Wil ik lezen met....De geest geven-Hilary Mantel

op 30 maart 2019 door

Roosje, Peter, Harriet en ik lazen 'De geest geven' van Hilary Mantel. In dit artikel uit de reeks 'Wil ik lezen met' staan onze bevindingen.

d5b7b31b29b641cd31547c5d7bc53807.jpg

De flaptekst

Hilary Mantel beschrijft in 'De geest geven' hoe ze opgroeide in het landelijke naoorlogse Engeland in een eenvoudig katholiek milieu, met een onbetrouwbare moeder en een afwezige vader. Als kind al is ze een scherp observator en ziet dingen die anderen niet zien; ze begrijpt al snel dat ze haar gedachten maar beter voor zich kan houden. Vanaf haar tienerjaren lijdt ze aan een pijnlijke ziekte, die niet als zodanig herkend werd, en ten slotte onderging ze een ineffectieve maar niet terug te draaien operatie. Zij zou nooit meer kinderen kunnen krijgen. In plaats daarvan ontdekte zij in haarzelf de ene roman na de andere. Dit memoir geeft ons een inzicht waar haar vertelkunst vandaan komt. Die bron, lezen we, ligt al in haar vroege jeugd.(bron)
d5b7b31b29b641cd31547c5d7bc53807.jpg

Harriet en Roosje noemen beiden dit voor zich sprekende citaat:

“Over je eigen verleden schrijven is net zoiets als in het donker door je huis stommelen als er een stop is doorgeslagen en je met je tastende hand naar oriëntatiepunten moet zoeken.” (2016-159)

190adb87f67e5435cc1b0419d56df66b.jpg

a9d506242a225b4e7e1b3fb6806bb433.jpgWaarom lazen we dit boek?

Harriet werd geraakt tijdens een interview: 'Het is deze maand alweer 2 jaar geleden dat ik een interview op de televisie zag, van Adriaan van Dis met Hilary Mantel. Een wat bijzondere en broze vrouw nam plaats aan tafel en nadat ze een glaasje rode wijn gekregen had, ontspon zich een intrigerend gesprek tussen deze twee mensen. Mantel bleek al snel een interessante en intelligente vrouw te zijn, zeer geïnteresseerd in geschiedenis. Naast boeken over de Franse revolutie had ze ook inmiddels al twee boeken over Thomas Cromwell, die minister was onder Hendrik VIII, op haar naam staan. Voor zowel Wolf Hall als Het boek Henry ontving zij de Man Booker Prize, en laat ik nou beide boeken in mijn boekenkast hebben staan. Ongelezen weliswaar.

Mantel en van Dis bespraken ook haar in 2003 verschenen memoires De geest geven, een boek over haar jeugd in Engeland en haar leven met de ziekte endometriosis. Na dit interview nam ik mij heilig voor een boek van deze schrijfster te gaan lezen. Echter het duurde nog een jaar voor ik met de Hebban Leesclub het boek Acht maanden in de Gazastraat las. Geen biografie van Mantel maar wel met elementen van haar leven erin verweven, ze heeft immers 4 jaar in Djedda gewoond. Dit smaakte naar meer, maar het duurde toch weer een jaar voor ik het volgende boek van Mantel las. Toen Tea De geest geven noemde in de lijst van boeken die ze samen wilde lezen met andere lezers kon ik niet anders dan mij hiervoor aanmelden, en daar heb ik geen spijt van gekregen.'

Peter ontving dit boek als cadeau voor het schrijven van de 65.000e recensie op Hebban. ‘Ik was daar erg blij mee, want ik had eerder de romans Wolf Hall en Het boek Henry met veel plezier gelezen.’

Tea ”Met welk boek van Hilary Mantel moet ik beginnen?’, vroeg ik aan Roosje, toen deze auteur ter sprake kwam in het klassieker-genootschap. “De geest geven” luidde het antwoord. En vele maanden later was het zover. Mijn verwachtingen waren hoog gespannen, ik zag wel de miniserie Wolf Hall, maar dat is toch iets anders dan een boek.

190adb87f67e5435cc1b0419d56df66b.jpg

a9d506242a225b4e7e1b3fb6806bb433.jpgOver de inhoud

Harriet In De geest geven schrijft Mantel over haar jeugd in Noord-Engeland. Het opgroeien in een gezin dat anders is dan de andere gezinnen, met haar vader wel in huis maar ook de nieuwe liefde van haar moeder, want scheiden kon in het katholieke Engeland niet. Over ontworstelen aan verwachtingen en tradities en over welke invloed haar ziekte heeft op haar leven. Maar boven al laat dit boek zien waaruit het schrijverschap van Mantel is ontstaan.

Peter Hoofdstuk 1 draait rond de verhuizingen van en naar het buitenhuis Owl Cottage in Reepham. Mantel beschrijft haar aarzeling om gestalte te geven aan het schrijven van haar memoires. Ondertussen kijkt ze terug en leren we haar geschiedenis met 'geesten zien', het overmatig slikken van medicijnen en haar moeder en stiefvader.
In hoofdstuk 2 geeft ze fragmentarische en wisselende herinneringen aan haar prille jeugd van 3 en 4 jaar. Ze schetst een beeld van een intelligent en fantasierijk meisje dat niet goed in haar omgeving past. Hier en daar zijn er associaties naar gebeurtenissen later in haar leven.
Hoofdstuk 3 beschrijft haar jong adolescente periode, grofweg tussen 6 en 10 jaar. Ze is eigenzinnig, leeft in haar eigen wereld. Ze worstelt met school, geloof, vriendschap en volwassenen. In het vierde hoofdstuk komt (kort) haar periode op de kloosterschool, het gymnasium aan bod en haar lastige verhouding met haar stiefvader Jack.
Het langste hoofdstuk 5 gaat het over volwassen leven, waarin haar gezondheidsproblemen een belangrijke rol spelen en waarin fragmentarisch haar schrijversleven aan bod komt. Het laatste - ongenummerde - deel "Het latere leven" brengt ons terug naar Owl Cottage, vormt een soort cirkel die gesloten wordt. Tegelijkertijd is het een open einde, dus eigenlijk geen afronding. Mantel leeft tenslotte nog en schrijft gelukkig nog.

Citaat uit het laatste hoofdstuk

"Geesten zijn de rafels en flarden van het leven van alledag..."

Hoe dan ook, De geest geven, is geen autobiografie, maar een beschrijving van herinneringen aan de hand waarvan wij enigszins Mantels leven kunnen destilleren. De hoofdstukken of delen kennen wel een min of meer chronologische volgorde, maar worden ook afgewisseld door zijstapjes en flashbacks en flashforwards.

Tea Dat gebeurtenissen uit je jeugd grote gevolgen kunnen hebben blijkt wel uit romans die ze later zal schrijven, enge grijze wezens ( nonnen!), zullen uiteindelijk een plek krijgen in haar latere werk, ik heb verder nog niets van haar gelezen, maar verheug me nu al op die passages.

190adb87f67e5435cc1b0419d56df66b.jpg

a9d506242a225b4e7e1b3fb6806bb433.jpgLeesbeleving, synesthesie

Roosje Deze autobiografie van Mantel leest als een roman, en dat is bedoeld als een compliment. Ze begint en eindigt haar verhaal op hetzelfde punt: de verkoop van Owl Cottage. Tot dat punt in haar leven vertelt Mantel, de naam van Jack, haar stiefvader, ons haar verhaal. Ik probeer het kort te houden. Grofweg in twee delen valt deze autobio uiteen: jeugd en volwassenheid. De jeugd is uitermate boeiend, voor mij persoonlijk op veel punten herkenbaar en wordt zeer prettig gekenmerkt door haar talent voor en blijken van synesthesie. Alle zintuigen zingen mee in haar ervaringen.

Tea Meteen de eerste pagina werd ik het boek ingetrokken, een van de geesten uit de titel doen direct van zich spreken en ook de verklaring ervan, migraineaanvallen zorgen bij Hilary voor helderziende momenten en zij leert ermee te dealen. In een totaal niet zeurende stijl maakt Hilary ons deelgenoot van haar jeugd, vanaf de zeer vroege herinneringen, tot en met het moment dat haar onderkende aandoening eindelijk een naam kreeg.

Dit citaat trof me, net als Roosje viel me de synesthesie op waarover we veel gesproken hebben tijdens de de discussie over Lolita-Vladimir Nabokov:

‘Voor ik naar school ging, was er een tijd dat ik gelukkig was, en ik wil opschrijven wat ik me van die tijd herinner. Het verhaal van mijn kindertijd is een gecompliceerde zin die ik altijd probeer af te ronden, af te ronden en achter me te laten. Hij laat zich niet zomaar afronden, en dat komt deels doordat woorden niet toereikend zijn; mijn vroege wereld was synesthetisch, en ik word achtervolgd door de geesten van mijn eigen zintuiglijke impressies die opspelen als ik probeer te schrijven, ze sidderen tussen de regels door.’ (2016-36 -ebook)

190adb87f67e5435cc1b0419d56df66b.jpg

a9d506242a225b4e7e1b3fb6806bb433.jpgReferenties aan andere literatuur

Peter  In haar boek De geest geven (oorspronkelijk Giving up the Ghosts, uit 2003) beschrijft Hilary Mantel haar ‘memoires’. Met elementen van haar leven beschrijft ze wie ze was, wie ze geworden is en meer in het bijzonder welke ‘geesten’ haar daarbij parten speelden. Mantel was een buitenbeentje, zo veel wordt duidelijk uit dit boek. Ze leefde voor een belangrijk deel in haar eigen geestelijke wereld, had levendige (waan)voorstellingen (zag geesten) en het gevoel er niet bij te horen. Het deed mij denken aan een boek dat ik eerder dit jaar las, van Janet Frame. Hoewel dat in strikte zin een roman was, was het dermate autobiografisch ingestoken dat de gelijkenis met Mantels memoir opvallend was. Bijzonder dat Mantel zelf refereert aan Janet Frame

“Hoe kun je dan een samenhangend verhaal van je eigen leven maken? Janet Frame vergelijkt dat proces met het vinden van een baal vodden en daar dan een jurk van proberen te maken”.(blz. 209)

Het geeft in ieder geval aan dat Mantel het werk van Frame kent en dat zij daaraan iets aan ontleend heeft.

190adb87f67e5435cc1b0419d56df66b.jpg

a9d506242a225b4e7e1b3fb6806bb433.jpgThematiek en schrijfstijl

Roosje  Haar volwassenheid wordt zwaar getekend door haar ziekte: endometriose; verder natuurlijk door huwelijk en scheiding en een herhuwelijk; wonen in het buitenland: Afrika en Saudi-Arabië (lees ook vooral Mantels ‘Acht maanden in de Gazastraat’) en door haar onvrijwillige en zeer betreurde kinderloosheid.
Thema’s zijn ook: familie en gezin, vader, geen scheiding tussen haar ouders, want RK, stiefvader, opa’s en oma’s en oudtante en nicht; RK en Iers (beide verdacht in de UK); schrijven; kind-zijn; feminisme, vrouwelijke problematiek (ik vraag me - oprecht - af of dat voor mannen interessant is).

Haar stijl is onderhouden, knap, en van een omtrekkende beweging gebruik makend: eerst wijst ze vaak vooruit naar iets, later hoor je de echo van het gebeurde. Een structuur die Theodor Fontane gebruikte in zijn Effi Briest. Dat maakt het lezen wil ietsje ingewikkelder dan wanneer het verhaal strikt chronologisch verteld was maar ook een stuk boeiend en rijker, diepgaander.
Haar wijze van vertellen is dat ze haar ervaringen zo veel mogelijk opschrijft vanuit de belevingen van toen maar er tegelijk ook commentaar op levert en over reflecteert. Dat past uitstekend bij de structuur van vooruitwijzingen en de echo’s.

Tea  Godsdienst, school, de liefde, huizen inclusief geesten, gescheiden ouders, een stiefvader en haar nooit aflatende pijn zijn zo ongeveer de thema’s die Mantel beschrijft. Ze heeft een heel fijne schrijfstijl, licht, subtiel, gedetailleerd, met de nodige humor en zelfspot.
Gelukkig mankeert er niets aan haar intellect en zijn het de concentratiestoornissen die haar parten spelen bij het uitoefenen van een functie waarbij je je eigen tempo niet kan aanhouden. Het schrijven van romans kan in eigen tijd, dat wordt haar ware passie.

190adb87f67e5435cc1b0419d56df66b.jpg

a9d506242a225b4e7e1b3fb6806bb433.jpgGeesten

Roosje Het grote motief waar Mantels alsmaar weer op terugkomt: de geesten, de spoken, de aanwezigheden, de spookachtige en irrationele entiteiten, - vandaar de titel: Giving up the Ghost. Het is een ruim concept: dode mensen, zoals vader Jack, wiens aanwezigheid zij voelt in Owl Cottage, haar ongeboren kinderen, de aanwezigheid, de ervaring die zij ooit had in the secret garden, die haar de stuipen op het lijf joeg, maar ook al haar eigen persoonlijke ‘issues’. Ze zijn positief en negatief.

d5b7b31b29b641cd31547c5d7bc53807.jpg

Wat deed het boek met ons?

Roosje  Eenvoudig en gelukzalig is Mantels leven niet, maar dat is ons eigen leven toch ook niet? Het leven gaat niet over rozen, nooit.
Jammer genoeg komen we niet heel veel te weten over de inhoud en de aard van haar huwelijk, maar dat is meer dan begrijpelijk. Haar man leeft immers nog en dan is het niet kies de vuile was of welk was dan ook buiten te hangen.
Ik heb een vaag idee dat er misschien toch nog wel een vervolg komt. Ik hoop het.

Harriet Deze autobiografie leest als een roman, met de nodige humor en zelfspot.
Wederom wil ik meer boeken van haar lezen en misschien gaat dat dit jaar lukken. Wolf Hall en Het boek Henry staan immers nog ongelezen in mijn boekenkast.

Tea Ik vroeg me af waarom ik zo geraakt werd door dit verhaal. Zij heeft ongeveer dezelfde leeftijd als ik en de verhalen die zij over haar jeugd vertelt liggen mijlenver uit die van mij. Het milieu waarin zij opgroeide komt me bijna exotisch voor. Ik heb met haar te doen, denk ik, omdat ze miskend is als kind, maar ook door de slechte diagnostiek van de artsen, dat was echt een drama met verstrekkende gevolgen, haar gemis aan kinderen is hartverscheurend.

190adb87f67e5435cc1b0419d56df66b.jpg

a9d506242a225b4e7e1b3fb6806bb433.jpgConclusie

Peter vergelijkt dit boek met Wolf Hall en Het Boek Henry : ‘toch zijn die boeken heel andere kost. Die twee boeken volgen de regels van de historische roman. De overeenkomst met De geest geven is dat Mantel ook daar niet altijd een chronologische opzet hanteert. Dat maakt het verhaal ingewikkelder voor de lezer, maar uiteindelijk wel boeiender. De geest geven was een mooi boek, dat ik met plezier en interesse heb gelezen. Ik houd er wel van, die buitenbeentjes (zoals er natuurlijk wel meer zijn onder schrijvers). Ik had al een beoordeling op hebban gegeven: 4 sterren.’

Harriet geeft 4 sterren.

Roosje Dijk van een schrijfster! 4,5 ster

Tea  Dikke 5 sterren voor deze memoires!

d5b7b31b29b641cd31547c5d7bc53807.jpg



Reacties op: Wil ik lezen met....De geest geven-Hilary Mantel

Meer informatie

Gerelateerd

Over

Hilary Mantel

Hilary Mantel

Hilary Mantel heeft al vele romans op haar naam staan, maar brak internationaal definitief door met haar boek Wolf Hall. Ze won de Man Booker Prize en de Walter Scott Prize met dit boek en het is in 3...

Vladimir Nabokov

Vladimir Nabokov

Vladimir Nabokov stamt uit een Russische aristocratische familie die in 1917 naar het Westen vluchtte. In de jaren dertig vluchtte Nabokov vanuit Duitsland, waar hij toen woonde, naar Parijs. Het feit...

Theodor Fontane

Theodor Fontane

Theodor Fontane (1819-1898) is beroemd geworden door romans als Irrungen Wirrungen en Effie Briest, waarin hij de zelfingenomenheid en benepenheid van het kleinburgerlijke, eenvoudige milieu bloot...

Janet Frame

Janet Frame

 anet Frame is geboren en getogen in Nieuw-Zeeland en woonde later in Londen en de Verenigde Staten. In 1947 werd er bij vergissing schizofrenie bij haar geconstateerd en werd ze opgenomen in een...