Wil ik lezen met....Zuidenwind-Norman Douglas

op 23 april 2019 door

In de serie Wil ik lezen met.... lazen *Wil* en ik de klassieker 'Zuidenwind' van Norman Douglas. Of het echt een noncorformistische ideeënroman is? Wij gaan proberen hierover iets zinnigs te zeggen! Het boek is ook een Schwob boek.

Er zijn belangrijke boeken die we niet kennen, waar we niets over horen of lezen, die niet verkrijgbaar zijn in het Nederlands. Schwob.nl is een website voor deze vergeten of onontdekte boeken.(bron)

8d88eb4a4232d7d3e6f8bdb7f2faa47c.jpg

De flaptekst

Als bisschop Heard van Bampopo in Afrika op weg terug naar Engeland het mediterrane eiland Nepenthe aandoet om zijn nicht te bezoeken, vermoedt hij niet dat de kleine twee weken die hij er doorbrengt zijn kijk op het leven volledig zullen veranderen. Naast de lokale bevolking wonen er op het eiland een grote groep Russen onder leiding van een charismatische ex-monnik met een wonderlijk verleden, rijke expats, een bedreven hedonist en een alcoholiste met een exhibitionistisch karakter. Met al dezen en anderen, voert de bisschop gesprekken die qua onderwerp variëren van geschiedenis tot kunst tot seksualiteit en eten, van heiligen tot hedonisten en van Engeland via Afrika tot Italië.
41b8785d7e0f2ab78e73c38ccacb5d1d.jpg

3e88787fffca68d01017bbaff0bbf790.jpgIdeeënroman

Tea  Dit boek wordt een ideeënroman genoemd. Om erachter te komen waarom dit zo is ben ik gaan speuren naar de kenmerken van een ideeënroman en kwam uit op een studie van P. van Limburg Brouwer over De manuscript-fictie in de voorrede van Charicles en Euphorion. De inhoud van deze studie doet denken aan de inhoud van Zuidenwind, de handeling is eigenlijk helemaal niet zo belangrijk. In Zuidenwind gaat het vooral om allerlei filosofische stromingen te benoemen en om er de consequenties van te laten zien. Door de personages 'op te tuigen' met een bepaalde stroming komt er een bonte lappendeken van verschillende denkwijzen en kan de auteur laten zien wat het betekent een hedonist te zijn, wel of geen religie aan te hangen en hoe om te gaan met affaires met een min of meer misdadig tintje.

*Wil* Hoewel er op eind van het boek nog een soort van plot is, wordt er daar niet echt naartoe gewerkt. Dat Thomas Heard zich thuis gaat voelen op Nepenthe en zich, ook onder invloed van de zuidenwind, steeds losser gaat gedragen en wat minder principieel wordt en meer de mores van het eiland aanneemt, is een verloop waar niet de nadruk op wordt gelegd. Je kunt je als lezer gewoon heerlijk mee laten voeren en ook het levensritme van Nepenthe aannemen.

8d88eb4a4232d7d3e6f8bdb7f2faa47c.jpg

De context

De naam van het eiland Nepenthe komt uit het Grieks en betekent letterlijk ‘niet-verdriet’. Het fictieve eiland in de Middellandse Zee is een schilderachtig oord waar de Zuidenwind, de sirocco vrij spel heeft en waar krachten aan het werk zijn de moraal volkomen op de schop te doen gaan. Het is belangrijk in het oog te houden dat het boek geschreven is in 1917, WO1 is nog in volle gang en over de afloop heerst nog onzekerheid. Door de spottende toon kreeg het boek zowel bijval als kritiek.

41b8785d7e0f2ab78e73c38ccacb5d1d.jpg

3e88787fffca68d01017bbaff0bbf790.jpgDe leeservaring

*Wil*  Het begin is wat lastig, omdat Thomas Heard al reizende allerlei mensen ontmoet. Het zijn vluchtige ontmoetingen en voor je het weet zijn tien personen de revue gepasseerd. Als het voorstelrondje achter de rug is, kan het feest letterlijk en figuurlijk beginnen.

Het is je vaak moeilijk voor te stellen dat dit boek in 1917 is geschreven, want de onderwerpen die de revue passeren zijn vandaag de dag eigenlijk nog net zo actueel. Getuige dit citaat:

‘Het produceert een nieuw publiek, een publiek dat belust is op persoonlijkheden en niet op informatie. Ze willen meer weten over onze kleren en inkomens en gewoontes.’ (pag. 157)

En even verder: 

Alles moet gedeeld worden.’

Al gaat het hier over de oude media, zoals kranten en societybladen, en zijn het tegenwoordig vooral de mensen zelf die alles delen op social media, maar de parallel is toch grappig.

41b8785d7e0f2ab78e73c38ccacb5d1d.jpg

817f3fc44e951ba8ef92912a2fdfdbfc.jpgOpbouw en stijl

*Wil*  Het boek is 2012 vertaald door Johan Hos en dat zal ongetwijfeld ook bijdragen aan de frisse uitstraling van het boek. De schrijver gebruikt soms woorden en zinnen die wat archaïsch aandoen, maar dat past wel bij de personen die de gesprekken voeren, waarbij vooral meneer Keith het hoogste woord heeft.

Het boek is in vrij korte hoofdstukken verdeeld, wat het lezen ten goede komt; zo kun je het even laten bezinken voordat je verdergaat, want het is geen boek om in één ruk uit te lezen. Het staat vol met opmerkingen en stellingen waar je heerlijk over kunt filosoferen en nadenken en zou zich uitstekend lenen voor een leesclub. Wat te denken van een opmerking als deze:

‘Net als de klassieken met hun “Ilias”. Waar is er een groter dichter dan Homerus? Maar zijn verering werd een banvloek over onafhankelijk creatief denken. Wat zou er veel moois geschreven kunnen worden over de verdorrende invloed van Homerus op het intellectuele leven van Rome!’ (pag.336)

Tea  Het is een vermakelijke roman door het kleurrijke taalgebruik met Engelse humor, niet altijd even subtiel:

''Vrijmetselaar,' corrigeerde meneer Keith. 'Dat is hetzelfde. En lelijk! Niemand heeft het recht zo lelijk te zijn. Ik durf te zeggen dat hij nog lelijker is dan de schurk in de cinema- weet je nog Denis?' 'Het is een wonder dat hij nog zo lang heeft geleefd, met dat gezicht,' ging don Francesco verder. 'Ik denk dat God hem speciaal geschapen heeft om de mens een idee te geven van de betekenis van het woord 'grotesk.' (pag.22)

41b8785d7e0f2ab78e73c38ccacb5d1d.jpg

2ff5f259b8cd80fd68607124c0e5152d.jpgEen veelzeggende titel

*Wil* ‘Zuidenwind’ is als titel van het boek zeer goed gekozen, want deze waait gedurende het hele boek. Een paar citaten om het te illustreren voldoen beter, denk ik, dan er een analyse op los te laten. En geeft zo ook een mooie indruk van de schrijfstijl van de auteur.

‘Reusachtige motten fladderden intussen rond en klapperden met hun fragiele vleugels tegen het draadwerk van de lampions; de zuidenwind ruiste, en voerde de aromatische last van duizend ‘s nachts bloeiende struiken en bloemen als de adem van een vriend mee door de tuin.’ (pag.124)

Maar de wind heeft ook vaak een slechte invloed:

‘Iedereen leek met iedereen tegelijk te bakkeleien en, na een dag waarop de zuidenwind bijzonder onaangenaam was geweest, ieder moment fysiek geweld te gaan gebruiken.’ (pag.166)

En niet alleen de inwoners hebben er last van.

‘Buitenlanders komen onder zijn invloed soms in de verleiding vreemde dingen te ondernemen.’ (pag.325)

Dat de zuidenwind niet daadwerkelijk hoeft te waaien om zijn invloed te doen gelden, blijkt wel uit het volgende citaat:

‘Een beetje hoofdpijn. Die sirocco. Het was al erg genoeg als hij op de normale wijze waaide. Maar volstrekt ondraaglijk als hij zonder een zuchtje in de lucht hing.’ (pag.168)

Op de afbeelding: Sirocco vanuit Libië blaast stof over Zuid-Europa. De sirocco, ook wel scirocco, siroc of jugo, is een zuidelijke wind, die hete en droge lucht uit de Sahara naar het noorden voert (bron)

41b8785d7e0f2ab78e73c38ccacb5d1d.jpg

817f3fc44e951ba8ef92912a2fdfdbfc.jpgBedwelming

Tea  Bij het lezen van deze enorm rijke 'cult roman' (de term kwam ik tegen in een artikel van Literair Nederland en vind het een goede typering), is het niet moeilijk je mee te laten voeren op het ritme van de sirocco, de stream of consciousness van de personages, de verleidingen om de zaken eens van de geheel andere kant te bekijken en....laat vooral je verbeelding werken en waan je op een eiland in de Middellandse Zee waarvan één van de personages zegt dat de hekserij, de glamour, de natuur doet trillen van het wonderbaarlijke en dat alle wonderen van de Odyssee hier aanwezig zijn.....

*Wil*: 'Ik heb genoten van dit Schwob-boek en geef het ⭐️⭐️⭐️⭐️.'
Tea: ‘Erg lang over gedaan, veel uren leesplezier, van genoten en nu nog (nagenieten) ik geef ⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️.’

Afbeelding Odysseus en de sirenen, door Waterhouse, 1891.

3e88787fffca68d01017bbaff0bbf790.jpg



Reacties op: Wil ik lezen met....Zuidenwind-Norman Douglas

Meer informatie

Gerelateerd

Over