Advertentie

Hebban vandaag

Review /

Recensie: Een kleinzoon geeft een stem aan zijn opa

Khalid Mourigh is taalkundige die onderzoek deed naar Nederlandse straattaal en poëzie en verhalen van Berberse auteurs vertaalt. 'De gast uit het Rifgebergte' is zijn literaire debuut, waarin hij het levensverhaal van zijn grootvader optekent. Hebban-recensent Nicole las het boek en beoordeelde het met drie sterren: 'Het belangrijkste dat dit boek bereikt, is het geven van een stem aan één van de gastarbeiders die naar Nederland kwamen, zeker omdat er nog steeds meer óver dan mét migranten wordt gesproken.'

De gast uit het Rifgebergte van Khalid Mourigh

Op zijn sterfbed vertelt Ali nog één laatste keer over zijn leven. Zijn kleinzoon Khalid Mourigh luistert ernaar, gefascineerd maar ook vertwijfeld: waarom komt dít verhaal nooit aan bod als Nederlandse politici en media het over ‘gastarbeiders’, ‘Marokkanen’ of ‘gelukszoekers’ hebben?

Dit verhaal van de eerste Marokkaanse gastarbeiders begint in de jaren vijftig. Ali moet vanaf zijn veertiende geld verdienen voor zijn familie. Hij leidt een onzeker maar avontuurlijk bestaan en trekt door het Rifgebergte, op zoek naar werk. Uit noodzaak gaat hij in dienst van het Spaanse leger, dan is hij weer assistent van de dynamietspecialist in de mijnen. Als Ali na een periode van werk terugkeert naar zijn geboortedorp, blijkt vaders wil wet: hij moet en zal trouwen met de jonge Fadma. Hun eerste kind wordt geboren, en het wordt voor hem steeds moeilijker om zijn groeiende familie te onderhouden. Een oversteek naar Europa lonkt, want daar is een nijpend tekort aan goedkope arbeidskrachten.

Na een omzwerving door België brengt de trein Ali in 1964 naar Utrecht. Hij wordt hartelijk ontvangen en werkt in verschillende fabrieken om uiteindelijk op een scheepswerf te belanden. Duizenden kilometers verwijderd van zijn familie in de Rif maakt hij met verbazing kennis met de Nederlandse omgangsvormen, met fietsen en erwtensoep. Maandelijks stuurt hij geld naar Fadma en zijn kinderen, maar de kloof tussen hen wordt steeds groter.

Khalid Mourigh vermengt het frivole van de Marokkaanse vertelcultuur met de geschiedenis van de komst van de eerste Marokkaanse gastarbeiders en plaatst zo zijn eigen familieverhaal in een breder historisch en politiek perspectief.

Khalid Mourigh (Sliedrecht, 1981) is taalkundige. Hij verdedigde in 2015 zijn proefschrift over de grammatica van de bedreigde Berbertaal Ghomara. Daarna deed hij onderzoek naar de fonetische en grammaticale aspecten van straattaal onder jongeren in Gouda. Naast zijn academische carrière vertaalt Mourigh poëzie en verhalen van Berberse auteurs. De gast uit het Rifgebergte is zijn literaire debuut, waarin hij het levensverhaal van zijn grootvader optekent.


Recensie: De gast praat terug ***

Door Nicole van der Elst

Taalkundige Khalid Mourigh vertelt in De gast uit het Rifgebergte het levensverhaal van zijn opa Ali, die in 1964 naar Nederland kwam als gastarbeider. Hij wilde geld verdienen om zijn familie te ondersteunen en te investeren in zijn thuisland Marokko. Toen hij net als veel andere landgenoten besloot te blijven, werd zijn individuele verhaal ondergeschikt aan de problemen en bedreigingen die deze nieuwkomers volgens de Nederlandse bevolking veroorzaakten. In dit boek draait Mourigh deze beeldvorming om. Ja, zijn opa was onderdeel van één van de eerste groepen arbeidsmigranten uit Marokko, maar Ali was vooral een kleurrijk en opportunistisch man met een eigen interessante geschiedenis.

Om dit laatste feit naar voren te laten komen, is het boek op een slimme manier gestructureerd.

Om dit laatste feit naar voren te laten komen, is het boek op een slimme manier gestructureerd. Er wordt net zoveel aandacht besteed aan de tijd van Ali in Marokko als de tijd in Nederland. Het eerste deel van het boek leest alsof Ali een eenentwintigste-eeuwse reïncarnatie is van Tom Sawyer, de ondeugende hoofdpersoon uit de boeken van Mark Twain. Keer op keer probeert hij onder de strenge economische en sociale conventies van het Marokkaanse platteland uit te komen. Toch wordt het beeld van de hoofdpersoon nergens karikaturaal. Dit komt door de jeugdige onbezonnenheid waarmee Ali zich in elk nieuw avontuur stort, maar vooral omdat hij niet overal mee wegkomt. Ondanks dat hij moeite heeft met autoriteit, wordt hij regelmatig op de vingers getikt door bijvoorbeeld familieleden, dorpsgenoten of de Spaanse overheersers.

Dat Ali echt gaat leven voor de lezer heeft ook te maken met de manier waarop zijn verhaal is overgeleverd. Hij heeft zijn levensverhaal oraal doorgegeven aan zijn kleinzoon en andere familieleden, omdat hij zelf analfabeet was. De bravoure die uit sommige episoden in Marokko spreekt, is op zo’n manier opgeschreven, dat je het hem haast hoort vertellen. Een goed voorbeeld is het moment waarop Ali samen met zijn vrienden probeert te ontsnappen uit de gevangenis:

'Op een onbewaakt moment gaf Ali Mhemmed een dynamietstaaf mee. Hij smokkelde die mee de gevangenis in. ’s Nachts, toen het rustig was en de meeste gevangenen lagen te slapen, plaatsten ze samen de staaf bij het raam. Ali haalde lucifers uit zijn binnenzak, maande zijn vrienden afstand te houden en stak de lont aan. Hij deinsde terug, stak twee vingers in zijn oren net voor de staaf ontplofte. Alle gevangenen schrokken wakker.'

Dat de verhalen van Mourighs opa alleen mondeling zijn doorverteld, heeft ook een nadeel. Los van de twijfel of alles even geloofwaardig is, doet De gast uit het Rifgebergte wat fragmentarisch aan. Mourigh erkent dit in het nawoord, maar hij probeert er soms iets te gekunsteld een geheel van te maken door deze gaten op te vullen met politieke en maatschappelijke achtergronden. Deze intermezzo’s zijn nodig om de context en de keuzes die de mensen in het Rifgebergte maken te begrijpen, maar deze hoofdstukken verzanden soms in te veel detail. Zo staat het hoofdstuk over de overheersing van Spaans-Marokko vol met historische personen die kort de revue passeren. Deze hebben niet allemaal een meerwaarde voor het begrijpen van de omgeving waarin Ali is opgegroeid, waardoor het contrast met de levenslustige passages over het leven van de hoofdpersoon groot is.

Het belangrijkste dat dit boek bereikt, is het geven van een stem aan één van de gastarbeiders die naar Nederland kwamen, zeker omdat er nog steeds meer óver dan mét migranten wordt gesproken. Dit is extra bijzonder, omdat Ali zelf niet in staat was om zijn verhaal schriftelijk vast te leggen, waardoor er waardevolle informatie uit een boeiende periode uit de vaderlandse geschiedenis verloren was gegaan. Met De gast uit het Rifgebergte geeft een kleinzoon een stem aan zijn opa, maar laat hij ook het geluid horen van een groep die nog te vaak wordt aangeduid als de ‘gasten’ die langer bleven dan werd gedacht.

Meer 'gastarbeiders'

Nicole van der Elst is literatuurwetenschapper, oud-hoofdredacteur Boekenkrant en veelvuldig concertbezoeker.

profiel

Meer recensies van Nicole:

Elke dag het laatste nieuws in je mailbox?

Zet de Hebban Lunchupdate aan in je profiel of meld je hier aan.


Over de auteur

Hebban Crew

2124 volgers
0 boeken
0 favorieten
Hebban Crew


Reacties op: Recensie: Een kleinzoon geeft een stem aan zijn opa

 

Gerelateerd

Over

Khalid Mourigh

Khalid Mourigh

Khalid Mourigh (Sliedrecht, 1981) is taalkundige. Hij verdedigde in 2015 zijn pr...

Gesponsorde boeken