Muzikale pioniers en hun aanjagers

De muziek die we horen is ooit een keer uitgevonden. Daarbij waren niet alleen de componisten en de musici van belang, ook de mensen die de muziek toejuichten en verspreidden hebben bijgedragen aan het succes: hun aanjagers. Voor het vierluik Muzikale pioniers en hun aanjagers legt Peter de Ruiter zijn oor te luister bij mensen die grensverleggende muziek een belangrijke steun in de rug hebben gegeven: geluidstechnicus Ad Bouman (radio Veronica) over Dick Raaijmakers en Tom Dissevelt, musicus Gert-Jan Blom over André Popp en Raymond Scott en radiomaker en producer Co de Kloet over Frank Zappa. Alle delen worden in ruime mate geïllustreerd met muziekfragmenten. Inhoud 1 De uitvinding van muziek zonder muziekinstrumenten Met de komst van Radio Veronica in 1960 maakten vele Nederlanders voor het eerst kennis met popmuziek. Minder bekend is dat deze zender, aanvankelijk vanaf een schip op de Noordzee, ook elektronische muziek heeft gepopulariseerd. Die muziek, gemaakt zónder muziekinstrumenten, was begin jaren zestig pas net 'uitgevonden' in het NatLab, het natuurkundig laboratorium van Philips. Componisten annex geluidstechnici Dick Raaijmakers en Tom Dissevelt waren daarvoor verantwoordelijk. Luister naar hoe Ad Bouman (1947), destijds geluidstechnicus bij Veronica, deze muziek ontdekte en toepaste. Een primeur voor een muziekgenre dat nu gemeengoed is. 2 André Popp en de redding van zijn 'delirium in hifi' Dankzij musicus Gert-Jan Blom is veel werk van muzikale pioniers bewaard gebleven en beluisterbaar. Zo sleepte hij het album Delirium in hifi van de Fransman André Popp (1924-2014) voor de poorten van de hel weg en herintroduceerde hij de muziek van de Amerikaan Raymond Scott: op cd, met zijn eigen bands en met het Metropole Orkest. Ook bedacht Blom The Boulevard of Broken Dreams, de voorloper van theaterfestival de Parade. Daar speelde hij de muziek van Raymond Scott. In dit deel komt naar voren hoe André Popp afzag van het grote geld en zijn experimenten de voorkeur gaf, hoewel hij ook samenwerkte met publiekslievelingen als Juliette Gréco, Brigitte Bardot en Jacques Brel. Hij gaf ze een Popp-effect mee. 3 De binnen- en buitenaardse geluiden van Raymond Scott Net als André Popp kwam Raymond Scott (1908-1994) uit de wereld van jazzy ensembles en bigbandorkesten. En net als Popp was hij gefascineerd door elektronische klanken. Hij liet er speciale apparaten voor bouwen door onder anderen Robert Moog (van de latere Moog-synthesizer). Dit ‘gesoldeer’ culmineerde in het Electronium: een apparaat dat alleen hij kon bedienen en dat de interesse van artiesten als de jonge Michael Jackson en Stevie Wonder wekte. Scott paste zijn binnen- en buitenaardse geluiden toe in radioreclames voor onder meer IBM, General Motors en Vick keelpastilles. Zijn expressieve muziek is veel gebruikt in cartoons als Bugs Bunny en Daffy Duck, al kwam hij daar pas veel later achter. Gert-Jan Blom kopieerde alle werken van Scott die hij konden vinden in Amerikaanse archieven en bracht de dubbel-cd's Manhattan Research (2000) en Three Willow Park (2017) uit. 4 Hoe de muziek van Frank Zappa voortleeft Frank Zappa (1940-1993) was een veelzijdig componist en musicus die in de tweede helft van de vorige eeuw een enorm oeuvre heeft weten op te bouwen, van klassiek tot rock en alles daartussen. Zijn muziek verlegde grenzen en heeft velen de oren doen spitsen. Onder hen was radiomaker en muziekproducent Co de Kloet, die hem van nabij heeft leren kennen. In dit deel komt De Kloets fascinatie voor Zappa naar voren, evenals de manieren waarop hij zijn muzikale bewondering heeft uitgedragen op de radio en in uitvoeringen van zijn muziek. Zo heeft De Kloet diverse uitvoeringen van Zappa's werk geïnitieerd door het Metropole Orkest en het Noord-Nederlands Orkest, waaraan ook Zappa's zoon Dweezil meewerkte. In andere projecten werkte hij en de orkesten samen met Zappa’s bandleden als George Duke, Steve Vai, Terry Bozzio, Napoleon Murphy Brock en Bruce Fowler. Muziek die...