Als je maar hard genoeg je best doet, komt het goed

De Straat door Ann Petry

Als je maar hard genoeg je best doet, komt het goed!

Inhoud
Het verhaal speelt zich af in de vroege jaren veertig van de afgelopen eeuw.
Lutie Johnson is jong, mooi, zwart en vastberaden de maatschappelijke ladder omhoog te klimmen, zodat haar achtjarig zoontje, Bub, niet daar moet eindigen waar de meeste witte mensen hem verwachten, namelijk als werkloze zwarte man of als een schoenenpoetser van de straat.
Omdat Lutie’s echtgenoot Jim, net als de meeste zwarte mannen in die tijd, geen baan kan krijgen, neemt Lutie werk aan bij een welgesteld, wit gezin om daar, ver weg van thuis, op het zoontje van die mensen te passen. Haar werkgevers, de Chandlers, zijn aardig, maar hun vrienden waarschuwen hen voor Lutie, want alle zwarte vrouwen zijn uiteindelijk toch maar hoertjes…
Terwijl Lutie bij de Chandlers voor de kost van haar eigen gezin opdraait, krijgt haar man thuis verkering met een andere vrouw. Toen Lutie dat hoort, neemt ze ontslag, verlaat zij samen met haar zoontje haar man en trekt bij haar vader en zijn vriendin in. Lutie gaat weer naar school voor een betere opleiding. Haar vader, ook werkloos en bovendien alcoholist, laat de achtjarige Bub soms meegenieten van zijn drankjes. Lutie vindt dat niet kunnen en verhuist nadat zij haar diploma op zak en een andere baan heeft, met haar zoontje naar een klein, donker en benauwd flatje in een appartementengebouw op 116th Street in Harlem in “… een van deze krotten …, [waar] .. je nog geen varken [zou] onderbrengen, laat staan een mens.” (p. 368-369).
Tijdens de eerste bezichtiging van dit flatje heeft Lutie geen goed gevoel. De huismeester Jones maakt haar bang. “Haar oma zou [over hem] hebben gezegd: ‘Het vleesgeworden kwaad, kindje.’” (p. 34) Zij heeft het gevoel dat hij haar het liefst meteen wil bespringen. En ook de dikke mevrouw Hedges, die de hele dag aan het raam van de benedenverdieping zit en die, zo later blijkt, een bordeel draait, is Lutie erg onsympathiek. Maar Lutie zelf vindt dat zij geen keuze heeft: Een ander appartement kan ze niet betalen en haar zoon bij haar vader laten, vindt zij ook geen optie. Bovendien is Lutie een dappere vrouw met de overtuiging in haar hoofd dat, zij net als “…Benjamin Franklin van weinig geld kon rondkomen en toch kon slagen in het leven, ….” (p. 74) En dat zij, als zij maar hard genoeg werkt en al haar geld spaart, snel weer uit dit donkere hok en die verschrikkelijke straat kan verhuizen naar een betere plek. Tegen beter weten in neemt zij dus haar intrek in het flatje en wordt de 116th Street na schooltijd de oppas voor haar zoon. Lutie komt in een neerwaartse spiraal terecht waarin zij, en met haar de lezer, tot het laatste moment de hoop op een betere toekomst niet opgeeft.

Het verhaal
Het verhaal wordt verteld vanuit een alwetende verteller, die door middel van perspectiefwisseling vanuit de hoofden van de verschillende personages vertelt. Zo krijgt de lezer stukje bij beetje zicht op de motieven van de personages, hun levensverhalen en hoe zij allemaal in de 116th Street terecht zijn gekomen. Hierdoor krijgt de lezer meer te weten dan de personages zelf. Dit maakt dat het verhaal op een thrillerachtige manier steeds spannender wordt. De lezer kijkt toe hoe zich de draden van het spinnenweb van Junto, de kleine, dikke, witte baas van de Straat, steeds meer om Lutie spannen en haar vastzetten, zonder dat zij het door heeft. Bij elke stap die Lutie zet, wil de lezer haar toe roepen: “Doe het niet! Het is de verkeerde keuze!” Maar Lutie, niet wetend wat er allemaal speelt en nog vol hoop dat het goedkomt door hard werken, maakt haar keuzes vastberaden. En zo trekken zich de draden van het web in 116th Street steeds vaster en dikker om Lutie en haar zoontje heen, met een onverwacht einde.

Actueel
Het boek is ook 75 jaar na zijn eerste uitgave nog steeds actueel. Ik kan me voorstellen dat bewegingen zoals #meToo en Black Lives Matter de weg voor een heruitgave van dit boek makkelijker hebben gemaakt, want met zijn thema’s racisme en seksisme speelt de roman juist op deze debatten in en laat hij zien hoe diep en vertakt de wortels van het racisme en seksisme in de -in dit geval Amerikaanse- maatschappij door zijn geroeid.

Thrillerachtig
Toen ik begon met het lezen van De Straat, dacht ik eerst, jaja, weer zo een verhaal, dat alle clichés bedient van deze thematiek en ik wist bijna bij voorbat al hoe het verhaal zal eindigen. Maar het einde is anders dan gedacht en de indringende manier waarop het verhaal wordt verteld en hoe de spanning wordt opgevoerd, maakt het haast tot een thriller. Elke moment verwacht je het ergste, maar het komt niet of het komt op een moment dat je het juist niet had verwacht als lezer.

L'enfer, c'est les autres
‘De hel, dat zijn de anderen’
Tijdens het lezen moest ik voortdurend denken aan het bonmot van Jean-Paul Satre uit Huis clos: ‘L'enfer, c'est les autres'. Wat Lutie ook doet, hoe Lutie zich ook door bochten wringt en het geluk haast te pakken heeft, anderen maken het haar telkens zuur, zonder dat zij het door heeft en soms ook zonder dat de anderen zelf het echt door hebben. Want Lutie is zwart. En ook al zou het voor haar niet uitmaken, anderen zien niet Lutie maar ze zien een ZWARTE, mooie, jonge vrouw en ze weten wat dit betekent: een vrouw met een verleden maar zonder een toekomst oftewel een toekomst als hoer. En daarmee is haar lot bezegeld… Lutie is afhankelijk van de welwillendheid van de anderen, ondanks hoe zeer zij ook uit eigen kracht probeert uit 116th Street, de hel, te ontsnappen, zij zal de hemel niet bereiken, want dat veronderstelt, dat de maatschappij vrij is, wat wil zeggen ook vrij van vooroordelen.

Keuzes
Er worden keuzes gemaakt. Lutie maakt de verkeerde keuzes terwijl zij denkt geen andere keuze te hebben. De andere personages maken ook hun keuzes, egoïstische, op eigen voordeel bedachte keuzes, waardoor Lutie en haar zoon uiteindelijk aan het kortste einde trekken. Want, wat, als Lutie niet naar het appartement op 116th Street was verhuisd? Wat, als Boots voor de liefde had gekozen? Wat, als de advocaat Lutie had verteld dat hij geen 200 dollar kost? Naast de grote thema’s als racisme en seksisme, wordt in deze roman ook de onverschilligheid van de mensen aan de kaak gesteld, het egoïsme en het niet omkijken naar de ander, het elkaar vijandig bejegenen in plaats van elkaar te helpen, maakt dat Lutie en haar zoon verliezen.