Ibolya Moor Auteur

Blogpost: Ibolya Moor

Uitgebreide recensie van Leeuwen wekken door Ayelet Gundar-Goshen

Leeuwen wekken Roman van Ayelet Gundar-Goshen. 

Dit is de tweede roman van de psychologe Ayelet Gundar-Goshen. Met haar eerste roman ‘Een nacht, Markovitsj’ heeft ze de Sapir Prize voor debuutromans gewonnen. In leeuwen wekken laat ze duidelijk zien hoe de psyche van de mens werkt als het om eigen gewin, voordeel en lijfsbehoud gaat. Dat in die specifieke situaties vaak morele kwesties met voeten worden getreden en de leeuw, die in elk mens schuilt, gewekt kan worden.

Ze schetst in dit boek ook goed de vluchtelingenproblematiek en hoe (veel) Israëlieten zich tegenover de vluchtelingen opstellen, terwijl zijzelf ook een natie van vluchtelingen zijn geweest. In het boek kom je overal de vraag over wat moraal en ethisch is tegen. Ze geeft je een kijkje in de keuken van zowel de vluchtelingen als de gevestigde orde in Israël.

De schrijfstijl is niet alledaags en het kan wat moeite kosten om het boek direct uit te lezen, maar de onderliggende thema’s zoals, geloof, naastenliefde, boetedoening, cultuur, machtsmisbruik, goed en kwaad en de vluchtelingenproblematiek worden prachtig uitgewerkt. De interpunctie is niet consequent toegepast en ze gebruikt allerlei verschillende tijden waarin het verhaal zich afspeelt. Het doel daarvan is mij niet duidelijk, maar ik ervaarde het als een onnodig moeilijk maken van het toch al niet makkelijk te lezen boek. Daarentegen waren sommige zinnen zo mooi geschreven dat het kunstwerkjes op zich waren, wat het voor mij ruimschoots goed maakte.

Kortom een boek dat veel meer te bieden heeft dan alleen een goed verhaal.

Leeuwen wekken van Ayelet Gundar-Goshen

 Vraag 1: 1. Wat vinden jullie van de cover van het boek? Als je de korte inhoud hebt gelezen, past de cover daar dan bij? Hebben jullie de cover van het Engelse boek gezien? Wat vinden jullie daarvan?

De cover doet me aan een studieboek denken. Felle kleuren op een witte achtergrond. De spiegel vind ik toch niet zo op zijn plek bij nader inzien. Het gaat wel over een ongeluk door een auto in de woestijn en je kijkt ernaar terug. Wat zou jij doen? En dat is eigenlijk het thema van dit boek. Ben jij wel degene die jij denkt dat je bent. Zelfreflectie en daarin had volgens mij meer het gezicht van de arts gepast.In de bibliotheek of winkel zou ik er zo langs zijn gelopen. De felle kleuren vind ik koud en kil en daar hou ik niet van. Maar t past wel weer bij de gruwelijke gebeurtenis.

Vraag 2: De eerste zin van het boek schetst een bepaald gevoel. Is dit herkenbaar neergezet?
Houdt dit de hele proloog aan, dat gevoel? 
Op welke manier prikkelt de proloog je om door te lezen?De proloog vond ik sterk. Kort en bondig, sterk contrasterend. Een supermaan, iets waar hij van genoot en een dodelijke aanrijding. Hij vliegt door deze shock uit zijn lijf, lijkt wel of hij dissocieert. Niet meer hier op deze plek, want in zijn beleving is het onmogelijk dat op zo n mooi ogenblik zoiets walgelijks plaatsvindt als een dodelijke aanrijding. De sfeer is goed neergezet net zoals de toon. Die ondertoon zie ik door het hele boek terugkomen en nooit meer dat magische maanmoment. Die is voorgoed verdwenen. 

Hoi hoi iedereen! Wat een boek, wat een boek, wat een boek...
De discussie kan gaan losbarsten. Ik probeer vraag 3 nog een beetje algemeen te houden, voor diegenen die nog niet helemaal zo ver zijn. 

Vraag 3: 
a. Wat vind je van de schrijfstijl van deze auteur? Probeer de stijl in drie woorden te typeren. 
b. Vind je het zelf aansprekend? Leest het vlot? 
c. Kies 1 citaat uit het boek waarin voor jou de stijl duidelijk naar voren komt en leg uit waarom. (Hier zullen enkelen waarschijnlijk de opmerking vormen, dat ze geen citaat genoteerd hebben. Probeer dan het boek weer even door te bladeren en wat terug te lezen. Misschien ontdek je wel weer iets nieuws en kan je dat met ons delen. Ik accepteer eigenlijk geen nee ;) )

a)    eigentijds, melodieus, verwarrend.

b) Ik ben vol van de manier van haar manier van schrijven en vind het zeker aanspreken. Vlot leest het niet, maar dat vind ik niet erg. Ik mis ook vaak de interpunctie tussen de bijzinnen waardoor het soms wat verwarrend wordt. B.v. de zin Hij drinkt in dat besef de thee met citroen. Maar dat vergeef ik haar ruimschoots, door de prachtige volzinnen en de kleine melodietjes die ze schrijft. Soms introduceert ze een naam, waarvoor je echt terug moet bladeren om te lezen waar die nu vandaan komt. B.v. Tani blz. 185. Ze gaat dan zonder duidelijke verwijzing ineens terug in de tijd. En op het einde Lilith. Blz. 416. Wie is Lilith? Overigens viel het me op dat ze allerlei tijden door elkaar gebruikt. Vaak van tegenwoordige tijd naar de verleden tijd; gebruik van suggestie? Het wordt er in ieder geval niet duidelijker op. 
Over veel dingen heb ik heen gelezen, omdat ik het echt een mooi boek vind. Maar het woordje bekloegen op blz. 395 i.p.v. beklaagden is wel pittig.

c) ik vind gelijk op de eerste bladzijde al een prachtige zin. Het stof zat overal. Een wit laagje, dun, als het glazuur op een verjaardagstaart waar niemand meer trek in heeft. Prachtig! Hierdoor weet je als lezer gelijk, dat de persoon de pest heeft aan het stof, ook al ziet het er mooi uit. En dat het teveel van het goede is. Te veel taart, word je misselijk van. Te veel stof word je gek van. 

Vraag 4: Wie kent zijn Bijbel/Koran/Thora? 
Waar heb je in het verhaal verwijzingen gevonden naar geloof? En wat betekent het? 
Waarom zou de auteur deze verwijzingen in het boek hebben opgenomen?

Eerst ben ik Katholiek opgevoed, maar vanaf mijn vierde was mijn moeder aangesloten bij Jehovah's getuigen, daardoor heb ik vrij veel Bijbelkennis. Ook heb ik nog veel over de kabbala gelezen en ben ik veel met mensen die de Koran lazen omgegaan. Ik vind wel behoorlijke verschillen tussen de kabbala en de bijbel, maar minder tussen de bijbel en de koran. 
Mij viel de geweldige gastvrijheid bij de mensen uit de woestijn op. Gastvrijheid betonen is voor veel geloven belangrijk, alleen in deze context was het vernederend bedoeld. Sjarefs vader werd een boegbeeld waarmee de spot gedreven werd door vlgs mij mensen uit Israël. Niet zo nobel. Verder zie je dat de koran en de bijbel terugkomt waaruit moet blijken dat vrouwen minderwaardig en onderdanig aan hun mannen moeten zijn. Ze mogen geslagen, geschopt worden en zelfs vermoord zoals Moena. Zij was verliefd op een jongen en was meegegaan. Dat wordt gezien als schande op de familie en er wordt zelfs door Moena’s eigen broer bloedwraak pleegt, iets wat je bij in veel Arabische landen terugziet. 
De bij de vrijpartij genoemde slang staat in de bijbel voor verleiding /het kwaad. 
En dat vrouwen in de woestijn verkracht worden. Dat mannen zich verheven voelen boven de vrouwen. 
En ik zie het thema machtsmisbruik in dit boek terugkomen. Op alle vlakken. De mannen over de vrouwen. De hogere status van Israelieten over de woestijnbewoners en de Eritreeërs. Politie ten opzichte van gevangenen t.b.v. promotie. Liat die zich als Arabische minder voelt, dan Etan, die zich overal boven verheven voelt. 
Goed en kwaad is ook een thema. Kijk maar eens naar de verhaallijn. 
Ik heb wat andere voorbeelden aangehaald dan hierboven behalve de slang.

Wat denken jullie?Vraag 5: Er zit erg veel psychologie in het boek gestopt. Op elke pagina lijkt er wel een levensvraag op te duiken. Ik hoor van sommigen dat dit teveel is, anderen vinden dat net prettig. 
Welk 'thema' of 'element' was voor jou het meest opvallend. Denk daarbij aan dingen zoals naastenliefde, schuld, boetedoening, opvoeding, cultuur, vluchtelingen,... of nog iets helemaal anders. 
Was er een thema waar je graag meer nadruk op had zien leggen?

De vele psychologische ondertonen maakt voor mij het boek juist zo intrigerend. Buiten alle genoemde thema's zie ik ook 'overspel' in dit boek terugkomen. Etan wil Liat niet kwijt, maar in zijn hoofd heeft hij al een paar keer overspel gepleegd. In de bijbel staat ergens dat als iemand er alleen al aan denkt 'overspel' heeft gepleegd. Idem doorrijden door schuld. 'Tand voor tand'. Voor de islam dat Moena al met een man alleen is, voordat ze getrouwd is en dat moet bekopen met de dood. Ik zie dat Liat ook ten gunste van promotie een ander 'kwaad berokkend', namelijk de arrestant van haar had haar gesmeekt om het niet verder uit te zoeken, maar door verdere onderzoek is zij medeschuldig aan Moena's dood. Ondertussen veracht ze wel het gedrag van een collega die voor zijn promotiekansen de jongen een valse bekentenis af heeft laten leggen. Verder zie ik dat niemand valt over het feit dat Etan van het ziekenhuis steelt en zelfs mensen chanteert om aan zijn 'verplichting' aan Sirqit te voldoen, omdat zij hem anders dreigt aan te geven.
Ik weet ook dat diepe (financiële) ellende een mens kan veranderen, zoals Sirqit. Ze leert haar krachten ineens kennen en wordt een leeuwin die voor zichzelf opkomt, om onder de armoede uit te komen. Daarvoor schuwt ze niets en niemand meer. Wat is dan nog goed en kwaad? 

Vraag 6: Kan je de titel verklaren?

Ik reageer even voordat ik de antwoorden van de anderen gelezen heb. De leeuwin wordt in Sirqit door het toeval gewekt. Je moet natuurlijk wel al een bepaald karakter hebben om zo voor jezelf op te komen en door de dood van Asoem krijgt zij de kans om haar eigen kracht te ontdekken en te gebruiken. Ze gaat chanteren om uit haar hachelijke situatie te komen. Etan is al een leeuw en die wordt juist door de leeuwin (Sirqit) getemd. Totdat de situatie aan het eind anders verloopt en Sirqit haar macht over Etan verliest. Dan pakt Etan zijn leeuwen status weer op. 

Kleine aanvulling. Ik zag ook veel verwijzingen naar Liat als Leeuwin. Zij beschermt haar 'bezit', haar huis, haar gezin, haar huwelijk als een leeuwin. Want ze is zo bang dat ze iets gaat verliezen. Dus in plaats van als een leeuwin te vechten voor de waarheid, vecht ze tegen zichzelf om juist niet de waarheid omtrent Etan te ontdekken. Want dan gaat haar status en veilige plaats op de helling en verliest ze deze. Gezien haar achtergrond wil ze dat ten koste van alles, zelfs de waarheid, voorkomen. Ze heeft heus wel door dat Etan haar dingen wilde vertellen, maar ze laat het niet toe. Dus op die manier vecht ze voor haar veilige huis en een waarheid waar zij mee kan leven. De naakte waarheid kan zij niet aan.

 Vraag 7:
A. Zijn de personages volledig in hun tekortkomingen en talenten, in hun gedachten? Of vind je dat er toch één karaktertrek uitvergroot wordt, waardoor het karikaturen worden? 
B. Met welk personage zou je wel eens koffie willen drinken? En waarom?

Ik denk dat ze alle drie anders zijn dan ze zelf dachten. Etan die dacht de rechtschapenheid zelve te zijn, komt zichzelf tegen als hij iemand doodrijdt en besluit in plaats van rechtschapen en zijn plicht als burger, ( los van zijn plicht als arts) zichzelf aan te geven, zijn eigen hachje te redden.
Liat, die voor doet komen als iemand die boven alles de waarheid kiest, kiest in dit verhaal juist om deze niet te weten.
Sirqit, die denkt dat ze een zwak en lief vrouwtje is, komt erachter dat ze een kleine duivel is, die alles op alles zet om een beter leven te krijgen. Ze schuwt daarbij niets en niemand.

Uiteindelijk zijn het alle drie karikaturen van wat ze dachten te zijn.

b) met alledrie. Ze hebben allemaal een achtergrond die hun acties in hun ogen rechtvaardigen. En wat is uiteindelijk de waarheid? Die is dus subjectief. Aan elk verhaal zit twee kanten, maar of je het moet accepteren is een tweede. Een moordenaar, die vroeger misbruikt is, kan je ook niet vrij rond laten lopen.  Mee eens. Als je iemand dood en dat blijkt een slecht mens te zijn, weet je trouwens ook niet waardoor hij een slecht mens geworden is. Wie weet wat deze Asoem weer meegemaakt heeft, voordat hij het slechte pad op ging. En daardoor hoeft Etan zich niet beter te voelen. 

Vraag 8: als je een vraag mocht stellen aan de auteur (naast de vraag wat de titel betekent), hoe zou die dan luiden? 

Wat is jouw drive geweest om dit boek te schrijven?

Vraag 9: Had jij voor je dit boek las een bepaald beeld van Israël? Wordt dat beeld in dit boek bevestigd? 

Tijdens mijn reizen heb ik ook veel Israëlieten ontmoet. Ze gaan na hun studie bijna allemaal een jaar op reis. Ik zag ook dat ze veel geld te besteden hadden. Dat zwart wit denken zie ik ook terug in de vorm dat ze de Palestijnen als bevuiler van hun grondgebied zien. Het boek zoomt in op de heftige strijd die daar nog altijd gevoerd wordt. Ze zijn trots op hun afkomst. Vraag 10: Wat vinden jullie van het einde van het boek? Teleurstellen of geniaal? Of ergens daartussen? 
Had je liever een ander einde gezien? Concreter? 

Het mooie van dit boek is dat het niet een boek is, waar je als lezer een goed gevoel aan overhoudt en dat is juist goed, omdat het me anders minder aangegrepen zou hebben. Verder heeft het nog alle ruimte opengelaten om erop los te fantaseren van hoe het nou komt dat Etan weer terug bij af is (dat is mijn gevoel) en dat dat er zijn mag. Als je de beginregels van het boek nog eens leest, dan kiest Etan voor zichzelf en niet voor ethiek of moraal en dat laat ze aan het einde weer terugkomen. Hij laat Sirqit gewoon in de gevangenis zitten, net zoals hij haar man dood had gereden en geprobeerd heeft dat te verdoezelen.   
Open vraag: Heeft 'Leeuwen wekken' de verwachtingen die je had voor het lezen, kunnen inlossen? Ga je een volgend boek van Ayelet Gundar-Goshen ook lezen? Of ga je haar vorige boek, 'Eén nacht, Markovitsj', lezen?

Ik had geen enkele verwachting toen ik aan het boek begon, behalve leuk om eens iets van een voor mij onbekende schrijver te lezen. De ‘wat zou ik doen’ vraag vind ik juist wel goed uitgewerkt en zie ik aan het einde nog eens terugkomen. Dat het verhaal opgevuld wordt, is logisch omdat er anders geen boek zou zijn geschreven. Een boek is een verhaal en geen kritische vragenlijst aan de lezer. Het heeft mij positief verrast! Of ik direct weer een boek van haar zou lezen? Geen idee. Ik vond het uiteindelijk best wel een worsteling om erdoorheen te komen, maar aan de andere kant intrigeerde de schrijfstijl me ook mateloos. 






Lees verder op mijn site

Reacties op: Uitgebreide recensie van Leeuwen wekken door Ayelet Gundar-Goshen

Gesponsorde boeken