Igno-1109 over Zwarte zondag

Thomas Harris werkte tot 1974 zeven jaar als misdaadverslaggever bij Associated Press in New York. Nadat hij eerder voor tijdschriften spannende verhalen schreef, debuteerde Harris in 1975 met het hier besproken Zwarte zondag (Black Sunday). Dit bleek direct een bestseller en in 1977 werd Black Sunday uitgebracht op het witte doek. Zijn tweede boek Red Dragon uit 1981 was de eerste van de bekende Hannibal-reeks en werd in 1986 verfilmd onder de naam Manhunter, met Brian Cox in de rol van dr. Hannibal Lecter. Hoewel al zijn boeken bestsellers zouden blijken, kwam Harris’ grootste succes in 1988 met het verschijnen van The silence of the lambs dat bekend staat als een van de beste thrillers ooit. Deze verfilming uit 1991, met Sir Anthony Hopkins in de rol van Dr. Lecter staat in de filmtop-30 aller tijden van de International Movie Database. Harris neemt zeer uitvoerig de tijd voor research, want zijn vierde boek, Hannibal, verscheen pas in 1999. Dit boek werd verfilmd in 2001 en een jaar later verscheen tevens een nieuwe verfilming van Red dragon, beide weer met Hopkins in de hoofdrol. Harris’ vijfde boek, Young Hannibal, staat momenteel op stapel en handelt over drie verschillende fases van Lecter’s leven; zijn kinderjaren in Lithuania, zijn tienerjaren in Frankrijk en zijn tijd in Amerika voor zijn arrestatie door FBI-agent Will Graham in Red Dragon. De verfilming van dit boek verschijnt naar verwachting in 2006.

Zwarte zondag speelt zich af in het midden van de jaren zeventig, na de aanslag tijdens de Olympische Spelen in München. Een gestoorde Vietnamveteraan is van beroep piloot op een televisiezeppelin, die bij wedstrijden boven Amerikaanse stadions hangt. Hij beraamt een aanslag op de Amerikaanse president in een met 80.000 mensen volgepakt stadion tijdens hèt sportevenement van de Verenigde Staten; de jaarlijkse Super Bowl. De geheime Palestijnse organisatie Zwarte September wil hem hierbij helpen uit wraak tegenover de VS, die Israël van wapens voorzien in hun strijd tegen de Palestijnen. Als de Israëlische geheime dienst doorheeft dat er een aanslag op til is, doen ze er alles aan om deze aanslag te voorkomen.

Dit is tot nu toe enige boek van Harris wat niets met dr. Hannibal Lecter van doen heeft. Zoals we van Harris gewend zijn, doet hij erg veel moeite om de lezer te fascineren door deze een kijkje te laten nemen in de complexe psyche van een persoon met een afwijkende geest, in dit geval dus een potentiële terrorist. Het hoofdpersonage is duidelijk behoorlijk uitgediept. Ook de belangrijkste omringende personages in Zwarte zondag zijn verre van standaard en ondanks uitgebreide beschrijvingen daardoor voor de lezer niet heel gemakkelijk te doorgronden.

Het verhaal speelt zich zoals aangegeven af halverwege de jaren ’70. Hoewel ikzelf die tijd niet bewust heb meegemaakt, denk ik voldoende kennis te hebben, om te zeggen dat de in het verhaal gebruikte achtergrondgeschiedenis behoorlijk waarheidgetrouw is weergegeven. Het conflict tussen de Israëliërs en Palestijnen, de aanlag in München, de werking van de Israëlische geheime dienst Mossad, de geheime Palestijnse organisatie Zwarte September, de Amerikaanse steun aan Israël en de rol van de Libische leider kolonel Muammar Ghadaffi zijn allemaal herkenbare feiten uit die tijd, welke op een goede manier in het verhaal zijn verweven. Door de achtergrond met al die feiten en kleine details zoals het nog enkel kunnen bellen vanuit een gebouw met vast telefoontoestel (inclusief draaischijf en hoorn aan een gekruld snoer), doet het verhaal enerzijds wat verouderd aan, of in ieder geval als typisch een verhaal uit die tijd. Door de twee belangrijkste verhaallijnen rondom een eventuele terreuraanslag is dit 30 jaar oude verhaal tegelijkertijd verbluffend actueel.

Deze twee belangrijkste verhaallijnen, het beramen van een aanslag en het voorkomen van dezelfde aanslag, zijn prima uitgewerkt. Harris vertelt het hele verhaal afwisselend vanuit het perspectief van de potentiële terroristen en vanuit het perspectief van de Mossad en FBI, waarna beide verhaallijnen in de finale van het boek bij elkaar komen.

Harris heeft zowel de hoofdpersonages als het verhaal in Zwarte zondag bijzonder ver uitgediept, wat betekent dat Harris erg veel research moet hebben gedaan, alvorens dit boek te kunnen schrijven. Hierdoor weet het boek absoluut te fascineren. Andere kant van de medaille is dat door dezelfde uitvoerige detaillering de vaart een beetje uit het verhaal wordt gehaald en dat komt de spanning helaas niet ten goede; als een golfbeweging neemt deze steeds toe om even later weer af te zwakken. Al met al dus een knap in elkaar gezette thriller, die echter de spanning niet continu kan vasthouden.