Moralistisch broddelwerkje

Feitelijk staat Nederland — zowel op internationale democratie-indexen als op ranglijsten rond inclusiviteit, rechtsstaat en burgerrechten — steevast in de wereldtop. Als je dán toch op zoek gaat naar “fascistische motieven” achter Nederlands of westers beleid, weet je van tevoren dat de onderbouwing dun zal zijn. Rosan Smits stelt in die zin inderdaad niet teleur.

Om maar een voorbeeld in huis te halen: de auteur schrijft “Uiterst rechtse politici bewonderen Israël’s extremistische aanpak van uitsluiting en verdrijving, zien het land als voorpost in hun strijd tegen de islam en als model voor de natiestaat waar uiterst rechts naar streeft.”

Deze passage laat precies zien waar het boek ontspoort. Smits schuift een complexe werkelijkheid — decennia aan geschiedenis, geopolitiek, veiligheid en diplomatie — terzijde en vervangt die door één moralistisch etiket. Het geheel leest minder als politieke analyse en meer als een ideologisch schema waarin “uiterst rechts” als universele boosdoener fungeert en Israël slechts als symbolisch decor dient.

Wat vooral opvalt, is haar kinderlijke omgang met het begrip fascisme. Ze plakt het als stikkertje op alles wat in haar ogen in de categorie “slecht” valt, vrijwel zonder onderbouwing of theoretische discipline. Het doet denken aan iemand die meer gedreven wordt door morele verontwaardiging dan door onderzoek: wie niet in haar wereldbeeld past, krijgt automatisch een “fascist”-label opgeplakt.

Het resultaat is moralistisch broddelwerk: stellig, zwaar aangezet, maar analytisch zo dun dat het doorzichtig wordt. De retoriek spat van de pagina’s, maar de argumentatie blijft wankel, de nuance ontbreekt volledig en de werkelijkheid moet wijken voor het grote verhaal dat ze koste wat kost wil vertellen.

Voor wie de waanzin van de retoriek van deze tijd beter wil begrijpen, is het misschien een aanrader. Voor wie er daadwerkelijk wijzer van wil worden: beter van niet.