Fascinerende verhalen over een klein lichaamsdeel

Caro Verbeek – Een kleine cultuurgeschiedenis van de (grote) neus

Caro Verbeek, de auteur van dit boek, is niet alleen kunsthistorica en geurwetenschapper, maar ook de bezitter van een ‘Bührmannenneus’, een úitstekende neus die al generaties lang de hoofden van haar familieleden bekroond. Al vanaf haar puberteit is ze zich bewust (gemaakt) van haar neus en hoe deze overkomt op anderen. Deze neus was de aanleiding voor het schrijven van dit boek, Een kleine cultuurgeschiedenis van de (grote) neus.

In chronologische volgorde, vanaf de oudheid tot aan heden, beschrijft Verbeek hoe men letterlijk en figuurlijk aankeek tegen de neus. De verhalen gaan onder andere over de neuzen van bekende personen zoals Michelangelo, Napoleon en Lady Gaga. Over de aan-, maar ook de afwezigheid van neuzen. Verder wordt ook beschreven hoe mensen door de eeuwen heen ieder type neus specifieke karaktereigenschappen meegeeft.
Het is schokkend te lezen welke invloed deze karakterisering soms had en nog steeds heeft. Verbeek geeft voldoende voorbeelden over etnische profilering aan de hand van het uiterlijk van de neus. Bijzonder is het verhaal over de neus van Darwin. Deze zou volgens de kapitein van HMS Beagle niet zeewaardig zijn geweest. Ondanks dat de kapitein het betwijfelde of iemand met zo’n neus ‘over voldoende energie en vastberadenheid voor de reis kon beschikken’, koos hij er toch voor om Darwin toe te laten op het schip. Kun je voorstellen wat een weigering voor een gevolgen had kunnen hebben.

Het boek verhaalt niet alleen over het uiterlijk van de neus, maar ook over de neus als reukinstrument. Zo is er aandacht voor een wat onbekendere kant van Leonardo da Vinci, namelijk die als parfumeur. Hij gebruikte zijn kennis niet alleen om heerlijk ruikende parfums te maken, maar ook voor het maken van stinkende geurbommen.

Het boek staat vol van dit soort boeiende wetenswaardigheden over de neus en het reukvermogen ervan. Verbeek putte voor dit boek niet alleen uit haar eigen ervaring en kennis, maar ze consulteerde ook andere wetenschappers. Hierbij laat ze het niet na om kritisch te zijn op hun bevindingen.

Verbeek schrijft aan het eind dat haar boek niet alleen gaat over de neus, maar meer over hoe we naar de ander kijken en denken. En hoe we aan de hand van het uiterlijk denken te kunnen bepalen wie die persoon is. Ook wijst ze erop dat we zelf kritisch zijn op ons uiterlijk en hoe graag we aan het perfecte beeld willen voldoen. Iets dat overigens niet alleen voor de neus geldt, maar voor ons hele lichaam.

Het is een leerzaam boek vol met fascinerende verhalen. De vormgeving is zeer verzorgd. De besproken schilderijen etc. zijn weergegeven in duidelijke (kleuren)afbeeldingen. Dat is een groot pluspunt, evenals de schrijfstijl van Verbeek, die zeer vlot is.