Wil ik lezen met.....De mythe van Sisyphus-Albert Camus

op 21 maart 2019 door

Niet elk boek laat zich zomaar veroveren. Dat wordt duidelijk uit het verslag van 'De mythe van Sisyphus'-Albert Camus. Lees hoe Sandra, Gerrie en ik onze lezing ervaren hebben.

b25b6468ca3cdf3872729a7d50232e88.jpg

De mythe van Sisyphus is een essay over het absurde van Albert Camus uit 1942 dat in Nederlandse vertaling voor het eerst verscheen in 1962. Het behoort samen met de toneelstukken Caligula (1938), Het misverstand (1944) en de roman De Vreemdeling (1942) tot zijn "bundel over het absurde". In dit essay introduceert Camus zijn filosofie van het "absurde": de wanhopige zoektocht van de mens naar de zin van het leven in een onverschillig heelal. (bron)

b25b6468ca3cdf3872729a7d50232e88.jpg

28c8dbe269e545071688c5e155e73735.jpgWaarom lazen wij dit boek? Een persoonlijke motivatie waarbij Sandra wat meer achtergrond heeft vanwege haar studie.

Sandra  Ach, Camus toch.... In zijn essay over Sisyphus, waarin hij uitweidt over de abysmalle onzinnigheid van het leven, in een continuum van oneindig lijden en bedrijvige zinloosheid van de mens, is het volgens Camus nogal droevig gesteld met het fenomeen mens.
Het was mijn enorme liefde en bewondering voor Goethe, die mij in eerste instantie naar de collegebanken voerde, alwaar mijn kennis zich uitbreidde (mag ik hopen!) door het lezen van werken van bijv. rationalist Noam Chomsky – , Nash (John Nash red.) en mijn lievelingsfilosoof Kant. Eén en ander is na al die jaren al wel wat weggezakt, dus vergeef me: ik weet het allemaal niet meer.

Gerrie  Ik ben sowieso geïnteresseerd in filosofie, maar tot nu toe heb ik er niet voldoende aandacht aan besteed. Dus toen deze buddy read langskwam vond ik dat een goed moment om er eindelijk eens mee te beginnen.

Tea  Dit is één van de boeken die al een tijd op m'n NTL staat. Van Albert Camus las ik De Vreemdeling en De Pest en was vooral van de eerste erg onder de indruk, komt misschien ook omdat ik die vrij recent las. De combinatie van De mythe van Sisyphus uit de Griekse oudheid en de theorie van Albert Camus was voor mij de trigger om het boek te willen lezen. Eerlijk gezegd is het me niet meegevallen. Mijn vertaling uit 1964 vind ik niet zo prettig lezen – teorie ipv theorie – de zinnen lopen ook niet zo soepel.

b25b6468ca3cdf3872729a7d50232e88.jpg

28c8dbe269e545071688c5e155e73735.jpgHoe was de leeservaring in de algemene zin, was er doorheen te komen?

Sandra  Ik begrijp wat Camus beweert, maar ik kan er persoonlijk niet zo veel mee. Ik heb het boek regelmatig weg moeten leggen. Textueel duidelijk, echter, qua hypothese voor mij discutabel, en zo is Camus wederom de persoon, die ik tijdens mijn studie zo af en toe tegenkwam, een narcistische zwartkijker met slechts oog voor het onverbiddelijke einde voor iedere boreling. Een beetje mindfullness had Camus beslist goed gedaan.

Gerrie  Laat ik beginnen met te zeggen dat ik me in het boek heb verslikt. Het is lastig te lezen als je niet voldoende filosofische kennis hebt, want dan moet je veel opzoeken om te begrijpen waar Albert Camus heen gaat.

Met moeite heb ik het boek uit gelezen. Echter ik vond het wel het lezen en het herkauwen en tenslotte een klein beetje beginnen te begrijpen waard.

Tea  Doorbijten dus en langzaam lezen met veel teruglezen en opzoeken om de stof door te laten dringen. Wat is er moeilijk aan? Het boek is veel uitgebreider dan de analyses die je op internet vindt over het absurdisme van Camus. De auteur heeft veel voorbeelden nodig om zijn theorie uit te leggen en ten tweede valt het ook niet mee je een voorstelling te maken hoe zo’n absurd leven eruit ziet. Aan de hand van voorbeelden wordt het uiteindelijk wel duidelijker. De steen van Sisyphus kan iedereen zich wel voorstellen. Wat Camus zeggen wil is dat Sisyphus, ondanks zijn straf en de uitzichtloze situatie toch een gelukkig mens is omdat hij geen hoop heeft op een ander leven, maar hij zich het noodlot heeft toegeëigend en zich verzoend heeft met zijn lot, amor fati, hij heeft zich losgemaakt van de straf die de goden hem gaven.

b25b6468ca3cdf3872729a7d50232e88.jpg

28c8dbe269e545071688c5e155e73735.jpgHoe staan wij tegenover de standpunten van Camus? Hierover kan Sandra helder vertellen vanuit haar studieverleden.

Sandra  Mijn grootste probleem met Camus is, dat hij zijn beeld van zijn waarneming van de fysieke werkelijkheid, internaliseert als wetmatigheid. En precies dat vind ik nu een dingetje.

Camus beweert dat de mens schreeuwt om antwoorden over haar fundamentele bases van bestaan, en dat de stomheid van het universum hem tot pijn en wanhoop drijft. Camus gaat mijns inziens teveel mee met o.m. Husserl, wier gedachtegoed ervan uitging dat de waarnemer, zijn verlangens en behoeftes projecteert op de overtuiging(en) die hij heeft over die waarneembare werkelijkheid. De vraag of deze waarneming 'werkelijk' is, laat Camus hiermee jammer genoeg geheel buiten beschouwing.

Waarneming an sich sluit namelijk een interpretatie van die werkelijkheid uit, en dat is nu juist wat Camus wel doet. Camus gaat niet nader in op bijv. Kant's kennisleer, (subject- object theorie, hoe zich zijn waarneming ten opzicht van het te bestuderen object, i.e de dood verhoudt. (wat kan ik (nog) weten?) Door de grens van het helder (rationeel) denken te negeren, dan wel de wens deze te menen te kunnen tarten, door in opstand te komen tegen een leven waarin de dood niet bestaat, de zgn. revolte die hij noemt, als aanklacht tegen de natuurlijke orde, is onmogelijk. Dat wisten zelfs de Oude Grieken al.

Camus verloochent in zijn essay ook de kunsten; – waarbij Aristoteles nog uitging van het bezig zijn an sich, als doel van een handeling, (opdat (het doel van) die handeling op een later tijdstip nog geïntegreerd kon worden in het geheel), – serveert Camus ook alle uitingen van kunst af als volkomen zinloos: zodra het boek sluit, en het doek valt, is het gedane en verworvene zinloos en vergeten. Ik vind het echter onlogisch dat wij wel de aanblik van kunst in al haar vormen menen te moeten verwerpen, en daarbij geen genoegen scheppen in dat wat ook door de natuur is voortgebracht, i.e de mens. Los van elkaar, en toch onomstotelijk met elkaar verbonden.

Tea  Ik kan Camus niet los zien van Jean-Paul Sartre, de twee waren ooit bevriend met elkaar en raakten in conflict. Bij Sartre bestaat het absurdisme niet in de zin waarover Camus spreekt. Net als wat Sandra hierboven schrijft kun je de wereld op verschillende manieren waarnemen en je ertoe verhouden. Je hebt de vrijheid keuzes te maken zegt Sartre, dus bij elke situatie verhoud je je opnieuw tot de wereld en gaat er een ‘reactie’ mee aan, dit ligt nooit vast, maar is eeuwig in beweging. Bij Camus liggen er zaken vast, zodat het lijkt alsof je geen keuze hebt.

2c89def93f13eba7a48517a7e52a0977.jpg

Wat staat er zoal in het boek?

                                                                                

Gerrie vat samen, dit viel haar onder andere op in het eerste gedeelte:

  • Oordelen of het leven wel of niet de moeite waard is om geleefd te worden is antwoord geven op de fundamentele vraag van de filosofie.
  • Zich van het leven beroven betekent in zekere zin, net als in een melodrama, een bekentenis doen. Men erkent dat men door het leven overwonnen is of dat men het niet begrijpt.
  • Vrijwillig sterven veronderstelt dat men, zelfs instinctief, het belachelijke karakter van deze gewoonte heeft onderkend.... en de nutteloosheid van het lijden.
  • Daar alle normale mensen aan zelfmoord hebben gedacht, wordt het zonder meer duidelijk, dat er een direct verband bestaat tussen dit gevoel en het verlangen naar het niets.

28c8dbe269e545071688c5e155e73735.jpgGerrie denkt verder: In veel van de stukken die in dit essay naar voren komen gaat het vooral om de zelfmoord van het denken, denk ik nu.

'Een aanvang nemen' is belangrijk. De moeheid wacht aan het einde van een mechanisch leven, maar tevens geeft zij de eerste stoot aan het ontwaken van het bewustzijn en bereidt de volgende stap voor. … Ten slotte vloeit uit dit ontwaken de consequentie voort: zelfmoord of herstel.
Want alles begint met het bewustzijn, en slechts door het bewustzijn heeft iets waarde.
Wie is de absurde mens? Hij, die niets voor de eeuwigheid doet, zonder het bestaan ervan te ontkennen.

Het volgende deel gaf duidelijk aanleiding tot overpeinzing. Want ogenschijnlijk had Don Juan het goed voor elkaar. Liefde, liefde en nog eens liefde. Een totale overvloed.

Don Juan. Ook dan zijn er verschillende manieren om zelfmoord te plegen; een daarvan is totale overgave en het opgeven van de eigen persoon. Don Juan wordt door een andere liefde bewogen en die maakt vrij. Zij voert alle gezichten van de wereld met zich mee, en haar huisvering komt voort uit het weten dat zij vergankelijk is. Don Juan heeft verkozen niets te zijn. Voor hem gaat het er om, helder te zien.

De absurde mens vermenigvuldigt hier weer, wat hij niet tot één geheel kan maken. Zo ontdekt hij een nieuwe wijze van zijn, die hem minstens evenveel bevrijdt, als zij diegene bevrijdt, die hem naderen. Edelmoedig is de liefde slechts als zij weet dat zij zowel voorbijgaand als bijzonder is. Al dit afsterven en opnieuw geboren worden is voor Don Juan het zout des levens. Dat is de manier waarop hij geeft en tot leven brengt.

2c89def93f13eba7a48517a7e52a0977.jpg

Tea  Don Juan is een van de personages die beschreven wordt. Hij zoekt geen echte liefde bij één vrouw, maar vindt dat hij elke keer opnieuw een hevige liefde mag beleven. Blijgeestig en zonder hoop gaat hij zijn gang en dat hij zich bewust is van het feit dat hij een vrouwengek en een verleider is, maakt hem volgens Camus tot een absurdist.

Camus gebruikt de term ‘sprong’ wanneer hij wil uitleggen wat mensen kunnen doen wanneer ze tegen de zinloosheid van het leven aanlopen. Wanneer je eenmaal de waarheid ontdekt hebt van de zinloosheid is het onmogelijk je ervan los te maken, je moet er iets mee doen. Er zijn meerdere mogelijkheden, je kunt je heil zoeken in religie, je beëindigt je leven of je aanvaardt je lot en probeert zinvol en blijmoedig door te leven.

De auteur werkt verschillende voorbeelden uit waarvan het toneel en de literatuur voor mij de mooiste zijn. Een toneelspeler kan eindeloos opnieuw geboren worden en sterven op het toneel.

Deze toneelspeler spreekt zichzelf tegen:

[…] ‘hij is dezelfde en toch zo verschillend, zoveel zielen verenigd in een enkel lichaam. Maar dat is zelf de absurde contradictie: dit individu dat alles wil begrijpen en alles doorleven, deze ijdele poging, deze vruchteloze koppigheid. Wat steeds in tegenspraak is, dat verenigt zich desondanks in hem.’ (1963-117)

Gerrie  Deze absurde wereld wordt bevolkt door mensen die helder denken en niet meer hopen. En ik heb het nog niet gehad over het meest absurde personage: de scheppende mens. Hier komende roman schrijvers aan de order.

Naar mate je verder in het boek duikt, valt het lezen minder moeilijk en begint er toch iets van een patroon te ontstaan. Op dit punt ben ik echter nog steeds heel benieuwd wat de mythe van Sisyphus te maken heeft met de absurde mens. Dat heb ik nog niet met elkaar kunnen rijmen.

Tea  Wanneer je dit hele stuk naleest zie je het misschien helderder?

b25b6468ca3cdf3872729a7d50232e88.jpg

28c8dbe269e545071688c5e155e73735.jpgSandra reflecteert en vergelijkt

Als je, net als Camus, continue contempleert dat het leven je niets brengt, en alles zinloos tijdverdrijf is, veroorzaakt deze gedachtegang een emotie die er niet was geweest, als je er niet aan had gedacht. Je kunt dan zelf actie ondernemen, door te bedenken welke gedachten brengen die emoties iedere keer op gang, en hoe kan ik die gedachtestroom onderbreken? Een mens is tenslotte niet zijn emotie. Kennis over de verschijning van deze emoties kunnen dan aangewend worden om zo tot een ander inzicht komen. Hierin ziet men het bewijs van een vrije wil.

Als je zelf iets doelgericht doet, door bijv. een innerlijke overtuiging, zonder daarbij door de omstandigheden van buitenaf gedwongen te zijn, i.e. Camus' idee dat juist de dood het leven zin geeft, dan kan deze bewuste keuze alleen maar tot vrijwilligheid, vrijheid en succes leiden.

Daarnaast is het voor iedere aanschouwer, die een onderdeel van een systeem is, onmogelijk uit dit systeem te treden om alles van buitenaf te bekijken, en om zich zo buiten de subjectieve werkelijkheid te manoeuvreren. Het geheel gaat vooraf aan de afzonderlijke delen, en niet andersom, zoals Camus meent, omdat hij met zijn bewering simpelweg de grenzen van het denken heeft bereikt. De metafysische sprong die hij wil maken, is in strijd met de natuur.

Camus neemt in zijn essay bijv. wel afstand van Hegel als het gaat om vrijheid. Camus vond dat de mens in opstand moest komen tegen het 'systeem', waar Hegel echter 'instanties en systemen' als voorwaarde zag om tot autonomie te komen. Een mens komt pas tot uitdrukking in de verhouding waarbinnen ze leven, ergo mijn vrijheid houdt op waar de vrijheid van de ander begint. Camus vond dat ieder mens zich naar welbelieven mocht ontplooien en zag de grens van de ander eerder als frustratie, dan als noodzaak voor een natuurlijke orde en wetmatigheid. (alles staat los van elkaar, en alles is verbonden met elkaar).

Het zijn de allergrootste oorspronkelijke denkers, die ons beeld van de werkelijkheid op zijn grondvesten hebben doen schudden; Kants idee dat wij een object buiten onze subjectieve werkelijkheid niet waar kunnen nemen, is bijv. inmiddels achterhaald door Einstein. (de werkelijkheid is relatief en niet subjectief).

Ach, wie zal het zeggen, ik volg hierin liever de oude, wijze Aristoteles: alles begint met observeren en verwondering. Het probleem zit in de aard (van de mens) zelf: de ijsvogel, de wolf, de olifant: zij houden zich niet bezig met denken aan morgen, of met de vraag wanneer zij zullen gaan sterven; het is helaas ons eigen beperkend antropomorf denken dat wij slechts projecteren op onze werkelijkheid.

b25b6468ca3cdf3872729a7d50232e88.jpg

28c8dbe269e545071688c5e155e73735.jpgTot slot, ter overpeinzing

Sandra  Ik heb zelf niet zo veel met 'Totesangst'. Ik weet dat het kleine broertje van de dood, – i.e. slaap – , een tijdelijke toestand is, die uiteindelijk overgaat in een relatief langer duren. Een simpele wet van oorzaak en gevolg. Ik vind het een voorrecht om te mogen leven, en een voorrecht om te moeten sterven. Zo is het leven, gelijk de dood: los van elkaar en in elkaar overvloeiend, de één is niet zonder de ander. Het menselijk leven, met al haar ellende en verdriet, is nietig en ondergeschikt aan de wetten van een veel groter geheel. Dat gevoel biedt troost. Ik heb daar geen religie voor nodig, en ik vind het goed zo.

* En wat betreft Sisyphus: meten is weten, een katrol is al een half probleem minder.*

Ik heb het boek 5 sterren gegeven. Alhoewel ik heb niet eens ben met Camus, is het een prachtig werk om te lezen. Het is aan de lezer wat hij er mee doet.

Gerrie  Mijn conclusie is: dit boek kan ik niet door het één maal te lezen doorgronden. Hier mag ik meer studie van maken.          Medelezeressen ik hoop dat jullie er heel veel meer uit gehaald hebben dan ik. Op dit moment ben ik nog aan het nadenken over de verhouding tussen hoop, en de absurde mens. Die twee gaan niet samen als ik het boek goed heb begrepen. De troost die ligt in het absurde bestaan is juist dat er geen hoop is, dat is ook niet nodig, want door het bestaan zelf, het hier en nu en niet accepteren dat er bijvoorbeeld een hiernamaals is, wordt het absurde bewezen.Ik geef het boek 4 sterren

Tea  Het boek krijgt vooralsnog 4 sterren, maar het zou me niet verbazen dat het aantal nog stijgt door het kristallisatieproces. Dat heeft Camus toch maar mooi voor elkaar gekregen, een theorie in boekvorm presenteren en de lezer, mij dus, aansteken met ideeën waarover je kunt en mag nadenken. Aan het eind van het boek staan ook een aantal beschouwingen over Het proces, Het slot en De gedaanteverwisseling van Franz Kafka, die zijn behoorlijk indrukwekkend en het eerstvolgende boek van Kafka zal ik met heel andere ogen beleven.

De conclusie is dat dit weer zo'n boek is dat het lezen zo verrijkend werkt. Heel fijn om te worstelen met de stof, eerst ga je letterlijk door het stof om daarna euforisch door het leven te gaan omdat je iets bereikt hebt. Je hebt toch een overwinning behaald, je hebt het boek op durven pakken en door de afspraak kon het ook niet in een hoek gesmeten worden uit frustratie. Absurd of niet absurd: dit boek is met recht een klassieker en stemt blijvend tot nadenken, ook al is het maar ter oriëntatie. Fijn dat we er alledrie, elk op onze eigen wijze, energie hebben ingestoken en er iets aan over hebben gehouden waar nog lang op gekauwd kan worden.


"Some books are to be tasted, others to be swallowed, and some few to be chewed and digested: that is, some books are to be read only in parts, others to be read, but not curiously, and some few to be read wholly, and with diligence and attention."

Francis Bacon Essays (1625)

 

2c89def93f13eba7a48517a7e52a0977.jpg



Reacties op: Wil ik lezen met.....De mythe van Sisyphus-Albert Camus

Meer informatie

Gerelateerd

Over

Franz Kafka

Franz Kafka

Franz Kafka (Praag, 3 juli 1883 – Kierling, 3 juni 1924) was een Duitstalige schrijver die wordt gezien als een van de belangrijkste auteurs van de twintigste eeuw. Zijn werk kreeg vooral n...