Een verhaal dat mij diep raakt

Na het lezen van Een vervlogen droom van Rosemarijn Milo was mijn nieuwsgierigheid gewekt. Dat eerdere boek over haar grootmoeder Guusje raakte mij diep, vooral door het indringende thema van v erlangen naar gelijkwaardigheid en vrijheid.

Met Eén jaar uit het leven van P.M.C.J.S – Jaar van honger en muziek keert Milo terug naar haar familiegeschiedenis, ditmaal door de ogen van haar moeder, Marth.
Ditmaal kiest de auteur de vorm van een dagboekroman. Dat werkt goed: het brengt de lezer dicht op de huid van Marth, die probeert haar gezin staande te houden tijdens de hongerwinter. Gebrek beheerst alles: stroom, gas, warmte, kleding en vooral voedsel. Tijdens het lezen voel je hoe beklemmend het dagelijks overleven moet zijn geweest.

Het leven van Marth wordt getekend door verlies. Haar moeder sterft wanneer zij vier jaar oud is, later verliest zij haar zoontje Robje.
Wanneer haar jongere halfzus onthult dat de moeder van Marth niet aan de Spaanse griep overleed maar aan een mislukte abortus, zoals altijd in de familie werd verteld, slaat dat in als een bom, ook voor de lezer. De vragen die Marth zichzelf stelt, blijven hangen.

De stijl van Milo is eenvoudig en direct, waardoor het verhaal vaart houdt. Marth wordt nergens geromantiseerd. Ze schrijft eerlijk over haar jaloezie, haar ongeduld en haar uitvallen tegen de kinderen. Juist daardoor komt ze geloofwaardig en menselijk over. Tegelijk is voelbaar hoeveel zij van haar zoontjes houdt en hoe zij, ondanks alles, momenten van warmte probeert te creëren.
Haar man Henk leeft vooral voor de muziek, terwijl de zorg grotendeels op Marths schouders rust. Toch vormt diezelfde muziek ook een van de weinige lichtpunten in haar bestaan.
“Ik moet proberen een weg te vinden voor mijn boosheid. Met Henk kan ik nergens over praten. Ik kan mijn zorgen niet met hem delen. Alles alleen, altijd alleen. Het enige wat me een beetje rustiger kan maken is als Henk de Berceuse van Chopin speelt. Dat doet hij dan niet voor mij maar voor zichzelf. Geeft niet. Dan denk ik maar dat veel mensen zelfs dat niet hebben.”

Ondertussen wordt het eten schaarser en worden de kinderen zwakker. In die omstandigheden bevalt Marth van baby Rosemarijn, die wonderwel goed groeit.
“Het mag een wonder heten. Mijn baby maakt het goed. Zij drinkt goed en komt goed aan. Hoe anders dan haar moeder. Ik val alleen maar af. Maar wat wil je. Wij hebben helemaal niets meer te eten.”
En: “Ik heb de baby net gevoed en weer teruggelegd in de wieg. Het is een tevreden baby, een godsmirakel onder deze omstandigheden en ze is meteen weer gaan slapen.”

Uiteindelijk besluiten Marth en haar man hun zoontjes naar Friesland te sturen, waar nog voedsel is. Een besluit dat als lezer voelbaar binnenkomt.

Opvallend is hoe invoelend Milo zich in haar moeder heeft verplaatst, ondanks hun later moeizame relatie.
“Mijn moeder, door dat leven niet gespaard: kind van een veel te vroeg gestorven moeder – moeder van een veel te vroeg gestorven kind.”

Die zin in het voorwoord vat de kern van het boek treffend samen.
Eén jaar uit het leven van P.M.C.J.S – Jaar van honger en muziek is een meeslepend en persoonlijk familieverhaal. De inlegvellen met Milo’s eigen reflecties geven extra diepte en het opgenomen muziekblad van Chopins Berceuse vormt een mooie, symbolische afsluiting. De foto’s en afbeeldingen maken het boek tot een kunstwerkje.
Wat mij betreft is Milo erin geslaagd haar moeder op indringende wijze recht te doen. Ik kijk uit naar haar volgende werk.