Een historisch inkijkje

Ik kwam voor het eerst in aanraking met de Brontë zussen tijdens het eerste jaar van mijn studie Engels waar zowel Jane Eyre als Wuthering Heights verplichte kost was. Net als vele generaties voor mij was ik direct gegrepen door de schrijfstijl van de beide zussen en gebiologeerd door de dramatische gebeurtenissen die de boventoon voeren in deze verhalen. Ik had me al heel lang voorgenomen om de derde zus, Anne, niet onder te laten sneeuwen en eindelijk eens één van haar romans te lezen. Ik had niet kunnen vermoeden dat niet Jane Eyre maar Agnes Grey het meest waarheidsgetrouwe beeld van het leven van een gouvernante in het midden van de negentiende eeuw schetst.

Het boek volgt Agnes een domineesdochter die na het overlijden van haar vader aan de slag gaat als gouvernante om het gezinsinkomen aan te vullen. Dat ze geen ervaring heeft met het lesgeven van kinderen lijkt geen bezwaar te zijn want ze wordt al snel aangenomen door de familie Bloomfield. Het word snel duidelijk dat Agnes totaal geen overwicht over de kinderen heeft en zij op hun beurt misbruik maken van haar onervarenheid. Brontë beschrijft heel treffend dat rijkeluiskinderen zeker geen lieverdjes zijn ook worden ze wel zo benaderd door de beide ouders van het gezin. Elk puntje van kritiek wat Agnes hen aandraagt wordt weggewoven, er kan echter toch niets mis zijn met hun eigen kroost. Uiteindelijk weet de heer des huizes de situatie zo te verdraaien dat het aan Agnes ligt dat de kinderen niet snel genoeg vorderen. Gedesillusioneerd geeft ze haar positie op en gaat terug naar huis.

Al snel is ze er van overtuigd dat thuis zitten niets voor haar is en accepteert ze een tweede positie als gouvernante bij de familie Murray. Deze dochters zijn tieners en Agnes is vol vertrouwen dat zij toch een stuk handelbaarder moeten zijn. Ze komt opnieuw bedrogen uit want Mathilda en Rosalie zijn bovenal egoïstisch en erg vol van zichzelf. Telkens als Agnes een eigen leven probeert op te bouwen door contact te zoeken met andere dorpsbewoners steken zij er een stokje voor met hun manipulatieve gedrag. Uiteindelijk lukt het haar om de bemoeienis van de beide leerlingen van zich af te schudden en trouwt ze met de dominee van het dorp Mr. Weston.

Het is lastig om te zeggen of Anne Brontë onder doet voor haar zussen met dit verhaal. Ik heb genoten van haar waarheidsgetrouwe weergave van het gedrag van kinderen. In het midden van de negentiende eeuw was het namelijk gebruikelijk om kinderen af te schilderen als een soort heiligen, dit doet Anne absoluut niet. Het is schokkend om te lezen hoe de zoon in het gezin Bloomfield dieren mishandeld en er plezier in lijkt te hebben iedereen om zich heen te terroriseren. In dit opzicht geeft Anne een beter beeld van het leven als gouvernante dan haar zus Charlotte in Jane Eyre. Dat vind ik dus het fijne aan Agnes Grey, je merkt dat Anne zelf gouvernante is geweest en dat ze put uit haar eigen ervaringen bij het schrijven van dit verhaal. Aan de andere kant bevat het boek geen grote openbaringen of lyrische omschrijvingen van de omgeving waar haar zussen wel patent op hebben Het verhaal kabbelt rustig voort zonder echt spannend te worden of te verassen. Het is misschien beter om Agnes Grey te zien als een historisch document waarin de verhoudingen tussen bedienden, werkgevers en kinderen zeer treffend beschreven wordt. Toch mist het verhaal een Heathcliff of Mr. Rochester om het echt tot de verbeelding te laten spreken.