de Indische roman - leest opdat Gij niet vergeet

De stille kracht van Louis Couperus

Door een conflict met de regent wordt de stille kracht op de resident Onno van Oudijck en vooral zijn vrouw losgelaten. Oudijck overwint in eerste instantie door de regent te intimideren. Hij mag een voortreffelijk bestuurder zijn, toonbeeld van de Nederlandse ambtenaar, hij komt tot besef dat hij als vader en echtgenoot gefaald heeft. Hij heeft vier kinderen uit verschillende huwelijken en hij houdt van hen op een afstandelijke manier. Hij houdt wel echt van zijn huidige vrouw Leonie en kan haar niets weigeren. Hij wil niet inzien dat ze hem constant bedriegt; hij hecht geen geloof aan de anonieme brieven. Opvallend dat Leonie nooit zwanger wordt van haar vele minnaars. Hoe deden ze dat toen?

Is Oudijck een gebroken man? Hij is veranderd. Hij verlaat zijn strenge rechtvaardigheid en betaalt een afperser in de kampong, die beweert zijn zoon te zijn. Hij geeft zoon Theo, die niet wil deugen een baantje. Leonie stuurt hij weg na haar betrapt te hebben met Addy. Dochter Doddy mag trouwen met Addy wat hij eerst niet zag zitten. Uiteindelijk verbrandt hij alle schepen en neemt ontslag. Hij gaat wonen bij een vrouw met kinderen. Eva Eldersma, vrouw van ondergeschikte die door Onno werd afgebeuld, is nieuwsgierig en gaat naar hem op zoek. Dit kost moeite, hij heeft zich goed verstopt. Eva vindt Oudijck en wat nu volgt is naar huidige literaire opvatting volstrekt taboe. Onno geeft uitgebreid uitleg over zijn overwegingen, opvattingen waarom hij gedaan heeft wat hij deed.

De stille kracht schaamt zich niet om een paar pagina's vol te schrijven over de omgeving, hoe de zon ondergaat als een bloedrode maan of andersom hoe de maan opkomt als een ondergaande bloedroze zon, in lange meanderende zinnen. Is dit naturalisme? Het werkt enigszins, je wordt meegetrokken in het tempo doeloe van ons Indië. Hoge temperaturen en hoge luchtvochtigheid vertragen het leven; alles wordt minder belangrijk. De verteller immer alwetend blijft op een afstand en ook de lezer leeft niet echt mee met de karakters. Geschreven na de tijd van de Franse en Russische giganten als Tjchechov en Maupassant komt 'De stille kracht' wat oubollig over. Je krijgt de neiging het boek meer te lezen als een tijds document dan als een roman. Zo ging het kennelijk toen in Indië.