Een verbluffende wereldroman

‘Oorlog en vrede’ de herschreven versie uit 1869 bevat 1.552 pagina’s, van de Russische auteur Lev Tolstoj (1828-1910), is een uitermate complexe bewustzijns roman met veel verschillende verhaallijnen. Tolstoi heeft met zijn ongeëvenaarde observatievermogen de herinneringen zodanig verwoord dat wij lezers deel worden van zijn scheppingswereld, we beleven de gebeurtenissen in de roman alsof we door de ogen van de personages de scènes ondergaan, werkelijk een adembenemende ervaring. Oorlog en Vrede‎‎ is verdeeld in vier delen en een dubbele ‎‎epiloog‎‎, er komen volgens de vertalers zo’n 580 personages (fictieve en historische) in voor.

De roman begint in 1805 in St. Petersburg, de twee belangrijkste hoofdpersonages worden geïntroduceerd: Pierre Bezoechov (personage deels gebaseerd op Tolstoj) opgeleid in het buitenland, hoewel hij een goedhartige onhandige naïeve jongeman is, beschouwd men hem in de hogere kringen als ongepast en tactloos. Na het overlijden van graaf Bezoechov (een van de rijkste mensen in het Russische rijk) erft Pierre, de onwettige zoon, zijn gigantisch vermogen. De positie in de samenleving veranderd hierdoor, van een onwettige zoon naar de nieuwe soms verstrooide graaf Bezoechov, hij wordt nu in de hogere kringen met alle egards ontvangen. De steenrijke Pierre wordt op een sluwe manier uitgehuwelijkt aan de beeldschone Hélène, dit huwelijk is niet gebaseerd op liefde en is gedoomd te mislukken. Hélène is niet verliefd op Pierre en heeft verschillende affaires. Uit jaloezie daagt Pierre haar vermoedelijke minnaar uit voor een duel. Hierdoor blaast Pierre zijn huwelijk op.

Vorst Andrej Bolkonski de beste vriend van Pierre, een wat cynisch personage die gedesillusioneerd is in zijn huwelijk met zijn eenvoudige vrouw. Hij treedt in dienst en beeld zich op het slagveld in, dat hij de geniale veldheer wordt die het Russische leger strategisch naar de overwinning op Napoleon zal leiden. Na zijn thuiskomst, bij de geboorte van zijn zoon overlijdt zijn vrouw, op haar gezicht valt af te lezen: “Ach, wat hebben jullie mij aangedaan?” Andrej wordt hij pessimistischer, maar nadat hij Natasja heeft ontmoet, herwint hij de wil om te leven en vraagt haar ten huwelijk. Helaas keurt zijn vader het af en stelt voor om het huwelijk een jaar uit te stellen. Onderwijl maakt Anatole Koeragin misbruik van de situatie hij verleidt Natasja. Ze bezwijkt voor zijn charmes en ze proberen samen te ontsnappen. Andrej is te trots om haar dit te vergeven en keert verbitterd terug naar het leger, hij neemt deel aan grote veldslagen en ziet de dood meerdere malen in de ogen.

De kracht van Tolstoj is dat hij de gebeurtenissen met ijzingwekkende nauwkeurigheid weet te verwoorden, hierdoor voelt het alsof jezelf als lezer op het slagveld aanwezig bent, het schieten wordt luider en luider, de kogels vliegen om je oren, je ruikt de kruitdampen, soldaten kreunen angstaanjagend en sneuvelen om je heen. Opgewonden soldaten die de vuurdoop hebben ondergaan, vertellen vol passie over de gevaarlijke gevechten. Tolstoj beschrijft op weergaloze wijze deze grote veldslagen, maar ontrafelt gelijktijdig op een geniale manier de geheimen van de menselijke ziel.

Bij het thuisfront draait het om de intriges van de adellijke families, Bezoechov, Bolkonski en Rostov. De oorlogsverhalen doen in deze aristocratische kringen de ronde, men leeft mee met de veldslagen, maar heeft uiteraard commentaar op de uitvoerig hiervan. Natasja is het belangrijkste vrouwelijke personage, in het begin van de roman is ze een 13 jarig spottend kinderlijk meisje, ze wordt op meerdere personages verliefd, nadat haar plan om te ontsnappen met Anatole is mislukt, probeert ze zelfmoord te plegen. Als de zwaargewonde Andrej terugkeert uit de oorlog, besteedt Natasja al haar tijd aan het verzorgen van haar oude liefde. Uiteindelijk trouwt ze als volwassen verantwoordelijke vrouw met Pierre en ze krijgen samen vier kinderen.

Ook in de dramatische thuisscènes is de vlijmscherpe pen van Tolstoj genadeloos. Door de nieuwe schitterende vertaling van Yolanda Bloemen en Marja Wiebes leest dit grootste Russische meesterwerk uit 1869 als een hedendaagse roman. Een absolute aanrader!

“Je bent bang voor het onbekende, dat is het ‘m.”