Onbekend maakt onbemind?

Laat ik vooraf een bekentenis doen: ik heb dit boek van Jonathan Raban niet gelezen in de Nederlandse vertaling, maar in de taal waarin het is geschreven. En dat al meer dan twintig jaar geleden. Dat er echter slechts één boek van Raban bekend is op deze site en dat het ook nog eens door slechts een enkeling gelezen is, doet de schrijver geen recht en is voor mij aanleiding om toch enkele woorden aan 'Coasting', zoals de oorspronkelijke titel luidt, te wijden.

Wat mij betreft is Raban één van de beste reisboekschrijvers van de afgelopen tientallen jaren. Misschien zelfs beter dan Paul Theroux en zeker beter dan Bruce Chatwin, die naar mijn idee zwaar wordt overschat.
Aan Coasting ging een reeks eerdere boeken vooraf, waaronder 'Arabia' en 'Old Glory'. Met name dat laatste boek is van dezelfde hoge kwaliteit als 'Coasting'. Ook ná Coasting heeft Raban nog een reeks prima boeken geschreven.
Coasting is in Raban's geval ook bijzonder omdat het dit keer over zijn geboorteland (Engeland) gaat. De reis is een reis rond de Britse eilanden. Niet te voet of met de trein, maar per (kleine) boot. Voor Raban het ideale vervoermiddel, omdat het hem de gelegenheid biedt zijn eigen land van enige afstand te bekijken. In letterlijke en figuurlijke zin. Al in de eerste zinnen van het boek, waarin hij vanaf zee naar de Engelse kust kijkt, die het ene moment baadt in de zon en zich het volgende moment in nevelen hult, wordt dit gegeven pregnant en met de nodige ironie beschreven.
De reis voltrekt zich tegen het decor van het Engeland van begin jaren '80. Terwijl hij zelf op zee zit, volgt Raban de oorlog om de Falklands. In de havens beschrijft hij de gevolgen van het sociaal-economische beleid dat Thatcher heeft doorgevoerd.
Raban is niet het type zeiler dat, eenmaal vertrokken, het liefst nooit meer ergens aanlegt. Hij vaart de route in dagtochtjes en heeft daardoor het nodige te vertellen over wat hij in allerlei havens ziet en de mensen die hij er spreekt. Met name die gesprekken met al dan niet willekeurige voorbijgangers maken het boek buitengewoon levendig. Sommige dialogen worden woord voor woord weergegeven, waardoor die voorbijgangers een gezicht krijgen en de sfeer tastbaar wordt. In Hull, bijvoorbeeld, gaat Raban op bezoek bij de dichter Philip Larkin, Hij gaat met Larkin uit eten in een Libanees restaurant, waarbij duidelijk wordt dat Larkin een voorkeur heeft voor 'mushy food'. Of de dichter al dan niet een kunstgebit heeft wordt discreet buiten beschouwing gelaten.
Wie Raban ook tegenkomt is Paul Theroux. Die is eveneens met een rondreis door Engeland bezig, in de voorbereiding voor zijn boek 'A kingdom by the sea'. Ze ontmoeten elkaar in Brighton, weten van elkaar dat ze min of meer aan hetzelfde idee werken en draaien wat wantrouwig om elkaar heen."Maak je veel aantekeningen?", vraagt Theroux. "Nou, nee", antwoordt Raban. "Ik heb het eigenlijk te druk met varen en navigeren". Theroux: "Ach, eigenlijk is er ook bijna niks dat de moeite waard is om erover te schrijven".
Dat laatste bleek achteraf best mee te vallen. Ik heb ook het boek van Theroux gelezen en als u dat een goed boek vond, is dat reden te meer om ook 'Coasting' te lezen; dat is nóg beter..

Dit jaar verscheen van de Nederlandse schrijver L.H. Wiener het boek 'Zeeangst'. Dat beschrijft ook een zeilreis langs de Engelse kust. Wiener windt er al in de eerste regels geen doekjes om wat zijn voorbeeld is geweest bij het schrijven van dit boek: 'Coasting' van Jonathan Raban.