Het dilemma tussen vriendschap en veiligheid (kortverhaal 'Valken hebben geen naam' - L.H. Wiener)

Dat je niet iedereen kan vertrouwen, merk je wanneer je Lodewijk Wieners kortverhaal ‘Valken hebben geen naam’ uit de bundel ‘Grenzeloos, samen sterke verhalen vertellen’ gelezen hebt. Langzaamaan krijgt het verhaal meer en meer betekenis om uiteindelijk tot een sterke climax te komen, en de waardering voor het verhaal groeit. Wiener vertelt het kortverhaal vanuit het autobiografische standpunt van een tienerversie van de auteur zelf. Wanneer hij en een schoolvriend meebrengt naar zijn vertrouwde plek, neemt het verhaal een tragische wending. Dit verklaart ook waarom Wiener zijn verhaal startte met een uitspraak waaruit blijkt dat de mensheid niet altijd goed is.

Ondanks dat ik het verhaal zelf wel spannend vond, kwam het traag op gang. De schrijver start met een hele monoloog over Gerhard, die hij sinds zijn jeugd haatte door de beschreven gebeurtenis. Verder vertelt Wiener ook het leven op school beschreven en de troebele relatie tussen twee tienerjongens. Ook zijn obsessie met zijn leerkracht, die uiteindelijk geen grote rol blijkt te spelen in het verhaal. Op deze manier blijven alle personages die aangehaald worden in het kortverhaal vrij flat.

Doch, na het lezen van het kortverhaal was ik even geschokt. In het gehele verhaal staan subtiele verwijzingen naar het noodlottige einde, die je pas opmerkt wanneer je het een tweede keer leest. Zo zien we dat Gerhard helemaal geen voorbeeldige leerling is, en het thuis niet gemakkelijk heeft. Zijn vader ziet hij namelijk niet meer, en doet zijn best op school enkel om wat positieve bevestiging te krijgen van zijn lerares.

Daarnaast zien we ook dat de schrijver zijn hart blootlegt: hij haalt een negatieve ervaring uit zijn eigen jeugd naar boven en vat dit samen in een tweetal pagina’s. Hij beschrijft zijn gevoelens van haat en verdriet en verklaart deze in de daaropvolgende bladzijden. De vragen waarmee je zit in het begin, zullen pas op het allerlaatste moment beantwoord worden. Als lezer krijg je gegarandeerd medelijden met de auteur.

Wanneer je het verhaal voor een eerste keer leest, blijken de eerste negentig procent van het verhaal soms langdradig, maar na het traumatische einde voor Wiener, verandert alles. Je vraagt je af hoe je niet aan zag komen wat er uiteindelijk gebeurde. Dit zorgt ervoor dat dit verhaal een echte aanrader is.

Naar: Wiener, L. (2020). Valken hebben geen naam. In H. Lezerscollectief, Grenzeloos: Samen sterke verhalen vertellen (p. 344).