Wil ik lezen met.... Verre jaren- Konstantin Paustovskij

op 18 juni 2019 door

Ine en ik lazen deel één van Paustovskij's herinneringen. We waren benieuwd naar de inhoud en de schrijfstijl. Het tsaristische Rusland dat Paustovskij beschrijft wordt beoordeeld als lyrisch. Lees in ons verslag wat wij ervan vinden.

41b8785d7e0f2ab78e73c38ccacb5d1d.jpg

De flaptekst

Konstantin Paustovskij, met wiens enorme verteltalent de lezers kennis hebben kunnen maken in het eerdere Privé-Domeindeel Begin van een onbekend tijdperk, herinneringen aan de Russische revolutie, verhaalt in Verre jaren over zijn jeugd in het tsaristische Rusland.
Hij schrijft over de klassieke Russische jeugdvakanties op het land, over de ontelbare familieleden en verwanten, de beschuttende vriendschappen in behaaglijke burgerlijke milieus en de liefdesavonturen in een wereld die het leven van geboorte tot dood schreef in het alfabet van de tsaar en zijn absolute, alom in Rusland geldende geloof en systeem.
Paustovskij, arbeider, matroos, journalist, soldaat, avonturier en in de literaire wereld altijd op de bres voor schrijvers, die voor het regime als té liberaal golden, is in zijn lyrische waarneming van de werkelijkheid en zijn vermogen om de schoonheid van de natuur te verbeelden een der uniekste en meest exotische verschijningen in de moderne Russische literatuur. (bron)

a28b210359b2d17878fe551f720d03a4.jpg

Waarom wij dit boek wilden lezen

Ine - Een hele tijd geleden prees Kurt Van Eeghem op radio Klara (vrt) het werk van Paustovski aan. Ik ging op zoek, maar snel werd duidelijk dat zijn boeken niet meer in de reguliere handel te krijgen waren. Op de tweedehandsmarkt vond de verhalenbundel Afscheid van de zomer en andere verhalen. Ik had meteen de smaak te pakken, van deze Oekraïense Rus wilde ik meer lezen. Ik bleef zoeken naar werk van de man - zijn naam werd trouwens niet altijd op dezelfde manier geschreven in ons westerse alfabet - en vooral naar zijn meerdelige autobiografie. Tevergeefs. Tot hij plots weer in was. Goudzand werd uitgegeven in 2016 en al snel daarna werd zijn zesdelige autobiografie Verhaal van een leven heruitgegeven. Dit eerste deel is toch weer een hele tijd veilig in mijn boekenkast blijven staan, maar nu ik aan de reeks begonnen ben, ben ik heel blij met het besef dat er nog vijf delen volgen.

Tea - Geen idee waar ik de tip vandaan heb, maar op een gegeven moment stond hij op mijn lijstje en ik kocht hem in Deventer vorig jaar op de enorme Boekenmarkt. De uitgave is van privé-domein en die vind ik erg mooi.

a28b210359b2d17878fe551f720d03a4.jpg

Wat wil je kwijt over de inhoud, welke passages vond je verrassend, geweldig en welke minder?

Tea - Paustovskij schrijft in dit deel over zijn jeugd, het begint met de dood van zijn vader. Om zijn vader nog een laatste keer te zien moet hij een barre tocht ondernemen, een tocht die direct exotisch aandoet met primitieve vervoersmiddelen, weerbarstige natuur en tot de verbeelding sprekende namen, het landgoed Gorodisjtje bij Belaja Tsjerkov. De plaats ligt aan de rivier de Ros, in Oekraïne. Zoals de natuur en de leefomstandigheden beschreven worden vind ik heel bijzonder. Je kunt je moeiteloos verplaatsen in het verre Oekraïne en ook in de tijd, de auteur is geboren in 1892, dus zijn jeugdjaren vonden plaats ruim voor de revolutie van 1917. De voortekenen van de onrust zijn wel duidelijk aanwezig in dit boek, als scholier komt hij in aanraking met revolutionaire types. Ik heb geen voorbeelden van minder boeiende passages, al is het wel zo dat je hart een extra sprongetje kan maken bij bepaalde stukken zoals die over de natuur en literatuur.

Ine - Deel 1 van Verhaal van een leven heet Verre jaren. Het gaat over verre herinneringen van Paustovski. Hij beschrijft zijn kinder- en jeugdjaren tot en met zijn afstuderen aan het gymnasium. Hij heeft dit deel gedateerd, het werd afgerond in 1946, dat wil zeggen dat hij al 54 was toen hij deze memoires met verve neerschreef. Ik vind het dan ook verrassend hoe uitgebreid, gedetailleerd, hij dit doet.

Ik kan niet zeggen dat ik bepaalde stukken minder goed vond of beter dan andere, ik heb van het hele boek genoten.

Bijzonder is dat deze heruitgave een hoofdstuk bevat dat was kwijtgeraakt. Dit wordt uitgelegd in de noten achteraan. In de allereerste uitgave ontbraken zelfs twee hoofdstukken. Eén werd nog tijdens zijn leven teruggevonden en in een latere uitgave opgenomen. Eén hoofdstuk werd dus pas na zijn dood teruggevonden en recent weer opgenomen in zijn autobiografie. Dat is nog te merken in het boek, bepaalde situaties worden twee keer geïntroduceerd, zelfs in opvallend gelijke termen.

a28b210359b2d17878fe551f720d03a4.jpg

 

Welk citaat springt eruit voor jou?

Ine -Ik heb meerdere mogelijke citaten aangeduid, maar ik kies voor dit mooie gesprek tussen moeder en kind, pagina 89.


'Kijk, een hagedis!' hoorde ik moeder roepen. 'Waar?'
'Daar! Zie je die hazelaar? Links ervan ligt een rode steen in het gras. Kijk nu 's iets hoger. Zie je die gele bloemkroon? Dat is een azalea. Iets rechts van die azalea, op die omgewaaide beuk, vlak bij de wortels ervan zit-ie. Zie je die harige, rossige wortel daar met droge aarde en piepkleine blauwe bloemetjes erop? Nou, precies daarnaast zit de hagedis.'
Ik zag hem. Maar voordat ik hem had ontdekt, hadden mijn ogen een wonderbaarlijke zwerftocht gemaakt langs de hazelaar, de rode steen, de azalea en de omgevallen beuk.


Ik vind dit citaat typerend voor het boek. Want ook Paustovski laat ons via kleine omwegen des te meer genieten van wat hij te vertellen heeft, net zoals zijn moeder hem via een mooie omweg toont waar de hagedis zit.

Tea - Om de mooie schrijfstijl te illustreren koos ik dit citaat, het zegt iets over het jeugdige, de winterse pret en de belofte van iets feestelijks:

‘Ik ging naar de ijsbaan. De winterdagen waren kort. Het begon al te schemeren terwijl ik nog op het ijs was. Er verscheen een militair orkest. Gekleurde lampjes floepten aan. Meisjes van het gymnasium in korte bontmanteltjes reden zwierend in het rond, hun handen in kleine mofjes gestoken. De jongens schaatsten achterstevoren of reden gehurkt op één been met het andere recht naar voren gestrekt. Deze figuur heette ‘pistool’ en werd als bijzonder chic beschouwd. Ik was jaloers op ze.’(pag. 71)

a28b210359b2d17878fe551f720d03a4.jpg

Over de schrijfstijl

Tea - De stijl is buitengewoon natuurlijk en soepel, vast ook door de vertaling van Wim Hartog. De korte hoofdstukken en de keuze het verhaal niet strikt chronologisch te vertellen maken het verhaal fris en levendig, echt heel plezierig om te lezen. De afwisseling van passages met dialogen past mooi bij de meer beschouwende en beschrijvende stukken.

Ine - Wat opvalt is de structuur van dit boek. We beginnen bij een bepalende episode uit het leven van de jonge Paustovski. Hij wordt uit Kiev weggeroepen naar een familielandgoed omdat zijn vader op sterven ligt. Nadat hij zijn tocht, de aankomst en de begrafenis heeft beschreven - als ik het goed heb onthouden was hij toen 17 - keert hij terug in zijn verleden en vertelt ons chronologisch over zijn kindertijd en jeugd. Halverwege het boek komen we verrassend genoeg weer uit op het moment dat hij het telegram krijgt dat zijn vader op sterven ligt. En daarna gaat het boek gewoon weer chronologisch verder.

Wat ook opvalt is dat hij ons bij de les houdt. Hij vertelt ons over zijn leven vroeger, niet over het nu. Hij is dat kind niet meer, hij is een verteller uit de toekomst van dat kind. Dat laat hem toe om af en toe al eens vooruit te blikken naar wat nog komen gaat, om al even te vergelijken met of te verwijzen naar gebeurtenissen uit zijn latere leven. Ik houd daar wel van.

Al van bij het begin van het boek worden heel wat personages, vooral familieleden, beschreven. Hij schetst een mooi beeld van het leven in Rusland en meteen ook van verschillende etnische achtergronden. Ook de tocht naar het familiedomein wordt erg plastisch beschreven. Het was een hele heksentoer om het te bereiken, het weer zat allesbehalve mee en de reizigers moesten alles op alles zetten in hun strijd tegen een erg woelig wassende rivier. Dit zette meteen de toon. Paustovski heeft het niet alleen over de mensen en gebeurtenissen uit zijn jeugd, ook de natuur wordt prachtig beschreven. En dat doet hij het hele boek door. Hij beschrijft alles heel rustig en uitgebreid, maar het wordt nergens moeilijk, lastig of saai. Hij neemt de lezer op een toegankelijk wijze mee naar het Rusland van eind 19e - begin 20e eeuw.

a28b210359b2d17878fe551f720d03a4.jpg

Heb je nieuwe dingen gelezen?

Ine - Dit boek gaf me een mooi sfeerbeeld van Rusland en Oekraïne (dat toen deel uitmaakte van Rusland) op het eind van het tsarentijdperk. Ik kon me een mooi beeld vormen van de cultuur, de natuur en de steden, van de treinen, koetsen en sledes die reizigers overal brachten, van gastvrije familieleden die zelfs voor onbekende verwanten wekenlang hun huizen openstellen... Echt nieuw is dit niet, het vervolledigt een beeld dat ik al meekreeg over Rusland in die tijd.

Ik heb wat langer stilgestaan is bij de verhouding met de Joden. Het was een grote bevolkingsgroep, sterk aanwezig, maar die te kampen had met diverse vormen van discriminatie. Joden moesten bijvoorbeeld extra goed presteren in vergelijking met Polen en Russen om na het gymnasium naar de universiteit te mogen gaan. Maar nog veel erger was dat af en toe moorddadige pogroms werden gehouden, gewoon omdat iets maatschappelijk tegenviel. Velen werden op die manier het slachtoffer van willekeur. Gelukkig blijkt dat de Joden vaak ook werden geholpen door anderen.

Tea - Niet dat ik de pretentie heb veel te weten, maar voor mij waren de feiten niet zo belangrijk, maar de manier waarop de gebeurtenissen die de auteur verwerkt in zijn verhaal wel. De schok waarmee de dood van Tolstoj ontvangen werd bracht mij in één klap terug naar de tijd dat we Anna Karenina lazen en bespraken in de leesclub.

a28b210359b2d17878fe551f720d03a4.jpg

Verband met andere literatuur

Tea - De gymnasiumtijd wordt uitgebreid beschreven en is een belangrijke periode in zijn leven, er is veel aandacht voor literatuur en één van zijn klasgenoten is Michael Boelkanov, van hem las ik onlangs De meester en Margarita. Heel fijn om de auteurs zo te kunnen plaatsen, als klasgenoten. Over literatuur is Paustovskij uitgebreid aan het woord, hij vertelt dat zijn klasgenoten aanvankelijk dweepten met Franse auteurs, maar dat ze later toch teruggingen naar Russische schrijvers omdat ze die meer ‘ziel’ vonden hebben. Daar heb ik even over na moeten denken, waarom dan? Misschien is het wel zo en weten de Russen het gevoelsleven intenser weer te geven…

Ine - Dit boek zit vol verwijzingen naar andere schrijvers. Tolstoj en Tsjechov sterven in de tijdspanne van het boek. Paustovski zat samen op school met Michail Boelgakov. Bekende aureus worden genoemd zoals Poesjkin, Dumas, Twain, Lord Byron, Ibsen, Dostojevski, Andersen, Prus, Dante, Goethe, Shakespeare, Dickens, Balzac, Poe, Verhaegen... En ook een pak mij onbekende namen zijn de revue gepasseerd, zoals Mickiewicz, Nekrasov, Fet, Plesjtsjejev, Andrejev, Brjoesov..

Recent las ik De gloriedagen van mijn vader en Een kasteel voor mijn moeder van  Marcel Pagnol. En natuurlijk zijn er gelijkenissen. Ook Pagnol schreef op latere leeftijd de herinneringen aan zijn kindertijd neer. Ook dat ging gepaard met mooie beschrijvingen van de natuur. En ook Pagnol deed niet alsof hij die kleine jongen nog was, maar beschreef af en toe iets vanuit zijn plek in de toekomst. Ook al zijn Paustovski en Pagnol tijdgenoten, verschillen zijn er zeker ook. De Provence is Rusland niet. En Pagnol beschrijft alles net wat minder aanschouwelijk, wat eenvoudiger. Zijn verhaal is ook meer in zichzelf gekeerd, hij vertelt over zijn eigen zomers op een afgelegen plek, hij heeft het niet in dezelfde mate als Paustovski ook over de cultuur en geschiedenis.

En natuurlijk zat ik af en toe met mijn gedachten bij Anna Karenina. De landschappen, de treinen, de logeerpartijen bij familie in de zomer... Het grote verschil is dat Anna Karenina zich in adellijke kringen afspeelt en Verre jaren bij het gegoede gewonere volk, en wat eerder in de tijd.

a28b210359b2d17878fe551f720d03a4.jpg

Las je al eerder een boek van deze auteur?

Ine - Ja, zoals hierboven vermeld, las ik eerder al een verhalenbundel. Die smaakte naar meer. En dit boek, prachtig vertaald door Wim Hartog, smaakt naar nog veel meer...

Tea - Nee, een geweldige kennismaking.

a28b210359b2d17878fe551f720d03a4.jpg

En wat je verder nog kwijt wilt

Ine - De kracht van de verbeelding is een heel sterk thema in dit boek. De kleine Kostik wordt door broer en andere familieleden verweten veel te veel fantasie te hebben, erg ontvankelijk te zijn voor indrukken en een gevoel voor romantiek te hebben dat botst met de werkelijkheid. Het gaat zelfs zover dat de kleine jongen wijselijk voor zich houdt wat er zich allemaal in zijn hoofd afspeelt. De auteur Paustovski wijst ons er dan weer mooi op dat die grote verbeeldingskracht aan de basis ligt van zijn schrijverschap.

Mijn band bevat de eerste twee delen van de autobiografie. Op Verre jaren volgt Onrustige jeugd. Ik heb al eens gespiekt wat de eerste zin is: “Op de deur van professor Giljarov zat een koperen bordje waarop ‘Hier woont niemand’ gegraveerd stond.” Zeg nu zelf, is het mogelijk om zo’n boek lang aan de kant te laten liggen?

a28b210359b2d17878fe551f720d03a4.jpg

Waardering

Ine - Een boek dat me zo mooi kan meevoeren naar een andere plek en tijd krijgt 5 sterren van me.

Tea - Ik sluit me aan en geef ook 5 sterren, ik laat me graag meenemen door dit soort beschrijvingen.

Vergeef me de minimale verdubbelingen in dit verslag, Ine en ik verwoorden het soms net even anders en ik houd het maar op een versterking van het toch al zeer krachtige boek, zonder meer een aanrader! De spelling van de auteursnaam wisselt, op mijn uitgave staat hij gespeld met een 'ij'aan het einde, maar hij wordt ook geschreven met een 'i'.

a28b210359b2d17878fe551f720d03a4.jpg



Reacties op: Wil ik lezen met.... Verre jaren- Konstantin Paustovskij

Meer informatie

Gerelateerd

Over

Konstantin Paustovski

Konstantin Paustovski

Konstantin Paustovski (1892-1968) moest tijdens de Eerste Wereldoorlog dienst verrichten als ziekenbroeder op een hospitaaltrein aan het Pruisische front. Na de afschuwelijke terugtocht van het Russis...

Lev Nikolajevitsj Tolstoj

Lev Nikolajevitsj Tolstoj

Lev Nikolajevitsj Tolstoj (1828–1910) verloor op jeugdige leeftijd zijn ouders en werd opgevoed door verwanten op het familiedomein Jasnaja Poljana. Na zijn studietijd in Kazan keerde hij daarhe...

Michail Boelgakov

Michail Boelgakov

Michaíl Afanásjevitsj Boelgákov studeerde medicijnen en werkte een tijdlang als dorpsdokter in de omgeving van Smolensk. Omstreeks 1919 begon hij te schrijven voor kranten en tijd...

Anton Tsjechov

Anton Tsjechov

Anton Tsjechov (1860-1904) was een Russische schrijver. Hij staat vooral bekend om zijn korte verhalen. Hij wordt over het algemeen beschouwd als de belangrijkste en beste schrijver ooit in dat genre....

Alexandr Poesjkin

Alexandr Poesjkin

Alexandr Poesjkin (1799 - 1837) wordt over het algemeen beschouwd als Ruslands grootste dichter. Hij schreef tijdens zijn korte leven maar liefst 700 gedichten. Zijn eerste novelle in verzen verscheen...

Alexandre Dumas

Alexandre Dumas

Alexandre Davy de La Pailleterie Dumas, beter bekend als Alexandre Dumas père (1802-1870) was een Frans dramaturg en schrijver van hoofdzakelijk historische romans. Hij schreef ook artikelen vo...

Fjodor Dostojevski

Fjodor Dostojevski

Fjodor Michajlovitsj Dostojevski (1821–1881) was een Russische romanschrijver en vertaler. Hij is een van de bekendste auteurs uit de Russische literatuur. Hij wordt tot de zogenaamde 'Realistis...

Hans Christian Andersen

Hans Christian Andersen

Hans Christian Andersen (1805-1875) was een Deens schrijver en dichter, hij is met name bekend vanwege de vele sprookjes. In 1827 debuteerde hij met het gedicht Het stervende kind, enkele jaren later ...

Dante Alighieri

Dante Alighieri

Dante Alighieri (1265–1321) was een Italiaanse schrijver en dichter. Zijn meesterwerk, dat als een hoogtepunt van de wereldliteratuur geldt, was La divina commedia. De Goddelijke Komedie, een la...

Johann Wolfgang von Goethe

Johann Wolfgang von Goethe

Johann Wolfgang von Goethe was een Duits wetenschapper, toneelschrijver, romanschrijver, filosoof, dichter, natuuronderzoeker en staatsman. Goethe was de schrij...

William Shakespeare

William Shakespeare

William Shakespeare (1564 - 1616) was een Engelse dichter, schrijver en acteur. Hij wordt gezien als een van de meest invloedrijke schrijvers allertijden. Hij groeide op en Stratford-upon-Avon, een st...

Charles Dickens

Charles Dickens

Charles John Huffam Dickens werd geboren op 7 februari 1812 en overleed op 9 juni 1870. Hij is één van de belangrijkste Engelse schrijvers tijdens hte Victoriaanse tijdperk en liet op ni...

Edgar Allan Poe

Edgar Allan Poe

Edgar Poe (1809-1849) werd geboren in Boston, Massachusetts, als zoon van reizende acteurs, Eliza Poe en David Poe, Jr., die beiden overleden voor hij drie jaar oud was. Poe werd in huis genomen ...