Over “De Onmisbaren” van Ron Meyer

De Onmisbaren, een titel die je meteen op scherp stelt. Een pakkende titel, de kracht van de boodschap in één woord. Als je begint te lezen, als je nog twijfelde doe je dat niet meer na het lezen van de proloog. En na het lezen van de opdracht aan de mensen tot wie Ron Meyer zich, in elk hoofdstuk opnieuw, richt, zijn ouders, pap en mam. Een ode aan zijn sociale klasse, maar eigenlijk meer nog een ode aan zijn ouders. Het leest als een roman, maar het is geen fictie en het grijpt je meer dan eens naar de keel.

Toeval of niet, voor mij begint het lezen een dag na het kijken van de film “J’Accuse…!” en ik leg “Revolusi” even opzij.
De onmisbaren gaat óók over onrechtvaardigheid, discriminatie, en uitsluiting. En het gaat over levensverwachting en inkomensongelijkheid en natuurlijk gaat het over de onmisbaarheid van mensen in bepaalde vitale beroepen en over de krachten die zorgen dat deze onmisbaren onzichtbaar, ongelijkwaardig en onmachtig blijven.
In dat laatste zit wat Ron Meyer betreft ook het aanknopingspunt voor een perspectief. Onmacht laten oplossen door macht te organiseren. Hij wil het land veranderen, niet via het overlegmodel, dat moet van tafel. Niet via passieve genezing, maar door kracht op te bouwen. Een nieuwe sociale kracht.
Een bijzondere tweede verhaallijn is het tussen de regels door beschrijven van zijn eigen worstelingen. Bijvoorbeeld waarom hij het genieten van intellectuele uitdagingen als verraad beschouwt. De haat-liefde verhouding van de klimmer op de socio-economische ladder met meer vergezicht en minder evenwicht.

Het boek dwingt, zoals boeken moeten doen, tot zelfreflectie. De rode draad is de woede over de bestaande en toenemende ongelijkheden op veel levensgebieden voor mensen. Waarom leidt die herkenbare woede bij mij niet tot die onbedwingbare drang tot actie? Wat heb ik te verliezen? Waar vriend M. zegt: “Ik kan het niet zien. Ik wil het wel zien, maar ik kan het niet zien”, moet ik zeggen: ik zie het wel, maar ik ‘kan’ het niet doen zoals jij het doet.
Terwijl ik het begrijp en de woede kan voelen. De woede van de schoonmaker, “het is crisis we moeten harder werken” en na de crisis: “het was crisis dus moeten we harder werken”. “Daniel Blake” maakte ook op mij grote indruk. Ook mijn vertrouwen in de overheid heeft een zware knauw gekregen door de toeslagenaffaire, het fêteren van multinationals, de absurde honoreringen.
Kan ik het niet, die actie? Is het vanwege mijn afkomst, een onbezorgde jeugd in de midden-stand, geen vetpot, maar nooit iets tekortgekomen. Geen dreiging van afsluiting of uithuiszetting. Actie, het is niets voor mij. De juiste politieke keuzes maken, kan dat?

Ongelukkig gekozen vind ik het begrip barbaar, “barbaren” die aan “de poorten van de macht [te] rammelen” ik struikel daarover voordat ik het gedicht van Kaváfis las. In het gedicht komen de barbaren niet en dat wordt betreurd. Dat op een moment dat elders barbaren een heel land overspoelen. En welke weg kies je als je denkt: “Zij tegen ons”. En dan de ‘overkill’ en herhaling van alle ‘on-woorden’ en obesitas, suikerziekte, hoge bloeddruk, hart- en vaatziekten. Niet de feiten, maar de herhaling. En dan roken en alcohol vergoelijkt of verklaard als stressbestrijding.

Waarom vind ik het een goed boek? Vanwege de oprechtheid, vanwege de authentieke woede over onrecht en vanwege de verbinding tussen de feiten, de eigen worsteling en de ode aan pap en mam. En vanwege de prikkeling tot zelfreflectie. Lezen dat boek!