Mantel van Schaamte, met bijzondere elementen uit het leven van Rosemarijn Milo

De Française Anouk Langois en Jochem Tersluys leren elkaar kennen tijdens bijeenkomsten van de studentenbond in Amsterdam en raken verliefd. Anouk is bezig haar studie kunstgeschiedenis af te ronden, Jochem studeert geneeskunde en bereidt zich voor op een carrière als huisarts, net als zijn vader. Al meteen wordt duidelijk dat de werelden van de twee, cultureel niet verder uit elkaar konden liggen.

Verschillende onthullingen uit de familiegeschiedenissen lopen langs de verhaallijn waarin Jochem en Anouk hun verliefdheid verstevigen en trouwplannen maken. Hun relatie stuit op flinke weerstand, aanvankelijk zelfs keiharde afwijzing vanuit de familie van Anouk, een meisje dat is opgevoed binnen een gegoede Franse, conservatief katholieke familie. De situatie van Jochems familieachtergrond is, zelfs als je wel wat gewend bent, op zijn minst opmerkelijk. Hij is opgevoed door zijn moeder en stiefvader, maar op dertienjarige leeftijd reist hij alleen naar Amsterdam om zijn biologische vader te ontmoeten. Zijn vader blijkt homoseksueel en een relatie met een man te hebben. Ter maskering van hun homoseksualiteit zijn een homopaar en een lesbisch koppel kruislings getrouwd en wonen met z’n vieren op hetzelfde adres op de Apollolaan in Amsterdam. De partner van Jochems vader is overleden aan aids. Aan het eind van de roman volgt nog een extra onthulling dat deze partner ook deed aan travestie, waarbij hij een voorliefde had zich te verkleden als geisha en zich dan Cio-cio-san liet noemen. Met zijn biologische moeder heeft Jochem nauwelijks nog contact, zij heeft in de roman vooral de rol van afwezige.

Binnen het huis in Metz, waar naast de ouders van Anouk ook nog haar oma, ooms en tantes wonen, speelt een familievete. Een geschil over het accepteren van een nalatenschap van een oudoom - fout in de oorlog – ligt eraan ten grondslag. De familiedrama’s die volgen, versterken telkens het gevoel van beklemdheid.

Omi is de liefdevolle oma van Anouk. Zij blijkt ongeneeslijk ziek en wenst niet nodeloos te lijden. Omdat euthanasie in Frankrijk niet straffeloos mogelijk is, kiest ze voor Amsterdam om daar, door artsen ‘geholpen’, te sterven.

De moeder van Anouk is een verbitterde vrouw. Aan het eind van de roman lijkt naast de erfeniskwestie nog een extra verklaring te komen voor haar bitterheid.
De roman eindigt met de trouwerij van Jochem en Anouk en de begrafenis van omi. Tijdens de begrafenisviering laat omi een brief voorlezen, een keiharde 'afrekening' met de familie. ‘Lieve’ omi krijgt daarmee toch een randje.

Mijn reflecties op de roman:

Homoseksualiteit, erfenisproblemen, en diverse andere maatschappelijk hete hangijzers, het komt allemaal voorbij in de roman én dat zonder dat het voor de lezer voelt als erbij gesleept.

De dialogen in Mantel van schaamte doen me denken aan dialogen uit de Nederlandse film- en toneelwereld. Dat heeft z'n charme ondanks dat de dialogen niet allemaal even natuurlijk aanvoelen.

Er is gekozen voor verschillende verhaalperspectieven, dialogen, dagboek, e-mail, brieven, krantenartikelen en de alwetende verteller. Dat vind ik verrassend gedaan. Met zoveel dialoog ontkom je er evenwel niet aan dat dialogen soms neigen naar monologen. Het is bij zoveel dialoog ingewikkeld om de vele personages herkenbaar te houden door verschil in toon en stijl. Door de gekozen dialoogvorm ervaar je alles wel als levensecht en nabij.

Het verhaal speelt zich af tussen 2011 en 2013. Bij het lezen heb ik me niet willen laten afleiden door de gekozen tijdsperiode om zo de geloofwaardigheid van de manier van corresponderen geen geweld aan te doen. De e-mails in Mantel van schaamte hebben de charmante schrijfstijl van brieven die geliefden schreven die wisten dat hun brieven lang onderweg waren. Met dat romantische idee in gedachten, las ik de correspondentie met veel plezier.

Anouk heeft wat wispelturigs, wat duidelijk naar voren komt als ze de relatie lijkt te willen pauzeren, nota bene net nadat Jochem een stage gevonden heeft in de buurt van Metz. Dat roept iets duisters intrigerends op in haar karakter. Het blijkt een korte oprisping te zijn en staat de huwelijkssluiting uiteindelijk niet in de weg. Jochem heeft iets gereserveerds, zelf neigend naar horkerig wat tot uitdrukking komt door zijn constante drukke bezigheden in de huisartsenpraktijk van zijn vader, zijn afstuderen en zijn aanvankelijke weigering om naar Metz te komen.

Denise, de moeder van Anouk - de ijskoude - en omi, de oma van Anouk - de liefdevolle - zijn beeldend uitgewerkt. De snoeiharde reactie van haar moeder op de onthullingen van haar zoon en de ‘eindafrekening’ van omi door het laten voorlezen van een brief tijdens de begrafenisceremonie, waren voor mij, juist binnen de context van de vele onthullingen, twee impactvolle passages in de roman.

Mijn eindoordeel

Voor mij bij het lezen van een roman drie punten belangrijk: een boek moet prettig lezen, het moet uitnodigen om helemaal uit te lezen en ik wil er na het lezen nog minstens een tijdje over blijven nadenken. Dat is op alle drie de punten gelukt. Ik proef de liefde van de schrijfster voor Frankrijk m.n. Metz (- spreek uit Mes - doceert Milo), en haar liefde voor schone kunsten, architectuur en muziek. Het lezen wekt daarmee ook nog eens nieuwsgierigheid op naar de schrijfster zelf.

E-mail als een van de belangrijke communicatievorm in de roman, spreekt mij wat minder aan, waardoor ik de roman uiteindelijk met drie sterren beoordeel in plaats van vier. Mantel van schaamte is toch een fijn geschreven roman.

Inmiddels onderhoud ik prettig mail contact met Rosemarijn Milo. Nu weet ik van haar dat Mantel van Schaamte bijzondere autobiografische elementen bevat, zoals dat voor al haar boeken geldt. Het kostte moeite om mijn oordeel niet naar boven aan te passen.