Ongehoorde verhalen

Intrigerende titel! Klompen. Vanwege het ontbreken van de goede maat legerschoenen hield een groep jonge soldaten voorlopig hun klompen aan. Klompen verbeelden de tijdsgeest van de hoofdpersonen in deze verhalenbundel. Jonge Friese kerels. Nooit ver van huis geweest. Plompverloren overgepoot naar zo’n mysterieuze wereld. Zij kenden vooral het bekende rijtje: Bali, Lombok, Soembawa, Soemda, Flores, Timor….

Speerstra laat de lezer aanschuiven bij zijn tafelgesprekken met tachtigerplussers. Achttien boeiende portretten. Respectvol en genuanceerd. Geen aspect blijft onbesproken. Wat een tragedies! Gewelddadigheden, opgelegde razzia’s, angsten, gewetensbezwaarden (anderen noemden hen ‘dienstweigeraars’), hinderlagen en geslachtziekten vanwege massale onwetendheid. Voortdurend lag diepe geheimzinnigheid in een mysterieuze omgeving op de loer. Slecht voorbereid op hun missie, onvoldoende militair materiaal en zeer gebrekkige communicatie. Plus dat Speerstra’s gesprekspartners vrijwel allen hebben ervaren dat nagenoeg niemand belangstelling had voor hun (echte) verhaal. Het zijn daarmee stuk voor stuk “ongehoorde” verhalen. Gelukkig nog tijdig in het licht gebracht. Met alle moeite die het kostte om er überhaupt over te kunnen praten. Deze mannen dwingen respect af. Ook is er ruimte voor begrip voor de gevoelens van achterblijvers.

Dit boek bevat maar een kleine greep uit de honderden verhalen en evenveel geheimen uit die periode. Volgens Speerstra is het duiken in deze oorlog als “het lichten van tegels waar een heel leger over heen is gemarcheerd. Wat er bij het optillen te voorschijn komt, kan het daglicht maar slecht verdragen. Alles wat onder de tegels ligt, probeert zo snel mogelijk weg te kruipen”. Dat hogere echelons proberen de tegels zolang mogelijk op hun plaats te houden, zegt genoeg. Soldaten - letterlijk in de vuurlinie - waren gedoemd tot jarenlang in eenzaamheid worstelen met hun trauma’s. “U bent de eerste die me dat vraagt”, was geen uitzondering. Gevolgd door gruwelijk, realistische beschrijvingen.

Geen wonder dat in de verhalen de vraag naar de legitimatie voor het verblijf daar wordt gesteld. “Ze hadden ons niet naar Indië moeten sturen!(-) Tegelijkertijd zeg ik: als dienstplichtigen hebben we daar in het begin met de beste bedoelingen geprobeerd goed te doen. Hier en daar lukte dat best. Maar uiteindelijk belandden we in onmogelijke situaties” .

Terug naar de klompen. ‘Op klompen op het ijs komen’, betekent ‘zich onvoorzichtig, onberaden wagen op een terrein waarop men niet thuis is of –hoort’. Had men het niet op ‘de klompen kunnen aanvoelen’ dat dit klopte? Met de kennis van nu? Zeker; makkelijk praten! Neem en(her)lees! Het is het waard. Om het te horen. En na te denken over de impact van meer recente ‘vredesmissies’ zoals Afghanistan, Breznica, Mali. Aandacht voor mensen met hun verhaal.