Advertentie

De drie levens van Jozef Klein - Ulla Lenze (Meridiaan Boeken)

Het broeit in de straten van New York. Antisemitische en racistische groeperingen wedijveren om de sympathie van de massa en Duitse nationalisten bewieroken Hitler als dé man. Voor de teruggetrokken Josef Klein is Harlem zijn wereld, jazz zijn muziek – en hij is een hartstochtelijk amateur radio-ontvanger. Zijn technische vaardigheden trekken de aandacht van invloedrijke mannen en voor hij het doorheeft is hij een radartje in een Duits spionagenetwerk. Jaren later voert zijn weg naar zijn broer en zijn gezin in naoorlogs Duitsland, en naar Zuid-Amerika, waar hem lang na de gebeurtenissen een poststuk uit Neuss bereikt met daarin een journalistieke reportage over de inzet van de Duitse geheime dienst in Amerika.

Aan de basis van De drie levens van Josef Klein ligt een stapeltje correspondentie tussen Ulla Lenzes oudoom Josef Klein en zijn broer Carl Klein. Het resultaat is een prachtig melancholisch portret van de familie Klein. En het is onmogelijk niet te zien hoezeer het politieke klimaat van radicalisering, nepnieuws en racisme van die jaren zijn echo lijkt te hebben in de Verenigde Staten van nu.

Een titel die mij enorm aansprak. Hoe het concept van deze roman vorm kreeg door brieven van de auteurs oom en diens broer en zo tot stand kwam is nog iets dat me enorm aansprak. De uitgeverij dat dit boek publiceert ook iets dat ervoor zorgt dat ik dit boek wou gaan lezen. En ik las het boek in een keertje uit.

De schrijfstijl van de auteur Ulla Lenze lijkt erop te vertrouwen dat je zelf een dieper beeld van de personages gaat creëren. Het is een vlotte lees, de auteur velt geen oordeel, ik bleef geboeid en geïntrigeerd om verder te lezen maar ik ‘moest’ wel veel zelf invullen. Wat ontbrak voor mij waren extra emoties, dat het op sommige momenten wat vlak overkwam.

‘Het enge van De drie levens van Josef Klein is een actualiteit, die echter nergens duidelijk tentoon wordt gesteld. (…) De roman seint de tekenen van het verleden in morseschrift door naar het heden. In de ether van het politieke blijft alles voor altijd bestaan. Van Josef Klein is een bundel brieven bewaard gebleven die hij zijn broer had geschreven. En nu is er een complete, uiterst gevoelige roman over een mens die niet veel gevoelens kende. Op één na: het vitale gevoel te kunnen verdwijnen.’ – Neue Zürcher Zeitung [binnenflap voor]

Ik bedoel daarmee dat er veel ruimte is voor eigen interpretatie van waarom Jozef Klein is wat en hoe hij is. Hij geraakt betrokken bij iets waarvan hij de zwaarte en grote niet meteen begrijpen kan, of wilt begrijpen. Hij zit in iets waar hij niet meer uitgeraakt en het duurt lang voor hij de gevolgen begrijpt. Liefde, angst, druk,...

Josef leeft in New York, heeft een baan, luister jazzmuziek, en leert een vrouw kennen via een amateurradio. Ook geraakt hij betrokken bij iets dat groter is dan hij dacht en volg je hem van New York naar zijn broer Carl die hem opvangt na de oorlog tot in Argentinië en tot slot daar waar hij alles overdenkt. Maar leren we Jozef echt kennen?

fragment Neuss, juni 1949 Josef zet zijn reistas neer op een stoel en merkt dat Carls blik zijn hand volgt. ‘Meer heb je niet?’ ‘Alleen dit hier.’ Omdat Carl niets meer zegt, tilt Josef de tas nog eens op en durft hem dit keer niet weer neer te zetten. Carl neemt de tas van hem over en brengt hem naar de aangrenzende kamer, een soort salon: bruinfluwelen gordijnen, donkere stijlmeubelen, landschapsschilderijen in olieverf, behang met theatraal druppelpatroon. ‘Dat hebben we allemaal door de oorlog weten te krijgen,’ helpt Carl een handje, want Josef zwijgt, hij krijgt geen lof over zijn lippen. Hij voelt een vage pijn opkomen en verzet zich ertegen. ‘Kom,’ zegt Carl zacht. ‘Jij slaapt in de kleine kamer achterin.’ [binnenflap achter]

Zoals veel gezegd, een is beter dan geen. Beslissen niets te doen is ook iets doen. Jozef Klein lijkt steeds in een staat van constante druk op zijn borst te leven, zo interpreteer ik het personages door de schrijfstijl van de auteur. Weet hij wat geluk is, zo ja is hij dat dan ooit oprecht lang geweest?

Dit boek gaat voor elke lezer anders zijn door de manier waarop de auteur het verhaal van Jozef Klein brengt. Het verhaal sleurt je mee, grijpt je en laat je zien hoe geëmigreerde Duitsers het leven hebben ervaren in (voor)oorlogse tijden. Ik heb dit boek meteen uitgelezen en wil eigenlijk nog meer weten over Jozef Klein. een historische roman die je als lezer, door de schrijfstijl van Ulla Lenze, de ruimte geeft om je al dan niet te verliezen in het verhaal en aan het personage.

Reacties op: 3.5-4

7
De drie levens van Josef Klein - Ulla Lenze
Jouw boekenplank Jouw waardering
Jouw recensie   Schrijf een recensie
? Onze partners