Education for death

Wie de jeugd heeft, heeft de toekomst. Zo luidt een bekende zegswijze. Of er een Duits equivalent is, weet ik niet, maar Hitler was zich zeer bewust van dit principe. Al voor en zeker nadat hij aan de macht was gekomen, stelde het moorddadige regime waar hij de leiding over had, alles in het werk om de Duitse kinderen aan zijn kant te krijgen. Het onderwijs werd op nationaalsocialistische basis geschoeid. Daar buiten werden ook allerlei activiteiten ontplooid om de jeugd te indoctrineren en zo de winnen voor het naziregime. Met als bekendste en beruchtste voorbeeld de Hitlerjugend. Aan de hand van de lotgevallen van drie tieners in het Derde Rijk wordt geïllustreerd, hoe de jonge generatie werd voorbereid op een toekomstige oorlog. Zoals we van Prenger gewend zijn, bevat het boek een uitgebreide bronvermelding en is het geannoteerd.

Miljoenen groeiden op met het principe dat het eigen volk superieur was en het een grote eer was om je leven daarvoor te geven. Prenger laat op indringende wijze zien hoe dat in zijn werk ging en wat de gevolgen waren. Dat Hitler er naar streefde om alle aspecten van de samenleving te nazificeren is bekend. Het blijft iedere keer echter moeilijk te bevatten als je leest hoe ver hij daarin ging. Zo was er zelfs een Reichsinstitut für Puppenspiel. In de poppenkastvoorstellingen nam Jan Klaasen, of Kasper in het Duits, het op tegen communisten en Joden. Ook de kleinsten moest immers worden bijgebracht wie de waren tegensstanders waren van het Duitse volk.

Het is geen verhaal dat vrolijk stemt, maar mede vanwege de fijne schrijfstijl leg je het boek niet makkelijk weg. Je wilt weten hoe het afloopt met de hoofdpersonen. Overleven ze de oorlog en zo ja, hoe kijken zij later zelf terug naar hun jeugd onder Hitler? Schrikbarend is het als je leest wat voor effect de nazi-methoden hadden. Kinderen groeiden op tot gevoelloze wezens, die een bloeddorstige tiran vereerden. Het boek biedt echter ook hoop. De jeugd is weerbaar en veerkrachtig. Een van de oud-leden van de Hitlerjugend verklaarde in 1991. "Kinderen zijn als lege vaten. Je kunt ze vullen met kwaad, maar ook met het goede."