Wil ik lezen met.....De Ballade van het treurige café-Carson McCullers

op 14 januari 2019 door

Gigi, Nathalie B, Roosje en ik waren benieuwd naar de novelle De Ballade van het treurige café-Carson McCullers.
Het boekje van bescheiden formaat nodigt uit tot een avondje lezen, maar heeft meer inhoud naarmate je dieper in het verhaal komt... lees wat wij van deze klassieker vinden.

 

Ballade betekenis & definitie. Bepaald type verhalend lied; de naam is afgeleid van het Italiaanse ‘ballata’, een bepaald danslied.

Kenmerken van de ballade zijn: het verhaal wordt sprongsgewijs verteld (alles wat bijzaak is of vanzelf spreekt wordt overgeslagen), de beschrijvende passages worden afgewisseld met dialogen, er zitten tal van herhalingen in, de sfeer is vrijwel altijd ernstig of zelfs somber, de onderwerpen zijn vaak ontleend aan oude sprookjes en sagen of aan ridderverhalen. (bron)

6d3fb51399ea6fda8aaad4c3be949d3b.jpg

Verslag van Nathalie

De ballade van het treurige café - Carson McCullers.

Dit boekje was al eerder uitgegeven onder de titel De ballade van het trieste café blijkbaar. Triest en treurig zijn toch twee termen die niet helemaal hetzelfde betekenen. De laatste titel vind ik wel het beste gevonden. Triest is meer het tegenovergestelde van blij en vind ik meer een emotie die iemand kan voelen, bij treurig kan je ook aan iets vervallen denken, dat niet meer is onderhouden, waar niemand zich (meer) mee bezig houdt of zich iets van aantrekt of zo. Een plant kan er ook treurig bij staan bijvoorbeeld. Net zoals het café uit dit boekje dus.

De naam Carson McCullers viel me in 2017 op naar aanleiding van de Nederlandse uitgave van haar boek Het hart is een eenzame jager. Hoewel haar boeken al van langer geleden dateren, zijn ze door deze uitgave en ook van dit boekje blijkbaar terug op de voorgrond geraakt. Met deze ‘flepper’ kon ik dan toch al kennis met haar maken. Dit verhaal doet me denken aan de troosteloosheid van vergeten dorpen in het algemeen en in dit geval in het zuiden van de VS. Het beeld dat de schrijfster oproept van dwangarbeiders die in een groepje samen werken en aan elkaar vastgeketend zijn, deed me wat denken aan de Daltons uit de Lucky Luke-strips eigenlijk, waarschijnlijk iets uit de jaren 1930, ’40, ’50… in die streken; hoe lang zou dit systeem daar in stand zijn gehouden trouwens?

Ik denk dat ik een mooie vertaling heb gelezen (van Molly van Gelder). Ik vond het verhaal wel wat vreemd aandoen, maar McCullers riep met haar goed gekozen woorden en zinnen wel bepaalde emoties bij me op. Juffrouw Amelia is een bijzondere vrouw die niet erg sympathiek overkomt maar toch respect afdwingt. Neef Lymon, die last van dwerggroei én een bochel heeft, is zowel een meelijwekkend als een wat kruiperig figuur, die de dorpsgenoten ook eerst niet goed weten te plaatsen. Die dorpsgenoten zijn eigenlijk best nog open naar zowel Amelia als neef Lymon toe. Ze gaven mij niet de indruk dat ze veel afkeurden in ieder geval. Hoe neef Lymon naar de teruggekeerde Marvin Macy kijkt, is ook zo onbegrijpelijk. Dat kan je toch niet goed begrijpen als lezer?

Afkeer zowel als sympathie voor de markante figuren die McCullers scherp neerzet, wisselden bij mij voortdurend af. En deden me ook wat denken aan de sfeer die Donald Ray Pollock schetste in zijn boek Al die tijd de duivel, dat zich ook in zuidelijk Amerika in die tijd afspeelt. Een afgelegen dorp, criminele figuren, dorpelingen die ondanks alles hun eigen leven proberen te leiden en toch ook een ietwat sociaal leven hebben, … Ik heb een term voor deze beklemdheid, deze ‘creepyness’ en dit genre gevonden op internet: “southern gothic” blijkbaar. Ik ken er nog niet veel van eerlijk gezegd.

Door de stijl van deze schrijfster beschouwde ik het verhaal toch wel van op een afstand, of zelfs van bovenaf en kwam ik nooit echt dicht bij de personages te staan. Maar goed misschien dat je zulke figuren niet tot je eigen kennissenkring behoren of niet echt zelf zulke treurige plekken kent. :-)

Vier sterren omdat dit verhaal me niet onberoerd liet!

6d3fb51399ea6fda8aaad4c3be949d3b.jpgVerslag van Roosje

Altijd maar de liefde...., zucht.....

Hoofdrolspelers zijn Amelia Evans, een grote, rijke onafhankelijke vrouw, haar echtgenoot met een criminele inborst Marvin Macy en haar soort van neef en bultenaar Lymon Willis. Lymons moeder was een halfzus van Amelia’s moeder.

Een armelijk dorp ergens in het zuiden van Amerika, jaren 30 of 40, 20e eeuw. Amelia is een zelfstandige vrouw met een winkel en een café, die niet mooi maar wel beresterk is en kan werken als tien paarden. Zij valt voor de verkeerde mannen. Nou, misschien niet voor de verkeerde mannen maar mannen die niet bij haar passen. Of eigenlijk is het nog anders: de liefde laat zich niet dwingen. Marvin houdt van haar maar Amelia schrikt zich rot van de seks, stompt hem in het gezicht en stuurt hem weg. Hij had wel al een slechte inborst maar haar afwijzing doet hem in zijn oude criminele gedrag vervallen. De liefde kan namelijk wel verheffen; dat deed zij bij Marvin in ieder geval wel.

Als de bultenaar Lymon zijn intrede doet, is Amelia op slag aan hem verknocht. Hij is haar soulmate en hij laat het zich heerlijk aanleunen. Alles gaat goed: liefde, zaken, het hele dorp, tot het noodlot toeslaat in het personage van Marvin, die terugkeert uit de gevangenis naar het dorp om genoegdoening te krijgen. Lymon wordt op slag ‘verliefd’ op hem en zij spannen samen tegen Amelia. De een houdt van de ander maar de ander niet van de een maar van nog een ander. Je ziet het voor je: mensen die achter een ander aanlopen maar niet achter degene die op hen is. Tragischer kan het bijna niet zijn.

Het is een mooi geschreven novelle of korte roman van McCullers. Ik ben niet van al haar werk onder de indruk. Het mooist vind ik nog altijd De bruiloft; ik geloof dat dat tegenwoordig anders heet. Het hart is een eenzame jager vond ik bij vlagen geweldig, maar te lang en op sommige plekken te sentimenteel. Nauwelijks te pruimen vond ik De klok zonder wijzers. Maar dit tragische liefdesverhaal dat beslag legt op heel het dorp, krijgt haast een iconische reikwijdte. Het is niet alleen tragisch, het is intens tragisch, het is excessief tragisch. Ik moest hier en daar denken aan verhalen van Annie Proulx en vooral aan Brokeback Mountain, een excessief tragisch liefdesverhaal.

Het verhaal eindigt met de ballade die gezongen wordt in een werkploeg van gevangen, die aan elkaar geketend zijn. Als dat geen symboliek is dan weet ik niet meer.

De stijl is rustig, helder en strak met prachtige beschouwingen ertussen over de liefde en de twee rollen in de liefde: geliefde en beminde. Hier past een ietwat ironische alwetende verteller - ik zou bijna roepen: daar is hij weer, omdat ik die alwetende verteller nogal nadrukkelijk in mijn leesboeken ben tegengekomen, de laatste tijd -. Hier is die alwetende verteller prima op zijn plaats: ‘Nu moeten we een tijd overslaan. Want de volgende vier jaren lijken erg op elkaar.’ (1983: 30)

Je weet al vanaf het begin dat dit verhaal geen happy ending krijgt. Dat is dus ook geen spoiler. Het verhaal wordt achteraf verteld. Je begint te lezen aan het einde van de love story.
Ik kan me niet helemaal aan de indruk onttrekken dat dit verhaal wel een beetje lijkt op dat van McCullers zelf: niet heel gelukkig in de liefde. Dat doet echter niet terzake.
Overigens sloot ik Amelia direct in mijn hart: zo’n vrouw wil ik best zijn, zonder de vernietigende ludduvuddu natuurlijk.

Ik vind soms McCullers aan de sentimentele kant - Het hart is een eenzame jager - , soms aan de moralistische kant - De klok zonder wijzers -.
Haar mooiste boek vind ik nog altijd De bruiloft, een coming-of-age-verhaal. Ik moet eerlijk toegeven dat dat genre het altijd goed doet bij mij.

Ik geef een citaat dat me diep trof.
Zegt de alwetende verteller tegen de lezer:

‘Kortom, het is een feit dat velen diep in hun hart de staat van beminde ondraaglijk vinden. De beminde vreest en haat de minnaar en daar is alle reden voor. Want de minnaar is er steeds op uit zijn beminde met huid en haar te bezitten. De minnaar eist iedere mogelijke relatie met de beminde op, ook al bezorgt deze ervaring hem alleen maar verdriet (ib.: 33).

Vier sterren, met glans!

6d3fb51399ea6fda8aaad4c3be949d3b.jpgVerslag van Gigi

De ballade van het treurige café Gigi


Kwam het door de kleine afmeting van het boek, dat ik schattig zou noemen? Was het de afbeelding op de cover die mijn nieuwsgierigheid wekte? Of was het misschien omdat ik haar vorige boek, dat ik een tijd geleden met het Klassieker-genootschap las, zo mooi vond dat dit boekje mijn aandacht trok? Mogelijk is het een combinatie van factoren die maakte dat ik direct reageerde op de oproep van Tea om dit boek te gaan lezen in een leesduet, wat al snel uitgroeide tot een leeskwartet. Wat de reden ook was, ik heb weer enorm genoten van Carson McCullers’ boek. Voor mij leverde deze schrijfster gewoon weer een enorm mooi verhaal af met deze novelle.

Het zijn nooit doorsnee mensen die ze beschrijft, geen enkel personage is voorspelbaar of gewoontjes. Ook een mooie, knappe, moedige held hoef je niet te zoeken in haar werk. Toch beschrijft McCullers haar personages met liefde en weet ze alle sterke punten maar vooral ook alle zwaktes in enkele zinsneden te beschrijven. Al snel heb je het gevoel dat je opgegroeid bent met de personages, zo helder brengt zij ze in beeld, qua uiterlijk en qua karakter en hebbelijkheden.
De titel dekt volledig de lading; een ballade, een kort, vaak gezongen dramatisch gedicht of een danslied. Het verhaal is krachtig en tegelijkertijd troosteloos en melancholiek en er wordt flink om elkaar heen gedanst. De treurigheid spat vanaf het begin van de bladzijden.
De auteur maakt op een bijzondere manier gebruik van vooruitwijzingen en tijdsvertragingen die de aandacht vangen en vasthouden. Ook bij dit boek is het goed, om na de laatste bladzijden weer even terug te grijpen naar het eerste hoofdstuk. Je leest die eerste zinnen met een heel andere blik en je begrijpt beter wat daar beschreven staat. Ook viel mij hierdoor op dat het verhaal als een cirkel beschreven is. McCullers zorgt er verder voor dat ze je steeds opnieuw met een onverwachte plotwending verrast. Want niets is zo bijzonder als het karakter van een mens en dat laat ze ons weten.

Mijn eerste indruk na het lezen was dat het boek goed was en fijn om te lezen, dus goed voor vier sterren. Toen ik er over na ging denken en het hele verhaal weer voor me zag, genoot ik zo dat ik er direct nog een halve ster bij wil doen. Het is knap geschreven, het roept emoties op, het wringt en schuurt en het is bijzonder van opbouw en structuur. Wie adviseert me een nieuwe titel van deze auteur?

6d3fb51399ea6fda8aaad4c3be949d3b.jpgVerslag van Tea

Wat een compact en rijk boekje is dit! Na even een paar dagen laten bezinken doe ik een poging wat woorden te vinden voor deze klassieke novelle. Toen ik de definitie vond van een ballade, ging me meteen een lichtje op. In mijn aantekeningen staan herhalingen, motieven. Zo wordt de maan vaak genoemd, net als de perzikbomen en vooral veel over gesteldheden van de lucht en de natuur. Deze beschrijvingen vormen het decor van een klassiek verhaal over liefde, haat en wraak. Het bijzondere in dit verhaal zijn de uitvergrotingen van de personages. Zo is Amelia niet gewoon een grote vrouw, nee, ze is ‘donker en groot met botten en spieren als van een man.’ Haar kleding past ook helemaal bij haar, rubber laarzen en een overal zijn zo’n beetje haar standaard tenue. Hoe contrastrijk is dan de bovenverdieping van haar woning! Smetteloos schoon en zelfs aangekleed met frivoliteiten. Haar neef Lyman is een ‘bultenaar’, zo wordt hij omschreven en benoemd in het verhaal. Dat deze grote vrouw en de kleine Lyman een liefdesrelatie aangaan is behoorlijk bizar, vooral wanneer je weet dat ze in haar vorige relatie, een zeer kortstondig huwelijk, niets van lichamelijk contact moest hebben. Deze drie personages, Amelia, Lyman en Marvin Marcy, de ex van Amelia, vormen een driehoek. Hun verhoudingen verschuiven gedurende het verhaal en roepen een behoorlijke spanning op.

De kettinggangers helemaal aan het begin van het boek komen aan het eind terug, hun zingen lijkt op het begeleiden van het verhaal en dat ze geketend zijn is een verwijzing naar de liefde waar Roosje een zin van citeerde die ook mij enorm aanspreekt. Die geketenden riepen meteen ook associaties op aan Aantekeningen uit het dodenhuis van Dostojevski, dat ben ik aan het lezen, heel heftig, maar een compleet ander boek natuurlijk.

Rest me nog te zeggen dat de hele sfeer in het boek het zuiden van de VS ademt en dat juist die sfeer zo’n beklemmend liefdesverhaal optimaal vorm geeft. Zonder valse sentimenten tot de kern van de zaak komen, dat kan McCullers erg goed. Echt ik heb enorm genoten en geef sans gêne 5 sterren omdat ze in dit korte werk enorm de diepte is ingedoken en karakters heeft neergezet die je je levendig kunt voorstellen. Dit boek deed me nog meer dan Het hart is een eenzame jager omdat het gecomprimeerd was, samengebald en daardoor krachtiger was vond ik.

6d3fb51399ea6fda8aaad4c3be949d3b.jpgHoe zijn onze bevindingen samen te vatten?

Het boekje heeft indruk gemaakt, dat is duidelijk. Ik vind de term die Nathalie noemde erg mooi: southern gothic, deze term verwoordt een gevoel dat het boek beheerst. Van Roosje trof me de benaming excessief tragisch. Gigi en ik vinden de cirkelvormige structuur opvallend.

Het boek heeft ons allemaal geraakt en met een totaal van 17,5 ster is de gemiddelde 4,5 ster voor deze southern gothic novelle. 

Reacties zijn welkom, zie ook de vraag van Gigi.



Reacties op: Wil ik lezen met.....De Ballade van het treurige café-Carson McCullers

Meer informatie

Gerelateerd

Over

Donald Ray Pollock

Donald Ray Pollock

Donald Ray Pollock (1954) is een Amerikaanse auteur, geboren en getogen in Knockemstiff, Ohio. Hij was werkzaam als vrachtwagenchauffeur bij een papierfabriek, voordat hij op zijn 54ste de verhal...

Fjodor Dostojevski

Fjodor Dostojevski

Fjodor Michajlovitsj Dostojevski (1821–1881) was een Russische romanschrijver en vertaler. Hij is een van de bekendste auteurs uit de Russische literatuur. Hij wordt tot de zogenaamde 'Realistis...

Annie Proulx

Annie Proulx

Edna Annie Proulx (uitspraak "proe") (Norwich, Connecticut, 22 augustus 1935) is een Amerikaans journaliste en schrijfster. Haar tweede roman, The Shipping News, won de Pulitzerprijs in de catego...