De winnaar van de Hebban Debuutprijs 2020: 'Viktor' van Judith Fanto

De Hebban Debuutprijs is de enige juryprijs van Nederland en Vlaanderen met een grote invloed van lezers. De tienkoppige jury onder leiding van juryvoorzitter Gerben de Bruijn (boekverkoper) roemde Fanto om haar schrijfstijl, de kwaliteit die je in de eerste zin al herkent, haar opbouw van een scène en de vorm van deze roman die absoluut naar meer smaken.

De longlist voor de Hebban Debuutprijs werd in april bekendgemaakt, waarna een lezersjury van ruim honderd lezers de shortlist bepaalde. De andere genomineerden waren Bianca Boer met Draaidagen, Lucia van den Brink met Niemand zoals hij, Splinter Chabot met Confettiregen en Dido Michielsen met Lichter dan ik.

De eindjury bestaat traditiegetrouw uit boekverkopers en Hebban-redacteuren. Naast juryvoorzitter Gerben de Bruijn (Boekhandel Post Scriptum) bestond de jury uit boekverkopers Monique Eskens (Boekhandel De Drvkkery), Pauline Goedemans (Boekhandel Grimbergen), Daphne de Haan (Boekhandel Waanders in de Broeren), Remco Houtepen (Boekhandel Libris Venstra) en Arno Koek (Boekhandel Blokker), en Hebban-redacteuren Aimee van Tienoven, Anouk van der Zee, Lindy de Jong en Debbie van der Zande.

Met Viktor schrijft Judith Fanto een hartveroverende, waargebeurde familiegeschiedenis over de betekenis van familiebanden. Wenen, 1914. De zesjarige Viktor Rosenbaum redt weeskind Bubi uit een vijver in het Praterpark. Tussen hen ontstaat een levenslange vriendschap en Bubi wordt opgenomen in de gegoede Weens-Joodse familie. Viktor, die maar niet wil deugen, ontpopt zich als patser en rokkenjager en maakt geen van zijn vele studies af, tot groot verdriet van de intellectuele Rosenbaums. De Anschluß in 1938 vormt een keerpunt: met heldhaftige vindingrijkheid en brutaliteit beschermt Viktor iedereen die hij liefheeft.

Nijmegen, 1994. Geertje Rosenbaum, de jongste telg van de familie, rebelleert tegen de angst en schaamte waarmee de Rosenbaums hun Joodse identiteit beleven. Wanneer houdt haar familie nu eindelijk op met onderduiken? En waarom wordt Viktor, de broer van haar grootvader, doodgezwegen? Als Geertje op onderzoek uitgaat, stuit ze op een onwaarschijnlijk familiegeheim. De roman Viktor is het debuut van Judith Fanto en is gebaseerd op de lotgevallen van de Weens-Joodse familie van Fanto. Viktor heeft echt bestaan.

Viktor is een prachtige roman over twee generaties binnen dezelfde Joodse familie, waarin hoofdpersoon Geertje op zoek gaat naar de waarheid rond Viktor Rosenbaum, de raadselachtige broer van haar grootvader. Twee verhaallijnen wisselen elkaar af en de lezer krijgt inzicht in het leven van de Rosenbaums in het Wenen van vlak voor de Tweede Wereldoorlog en dat van Geertje aan het einde van de twintigste eeuw.

Viktor heeft alles wat een fijne roman nodig heeft: een welgestelde familie, een zwart schaap, oorlog en tal van onverwachte wendingen. Maar ook op stilistisch vlak is alles in orde: een strakke structuur, de zoektocht naar de eigen identiteit als hoofdthema en een prachtige vertelstijl.

Fanto beheerst de Nederlandse taal tot in de puntjes, weet hoe ze dialogen moet neerzetten, hanteert een soepele vertelstijl die het schrijven ervan moeiteloos laat lijken en schreef een roman over de Tweede Wereldoorlog zonder op alle al bestaande romans te lijken. Ze trekt het joods zijn van toen naar het joods zijn van nu en toont hoe de ervaringen van decennia eerder nog steeds effect hebben op een familie.

Dat doet ze met goed doordachte constructies, zoals het spiegelen van de beide verhaallijnen. Als in Wenen nog niets aan de hand is, groeit Geertje/Judith op gebukt onder het schuldgevoel van een andere generatie. Wanneer het in Wenen juist kritiek wordt en Joods zijn iets verschrikkelijks betekent, is het Judith die zichzelf vindt in het jodendom en, door dat te omarmen, sterk wordt.

Fanto heeft een prettig leesbare stijl, maar schuwt een wat gecompliceerde zinsbouw en woordkeus niet en heeft een oog voor rake observaties en een onderkoelde humor die soms ook de harde werkelijkheid dragelijker maakt en het verhaal verlicht. Maar ook de personages dragen daaraan bij: ze zijn intelligent, eigen, grappig. De hoofdpersonages dragen het verhaal, met alle randpersonages als mooie aanvulling. De gelaagdheid van het verhaal en het tot leven komen van de verschillende personages (in slechts enkele pennenstreken) zijn verfrissend en aangenaam. Fanto zet met Viktor een zeer compleet, rond en indrukwekkend personage neer (gebaseerd op een man die daadwerkelijk heeft geleefd). Mooi zijn ook de parallellen tussen Viktor en Geertje, allebei buitenbeentjes en eenlingen binnen hun familie.

Bijzonder interessant zijn de vraagstukken die Fanto aanstipt zonder een poging te doen het onmogelijke te beantwoorden, zoals de hiërarchie in het lijden onder de Shoah. Ze hamert er ook niet op, waardoor de lezer het boek even neerlegt en hier als vanzelf dieper over zal nadenken. Een boek dat tot interessante discussies kan leiden en tegelijkertijd ook een zeer prettige leeservaring biedt.

Los van het verhaal zijn het Fanto’s schrijfstijl, de kwaliteit die je in de eerste zin al herkent, haar opbouw van een scène, de vorm van deze roman die absoluut naar meer smaken. Een prachtige eerste roman, vindt de jury.

Judith Fanto wint met Viktor zeer verdiend de Hebban Debuutprijs 2020.

Judith Fanto is jurist en publiceerde tal van artikelen in medische en juridische vakbladen, richtte Stichting Joods Apeldoorn op en stond aan de wieg van de glossy Eigen! De roman Viktor is haar debuut en is gebaseerd op de lotgevallen van de Weens-Joodse familie van Fanto.

De Hebban Debuutprijs 2020 richt zich op Nederlandstalige literaire fictie, literaire non-fictie, spanning, feelgood en young adult voor het eerst verschenen tussen 1 april 2019 en 1 april 2020. De Hebban Debuutprijs is de enige juryprijs van Nederland en Vlaanderen met een grote invloed van lezers. Eerdere winnaars waren Lize Spit met Het smelt (2016), Roxane van Iperen met Schuim der aarde (2017), Antoinette Beumer met Mijn vader is een vliegtuig (2018) en Thomas Rueb met Laura H. (2019).