Raymond Rombout over Clara en het schemerduister

2010. De meest opzienbarende revolutie heeft zich voltrokken in de kunstwereld. De allernieuwste kunstvorm, de hyperdramatiek, maakt gebruik van mensen om kunst te etaleren. Dat kan op verscheidene manieren maar meestal staat het model spiernaakt een gemoedstoestand uit te beelden. Anneke Holloch is bijvoorbeeld een meisje van veertien dat defloratie uitbeeldt, het absolute meesterwerk van schilder Bruno van Tysch.
Clara Reyes is begin twintig. Net als Anneke begon zij vroeg en is op deze leeftijd dus ervaren. Op een dag krijgt ze contact met de stichting achter van Tysch, die haar eerst uitgebreid test (het model spannen), opleidt en uiteindelijk inzet in het nieuwe kunstwerk van van Tysch, een hyperdramatische overzichtstentoonstelling van alle Rembrandts. Roerloze mensen die dezelfde constellaties innemen die Rembrandt goed vierhonderd jaar eerder op doek schilderde: Ecce Homo, De anatomische les, De nachtwacht, Danaë, Suzanna met de ouderlingen en nog enkele andere.

Doorheen het verhaal en de vele personages loopt nog een thriller, die begint met de moord op Anneke en duidelijk zal eindigen met de dood van Clara. Onderweg sneuvelen nog enkele andere ‘doeken’ van van Tysch. De stichting stuurt April Wood op onderzoek uit. April is zo onsympathiek als ze doortastend is, maar geraakt steeds dichter bij de waarheid.

Toch is het niet het thrillerelement dat me kan boeien. Integendeel. Het schemerduister waarin deze imaginaire kunstwereld zich afspeelt is zo fijntjes gedefinieerd dat je als lezer razend nieuwsgierig rondkijkt en je afvraagt waarom het er al niet eerder van kwam. Je krijgt niet alleen de visie van de kunstenaar maar ook de beleving van het kunstwerk. Wat een professioneel doek moet offeren om door de Meester te worden beschilderd, welke ongemakkelijke houdingen ze uren lang moeten innemen zonder zelfs met de ogen te knipperen, wat hun lichaam moet verduren, hoe onzeker de weg naar de roem is en waar de valkuilen van de ambitie liggen. Waar de scheidingslijn tussen model en voorwerp ligt, bijvoorbeeld, want wie niet genoeg talent heeft voor model kan nog altijd zijn brood verdienen als tafel, stoel of staande lamp. Als betekenisloos ornament in een wereld van kunst en schijn.
Carlos Somoza’s imaginaire wereld lijkt onbegrensd en is ongemeen boeiend. Eens je de premisse slikt ben je mee tot het eind. Dit is sciencefiction met een hoog belevingsgehalte en het enige feit dat dit boek weerhoudt de sensatie van het jaar te zijn, is precies het fletse detectiveverhaal dat erin verweven is.