Verzet en loyaliteit

Een op ware gebeurtenissen gebaseerd verhaal heeft therapeute Tessa IJzermans geschreven. Haar vader was werkzaam ten tijde van de Tweede Wereldoorlog als dwangarbeider. En ze merkte dat er weinig aandacht is voor deze arbeiders. Veelal werden ze toch argwanend bejegend alsof ze onvoldoende verzet hadden getoond.

Hoofdpersonen in Het houten bestek zijn vader Mart en dochter Mathilde. Door middel van verschillende tijdslijnen van dochter en vader lezen we aan de hand van een gevonden schriftje door de dochter, hoe het was in kamp Lahde. Op een zorgvuldige en rustige wijze schetst IJzermans hoe het moet zijn geweest ten tijde van de laatste maanden van de oorlog in het kamp.
Na een bombardement weet vader Mart te vluchten. De schrijfster wisselt het verslag van de vluchtdagen af met de ontwikkeling van dochter Mathilde op de kunstacademie in Breda. Dochter en vader gaan steeds meer op elkaar lijken: beiden verzetten zich tegen dwang en instituties. Al is het op een bescheiden wijze; beiden weten ook te zwijgen.

Een andere verhaallijn is het gesprek tussen psychiater Brakmeijer en Mart. Aanleiding vormt de familieproblematiek die is ontstaan vanwege het overspannen zijn van Mart. Mogelijk komt Mart in aanmerking voor een uitkering als oorlogsslachtoffer. De gesprekken zijn als tussen twee gelijken. Mart ontwikkelt zich als een taaie overlever, positief gestemd maar niet altijd in staat om de verdrongen gevoelens te uiten. Voor dochter Mathilde is dat reden om op zoek te gaan naar vader. De schrijfster schetst op een ontroerende wijze de liefde van een dochter voor haar gekwetste vader.

Het boek heeft een bescheiden voorkomen en een mooie rustige en zorgvuldige toon. Er staan rake beschrijvingen in van gedrag en karakterontwikkeling. Het boek is dan ook geschreven door een gedragstherapeute.

‘We moeten ergens beginnen om onszelf te ontdekken: hoe ben ik, wat past bij mij, wat wil ik worden? Jij verzet je tegen dat wat voor jou besloten is. Maar de kunst zit ‘m niet in een oplossing, je kunt alles oplossen. De kunst is iemand te worden. Wie weet is jouw heimwee een vermomde levensles.’ (Pagina 44)

De schrijfster heeft de gave zich te beperken en te doseren. Ze luistert als het ware naar de karakters in het boek. En toch is het geen ‘therapeutenboek’ geworden. Ze weet spanning in het verhaal te leggen. De in stukken geknipte vluchtdagen doen je met een zekere gejaagdheid doorlezen, terwijl de schrijfster zelf de regie en zichzelf strak in handen houdt. Ook de indrukken over het nabije front vlak over de grens in Duitsland zijn naar mijn weten sporadisch beschreven in de Nederlandse literatuur.

Tussen de regels door lees je over de onvoorwaardelijke liefde voor haar vader van een dochter die als achtienjarige jonge vrouw zelf op een keerpunt staat. Om deze redenen en vanwege de noodzaak om van dit verhaal over verzet en loyaliteit kennis te nemen, waardeer ik Het houten bestek met 5 sterren. Wat mij betreft mag Tessa IJzermans een groter podium krijgen (Eva Jinek, Pauw,...) met haar onderwerp over de dwangarbeiders in de Tweede Wereldoorlog. Tevens een aanrader voor scholieren die een boek zoeken voor de lijst.