Sonia en Sunny, overwoekerde eenzaamheid

Ik ben een groot liefhebber van Indiase literatuur en boeken over de Indiase samenleving (onder andere V.S. Naipaul). Dus als Kiran Desai 5-sterren recensies krijgt voor haar boek ‘De eenzaamheid van Sonia en Sunny’, weet ik wat mij te doen staat. Zelfs als dat vier sterren waren geweest. Maar dat liep uit op een teleurstelling.

Die begon al vrij snel met de blijkbaar verslavende uitbuitingsverhouding tussen de eenzame, beeldschone Sonia en het über-narcistische roofdier, de kunstenaar Ilan, een zieke geschiedenis. De teleurstelling sleepte zich voort tot pagina 734, de staccato-finale waarin de beide hoofdpersonen elkaar alsnog krijgen. Dat is geen spoiler, dat geeft de achterflap de lezer alvast mee.

Sonia en Sunny moeten hun geschiedenis delen met die van hun (groot)vaders en (groot)moeders, tantes, ooms en daarvan weer al het huispersoneel en de nodige huisdieren. Dat zijn niet per se personages met wie je lang zou willen meeleven, omdat ze - een enkeling daargelaten -vooral gekenmerkt worden door hun grilligheden en neurosen. De hoofdpersonen moeten het hoofd boven water houden temidden van een enorme waaier aan alledaagse interacties en ervaringen waarin omgeving en sfeer getekend worden. En daar ontspoort het verhaal: er ontstaat een overstoffering. Ongeacht op welke toevallige bijweg één van al deze personages wandelt, moeten alle kleuren, geuren, objecten, situaties en voorbijgangers die zij daarbij tegenkomen, uitgebreid beschreven worden. Daarbij hanteert Desai de stijlfiguur van de lijst. Als er één kunstenaar over de brug is, moeten er nog negen besproken worden, als er één soort tropische vruchten in een stalletje ligt, worden ook de overige vijftien in al hun smaakverschillen en attractiviteit voor de verschillende sociale kringen geëtaleerd. Als Sunny ergens over twijfelt, stelt hij zichzelf niet één of twee vragen, nee, zijn vragen rollen een hele pagina over elkaar. Het schrijven is er met de schrijver vandoor gegaan.

De verscheurdheid van Indiase expats, zoals Sonia en Sunny, die leven in de Verenigde Staten, en de ongelijke verhoudingen tussen mannen en vrouwen zijn de belangrijkste thema's in het boek. Daarover heeft Desai veel te melden en daarin ligt wat mij betreft ook het belang van het boek. Sonia en Sunny worstelen voortdurend met de ongelijkwaardige verhoudingen met de Amerikaanse partners met wie zij relaties aangaan, met hun onzekere plats in de VS en met hun bindingen met de cultuur en hun familie in het moederland. Hier is heel veel interessants te lezen in de roman.

En dan is er nog een belangrijke rol voor magische verschijnselen weggelegd, waardoor vooral Sonia geteisterd wordt in de vorm van een bijtgrage fantoomhond en een amulet die daartegen bescherming biedt. Die amulet brengt de tot elkaar voorbestemden eindelijk, eindelijk na 730 bladzijden, op het scheiden van de markt, bij elkaar. Waarom Sonia en Sunny zich in al hun ongemak over traditionele verhoudingen laten betoveren door deze magie is mij niet duidelijk geworden. Het verhaal van Sonia en Sunny is dan al doorgebogen onder de last van alle wederwaardigheden van andere personages en de bijwegen die zij bewandelen en verdund door de uitweidingen over kunst en voedsel of de drugskartels in Mexico. Het lijkt alsof Desai alles wilde aanraken in deze roman, waardoor Sonia en Sunny er nogal bekaaid afkomen.

De moeder van Kiran, Anita Desai, schreef één van de mooiste boeken die ik gelezen heb – Fire on the mountain – een roman van niet meer dan honderdvierenveertig pagina’s. Dat kan je bij deze thematiek uiteraard niet verlangen. En ik houd ook van echte Indiase pillen als ‘A fine balance’ van Mistry, 'Sacred games’ van Chandra of ‘A suitable boy’ van Seth, dus aan de lengte van het boek als zodanig ligt het niet. In vermoed dat mijn teleurstelling voortkomt uit een verhaal dat de last van de bijna oeverloze vertelzucht van de schrijver niet kan dragen.