Een onwaarschijnlijke pageturner

De boeken die ik lees zijn in allerlei categorieën onder te verdelen. De meest algemene twee zijn: 1. boeken die ik graag wil lezen, omdat ze me om wat voor reden dan ook aantrekken, en 2. boeken waarvan ik vind dat ik ze móet lezen, ook al zie ik er tegenop, omdat ze gaan over belangrijke maatschappelijke kwesties waarover ik naar mijn gevoel uit een soort burgerplicht meer behoor te weten.
En eerlijk is eerlijk, 'In de wachtkamer van de toekomst - de verhalen van een casemanager op een azc' viel in de laatste, minst aangename categorie. Een boek waar ik niet echt zin in had, maar dan maakte ik maar zin.
Vluchtelingenellende, je wordt er mee overspoeld: de discussies over de vraag hoeveel asielzoekers Nederland 'aan kan', hoeveel asielzoekers Nederland wettelijk dan wel moreel verplicht of juist helemaal niet moreel verplicht is op te nemen, 'echte' vluchtelingen versus 'gelukszoekers', azc's, noodopvang, spreidingswet - wie wordt daar nog wijs uit, behalve misschien de wokies enerzijds en de 'politiek incorrecten' anderzijds met hun absolutistische standpunten waar je als gewetensvolle maar twijfelende burger ook niet veel wijzer van wordt?
Misschien is hier sprake van een wrange paradox: hoe meer je erover leest of hoort, hoe meer de materie je door de vingers lijkt te glippen, en hoe minder je meent te begrijpen hoe het nu werkelijk 'zit'.
In de hoop dit ongemak terug te dringen, legde ik Stephen King met een zucht van spijt even terzijde, en begon ik aan dit boek.
En toen gebeurde er een klein wonder. Ik verlangde niet terug naar Stephen King. Ik kon dit boek niet wegleggen. Het bleek een pageturner van de eerste orde.
En dat niet eens zozeer omdat dit een bewonderenswaardig boek is van iemand die een bewonderingswaardige keuze maakte (namelijk door na zijn zestigste een carrière in de 'consultancy' op te geven en aan de slag te gaan als individueel begeleider van vluchtelingen in een azc). En ook niet eens omdat het een haarscherp beeld geeft van de logge, inefficiënte bureaucratische machine die de vluchtelingenstroom in goede banen zou moeten leiden, maar heel veel goede bedoelingen en oprechte inzet op meedogenloze wijze vermaalt - want daar had je al wel een beetje een beeld van.
Nee, wat dit boek zo uniek en leesbaar maakt is dat Schwippert mensen centraal stelt in dit verhaal: zowel de mensen die hier asiel komen aanvragen, als de ambtenaren die belast zijn met de opvang van die mensen. Het is wonderlijk hoe weinig dat gebeurt, maar juist daarom zo goed en belangrijk dat het met dit boek wél gebeurt.
En de auteur doet dat zonder sentiment of moralisme. Hij kiest voor een uiterst empathische werkmethode, wil met elke vluchteling die hij moet begeleiden een persoonlijk contact opbouwen, heeft weinig boodschap aan de 'professionele distantie' die veel van zijn ervarener collega's uit geestelijk lijfsbehoud propageren, maar is niettemin soms ook onverbiddelijk en standvastig, en zegt zijn cliënten altijd de waarheid. Centraal staat zijn wens hen te begrijpen, met al hun moed, wanhoop, maar ook hun hebbelijkheden. Dat begrip is essentieel om tot een genuanceerd en op basale medemenselijkheid gestoeld oordeel te komen over het vluchtelingenvraagstuk - hoe dat oordeel verder ook mag uitvallen. En die medemenselijkheid is domweg van absoluut belang omdat het hier gààt over mensen, die niet wezenlijk blijken te verschillen, en doorgaans geen hele andere dingen willen, dan mensen die het geluk hebben geen vluchteling te zijn.
Daarnaast is dit een uiterst informatief boek omdat Schwippert alle menselijke verhalen, die ik als lezer verslond, op slimme wijze verweeft met meer zakelijke info, en aan het eind ook nog eens een aantal beleidsmatige aanbevelingen ter verbetering op een rij zet.
En last but not least: het boek is in een uitermate, plezierige, vlotte, soms zelfs sprankelende stijl geschreven, waarbij met name zijn trefzekere oog voor detail opvalt: in een aantal rake streken weet hij mensen en hun omgeving neer te zetten, waardoor dit niet alleen een zeer verhelderend non-fictie boek is geworden, maar een verhaal dat je meesleept, ontroert en op allerlei niveaus aan het denken zet.
Conclusie: In de wachtkamer van de toekomst is in alle opzichten een 'must-read'.