Schurft moet schuren. En dat doet het dan ook.

Tegen de achtergrond van Brexit beschrijft Arnold Jansen op de Haar (1962) in deze autobiografische roman zijn emigratie naar Engeland en hoe hij wordt verscheurd door twee vrouwen: zijn geliefde, Lizzy, die hij achterlaat in Nederland, en Dot, zijn zus, met wie hij samen een huis deelt aan de rand van een stadje op het Engelse platteland.
Een onconventionele roman over de innerlijke strijd over de liefde voor twee vrouwen over landsgrenzen heen en een ogenschijnlijke onvermijdelijke keuze die de ik-persoon daarin moet maken.

Schurft heeft me jeuk gegeven.
Maar ook helemaal niet.
Het is een boek dat veel ambivalente gevoelens oproept.
Je krijgt compassie met de ik-persoon, maar tegelijkertijd denk je ook: Man, doe het jezelf niet aan.
De ik-persoon zit vast. Waarbij hij denkt dat het bij de ene vrouw een keuze is en bij de ander niet. Toch heb ik niet de indruk dat de ik-persoon zoekt naar vrijheid of onafhankelijkheid. Enerzijds bezit hij dat (al), anderzijds wil hij ook aanhaken; juist 'ergens bij horen'. Bij iets wat je 'thuis' kunt noemen. Hij vindt dat bij beide vrouwen op een andere manier. Het tragische zit in die verschillen en overeenkomsten die overlappen. Misschien meer nog dan dat hij zich realiseert.

Is het zo dat we de ik-persoon leren kennen doordat hij de vrouwen in zijn leven omschrijft?
Ergens wringt er iets. En wat is dat dan precies? Is het dat de ik en Lizzy zo weinig normale dingen meemaken samen? Is het omdat een relatie niet alleen bestaat uit misère? En waarom blijft de ik dan in die relatie? Houdt hij van Lizzy? Houdt hij van zichzelf? Hoe houdt iemand het vol om zo met zich om te laten gaan?
Is Lizzy wel veilig bij Beer? Dat is ook maar de vraag. Een familiegeheim, haar seksuele escapades, schurft, niets blijft haar bespaard.
Als(of) de ik-persoon zoveel 'nodig heeft' om te kijken of ze hierna nog steeds...?
En is het überhaupt aan de ik om familiegeheimen op straat te donderen? 'Omdat het hemzelf dwars zit dat hij dat weet'?
Is het een test? Moet Beer zo hard voelen dat hij geliefd is?
De ingebakken vanzelfsprekendheid van familie, bescherming, houden van (zonder het te hoeven zeggen) zoekt hij dat bij Lizzy?

En Dot, ze wordt op een megahoog voetstuk geplaatst, maar is tegelijkertijd ook zo menselijk en kwetsbaar, dat je haar onder je vleugels zou willen stoppen en wiegen.
Er blijven vragen: Mogen we ook weten wat de moverende redenen van Dot zijn om een uitgeverij te beginnen? Waarom geeft zij een huis voor de literatuur?
Is het dat ze dan weet dat haar broer naar Londen komt? En heeft zij hem graag bij zich? Want we weten nu wel waarom de ik bij zijn zus woont, maar we weten niet waarom de zus (op zichzelf, geen vrienden, niemand nodig) de broer in haar woonkamer liet wonen, haar huis verkocht, samen ging wonen ‘op het donker’, en nu samen ge-escaped-to-the-countryside.

Eigenlijk kan hij nergens, bij die twee vrouwen, terecht. Hij leeft dus noodgedwongen in twee aparte werelden die niet met elkaar mengen.
Dit gaat niet alleen over (land)grenzen.
Twee werelden waarin hij zich staande moet houden, en het lukt hem in de ene beter dan in de andere.
En ook is dit wringende juist mooi. Het sleept de lezer mee in situaties waarbij je haast tegen het boek zou willen roepen; Doe het niet! Houd er nu mee op! In Godsnaam!

En de ik, Beer, wat een man. Je zou er een heel team van psychologen op kunnen loslaten. Waarom zit deze ik-persoon zo klem? Of is dat wat de lezer leest? Vindt hij het zelf helemaal geen (be)klemmende toestand?
Schurft moet schuren. En dat doet het dan ook.