Groot vakmanschap

Als het over de thrillers met Arkadi Renko gaat, kan je Martin Cruz Smith met moeite een productief schrijver noemen. Hij verraste in 1981 zowat de hele Westerse wereld met Gorki Park, het boek dat lang voor de val van de Berlijnse muur de instorting van het communisme aankondigde. In dat boek hoort Renko nog bij het Russisch establishment, een positie die hij door zijn onwrikbaarheid snel verliest. Door de veranderingen in het Sovjetrijk wordt hij later gerehabiliteerd, maar van harte is dat nooit gegaan. Getuige daarvan is zijn uitzending naar Tsjernobyl in Wolf eet hond, het vijfde boek met Renko uit 2005, dik twintig jaar na Gorki Park.

Ook in De geest van Stalin bekleedt Renko geen functie met bijzonder aanzien. Hij is opsporingsambtenaar in Moskou onder een ronduit vervelend openbaar aanklager. Hij wantrouwt de meeste van zijn collega’s, vooral Oerman en Isakov, ex-Zwarte Baretten, die furore maakten in de oorlog tegen Tsjetenië. Er gaan geruchten dat dit duo zich laat inhuren als doodseskader, tegen forse betaling uiteraard. Geen enkele officiële instantie hecht daar geloof aan, ten eerste wordt Isakov algemeen beschouwd als een held, ten tweede is hij volop bezig zijn politieke aspiraties waar te maken en met succes: nog even en Isakov is één van de belangrijkste politieke figuren van Rusland.

Met de vasthoudendheid die we kennen uit de vorige boeken, graaft Renko in het verleden van Oerman en Isakov. Het is ook voor hem niet helemaal duidelijk of hij dat doet om de gerechtigheid, dan wel uit wraak: Isakov is er namelijk met zijn vriendin Eva van door. Dat vreet aan een mens, net zoals het weglopen van Zjenja. Over deze twaalfjarige jongen ontfermt Renko zich sinds Wolf eet hond. Hij is een schaakwonder en ondanks zijn schijnbare genegenheid voor Arkadi Renko is hij zonder boe of bah vertrokken en al bijna een week niet meer thuis gekomen. Naast deze privé-besognes moet Arkadi zich ook nog eens bezighouden met enkele moorden, al zijn die vrij normaal te noemen in het ondergesneeuwde Moskou: een ladderzatte vrouw doodt haar al even dronken man en kraamt bij de arrestatie onzin uit over rode draken. Dat heb je als mensen te lang niet naar buiten kunnen: ze beginnen dingen te zien die er niet zijn. Hetzelfde fenomeen manifesteert zich in de metro. Daar zien een aantal reizigers Stalin op het perron. Hij wuift hen vriendelijk toe, waarmee zijn wandaden op slag vergeten lijken en begonnen kan worden met een blinde verering.

Al deze en nog veel meer verhaallijnen brengt Martin Cruz Smith op een onvoorstelbaar ingenieuze manier samen. Hij trekt de lezer voortvarend het verhaal in dat bevolkt wordt door personages van divers pluimage. Hij vergezelt de lezer op een adembenemende tocht doorheen het Rusland van nu, waarin het verleden nog steeds een prominente rol speelt. Cruz Smith boeit, ontroert, intrigeert, choqueert en refereert aan de realiteit. In De geest van Stalin legt hij een vakmanschap aan de dag dat is voorbehouden aan hele grote schrijvers. Het is alweer een tijdje geleden dat ik vijf sterren uitdeelde, maar deze zijn meer dan verdiend.
(deze recensie verscheen eerder op ezzulia.nl)