Wil ik lezen met....Vader Goriot-Honoré de Balzac

op 19 maart 2019 door

In het kader van 'wil ik lezen met..' lazen Jan Haas en ik Vader Goriot van Honoré de Balzac. Balzac is een bekende auteur met een enorm oeuvre en toch las ik nog niets van hem, daar moest verandering in komen. Daarom dit artikel over Vader Goriot (Le Père Goriot).

Balzac is een van de grootste Franse schrijvers en meester van de realistische roman. Vader Goriot is een deel uit de Comédie Humaine (De Menselijke Komedie), een omvangrijke reeks waarin Balzac de Franse samenleving van zijn tijd wilde beschrijven. Vader Goriot verscheen eerst in de Revue de Paris (1834), in 1835 is het in de boekwinkel te verkrijgen en werd de basis van La Comédie humaine. Binnen La Comédie humaine is Vader Goriot ondergebracht in 'Scènes de la Vie privée (Scènes uit het privéleven) dat deel uitmaakt van Études de Moeurs (Studie van Zeden). Het boek werd in 2002 opgenomen in de lijst van 100 beste boeken uit de wereldliteratuur.

De inhoud

'De hoofdpersonen zijn bijzonder sterk van typering. Op onvergelijkelijke wijze wordt het genuanceerde gedragspatroon van de onervaren student Rastignac geschetst. Heel anders is Vautrin, een van Balzacs meest huiveringwekkendste creaties. Goriot zelf tenslotte is de man die te gronde gaat aan het drama van het onberedeneerde, instinctmatig, bijna dierlijke vaderliefde. Een man die als een blinde automaat doorgaat zichzelf op te offeren en tot wie pas in zijn doodsstrijd de afschuwelijke waarheid begint door te dringen.'
(achterflap L.J. Veen 1977)

b25b6468ca3cdf3872729a7d50232e88.jpg

a6f830438f2bb8d33d88fb772bf650da.jpgWaarom iets lezen van Honoré de Balzac?

Jan: Emile Zola werd geïnspireerd door Honoré de Balzac. De directe reden voor mij om ook een keer iets van deze beroemde Franse schrijver te lezen

Tea: Eerlijk gezegd had ik geen flauw idee wat ik moest verwachten van dit boek, tot nu toe kwam er nog geen boek van deze auteur op mijn pad, het trok me niet voldoende om een van zijn vele titels op te pakken. Maar de geuzennaam ‘De Napoleon van de Franse roman’ (citaat van Bart Van Loo, De Frankrijktrilogie) wekte voldoende nieuwsgierigheid om kennis te maken met de Balzac. Vader Goriot werd een aantal keren genoemd als een van zijn meesterwerken.

Context van de roman

Jan: Honoré de Balzac leefde in de eerste helft van de 19de eeuw en in die tijd speelt Vader Goriot zich ook af; 1819. Net na Napoleon, daar wordt in zijn boek nog even aan gerefereerd. Mensen die zich eerst conformeerden aan Napoleon en latereven makkelijk weer aan de koning.

Leeservaring, thematiek en verband met andere literatuur

a6f830438f2bb8d33d88fb772bf650da.jpgJan: Vader Goriot leeft in een armoedig pension in Parijs samen met o.a. Eugene, een jonge student rechten uit een arme familie. Vader Goriot blijkt twee dochters te hebben die in hele andere leefomstandigheden leven. Zo krijg je een aardige inkijk in het huishouden van de Parijse rijke bovenlaag. Waar, net als de vermeende armoede van Vader Goriot (een gewezen vermicelli fabrikant) de rijkdom ook alleen buitenkant blijkt. Eugene neemt een gok met wat geleend familiekapitaal en raakt bevriend met de ene dochter en krijgt een relatie met de andere dochter van Vader Goriot. Die zijn dochters lijkt te verafgoden. Door allerlei plotwendingen komt dit allemaal uit in het verhaal.

Opvallend. Het boek, zoals meerdere boeken uit de 19de eeuw geschreven als feuilleton, valt voor mij in twee delen uit elkaar. Het eerste deel is een rustig kabbelende beschrijving van (de buitenkant) van de hoofdrolspelers en hun omgeving. Het tweede deel, dat begint met een ontmaskering, start een reeks van plotwendingen, verrassingen en ontdekkingen. Frappante overgang vond ik.
Uiteindelijk, denk ik, wil Balzac hiermee beschrijven dat, wat de buitenkant ons laat zien, aan de binnenkant heel anders kan zijn. En dan gaat het natuurlijk over mensen en menselijk gedrag.

Toevallig las ik Een nagelaten bekentenis van Marcellus Emants precies hiervoor en vorig jaar De mijn van Emile Zola. Alle behoren tot het naturalisme. Kenmerkend voor deze stroming is het realisme (ook het verklaren van het gedrag van mensen door psychologisch inzicht). Ik vermoed zomaar dat Balzac één van de eersten was.

b25b6468ca3cdf3872729a7d50232e88.jpg

a6f830438f2bb8d33d88fb772bf650da.jpgTea: Deze realistische roman heeft me vanaf het begin meegenomen. Ik houd van realistische romans, vooral wanneer de karakterbeschrijvingen zo raak zijn, je ziet de personages voor je.

In eerste instantie werd ik afgeleid door de setting in een pension, want niet zolang geleden las ik Villa des Roses van Willem Elsschot en er waren een paar kleine overeenkomsten, maar al snel verdween dat beeld en kon ik me richten op de personages en thema’s van de Balzac. Dat realisme van hem trof met net zo als in De Mijn van Zola, zowel de thema’s als de karakters. Ik vind het een trieste roman, er komt weinig vreugde in voor, toch is de toon niet somber. De ontwikkeling van de jonge student Rastignac is levendig, je kunt je echt inleven in hem, zijn onbezonnenheid en zijn verlangen naar het mondaine Parijs maken hem tot een sprankelend personage. Zijn morele afwegingen zijn ook realistisch. Naarmate zijn kansen op een introductie in de ‘salons’ van Parijs stijgen moet hij afwegingen maken hoever hij gaat, verloochent hij zijn principes of toch maar niet?

Vader Goriot is niet alleen vader voor zijn twee door en door verwende dochters maar ook voor Rastignac. Die dochters zijn verwend door hun vader hij heeft hiermee zichzelf in de vingers gesneden en voor zijn dochters pakt die opvoeding ook helemaal verkeerd uit. Rastignac en Goriot krijgen een hechte band en die wordt geweldig uitgewerkt. Een genot om te lezen. Verder is er ook nog een thrillerachtig element in het verhaal, dat heeft een extra dramatisch effect. Drama is er ruim voldoende in de roman. Balzac wil met dit boek het leven zoals het is in zijn tijd beschrijven en dat is met deze roman erg goed geslaagd. Hij laat zien hoe de klassenverschillen werken, hoe afkomst voorspelt welk leven iemand zal leiden, men denkt aan uiterlijke kenmerken te kunnen zien hoe iemands karakter is. Ook het denken over goed en kwaad, misbruik maken van de situatie om zichzelf te verrijken zijn thema’s in deze roman.

b25b6468ca3cdf3872729a7d50232e88.jpg

a6f830438f2bb8d33d88fb772bf650da.jpgHet eindoordeel

Zo te zien zitten Jan en ik op één lijn. Hoewel we niet dezelfde accenten benoemen, is de lezing voor ons allebei een verrijking geweest. Het is fijn kennis gemaakt te hebben met één van de grote Franse auteurs ook al is het maar om een vergelijking te kunnen maken met literatuur uit een zelfde periode.

Jan: Emants kon mij niet bekoren. Emile Zola’s De mijn, vond ik daarentegen weer schitterend. Vader Goriot plaats ik er tussen in. Ik werd er niet door van mijn sokken geblazen, hier en daar ook wel wat oubollig, vond ik. Anderzijds; de beschrijvingen van Parijs en het pension uit het eerste deel vond ik wel mooi en uiteindelijk nergens had ik het idee dat gedrag of conversaties gemaakt aandeden.
En, geplaatst in zijn tijd, ik denk dat we wel met een voorloper te maken hebben. Respect is dan misschien het goede woord ook.
Ik waardeer het boek met 4 sterren. Leuk om dit boek van hem gelezen te hebben, maar het zal bij deze ene titel blijven.

Tea: Ik heb erg genoten van deze roman en geef 4 sterren, geen 5 omdat ik me net iets minder identificeerde met de personages dan in De mijn. Ben erg blij iets gelezen te hebben van deze auteur.

Afbeelding banner (bron)

87fbb01851d781dd29344b6074fd785c.jpg



Reacties op: Wil ik lezen met....Vader Goriot-Honoré de Balzac

Meer informatie

Gerelateerd

Over

Willem Elsschot

Willem Elsschot

Willem Elsschot (pseudoniem van Alfons De Ridder) werd geboren in een Antwerps bakkersgezin. Na zijn studie handelswetenschappen vertrok hij naar Parijs waar hij aan de slag ging als klerk van een zak...

Marcellus Emants

Marcellus Emants

Marcellus Emants (Voorburg, 12 augustus 1848 – Baden (Zwitserland), 14 oktober 1923) was een Nederlandse schrijver. Hij is een van de weinige voorbeelden van het naturalisme in de Nederlandse letter...

Bart van Loo

Bart van Loo

Bart van Loo (1973) is een Vlaams auteur, conferencier en francofiel. Hij schreef verscheidene boeken waarin Frankrijk de hoofdrol speelt. Daarnaast toert hij rond met zijn theatershow waarin Franse c...