Het meisjesorkest van Auschwitz

Het orkest betekent leven

Helena Dunicz speelde in het meisjesorkest van Auschwitz en schreef in haar memoires na de oorlog:

“Hoe konden we hier lichte muziek spelen, tegen de achtergrond van de vlammen en zwarte rook die dag en nacht uit de crematoriumschoorstenen walmde? Hoe konden we hier spelen, in de open ruimte tussen de revierblokken, op een zonnige zondag, wanneer aan de andere kant van het prikkeldraad, langs de nabijgelegen kampweg, massa’s Joden uitgeput door hun reis rechtstreeks naar de gaskamer en het crematorium sjokten? Maar Alma prentte ons consequent en stevig in, soms zelf gebruikmakend van grove woorden, dat ‘het orkest leven betekent’.

Anna Sebba heeft een indrukwekkend boek geschreven over het meisjesorkest. Het is een zeer genuanceerd verhaal gebaseerd op interviews, archiefstukken en andere bronnen. Het geeft een indringend beeld van de verschrikkingen van de Holocaust en de kracht van de vrouwen van het orkest. De rode draad in het boek is de waarschuwing van Alma: ‘Als je het orkest verlaat, ga je aan het gas.’ Het orkest werd op 1943 opgericht speelde voor het laatst op 1 november 1944, het heeft zeker veertig levens gered.

Van veel vaste leden van het vrouwenorkest wordt het levensverhaal verteld. De beschrijving van de aankomst in Auschwitz, hoe de mensen alles bezittingen en kleding in moesten leveren, kaalgeschoren werden, een nummer getatoeëerd kregen, maken veel indruk, net als de wreedheid en de willekeur van de kampbewakers.
Je leest hoe de levens van de vrouwen in het orkest met elkaar verweven raken, hoe ze elkaar steunden en kracht gaven, maar ook dat er jaloezie en onbegrip naar elkaar was. Er zaten zowel Joodse als niet-Joodse vrouwen in het orkest en daar zat best veel wrijving. Daarnaast was er een taalbarrière, omdat er vrouwen uit onder andere Polen, Rusland, Duitsland, België en Nederland in zaten.

Veel aandacht gaat uit naar Alma Rosé, zij was een zeer goede Joods-Oostenrijkse beroepsvioliste en nicht van Gustav Mahler. In april 1943 komt ze in Auschwitz terecht en wordt de tweede dirigente van het orkest. Zij zorgde ervoor dat het niveau van het orkest zodanig steeg, dat het bestaansrecht had. Alma overleed in april 1943 en het is knap hoe Anne Sebba erin slaagt een zeer geschakeerd beeld van haar te geven.

Het meisjesorkest van Auschwitz is een goed onderbouwd en gedetailleerd geschreven boek over een belangrijke periode uit onze geschiedenis. Een absolute aanrader, vlot geschreven en daarom ook voor mensen die niet van non-fictie houden een zeer leesbaar boek.