Krachtig tijdsbeeld

Het is rond 1960 in een fictief stadje in Australië waar de wereld in tweeën is verdeeld door Deanes Lijn. Aan de ene kant wonen de machtige kolonisten en aan de andere kant is het reservaat waar de Aboriginals wonen, die niets anders kunnen dan zich aan de wet houden die hen is opgelegd door ‘de witte mensen’. Kinderen van Aboriginals worden weggehaald bij hun ouders om te assimileren. Het wordt ‘de gestolen generatie’ genoemd.

Het is een schrijnende geschiedenis die ik niet kende en die een gezicht krijgt door de 63-jarige Odette Brown en haar 13-jarige witte kleindochter Sissy. Ze zijn op elkaar aangewezen en hun relatie is hecht. Aboriginals vinden verhalen vertellen erg belangrijk, desondanks houdt Odette dingen achter voor Sissy. Er hangt de hele tijd een dreiging in de lucht. Van de nieuwe politieagent Lowe die Sissy bij haar oma wil weghalen en van Aaron Kane die net zo’n soort kwaad over zich heeft als zijn vader. Odette en Sissy proberen zo veel mogelijk om niet op te vallen, dat lukt redelijk, totdat Odette ziek wordt.

De lezer krijgt een goed beeld van de omgeving en de situatie waarin Odette leeft en hoe de komst van ‘de witte mensen’ haar leven heeft veranderd. Er zijn veel flashbacks in het verhaal om de geschiedenis uit te leggen. Toch had ik graag nog meer over de positieve tradities van de Aboriginals gelezen, doordat Odette erg op zichzelf is, heb ik die collectieve beleving gemist. Het verhaal bracht me niet in tranen, het wordt tamelijk verstandelijk verteld, maar het schetst een krachtig tijdsbeeld en als je er wat langer bij stilstaat, is het afschuwelijk wat daar gebeurd is.

Hoewel Tony Birch vindt dat het verhaal voor zich moet spreken, krijgt het extra authenticiteit omdat hij zelf Aboriginal is. Hij groeide op in Fitzroy, een voorstad van Melbourne, met zeven personen in een huis met één kamer. Een van zijn voorouders was Afghaans en kwam in 1890 naar Australië, die ervaring komt terug in het boek in de persoon van Yusuf. Zelf groeide Birch op met het vertellen en doorgeven van verhalen. Hij ging nergens heen zonder boek. Op jonge leeftijd verliet hij school, maar toen hij dertig was ging hij alsnog naar de universiteit. De ruwe versie van dit verhaal schreef hij in twee maanden. Ik denk dat de wereld klaar is voor dit boek over culturele achterstelling. Er wordt zelfs overwogen het verhaal te verfilmen.

De oranje cover past ontzettend goed bij het verhaal. Uit het beeld van de (groot)moeder met open armen en het toesnellende kind spreekt liefde. De omlijsting bestaat uit vormen die opgebouwd zijn uit stippen. Deze traditionele manier van stippen schilderen door de Aboriginals was bedoeld om verhalen en rituelen vast te leggen. Daarbij werd vaak gebruikt gemaakt van aardse kleuren die gemaakt werden van natuurlijke pigmenten en mineralen die in de aarde werden gevonden.

Het witte meisje van Tony Birch is op 17 augustus 2022 verschenen bij Uitgeverij Mozaïek.