De geniale evenwicht tussen werkelijkheid en fantasie

“Het was vier dagen geleden dat ik zwanger werd.”
De 34-jarige Shibata is het zat om als voetveeg behandeld te worden op haar werk bij een kartonnenverpakkingsbedrijf. Ze is de enige vrouw in het bedrijf. Ze doet hetzelfde werk als al haar mannelijke collega’s. Toch zit ze opgescheept met klusjes bovenop haar eigen werk waar haar collega’s niet eens aan denken om uit te voeren. Denk aan koffie serveren, de keuken opruimen en telefoontjes beantwoorden.
Op een dag probeert ze deze taken te omzeilen. Ze flapt uit dat ze zwanger is en dat de geur van koffie en sigarettenrook haar misselijk maakt. De smoes werkt: ze hoeft die klusjes niet meer te doen. Wat aanvankelijk begint als een klein leugentje om bestwil, neemt geleidelijk aan steeds grotere vormen. Shibata ontdekt dat net doen alsof ze zwanger is, ze anders wordt behandeld door de mensen om haar heen. Ze krijgt meer respect, minder werkeisen en zelfs persoonlijke ruimte. Priveleges die ze als alleenstaande, kinderloze vrouw niet had ervaren. Shibata is niet zwanger, maar voor de komende negen maanden doet ze net alsof ze zwanger is.

De Geniale Ingeving van Shibata is een duister komische verkenning van hoe de leugen van een vrouw haar aanzet een nieuwe identiteit aan te nemen. Het verhaal werpt kritische vragen op over maatschappelijke verwachtingen rond vrouwen, moederschap en genderrollen in Japan. De auteur Emi Yagi voelt met haar debuutroman diepgewortelde culturele kwesties aan de tand, zoals genderrollen en dynamiek op de werkvloer.

Net zoals zoveel Japanse literatuur die ik de afgelopen jaren heb gelezen, voert ook hier het thema eenzaamheid de boventoon. Shibata is meestal alleen met heel weinig sociale contacten, behalve met haar collega’s tijdens kantooruren. En zelfs dan heeft niemand echt aandacht voor haar, behalve af en toe haar collega Higashinakano die tegenover haar zit. De weinige vriendinnen die ze heeft zijn bezig met hun eigen leven. Zelfs is ze vervreemd van haar ouders en haar broer. Maar door haar ‘zwangerschap’ krijgt ze meer vrije tijd (hoewel dat eigenlijk voor elk normaal werkende man en vrouw zou moeten gelden, zwanger of niet), zorgt ze beter voor zichzelf en krijgt ze zelfs nieuwe vriendinnen vanuit haar zwangerschapsaerobics clubje.

Het verhaal volgt het ritme van een zwangerschap: in dagboekvorm vanaf week vijf tot en met week veertig (en een jaar later) wordt de lezer meegenomen in de gedachtenwereld en de belevenissen van Shibata. In het begin gebruikt ze hulpmiddelen om een babybuikje te veinzen, maar naarmate haar ‘zwangerschap’ vordert, raakt niet alleen de lezer, maar ook Shibata zelf het spoor bijster van waar de waarheid eindigt en haar fantasie begint. Ik vind het einde echter onbevredigend. Het is net alsof de auteur niet heeft nagedacht hoe ze Shibata uit deze situatie moet krijgen en dus voor de middenweg heeft gekozen. Het boek krijgt hierdoor een surrealistische einde. De ironie is dat juist vanwege de keuze voor dit einde en de climax ernaartoe dit boek lang in mijn hoofd blijft zitten en ik zelf weer bepaalde hoofdstukken herleest. Hierdoor krijgt het boek voor mij drie sterren.