Een oog voor een oog

Leif GW Persson heeft niet meteen de meest flatterende foto op de achterkant van zijn boeken staan. Nors en enigszins gekweld kijkt hij in de lens. Misschien past een vrolijke foto niet bij de ernst van zijn beroep. Naast het schrijverschap - zijn boeken zijn geliefd door pers en publiek - vult hij zijn dagen met een leerstoel criminologie. Dat laatste heeft zijn weerslag op zijn boeken. Luchtige tussendoortjes zijn het niet.
In Het laatste woord speelt Lars Martin Johansson de hoofdrol. Eens was deze man het geliefde en gevreesde hoofd van de rijksrecherche. Van hem werd gezegd dat hij “om de hoek kon kijken”. Zijn doorzicht en intuïtie waren legendarisch en hij bracht menig zaak tot een goed einde, getuige enkele andere boeken van Leif GW Persson. Die tijd ligt achter hem. Hij is gepensioneerd en geniet daar met volle teugen van. Bourgondisch genieten met vrienden en voormalige collega’s, op elandenjacht gaan met puissant rijke broer Evert en vertroeteld worden door zijn jongere vrouw Pia vormen zijn voornaamste bezigheden. Op zekere dag wordt Lars wakker in een ziekenhuis. Hij kreeg een beroerte en zweefde een tijdje tussen leven en dood. Zijn behandelend arts Ulrika Stenholm drukt hem op het hart dat hij zijn leven drastisch moet veranderen: meer bewegen, gezonder eten. Met dat soort praat is ze bij Johansson niet aan het juiste adres. Ze vangt zijn belangstelling dan weer wel met een oud verhaal. Ulrika’s vader was dominee. Vlak voor zijn dood vertrouwde hij zijn dochter toe dat hij in de biechtstoel meer te weten kwam over de verkrachting en moord van een negenjarig meisje, intussen meer dan vijfentwintig jaar geleden. Dat beroepsgeheim drukte zijn verdere leven op zijn gemoed en ook zijn dochter zit verveeld met de zaak. Misschien loopt ergens nog een pedofiele moordenaar rond, omdat de dominee het beroepsgeheim in ere hield. Dokter Ulrika kent de reputatie van Johansson en vraagt hem om deze oude zaak te herbekijken. Omdat Johansson op zijn ziekbed toch niet veel anders om handen heeft, schakelt hij oud-collega’s in en haalt hij muffe dossiers naar zijn ziekenkamer. Met vriend, zwager, verzorgers, broer en Ulrika probeert hij alsnog uit te vissen wie zich vergreep aan een negenjarig meisje dat de pech had op het verkeerde moment voor een gesloten deur te staan.
Misbruik van een kind laat niemand onberoerd. Zeker ook hulpje Max niet, die als kind in een weeshuis in Rusland zat en daar bemoederd werd door een iets ouder meisje. Zij droomde ervan samen met Max in een huis te gaan wonen waar ze elkaar de hele dag kusjes en knuffels konden geven. Misschien dromen veel Thaïse kinderen ook wel van zo’n eenvoudig leven. Elkaar graag zien en kind mogen zijn. Zonder dat rijke mannen of vrouwen met hun tengels aan je zitten.
Het “rustige” van Het laatste woord is wel dat de hele zaak verjaard is, en veel gegevens uit dossiers komen. Als lezer moet je dus niet “wachten” tot een wetsdokter een autopsie uitvoert, maar krijg je meteen alle bevindingen te horen als Lars het autopsieverslag leest. Het “onrustige” is de gezondheidstoestand van Lars. Zijn hoofdpijn en ademhalingsproblemen zorgen ervoor dat je, eens je in staat bent het boek even weg te leggen, naar een gezonde appel grijpt in plaats van naar die vette hap. Naarmate het boek vordert, begint er ook wat te schuren. Mensen die destijds verhoord werden, worden door Lars opnieuw aan de tand gevoeld. Zijn vragen brengen hen inzichten bij die ze voorheen niet hadden. Niet alleen Lars komt in de buurt van de dader, ook vroegere betrokkenen en de politie. En dan spelen bij Lars gewetensproblemen op. De identiteit van deze pedofiel kenbaar maken, staat gelijk aan een doodvonnis. Wil hij dat? Anderzijds is de zaak verjaard en hoewel de man ongetwijfeld nog kinderen misbruikte, zijn daar geen harde bewijzen van. Kan je zo’n man vrijuit laten gaan? Het is een dilemma, niet alleen voor Lars en zijn trawanten, maar ook voor de lezer. De rode draad doorheen het boek is niet voor niks Exodus, 21:24. Een oog voor een oog, …
Om een of andere reden ging ik in het recente verleden voorbij aan de boeken van Leif GW Persson. Een kapitale fout, ontdekte ik bij het lezen van Het laatste woord. Dit is niet alleen een spannend, onderhoudend en intelligent boek, maar ook een boek dat een heikel thema – schuld en straf – op een heel gemoedelijke manier aan de man brengt. Aanrader. (deze recensie verscheen eerder op ezzulia.nl)