Oekraïens levensverhaal

Natascha Wodin vindt na jaren vergeefs zoeken via internet een spoor naar het verleden van haar moeder. Als ze tien is loopt haar moeder de rivier in en komt niet terug.

Het eerste gedeelte van het boek verhaalt van de zoektocht met alle twijfels, veronderstellingen, maar ook veel successen. Ze herconstrueert het leven van haar oom, die optreedt in dienst van het stalinistisch regiem, en dat van haar tante, die juist door hetzelfde regiem verbannen wordt. Beide levens geven licht op de verscheurdheid, eenzaamheid en honger die het leven van haar moeder gekenmerkt moeten hebben.

Het laatste gedeelte gaat over het leven in Duitsland, nadat de ouders als dwangarbeiders bij Leipzig te werk zijn gesteld. Na capitulatie van het nazi-regiem worden ze ‘heimatlose Ausländer’. Omdat ze werkten voor het nazi-regiem kunnen ze niet terug naar Oekraïne. En door Duitsers worden ze met de nek aangekeken vanwege de bombardementen door ‘de Russen’. De scheidslijnen tussen ‘Rusland’ en ‘Oekraïne’ waren niet altijd duidelijk (en nog).

Je vraagt je regelmatig af wat de rol van de vader is in dit verleden van de moeder. Gaandeweg blijkt dat daar geen warme relatie was. Naast ontluisterende gebeurtenissen, geen contact met familie en ontheemdheid ook eenzaamheid in het huwelijk. Hoe verknipt en traumatisch en wanhopig mensen kunnen worden door de ontluisterende omstandigheden blijkt ook uit het gedrag van de neef, die Natascha op het spoor komt. (Zijstraat: maakt me ook nieuwsgierig naar het gedrag van de moeder in “Experimenten” van Marion Pauw.)

Doordat de schrijfster uitgebreid ingaat op eigen aannames en veronderstellingen die dan weer wel of niet waar blijken te zijn, is het eerste gedeelte van het boek wat verwarrend en traag en vereist even wat doorzettingsvermogen. Later, als de feiten meer centraal staan wordt het interessanter en leest het als een trein.

Het boek geeft een stuk geschiedenis weer van Oost-Europa in de tijd van het IJzeren Gordijn en de jaren daarvóór, waar we in het Westen lange tijd geen weet van (wilden) hebben. De laatste decennia staat die periode in de belangstelling (zie ook Baltische Zielen van Jan Brokken en De Stamhouder van Alexander Munninghof). In Duitsland stond het boek op nummer drie van de bestsellerslijst. Dat zal in Nederland niet gebeuren, maar het is zeker een fascinerend boek voor wie geïnteresseerd is in Oosteuropese geschiedenis, in de Oekraïne in het bijzonder.