Een monument voor Derk Joan van der Capellen

Boekrecensie De Burgerbaron

De burgerbaron Joan Derk van der Capellen en het begin van de democratie geschreven door de bekende historicus Luc Panhuysen speelt zich af in de tweede helft van 18e eeuw waarin het de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden economisch redelijk goed gaat. Toch vraagt een aantal zaken om speciale aandacht: o.a. onze handel met Amerika die door de Britten soms op grove wijze belet wordt, en hoewel de binnenlandse zaken redelijk op orde zijn, is de dictatoriale wijze van bestuur, door kerk en adel, met name door prins Willem V, een doorn in het oog van menigeen. Vriendjespolitiek viert hoogtij bij het benoemen van nieuwe bestuursleden en formele regelgeving wordt geïnterpreteerd zoals de prins het het beste uitkomt. Het gemor om de desinteresse van de prins voor bestuurlijke zaken vind in het bijzonder gehoor in Twente en Overijssel waar Joan Derk van der Capellen tot den Pol het voortouw neemt om hier wat aan te gaan doen.
De hoofdpersoon krijgt uiteindelijk, notabene met hulp van de prins, zitting in de vergadering Ridders en Steden (Provinciale Staten van Overijssel). Deze vergadering behartigt o.a. het welzijn van de burgers, maar bij de Drost van Twente, graaf Heiden van Compesch speelt alleen eigenbelang. Tussen hem en de burgerbaron lopen de spanningen snel hoog op en Joan Derk moet zijn taken al binnen een jaar neerleggen; hij heeft te veel misstanden blootgelegd. Hij richt zich nu op Amerika waar democratische regelgeving en het daaruit voortvloeiend bestuur zonder één druppel bloed tot stand zijn gekomen. Zijn democratische hart zwelt op en hij schrijft anoniem een vlammend pamflet van 76 pagina’s ‘Aan het volk van Nederland’ waarin hij veel bestuurlijke misstanden en gerechtelijke dwalingen aan de orde stelt. Dit pamflet slaat in als een bom en de patriottische strijd is geboren met de nodige, ook positieve, gevolgen.
Het is aan Luc Panhuysen te danken dat Joan Derk die het bestuurlijke reilen en zeilen tijdens de Republiek fors bekritiseerde en om verandering riep, een monument in de vorm van een boek heeft gekregen dat hij verdient. In een vlotte en aansprekende stijl, verluchtigd met mooie afbeeldingen, brengt hij een stuk geschiedenis van Nederland tot leven waar over het algemeen weinig aandacht voor was, met name voor de situatie in Overijssel, in het bijzonder die in Twente. Zijn diepgaande onderzoek brengt ook een aantal interessante nieuwe feiten naar boven.
Een extraatje voor wie verder wil lezen is het uitgebreide bronnen- en literatuuroverzicht. Een boek met een gouden randje.