Leven in Belarus

Tijdens een citytrip naar Amsterdam vond ik bij de geweldige boekhandel Scheltema een hoekje met boeken die de oorlog in Oekraïne kaderden. Mijn oog viel onmiddellijk op Dagen in Minsk van Julia Cimafiejeva. Behalve het thema sprak ook de cover mij aan: illustraties in de vorm van wit-rood geborduurde tekeningen, eigen aan de Belarussische folklore.
Het boek begint met een verhelderend voorwoord van Franka Hummels waarin de situatie van Belarus kort geschetst wordt. Tijdens de opstanden die uitbraken naar aanleiding van de “herverkiezing” van Loekasjenko in Belarus, heeft de auteur een dagboek bijgehouden. De fragmenten werden gebundeld tot Dagen in Minsk. Vol ongeloof zien de inwoners van Belarus hoe hun land verandert in een totalitaire staat waar geen rechtspraak meer is, waar een mening levensgevaarlijk kan zijn.
In 2020, wanneer er verkiezingen zijn in Belarus, zijn de inwoners hoopvol. Het geloof in en de hoop op verandering zorgen ervoor dat er meer mensen dan ooit naar de stembus trekken. Wie voor verandering stemt, maakt dit kenbaar door witte linten te dragen en een foto te nemen van het stembiljet. Waarnemers tellen de linten en bouwen op die manier een controlemechanisme op de verkiezingsuitslag in. Wat zijn ze talrijk, die kiezers met witte linten… Toch blijkt achteraf dat Loekasjenko met meer dan 80% van de stemmen “herverkozen” werd. De teleurstelling is enorm. De hoop op verandering en een eerlijk beleid, is de kop ingedrukt. Wat volgt, zijn vele protesten. Wekelijks zijn er marsen en betogingen maar de reactie van het regime laat niet op zich wachten. Betogers, maar ook mensen die gewoon op straat lopen, worden onterecht beschuldigd van misdaden, opgesloten en in vele gevallen gemarteld. Uiteindelijk ontvlucht de auteur met haar partner het land en verblijven zij ondertussen in Oostenrijk.
Als lezer beleef je door de ogen van een gewone inwoner van Minsk de evolutie naar een politiek systeem van onderdrukking. Volledige wetteloosheid en kwaadaardigheid worden de regel in het moederland van de schrijfster. Hoe is het mogelijk dat mensen elkaar zoveel kwaad aandoen, de geschiedenis indachtig? Waar het motto “samen sterk” aanvankelijk veel mensen moedig maakt en op de been brengt, zorgt angst er uiteindelijk voor dat het verzet minder zichtbaar wordt. Ook in de westerse pers verdwijnt de berichtgeving over de onderdrukking in Belarus naar de achtergrond. Gewenning treedt op. Ik was beschaamd vast te stellen hoe weinig ik wist over het dappere verzet van de Belarussen. Namen als Alana Gebremariam, Marfa Rabkova of Raman Bandarenka waren mij totaal onbekend. Vermoedelijk niet alleen voor mij. Om die reden raad ik iedereen aan: lees het boek. Google hen. Zorg ervoor dat het verhaal van de Belarussen onder de aandacht komt.