Recensie Refrein van de honger

In 'Refrein van de honger' wordt het verhaal verteld van Ethel Brun, die opgroeit in het Parijs van de jaren '30. Ze erft het fortuin van haar oudoom, maar daar is al snel geen cent meer van over. Haar vader, die het fortuin voor haar 'beheert' voert weinig uit, behalve investeren in de domme projecten, zodat het geld al snel in rook is opgegaan. Haar vader is een dandy, die graag mooie sier maakt, maar niet weet wat werken is.

Het begin van het boek gaat vooral over Ethel als jonge tiener. Ze heeft veel aan haar hoofd: haar vader die niet met geld om kan gaan, waardoor de familie het steeds krapper krijgt, maar ook de ruzies tussen haar ouders, die vooral gaan over het feit dat haar vader vroeger een relatie heeft gehad met een zangeres en nog steeds contact heeft met haar. Ethel kan er met niemand over spreken. Ze heeft een beste vriendin, Xenia, maar haar wil Ethel niet lastig vallen met haar problemen, omdat Xenia, afkomstig uit een adellijk Russisch gezin, het als vluchteling in Parijs veel moeilijker heeft dan zij. Je merkt dat Xenia degene is die sterk dominant is in de vriendschap, waardoor Ethel degene is die voor haar klaar moet staan, terwijl Xenia weinig aandacht heeft voor Ethel en de dingen die haar bezighouden.

Als Ethel wat ouder is, wint het fascisme steeds meer terrein in Frankrijk en gaat dat een belangrijke rol spelen in het verhaal.
Zondagsmiddags wordt er salon gehouden in het appartement van de familie en daar zie je heel mooi de opkomst van het nazisme, fascisme en anti-semitisme in de hogere kringen in Frankrijk opkomen. Ethel, volwassen en onafhankelijk denkend gezien haar leeftijd, maakt lijsten met domme fascistoïde uitspraken die ze van bepaalde mensen in de salon van haar vader hoort. De discussies tussen de mensen met sympathieën voor Hitler en die anti-Hitler zijn, lopen soms hoog op. Hoe serieus dit onderwerp ook is, soms is het ook erg grappig. Eén van de mannen in de salon zegt dat Hitler geweldig is, omdat hij arbeiders allemaal een week vakantie geeft aan de Baltische zee. Waarop een ander antwoord: 'La mer Baltique?'. 'Quelle horreur!'. Het typische Franse chauvinisme, maar zonder eng nationalistische ondertoon.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog is het gezin Brun bankroet. Ethel's vader is ziek en onder leiding van Ethel verlaat het gezin Parijs. Eerst verblijven ze in Nice, en als de situatie daar te moeilijk wordt, o.a. omdat Ethel een brief ontvangt van haar Engels-Joodse vriend, maar ook vanwege de honger, trekken ze de bergen in om in een klein dorp de rest van de oorlog af te wachten.
Al die tijd neemt Ethel de verantwoordelijkheid op zich om haar ouders en zichzelf in leven te houden.

Na de oorlog kan Ethel zich eindelijk losmaken van haar ouders en zal met haar vriend naar Canada vertrekken.

Ik heb het boek in het Frans gelezen en het is prachtig en sfeervol geschreven. Het enige kritiekpunt op dit boek is de titel: Het refrein van de honger (Ritournelle de la faim) verwijst naar de Boléro van Ravel. De auteur ziet dit stuk waarin het refrein steeds heviger en harder terugkomt als een refrein van honger, maar ook angst, geweld en terreur. Persoonlijk vind ik die verwijzing van de titel naar de Boléro niet echt goed uitgewerkt. In het intro hoofdstuk en het slot hoofdstuk wordt er naar de Boléro verwezen en het gevoel van de schrijver (en Ethel, zijn moeder) bij dit stuk uitgelegd. In de rest van het boek komt een paar keer even voorbij dat Ethel kennis heeft gemaakt met de Boléro en soms aan dit muziekstuk denkt, maar echt goed uit de verf komen, doet het niet.

Al met al een erg goed boek, dat ik met veel plezier gelezen heb. Het was mijn eerste kennismaking met Le Clézio, maar ik ga zeker meer van hem lezen.