Vijf boeken om sciencefiction mee te ontdekken

Door Martijn Lindeboom.

Eerder bespraken we al vijf boeken om fantasy mee te ontdekken.

[Artikel]

Veel mensen kennen sciencefiction alleen van televisie en films en dan vooral van Star Trek en Star Wars, waardoor makkelijk het idee kan ontstaan dat het vooral om ruimteschepen, laserstralen en aliens draait. Geschreven sciencefiction heeft echter een veel groter palet. Het gaat van verhalen die een paar uur in de toekomst spelen, tot alternatieve geschiedenissen die al eeuwen geleden begonnen zijn en van spaceopera – het subgenre waar Star Trek en Star Wars toe behoren – tot tijdreisverhalen, dystopieën, cyberpunk en militaire sciencefiction.

Daarnaast is er nog een belangrijke schifting in sciencefiction te maken, die dwars door alle subgenres heen loopt, namelijk het onderscheid tussen harde en zachte sf. Aan het einde van het artikel gaan we daar nog even op in.

Om makkelijk de sciencefiction in te komen, beginnen we met een subgenre dat redelijk dicht bij onze tijd en werkelijkheid ligt en gaan dan steeds dieper de toekomst en/of vreemdheid in.

Zogenaamde ‘near future’ sciencefiction speelt in een (nog) zeer herkenbare toekomst. De technologische vooruitgang is een paar stappen verder, maar niet zodanig dat de wereld fundamenteel anders is geworden. Vaak wordt de invloed van de nieuwe technologie op het dagelijks leven en het individu in beeld gebracht.

1. Slaap zacht, Johnny Idaho – Auke Hulst

Een aantal jaren in de toekomst is het op technologisch en economisch terrein verder gegaan op de weg waar we nu op zitten: kapitalisme viert hoogtij, winst is altijd leidend en bio- en webtechnologie zijn daar dienend aan. De drie hoofdpersonen van dit boek zijn met elkaar verbonden door gebeurtenissen uit het verleden. De zoektocht van de hoofdpersoon uit de titel leidt hem naar de Archipel, een kunstmatige eilandengroep waar bedrijven regeren. De sociale segregatie is enorm: superrijken wonen op het idylische eiland Executive, bedrijven zijn gevestigd op Upside en de werkers wonen – afhankelijk van hun status – op Midlevel of Downside.

Auke Hulst won met dit boek de Harland Award Romanprijs (voor het beste Nederlandstalige fantastische boek van 2015) en de Reinaert-trofee.

Cyberpunkverhalen spelen zich meestal een paar decennia in de toekomst tot ver daarna af. Dit genre kwam op in de jaren tachtig, toen het computertijdperk begon. Veelvoorkomende thema’s zijn de invloed van computer- en communicatietechnologie op de wereld, de macht van multinationals, de aanpassing van het menselijk lichaam en de geest met (bio)technologie, en overleven in een geïndividualiseerde, elektronische wereld. De term ‘cyberspace’ komt uit deze beweging voort.

2. Het Babelvirus – Neal Stephenson

Hiro Protagonist is de hoofdpersoon van dit supersnel vertelde verhaal, spelend in een volkomen opgebroken maatschappij, waar de overheid alle macht overgelaten heeft aan bedrijven en de maffia. Hiro is in de echte wereld een pizzakoerier, die als hij te laat komt volledig overgeleverd is aan de klant, maar in de virtuele wereld is hij een machtig man én de beste zwaardvechter ter wereld. Hij komt op het spoor van ‘Snow Crash’ een virtuele drug, die ook als virus dient, zowel on- als offline.

Het verhaal is vergeven van de taalgrapjes, verwijzingen, mythologie, geschiedenis en ideeën over computertechnologie, linguïstiek en hacking (in computers, maar ook in de menselijke geest). Behalve een rollercoaster van een avontuur is het een filosofisch verhaal met vele lagen.

Neal Stephenson staat bekend om zijn informatiedichtheid, Het Babelvirus is zijn meest toegankelijke werk. Zijn recente boek Seveneves werd voor de Hugo Award genomineerd.

Militaire sciencefiction is een subgenre dat zich sterk richt op het gebruik van wetenschap en technologie voor het bedenken van wapens en hun toepassingen. De hoofdpersonen zijn doorgaans lid van een (ruimte)leger en zijn bezig met militaire operaties, vaak in de ruimte of op andere planeten. Er wordt veel aandacht besteed aan gevechten, tactiek en de wapensystemen waarvan gebruik gemaakt wordt.

Ender wint / De tactiek van Ender/ Enders Game – Orson Scott Card

De mensheid bereidt zich voor op nieuwe buitenaardse aanvallen, door de beste, slimste jongeren op te leiden tot superieure militaire aanvoerders. Ender Wiggin is één van de nieuwe recruten die alles moet leren van ruimtetactiek en -strategie om de lessen en zijn klasgenoten te overleven, nog voordat de confrontatie met de aliens aangegaan kan worden.

Dit boek is een coming of age verhaal, met een fantastische twist en meerdere diepere lagen. De recente verfilming focust vooral op de militaire aspecten, maar het boek heeft – uiteraard? – nog veel meer te bieden. Het vervolg op Enders Game, Spreker voor de doden, is minstens zo goed als dit eerste boek, maar valt meer in het Space opera subgenre.

Space opera is een avontuurlijk subgenre, met ruimtevaart naar andere planeten en sterren, galactische rijken en gevechten in de ruimte. Vaak komen er buitenaardse wezens in voor en is de schaal groot, vergelijkbaar met epische fantasy.

4. The Expanse – James Corey

Leviathan Ontwaakt en Calibans strijd, de eerste twee delen van The Expanse, spelen in ons zonnestelsel en hebben de bemanning van een ruimteschip als belangrijkste hoofdpersonen. Kapitein James Holden en consorten proberen goed te doen in hun wereld, ondanks dat ze meestal opgejaagd worden door duistere organisaties, vijandelijke schepen en prive legers.

Avontuurlijk, spannend en in hoog tempo verteld, met veel technologische vindingen, zonder dat het afleidt en een prachtige cast aan hoofdpersonen.

Humoristische sf is een grappig bedoelde uitwerking van één of meer van de sciencefiction subgenres. Soms lijkt het op parodie, maar meestal is het een lichte, vrolijke en vaak absurdistische versie van andere sf subgenres.

5. Het transgalactisch liftershandboek – Douglas Adams

Het meest beroemde humoristische sciencefictionboek is ongetwijfeld de klassieke ‘trilogie in zes delen’ van Douglas Adams. Het transgalactisch liftershandboek staat strak van de droge Britse humor en absurdistische situaties en figuren.

De namen van de hoofdpersonen zijn vertaald in de Nederlandstalige versie, om de humor ook naar de Lage Landen te transporteren. We maken kennis met Hugo Veld (Arthur Dent) en Amro Bank (Ford Prefect), die ternauwernood de sloop van de Aarde overleven door mee te liften op een ruimteschip van de buitenaardse Vogons, de slechtste dichters van het universum. Later maken ze samen met Trema/ Trees Jansma (Trillian/ Tricia McMillan), de tweehoofdige Zefod Bijsterbuil (Zaphod Beeblebrox) en Theo (Marvin) de paranoïde androïde het universum onveilig.

Vaak wordt er onderscheid gemaakt in harde of wetenschappelijk accurate, en zachte of meer op sociale aspecten gerichte sciencefiction. De zachte variant wordt ook wel social fiction genoemd. In harde sciencefiction ligt de nadruk op wetenschappelijke elementen en technische details. Vaak zijn de werking en beschrijving van de technologische verschijnselen belangrijker dan de ontwikkeling van de karakters. Zachte sciencefiction gebruikt de wetenschap en techniek meer als achtergrond voor het verhaal. Hoe kloppend die elementen zijn, is voor deze vorm van sciencefiction meestal minder belangrijk. Naast, of zelfs in plaats van natuurwetenschappelijke vindingen en techniek, focust zachte sciencefiction zich op de sociale wetenschappen, zoals psychologie, politicologie, economie, sociologie en antropologie. Zachte sf richt zich meer op de personages in hun samenleving en de invloed die de sciencefictionelementen op hen en hun omgeving hebben.

De meeste beschrijvingen van de subgenres komen uit het boek Hoe schrijf je fantasy en sciencefiction?.

Welke boeken horen nog meer in deze lijst thuis? Via welk toegankelijke sciencefictionboek werd jij dit genre in gezogen? Laat het weten in de reactievelden hieronder.