Femke Halsema, hoe je burgemeester wordt

Wie ooit heeft meegemaakt hoe een burgemeester wordt benoemd, weet hoe gesloten dat proces is. Juist daarom is Femke Halsema van David Hielkema en Tim Wagemakers zo’n interessant boek. De auteurs proberen een wereld te reconstrueren waar normaal gesproken nauwelijks iets van naar buiten komt: de politieke afwegingen, de netwerken, de persoonlijke verhoudingen en de spanningen die schuilgaan achter een bestuurlijke carrière.

Centraal staat Femke Halsema sinds 2018 burgemeester van Amsterdam. Maar het boek is meer dan een biografie. Het is vooral een politieke reconstructie: een poging om te laten zien hoe een bestuurder zich ontwikkelt binnen het krachtenveld van partijen, media en publieke opinie.

Voor mij had het boek een extra dimensie. Als politieke junkie én voormalig politica lees ik dit soort boeken met een andere blik. Bovendien heb ik zelf ooit deel uitgemaakt van een vertrouwenscommissie bij de benoeming van een burgemeester in Zaanstad. In die tijd was ik fractievoorzitter en vanuit die rol lid van de commissie. Wie zo’n proces van dichtbij heeft meegemaakt, weet hoe uitzonderlijk gesloten het is. Wat daar besproken wordt valt onder een geheimhoudingsplicht die in de praktijk zeventig jaar duurt.

Juist daarom is het zo fascinerend om te zien hoe journalisten achteraf proberen zo’n bestuurlijke werkelijkheid te reconstrueren. Het boek laat zien hoeveel gesprekken, documenten en bronnen daarvoor nodig zijn. Het resultaat is een gedetailleerd en gelaagd portret van Halsema en van de politieke omgeving waarin zij opereert.

Voor mij persoonlijk was het bovendien interessant om het beeld uit het boek te vergelijken met mijn eigen indrukken. In mijn periode als wethouder heb ik Halsema een paar keer ontmoet in een bestuurlijke context. Dat waren korte contacten, maar genoeg om een indruk te krijgen van haar stijl en aanwezigheid. Het maakt het lezen van zo’n politieke reconstructie extra boeiend: je herkent soms iets, terwijl andere aspecten juist nieuwe perspectieven openen.

Een van de intrigerende lijnen in het boek is hoe gebeurtenissen uit het privéleven van Halsema op bepaalde momenten onderdeel werden van het politieke verhaal. In de huidige mediacultuur blijkt de grens tussen privé en publiek soms dun. De auteurs laten zien hoe persoonlijke gebeurtenissen naar buiten kwamen en vervolgens een politiek gemaakt werden.

Wat het boek daarnaast bijzonder maakt, is de leesbaarheid. Ondanks de enorme hoeveelheid informatie blijft het verhaal opmerkelijk meeslepend. Politieke non-fictie kan gemakkelijk zwaar of droog worden, maar dat gebeurt hier zelden. De auteurs slagen erin om uit een grote hoeveelheid materiaal een narratief te bouwen dat nieuwsgierig maakt naar de volgende pagina.

Sterker nog: het is zelden dat ik een boek zo lang achter elkaar kan blijven lezen. Bij krantenartikelen merk ik vaak dat mijn concentratie na een tijdje verslapt. Dit boek had het tegenovergestelde effect. Ik heb het in drie lange leesmomenten vrijwel achter elkaar uitgelezen en daarna nog urenlang teruggebladerd om passages opnieuw te lezen.

Toch is er ook een kanttekening. De auteurs kiezen er regelmatig voor om in de tijd heen en weer te springen. Dat is begrijpelijk, politieke ontwikkelingen lopen nu eenmaal door verschillende periodes heen en beïnvloeden elkaar voortdurend, maar het vraagt wel wat van de lezer. Af en toe moest ik echt even mijn hoofd erbij houden om te volgen in welke periode we ons precies bevonden en hoe gebeurtenissen zich tot elkaar verhielden.

Dat maakt het boek soms iets minder overzichtelijk dan het had kunnen zijn. Tegelijkertijd laat het misschien ook zien hoe politiek in werkelijkheid werkt: zelden netjes chronologisch, maar eerder als een netwerk van gebeurtenissen, terugblikken en vooruitwijzingen
En altijd springlevend