaart gebracht' ???

https://www.bibliotheekalmelo.nl/landelijke-content/interview/literatuurplein/337-interview-met-marek-sindelka

Reacties zijn welkom!



Reacties op: Wil ik lezen met.... Anna in kaart gebracht-Marek Šindelka

Meer informatie

Gerelateerd

Over

Marek Sindelka

Marek Sindelka

Marek Sindelka (1984) is een Tsjechisch supertalent. Zijn oeuvre bestaat uit romans, dichtbundels en een graphic novel, waarvoor hij met diverse prijzen bekroond is. Hij wordt beschouwd als de belangr...