Dit is de shortlist van de Hebban Debuutprijs voor Beste Roman 2017

Vijf van de zes genomineerden op de shortlist zijn bepaald door Hebban-recensenten en de leden van de Hebban Clubs van Tien. Zij beoordeelden alle door uitgeverijen ingezonden boeken. Het zesde boek op de lijst werd door lezers genomineerd tijdens een korte verkiezing. Er werd bijna zevenduizend keer gestemd. Alle boeken verschenen tussen 1 juli 2016 en 1 juli 2017.

Dit zijn de genomineerden in de categorie Beste Debuutroman 2017.

• Duizend vaders van Nhung Dam

Theatermaker en actrice Nhung Dam schreef met Duizend vaders een debuut waarin ze een autobiografische inslag niet schuwt. De jonge elfjarige hoofdpersoon draagt dezelfde voornaam; samen met haar Vietnamese familie probeert zij in een dorp aan de Groningse kust te overleven, nadat zij daar als bootvluchtelingen door een Nederlands vrachtschip uit het water zijn gevist. Na het verdwijnen van haar vader probeert Nhung zich zo goed mogelijk te redden in het land waarin ze spottend ‘China’ wordt genoemd en ze vlucht dan ook vaak in haar eigen fantasie.

Over het autobiografische element zegt Dam in een interview met Lees: ‘Toen ik ging tekenen bij de Bezige Bij, zei ik tegen Susanne Holtzer, mijn redactrice: “Ik heb geen interesse om een autobiografie te schrijven.” Dan zou het ook een totaal ander boek zijn geworden. Maar ik wilde wel elementen gebruiken die uit mijn leven komen om daarmee optimaal dit verhaal te vertellen. Ik dacht: hoe ver kan ik gaan om die grens op te zoeken? Daarom heb ik het hoofdpersonage ook Nhung genoemd, mijn eigen naam. Hoe ver kan ik erin gaan om autobiografische elementen te gebruiken om daar optimaal gefictionaliseerd een verhaal mee neer te zetten?’

Volgens uitgeverij De Bezige Bij schreef Dam haar debuut met ‘een inzet die je zelden ziet: met grote noodzaak, met lichte toets en volkomen dichtbij.’ De Hebban Leesclub rond deze titel is in volle gang en ook daar oordeelt een lezer: ‘Door haar helder en duidelijk taalgebruik, spelend op de rand van het simplistische weet Nhung Dam de lezer mee te nemen en te boeien vanaf de eerste tot de laatste letter waarna men beduusd achterblijft. Deze debuutroman is op zijn minst opmerkelijk en origineel te noemen.’

• Schuim der aarde van Roxane van Iperen

Roxane van Iperen reisde in aanloop naar de Olympische Spelen van 2016 als correspondent door Brazilië, reportages schrijvend voor De correspondent. Haar debuutroman Schuim der aarde speelt zich af aan de rauwe onderkant en werkelijkheid van het land die ze daar tegenkwam. Het is geen verhaal over rozengeur en maneschijn, maar over de keiharde realiteit, over een land waar ‘moraliteit en maakbaarheid holle begrippen zijn’, aldus uitgeverij Lebowksi.

In een interview met Hebban lichtte Van Iperen toe: ‘Ik wilde een boek schrijven dat mensen naar de strot zou grijpen. Als ik ergens in geloof ga ik door tot de laatste ongeïnteresseerde wakker is geworden en erover gaat nadenken. De discussie zal aangaan. Ik denk dat ik een soort zendelingendrang heb. Ik kan absoluut niet tegen onverschilligheid. Die Hollandse mentaliteit dat we alles al hebben, dat hele middelmatige en dat het zo ver van ons bed is dat het ons niet raakt.’

In haar roman verweeft Van Iperen de verhalen over een jonge wees, twee prostituees en een jonge agente met een kinderwens met elkaar. Het zijn verhalen over mensen die maar een enkel doel hebben: overleven. Het leverde de schrijfster niet alleen een plek op de shortlist op, maar ook de award voor Leesclubboek van het Jaar 2016.

• Mensen zonder uitstraling van Jente Posthuma

Schrijven was nooit de ambitie van Jente Posthuma, veel te ingewikkeld. Liever werd ze achtergrondzangeres van Tina Turner, of barpianist in Parijs. Toch verscheen een jaar geleden haar debuutroman Mensen zonder uitstraling, naar eigen zeggen 'een boek over een dominante moeder, een net niet getraumatiseerde vader, een gekkenhuis, slechte liefde, echte liefde en een baby die Bobje heet. Elk hoofdstuk beschrijft een andere fase uit het leven van de hoofdpersoon. Overigens komen er weinig mensen zonder uitstraling in voor. Volgens de moeder van de hoofdpersoon zijn dat verschrikkelijke mensen. Die zijn nog erger dan lelijke mensen.'

Mensen zonder uitstraling gaat volgens Posthuma ook over haar eigen ontwikkeling, zo vertelt ze in Tussen de schrijvers #4: 'Het gaat ook over iemand die niet in beweging komt, dat vond ik interessanter dan iemand die heel veel meemaakt. En het is ook lang mijn eigen angst geweest om niet in beweging te komen.'

Posthuma's redacteur Jelte Nieuwenhuijs vergelijkt haar stijl met die van Arnon Grunberg en Esther Gerritsen: 'Net als Gerritsen combineert Jente Posthuma een laconieke, droogkomische humor met een enorme fijngevoeligheid en een groot begrip van het menselijk falen.'

Mensen zonder uitstraling werd enthousiast ontvangen, zo blijkt ook uit het feit dat de schrijfster vorige maand werd verkozen tot een van de acht talentvolle schrijvers uit veertig debutanten, die van Het Nederlands Letterenfonds een beurs van 10.000 euro krijgen om aan een een tweede literaire roman te werken.

• Karkas van Femke Schavemaker

Vaak gaan auteurs overeenkomsten met hun personages uit de weg, die doen er immers niet toe. In de debuutroman van Femke Schavemaker, Karkas, is echter niet te ontkomen aan de gelijkenissen tussen de schrijfster en haar hoofdpersonage Nora van Middelaar. Beiden hebben een bipolaire stoornis. Het eerste wat Nora doet als ze de diagnose 'manisch-depressief' krijgt, is een roze hortensia kopen en vervolgens werpt ze alle folders over de stoornis in de prullenbak. Het patiënt zijn gaat haar niet goed af en Nora besluit te stoppen met de medicijnen en zelf de verantwoordelijkheid te nemen over haar stemmingen. Om zichzelf in het gareel te houden bedenkt ze tal van regels en daaraan gekoppelde sancties. Maar wie eenmaal de wereld heeft gezien in vacuüm, kan er nooit meer helemaal deel van uitmaken.

Als creatief strateeg en copywriter levert Schavemaker goed werk af en ze won een aantal vakprijzen voor haar reclamewerk. Met schrijven had ze al veel eerder willen beginnen, al viel het schrijven van Karkas haar zwaar. Maar het móest, zo vertelt ze in een interview in NRC. 'Ik moest opschrijven hoe bipolariteit zich manifesteert, hoe het wordt gediagnosticeerd, hoe je ermee leeft. Ik wilde in het midden laten of je zo geboren bent, of zo wordt. Daarom schrijf ik over mijn jeugd, over hoe mijn ouders mij en mijn zus hebben vrijgelaten, je kunt ook zeggen verwaarloosd. Er is ruimte voor psychologiseren, ik laat aan de lezer of die mij een zeikwijf vindt of een sterke vrouw.'

Met Karkas hoopt de schrijfster vooral jonge mensen te bereiken: 'Mij had zo’n soort boek geholpen. Het boek moet jonge mensen onteenzamen. Maar het zou kunnen dat in dat moeten een waan zit. Misschien denk ik weer eens te groot.' Recensent Anna Husson is lovend over dit debuut en waardeert het boek met vijf sterren: 'Karkas is van begin tot eind een intense roman. De stoornis waar Nora aan lijdt is (hoe pijnlijk ook) prachtig verwoord.'

• Duchamp, een detective van Berend Sommer

Een detective die tegelijkertijd een roman is. Het lijkt debutant Berend Sommer (redacteur bij Elsevier) te zijn gelukt. Volgens uitgeverij Prometheus verkent hij ‘de wetten van het genre, door ze spottend tegen het licht te houden.’ Volgens recensent Guy Doms is het boek vanuit beide perspectieven te lezen. Hij beoordeelde het debuut met vier sterren:

‘Het boek is een komische nabootsing van een klassieke thriller, waarbij de schrijver op een schertsende wijze tracht uit te zoeken hoe ver hij kan gaan. Het is maar hoe je dit debuutboek bekijkt en analyseert: neem je de literatuur als perspectief, dan is deze roman eerder een literaire parodie op een traditioneel detectiveverhaal. Vanuit het oogpunt van de thriller zou het wel eens een vernieuwing van het spannende genre kunnen zijn.’

‘Bijna iedere zin is om te lachen in deze goed geschreven roman,’ oordeelde Trouw, die het ‘een vette parodie op de jarenvijftigdetectiveromans’ noemt. Berend Sommer brengt in Duchamp een wat chique rechercheur ten tonele. Samen met zijn assistent Julius onderzoekt hij de zaak van een dode 23-jarige jongen en komt onder andere terecht in het Amsterdamse nachtleven, waar hij moeite doet om zijn onberispelijke imago in stand te houden.

• De muze en het meisje van Katrijn Van Bouwel

Hoewel Katrijn Van Bouwel in Nederland een vrij onbekende naam is, kent Vlaanderen haar als improvisatieacteur, comédienne en populaire twitteraar. Ze staat bekend om haar prettig gestoorde humor en speelse sensualiteit, kenmerken die ook in haar debuutroman De muze en het meisje terug te vinden zijn. Met dit boek brengt de Vlaamse schrijfster volgens de uitgeverij 'een onvergankelijke, zintuiglijke ode aan het menselijk lichaam, aan de liefde en aan de eeuwigheid.'

De muze en het meisje gaat over een jonge vrouw die onsterfelijk wil worden. In haar zoektocht naar een manier om nooit vergeten te worden, neemt ze zich voor om de muze van een kunstenaar te worden, net als de wulpse Venus die ze als jong meisje in het museum zag.

'Ik heb geprobeerd om een heel zinnelijk boek te schrijven', vertelt de debutante aan Parmando 24 Culture, 'wat ik heel fijn vind als ik lees, is dat ik uit het moment ben. (...) Dat ik iemand anders ben en voel en dat ik dingen ruik en hoor en tast. Dat de haartjes op mijn armen recht gaan staan en gaan liggen op het ritme van de zinnen.' Volgens recensent Sigried Lievens heeft de schrijfster haar doel bereikt: 'Van Bouwel is een woordenkunstenaar die regelmatig verrast met mooie vondsten en poëtische vergelijkingen', zo schrijft ze in haar Hebban-recensie.