Het Hebban Boek van de Maand is: 'In orbit' van Samantha Harvey

In de kleinood In orbit draaien zes astronauten en kosmonauten in het International Space Station rondom de aarde, zestien keer in een enkele dag. 'Als je hoort dat een verhaal gaat over de ruimte, denk je al snel aan sciencefiction,' vertelt Roos, maar in de novelle van Samantha Harvey staat juist realisme centraal. De astronauten zijn fysiek volledig los van de aarde, maar ontsnappen mentaal nooit aan onze thuisplaneet. 'Zonder het zelf te kunnen zien ben je getuige van het mooiste uitzicht denkbaar,' vertelt Sander. 'Terwijl je feitelijk op die afstand niks kunt zien dat de aarde mooi, lelijk, warm of koud maakt, voel je heel sterk hoe bijzonder deze bol eigenlijk is. De aarde is ineens geen "ding" meer of "gewoon een planeet", maar een personage in het boek, met haar eigen verhalen en haar eigen geheimen.'

'Een ode aan Moeder Aarde,' noemt ook Suzette de novelle. Harvey zette zelf nooit voet in de ruimte, maar wilde dit verhaal al een kwart eeuw vertellen. Pas tijdens de coronalockdowns vatte ze de moed op, omdat ze pas op dat moment echt kon begrijpen hoe het is om enerzijds bij elkaar in een kleine ruimte niet aan elkaar te kunnen ontsnappen, en anderzijds niet in staat te zijn om andere mensen te bereiken. Het prachtig geschreven In orbit leverde haar afgelopen jaar de prestigieuze Booker Prize op. De novelle is een van slechts een handvol genomineerde romans die gesitueerd zijn in de ruimte en de eerste die ook daadwerkelijk gewonnen heeft. Alleen dat maakt In orbit al een bijzonder boek, waarvan de vertaling door Nederlandse uitgeverij De Bezige Bij ook al naar voren werd gehaald.

Voor Suzette is de keuze om de ruimte te gebruiken als setting voor het bespreken van filosofische thema's perfect. 'In orbit zoekt een weg door ideeën en perspectieven die reflecteren op ons kleine, kwetsbare bestaan,' vertelt ze. 'De weg die we als mensheid banen naar zelfvernietiging en onze hunkering naar het ontdekken van het onbekende.' Vanuit de ruimte bezien zijn wij individuen allemaal gelijk, onderdeel van dezelfde aarde, en Harvey illustreert dat nergens beter dan door het samenwerken en -leven van de westerse astronauten en Russische kosmonauten. 'De aardse grenzen die gewoon oplossen buiten de dampkring, waar op hetzelfde moment de mensen in commandocentra op aarde zo hun best doen om de verschillen en de spanning te benadrukken,' zegt Sander.

Maar hoewel hun bijzondere positie de ruimtevaarders met elkaar verbindt, zet hun eigen achtergrond en perspectief ze ook ieder over andere dingen aan het denken. 'Het overlijden van een ouder, een droom die steeds terugkeert, een orkaan die de Filipijnen nadert en een oude ansichtkaart roepen gedachten op over hun unieke positie, onze wereld en wat het betekent om mens te zijn,' benoemt Roos. Ook het gevoel van isolement wordt door Harvey beklemmend geportretteerd. 'Connectie met en begrip voor mensen is vandaag de dag ver te zoeken en ook daar denkt In orbit over na,' vertelt Suzette. 'Zo probeert een van de astronauten contact te krijgen met iemand op aarde. Na meerdere mislukte pogingen eindigt de alinea met: "Hallo? Hoort u mij, hallo?" Zo, zo krachtig!'

'Neem het hoofdstuk voor hoofdstuk tot je,' tipt Suzette nieuwe lezers. 'Er zit geen plot in het boek, dus verwacht geen verhaal dat in hoog tempo wordt verteld.' Ook Anouk is onder de indruk van de vertelstijl. 'Je wordt gegrepen door de poëtische schrijfstijl, die meandert en je leestempo vertraagt. Je beseft vanaf de eerste pagina hoe krachtig Harveys taalgevoel is,' complimenteert ze. 'Er gebeurt zo weinig dat je het bijna een verstilde roman kunt noemen,' voegt Sander daaraan toe, 'maar door de prachtige stijl wordt het nergens saai. De anekdotes, de kleine en grote verhalen, elk gekoppeld aan een persoonlijke gebeurtenis van een astronaut, stuk voor stuk verbonden aan de aarde op afstand, maken het boek een waar kunstwerkje, eentje waar je nog lang over blijft nadenken.'

'In orbit is het soort boek dat je kijk op de wereld kan veranderen, en dat kom je maar zelden echt tegen,' vertelt Anouk. 'De filosofische thema's en het gebruik van enorm beeldende taal en weinig dialoog zetten je aan het nadenken,' voegt Suzette daaraan toe. 'Ze zwakken je leestempo af en dat is enorm belonend bij dit boek. Harvey beschrijft in prachtige zinnen hoe bijzonder en eindeloos mooi de aarde is, hoe belangrijk het is dat we onze planeet en al het leven beschermen. Tegelijkertijd laat ze zien hoe klein een leven is, hoe klein de aarde is in verhouding met het heelal, hoe nietig sommige problemen zijn. In dit boek zit een prachtige balans tussen individualiteit en het collectief.'

Na 28 succesvolle edities van het Hebban Boek van de Maand sluit Hebban zich sinds 2026 aan bij de keuze van weekendmagazine Mezza: het Mezza Boek van de Maand.